Georgii Forster, medic. doct. sereniss. poloniae regi a consiliis intimis, etc. De plantis esculentis insularum oceani Australis commentatio botanica

31쪽

sTAM. Filamentum unicum brevissimum in fuit. do perianthii. Anthera erecta, oblonga, simplex longitudine filamenti. . Flores Feminei in apice ramulorum. CAL. Spathue biv ves, VatO- lanceolatae, compreosae, acuminatae, erectae, apice inflexae molle spi-thameas, primum clausae, deinde deciduae, in apice pedunculi vadix globosus, germinibus plurimis connatis tectus Perianthium nullum.

PIs T. Germina numerosa obverse conica , con- nata, receptaculo innata, apice convexiuscula, singula superfici subhexagona Stru vix ulli, re visis mi simplices, numero germinum, solitarii. Stigmaturi puncta, prominula, marcescentia, in aliis varietatibus, bifida Thunberg).ppa Bacca globosa, glabriuscula superfici hexagonis conscripta, pallide virens maxima dodrantalis; pulpa farinaeea, alba, subfibrosa, maturitate succosa, flava et receptaculo clavato, carnoso, longitudinaliter fibros , palmari, adnata. SEM. in hac varietate). Rudimenta sterilia minuta, oblongiuscula, emarcida, fusca, apice pilo decies longiore coronata, pulpae immersa. et arietates praecipuae huius arboris duae suntis Fructu oppreno haec iterum in quinque ordines disposcitur quarum nomina lingua talieitensium vernacula sunt sequentia:

32쪽

26 a Urit, fructu apyxeno globoso, laevi mutico,

vulgatissinae, quam modo adumbravimus, varietati propriUS.

b mira fructu apyreno vah, nautico, foliis

profundius dissectis.c Palea fructu apyreno, oblongo scabro, quasi squamoso.d Tatarra, fructu apyreno ovali, germinibus

verrucolaumamisaribus stylo persistente inviricatis; his accedite Soccus lanosius Rumpli heri, amboin I tab, 3 et fructu apyreno muricato, intus lanato-fi-

s8 hucyi seministro, cuius descriptionem dederunt

Rumphius et Sonnerat. Haec olim in Tahelti insula cum praecedente reperiebatur, sed progressu temporis neglecta periit, quum apyrenae varietatis ad rem cibariam praestantior sit usus Seminanis gnitudine fere castaneas exaequant, oblonga, subanguosa, utrinque in acumen producta, tunicis propriis, runnea et alba corticata, singula interstincta membranulis sive tunicis pluribus egerminum abortu et carne minus abundante succosa Haecce semina in primis Celebae insulae homini-hus pro Limento praecipuo inserviunt, qui eadem cinere fervido tosta, vel in aqua cocta, vorant. Apyren artocarpi varietas conjun im cum staminifera adhuc in marianis insulis reperitur in

novis porro Hebridibus ac in amicorum archipe M

33쪽

go, licet rarior, occurrit copiosissima autem omnium in societatis et archionis mendoEae insuris, atque satis abunde in Sandvigiis nonnu iis oritur. Vidi etiam seme artocarpi stirpem juniorem in arboret quodam novae Caledoniae, ubi inter rarissimas procul dubio recenseri debet. Fructus hic ce apyrenus perfecte matUrias pulposus, dulcescens, a se putrescit, atque una a viam fertur nimis laxare immaturus vero farinaceus

