Problemata ex omnibus prope scientiis sumpta, quae a Francisco Pontio patritio veneto Aloisij F. Patauij, ac Venetiis publice disputanda proponuntur

121쪽

II phrastus, sed eae caussis extremorum. Ia o SApo RVM species ad septenarium num rum redigi possunt. in quo conuenerunt Aristote. les,& Galenus; errauerunt autem Plinius & Au cenna, plures adhuc saporum species esse affe

I a Iu Ex TREMI sapores,ut opinatus est Galenus,sutacidus &acris;ex Aristotelis autem sententia,dubcis & amarus - ego utranque opinionem tueri conabor .

a SAPOR Es quanuis maxime ad temperaturam accedant, ueruntamen nequit ex illis fieri iud cium. amara enim modo calida, ut absinthiu,modo frigida, ut optum. quavis disputationis gratia;

omnia amara esse calida,defensurus sum. I 23 DvLCis sapor cuicunque uiuenti tam lambliaris est, ut solo dulci qua libet nutriantur uiuentia, licet aliter hac in re sentiat medici,nutriri animalia selo sanguine neganteS. I 24 NEQui et gustatus nisi humore saliuali suam exercere Operationem,quod perspicuum fit in s bricitantibus . ob id sagax natura glandulas quasdam illi ad hoc munus obeundum construxit. I 23 PERFECTIssIΜvs inter caetera animalia inest homini gustatus, qui omnium saporum differemtias solus cognoscit. rudis autem & imperfectus

inest spongiis & ostreis ue quibus ancipitem esse gustum

122쪽

gustum sustinebo. ν si 'it i lui' i I 26 PosTRgvus inter sensus est tactus;qui ita necessarius ad esse animalis existit, ut eo posito p

natur animal, ablato auseratur. est uero tactus o

ganica uirtus, qua tangibiles percipimus quai,

I 27 TAC Tvs organum non sunt, neque sp iritus, neque cutis, ut uarie philosophati sunt philosephanteS tum uetereS, tum recenriores: sed cor; quanuis & per carnem nos tangibiles qualitates

I 28 Mgni v M specierum tangibilium deserens est nobis quodda adnatum, seu internum,quod quato magis ad ponderis ς qualitatem accedit, tanto species tangibiles melius defert. I 29 FIT contactus penes tangibilium qualitatum excessum, uel desectum; ideo cui exquisita inest temperatura,inest persectum tangibilium qualit tum iudicium ; hoc uero potissimum inest homunibuS , cuius usus conducit ad scientias adipiscendas. lI 3o DIGNOSCI Tvκ uero haec in hominibus nobilis temperatura, ex mollitie carnium, si tamen laxae non fuerint,cuiusmodi sunt mulierum.hinc saluso dicuntur melancholici sapientiores; hoc enim dum contingit, est per accidens. . . I I PORRO ubi tactus,ibi quoque primarum qua-Ρ a litatum

123쪽

litatum est apprehesio; ubi uero primarum quali- tatum est apprehensio,ibi sensus alimenti:ubi sensus alimenti, ibi fames & sitis.132 Esτ fames sicci & calidi alimenti appetitus;

sitis uero frigidi, & humidi. quae oriuntur ex quadam in ore uentriculi inanitione, dum membra a Iuentriculo, tanquam ab ossicina, in qua praeparatur alimentum, cibum expostulant. 13 3 i I A M superest de interioribus sensibus uerba facere ; de exterioribus enim egimus,qui tantum

sunt quinq;:a quibus nulla potest reperiri qualitassensibilis, quae non apprehendatur. II INTERIOR as uero sensius no sunt unus, ut sensi: Ugo Senensis; neq; duo, ut Iacobus Parmesis nequz quatuor,ut Auermis: sed treS tatum,communis sensus,phantasia,& memoria.in quam opianionem uenerunt Simplicius, Philoponus,& MLehael Ephesius,& sortasse etiam Averrois. 33 3 Os id aestimatiua, quam excogitauerunt Lat,ni,inter sensus interiores non collocatuncum nullius sit usus,nem necessaria in animalibus. 336 INTERIORvM sensuum praecipuum organum ex Aristo is sententia est cor quanuis opinione etiam Averrois sistinere possimus, quod interi res uirtutes , tanquam ancillς in propriis cellulis operantes in cerebro manifestentur.

IIT PREo k ordine inter sensus interiores est se

124쪽

TIT sus communis: ad quem exteriores sensus tanquatabellarij suas species deserunt ; ipse uero tanquaro & iudex specierum sensibilium differentias

declarat.

I38 COLLO C AT vR sensus communis in centro, a quo plures protrahuntur lineae ad exteriores sensus, qui diuersa ratione modo unus, modo plureS

dici possunt.

I 39 OBIECTUM sensus communis tum particula ria,tum communia sunt sensibilia; quae non Blum sentit sensus communis, sed etiam diiudicat. Isso PRAETER haec exteriorum sensuum operationem cognostit communis sensus , neque ad hoc opus est opinione, ut Plutarchus arbitratus est, neque attentiua uirtutis ut Philoponus. IAI PosTERIOR sensu communi est phalasia; quae ex opinione & sensu non costat, ut Plato:sed motus est factus ab anima ab in actu existe te sensu: I 2 Cuius uirtutis obiectum non sunt tantum se sibilia, quae a particularibus sensibus sentiuntur: sed ea quom, quae a natura omnino fieri nequeut, possibilia uero sunt phantasiae, dum suo arbitratu, quas uult imagineS,connectit. I 3 PRAEsTANT Issi MA uero illius species est cogitativa, quae a phantasia neque ratione , nequere distinguitur, sed differt tantum ut species a

125쪽

corrumpitur ; licet aliter opinati sint Latini. quorum sententia quo propius ad christianam ueritatem accedit, eo magis ab Aristotelis philo - iphia recedit. Iq3 PROPTER hanc rationales homines nuncupatur, rerumq; particularium natura perscrutantur. quare non ab re ab Aristotele passivus intellectus ; rappellatur. i - tIq6 HAC quidem antecellunt, qui persectissima affecti sunt temperatura. contra uero irrationales sere uidentur homines, a d scientiasq; inepti, qui Corpoream molem intemperatam habent.1q7 Pos TR KMA est inter facultates sensitiuas m moria, quae in intellectu nullo modo reperitur,ut sensere Scotuso Thomas,sed tantum in sensiti. I 8 R g a phantasia non distinguitur memoria, sed ratione; cuius obiectum est species rei praeteritae sensatae . qua de re quaecunque differentias temporis non apprehendunt animalia, memoria carent :Iq9 PLvRIM A tamen sunt memoria praedita animalia , quorum quaedam confusam habent, cuiusmodi sunt apes,muscs;quidam numeris omnibus absblutam, ut homo: Iso INTER homines ij memoria praestant,qui com

126쪽

sstentem aetatem haben pueri autem & senes segnius recordantur, tametsi nihil vetat,quin cete rime pueri recordentur. I I Fiet obliuio, quando a memoria species und quaque elabitur . quod si aliqua ex parte fuerit species abolita: tunc per reministentiam recuperari potest. Is et Es T autem reministetia restauratio imaginis, partim collapis,partim in memoria coseruata quper obliuionem separatus suerit imaginum ista

133 Fiet reminiscentia, uela similibus, uel aconis trariis, uel a coniugatis. ratio autem reministendi est ut in connexis catenae annuliS uno commoto caeteri mouentur: ita connexae imagines seipsas consequuntur. IIIA REMINI fCENTI Aselum in hominibus reperitur; solus enim homo discurriti inter homines u ro, qui persectiorem habent memoriam, segniorem habent reminiscentiam;raroq; uni excelletes utrasque facultates natura tribuit.

I PORRO cum quilibet sensus uirtus sit corporea,quae in operatione defatigatur: ob id ad reficiendas sensuum uires, instaurandosque spiritus in uigilia consumptos, nobis a natura semnus du

I 6 QS i 2mnus , ea sane ratione, qua in nullis

127쪽

I 2o animalibus sempiternus est,eadem etiam eius oppositum uigilia;quantiis ob breue semni interuallum, quaeda animalia semper uigilare uideatur. 37 Es T somnus animalium PasSio,non autem uiuentium: ob id plantas dormire in hyeme, ut sen sit Plato,non est admittendum: I 8 DEpi Ni TvR uero,quod uinculum sensus communis sit in primo senserio, dum uapores a calore naturali eleuati, a cerebri frigiditate densati, meatus obstruunt,caloremque ad inferiora repel

lunt. . . Ob

a 3 9 i porro calor ita pulsus, atque ad intima uocatus persectiores efficit digestiones tademq;

uapores eleuatos resoluit; quibus resolutis, excitatio fit a mnor I6o Og nimiam uero uaporum repletionem, cularisque exilitatem diuturniores efficiuntur somni, 3 ut in gliribus,serpentibus,csterisque tesauritatibus animalibus conspicimuS. 161 Ex somno animalia sepius somniis mouentur, quae non sunt in sensit exteriori,nem in sensu communi , neque in intellectu, neque in opinione, ut diuersi diuersa senserunt, sed in primo sensorio

quatenus tamen phantasiatur.