est, et in fornace subterranea, vel etiam super igne tostus, saluberrimum et gratissimum nutrimentum praebet, sapore panis triticei non adeo dissimile, tametsi cum radicibus helianthi tuberos sive otiani sola ni tuberos quandam similitudinem habeat. Octo con tinuis mensibus alieitenses et adiacentium insularum marchionis incolae hocce inprimis cibo vescuntur, neque per reliquos quatuor menses, a Septembre in finem Decembris, sub ipso insorescentiae et grossificationis tempore eodem prorsus carent, cum loco recentis fructus massam pia pae, fermentatione acidulatam, in panis speciem coquere probe norint, eamque inde- Iiciis habeant Liber arboris ad rem vestiariam pari modo, quo mori papyriferae liber, adhibetur lignum pro cymbis domibusque exstruendis amenta mascula pro fomite igniario soli pro cibis involvendis manibusque abstergendis inserviunt. Succus lactescens glutinosus coquendo inmissatur, et in viscum avibus capiendis idoneum convertitur;

idem admistum aliis ingredientibus gluten praebet, quod hydriarum fissuris illini solet Trium arborum annona ad alendum unum hominem lassicit

34쪽

M.(Paradisiaca spadice nutante,soribus masiculis periistentibus M. S. V. P. O a.

n. L

M. Sapientum spadice nutante floribus

masculis deciduis M. Si P. Oa. n. a. Planta culta per totius orbis regiones calidas, in america ante hispanorum adventum ignota, eguinea ad americae insulas aequinoctiales primum a lata, in oceanum pacificum una cum hominibus ex orientali india migrasse videtur, ibidem enim in omnibus insulis, praeter demersas et desertas, passim colitur, et in varietates praesertim in archi pelagis amicorum et societatis numerosa degeneravit. Propagatur e radice et sto onibus, foveae immissis, cum cinere herbisque concrematis, quibus a cis e conchis interdum pauxit una adjici solet, ut fruitus cito progemninent, hae praecociores varietates mense sexto , immo quarto nonnun- sum fructus proferunt, reliqua racem nonnisi post decimum octavum mensem onustae cornuntur. Fructificatione peracta, tota stirps excepta tamen radice novos agente surculos, emoritur. Fructus, prout diversa est varietatum indoles, alii crudi alii non nisi tosti sive assati comeduntur; horum priores hortorum alieitensium praecipuum ornamentum constituunt; posteriores vero, utpote frigori magis assuefacti, in montuosis insuarum tractibus, locos nemoribus undiquaque clausos occupant. In moluccano archipe ago, pulpam tostam horum fruc uom masticando in pu tem reducunt matres, quam infantibus etiam nolentibus in

35쪽

os ingerunt, eosque ut offam deglutiant variis ariatibus cogunt. Cibus est facilis digestionis, iis qui

onginquo itinere maritim adpel unt maxime salutaris et delicatus mihi tamen propter nauseolam glutinosamque dii cedinem semper iniucundus. Viscida haecce qualitas videtur stomacho debiliori infensa constipat a viam flatusque gignit. Rumphius etiam maturo crudosque musae fructus, cum facile putrescant, in dysenteria epidemica, malignitatem humorum adaugere credidit. Idem indefessus naturae observator, in in uocano archipe ago sedecim musae varietates enumerat, quarum plurimae etiam in austrastae insulis reperiuntur: eas vero verbis exprimere, vel disserentiam specificam veram qua Musam paradisiacam a Musa sapientum dignoscere liceret , me nondum reperire potuisse, lubenter fateor. Figuras enimEhretianas a Rheedianis Trevi.

hil discrepare quis non videt, licet b. Litanaeus illas Musae sapientum, has vero paradisiacae tribuerit I. Musa corniculata CPisan Tando cornu bovis figura et magnitudine fructuum aemulat varia fructibus mollibus auis, quos semineos Vocant, et masculis dictis, duris, viridibus , longioribus, austeris, ut nonnis tosti aut coiti mensae apponi queant Singula bacca saepe duodecim pollices longitudine exaequat, brachii fere crassitiem adtingit; quare racemus suffulciri solet, ne pondere suo

abrumpatur.

II. Musa exsucca Pisan Gabba Gabba parum

a praecedente differt, nisi fructu tenuiore, ex abbido flavescente, substantia siccissima, austera, donec sub cineribus fervidis torreatur.