I 62 Eppi CIENs somniorum est phalasa, quae ali squiescentibus sensibus, per imagines in illa existentes libere uagatur, nobisque res ponit ante

128쪽

oculos ita, ut dormientes illis fidem adhibea

I63 PRAEsTANT IssIMA tamen nobis sese offert species animae, quae est intellectualis;secundum quam homines recti fiunt, diuinae naturae consortes , & intellectualis uitae participes. I 6 Eset haec anima tanquam rutilans quidam Sol, totum humanum orbem perlustrans, unicuique

lumen suum largiens.quodsi quempiam non illustrat:imputetur crass,terrestriq; permistioni,non quidem illi. 161 POL o singulis hominibus non inest singula intellectualis anima corruptibilis, ut sensit Alex der; neque immortalis, ut Thomas, & Albertust sed unica immortalis omnibus assistiti quam optinionem sicut Peripatetica esse sustineo: ita falsam& ridiculam secundum ueritatem,hoc est christianae persuasionis principia, certo stio: 166 Es T igitur intellectus aeterna impassibilis in- stelligentia, licet aliter Aphrodisiensis arbitretur,

postrema tamen est inter abstractas meteS.ob cuius imperfectionem, cum Orbem secundum india uiduum aeternum consequi non potuisset; secum dum speciem aeternum consecuta est. ' II 67 VE R viri dum intellectus annectitur humano

orbi a se ipse progreditur: in qua progressione taritum quidem imperficitur, ut quae sibi prius erant r

129쪽

ideae, obliterentur, similisq; nihil depictae tabulae

remaneat, possibilis tamen omnia fieri: I68 AD priorem uero talicitate,ut dicunt Platoni-γPci, reuertitur, dum quae sibi obliteratae erant rerum omnium ideae, a diuina luminis agentis irradiatione illustrantur. 169 C v i v s operationis principium activum non Isisnt phantasimata,quam opinionem Latini sequutur: non enim phantasinata totalia, neque partivlia agentia dici possunt ad species intelligibiles efficiendaS.I7o Sa D intellectus est agens, qui Deus non est, lut Alexander arbitratus est ; neque re a possibili distinguitur , ut Gandauensis, qui ex possibili &agente, tanquam ex forma & materia fieri compositum existimauit: sed ratione tantum a possibili dissere; cuius ea tamen est natura, ut Omnia possit facere. III PORRO quanuis non sint phantasmata intel- Ilectionis activum principium mecessario tamen in ipse intellectione requiruntur. ansam enim praebent possibili intellectui,ut ad agentem couersuri ab eius lumine illustretur. I72 His C nullam fieri in intellectu nouam intellectionem , concludendum est; neque ob id scire nostru est reminisci, cuius sententiae fuit Plato. 173 NEQUE particularia possunt ab intellectu ratione

130쪽

3tione ulla apprehendi, cum a quacunq; seiunctus

sit materia, neque directe, neque reflexe, cuius opinionis Latini fuere, sed ab eius tantum ministrante cogitativa. ix 4 PosTQvAM vero beneficio agentis rerum omnium formis est exornatuS: corrumpitur possibi- . lis intellectus, totusque agens efficitur ; in cuius intellectione idem est intelligens cum intellecti ne, & intellectu; maiorque fit unio, inter intellectum & intelligentem, quam inter sermam &materiam. l

Problemata Metaphysica.

I UATAPHYsICA haud immerito ab Aristo-1V1 tele ars artium, & scientia scientiarum nun'Cupatur, quippe quae tum ea considera quae Omrnino sunt a materia seclusa,tum particulariti scien. tiarum principia,si negentur, ipsa stabilire,& tu

ri potest.2 Qvola si per possibile, siue impossibile huius

modi abstractae mentes tollerentur: tunc inter omnes scientias iurei diceretur prima , naturalis

philosophia. l . I t

3 Eset Metaphysicae subiectum substantia , ta

cet nΟS non lateat, communem omnium philosephantium esse opinionem in metaphysica subi Q. 2 ctum