36쪽

III. Musa tetragona Pisan Cro fructus gerit milhanaeos, angulosos, plerumque tetragonos extus virentes, intus albos, acidulos, duriusculos. IV. Musa ricularis Pisangi sternang). Frupus palmares, trigoni, acuminati, acumine longo fili tormi, styli persistentis vestigio Racemus septem pedes nonnumquam longus est, ducentos et quinquaginta fructus in septemdec in verticillis non raro adnectens Cortex, medullae rufescenti et sacchari instar micanti, fortius quam in congeneribus adhaeret. V. Musa coriacea Pisan Culit-Tabal). Cortex crastissimus fructus, recondit pulpam mollem, pallide rufam, pentagonam, Ora interiore angustistima. Haec quoque frixa aut tosta solet mensis apponi, licet etiam cruda eadem in cibum cedat modo bene matura sit. Ad hasce quinque varietates, quibus

etiam decima adnumeranda, alieitensium varietates sylvaticae et montanae, quas chhi vocant, mihi spectare videntur harum maxima, maturitate extus et intus intense fulvo colore gaudet.

fructus palmaris sive pithanaeus, teretiusculus, striis notatur quinque elevatioribus, obliteratis, inaequaliter dispositis, ut fere trigonus appareat. Maturus e sulphureo colore flavescit, facillime decorticandus, pulpa albida, fractura micante, sapida dulci, ac si aliquid aquae rorsarum esset admi

stum. Ad torrendum, nisi immo urUS, non valet, sed crudus comeditur; facile putrescit, cum et cito ad maturitatem perficiatur. Stipes altior quam

37쪽

amprimis et proxima sequens, apud traheltenses Meraa vocatur, vocabulo quod a voce naalaica Me hi parum ablonum videtur.

VII. Musa regia, Pisan Radjab gaudet fructu

praecedenti assini sed multo breviore vix digiti longitudine, pollicem crassi, glabro, aequali cortice tenuiore sapore dulci et grato quare astata viae urbis incolis, maxime appetiturin reliquis musae varietatibus palmam praeripit, mensisque crudus apponitur.

VIII. Musa purpurasiens Pilan Mer:a forma

fructuum cum M. regia convenit, colore differt cum enim progerminent fructus externe purpureo fusci sunt, croceo intermixto Caro alba , acidula , edulis tamen sine praeparatione Stipites, folia et racemi colore purpureo virenti insecti sunt.

IX Musa punctata Pisan Salpicado . Fructus

brevis, teretiusculus flavus, minute nigro punctatus: cetera cum M. mensaria conveniunt.

X. Musa dorsatai Pisang wangi). Fructus crassus, sex pollicaris, protuberant iis longitudinalibus inaequaliter angulosus lateribus irregularibus Pulpa intens lutea seu rufa, duriuscula mucos , acidula subaustera qua nec frixa, nec cruda vescuntur homines, ad pultem tamen pro infantibus usurpatur, et omnium vilissima habetur . Stirps reliquis altior.

figura praecedentis, teres, tenuior, virens, pulpalmucomo, molli tamen et dulcescente, repleta seminibus duris, nigricantibus instar paeoniae seminum. Stipes altus, per surculos adeo multiplicatur ut brevi tempore magnum spatium occupet Linnaeus hanc varietatem Musae Troglodytarur adnumerat.

XII.

38쪽

XII. Musa fatua Pisau Alphuria fructus geri

paruos, crassos, tereti compressiusculos, cinerascen

tes, viscosos, saporis fatur, tostos tamen bonos. XIV. Musa coarctatai Pisan Bonabor est fruetii breuistimo, ovi gallinaee magnitudine, glabro, tetragono, apice obtuso, crudo eduli.

XIV. Musa papillo, Pisang Suffu). Minores

quam . mensaria fructus gerit, pollicem crassos, angulosos, apice papillaeformi, flavescentes, pulpa duriuscula, acidula, vili, quae torreri potius debet, quam cruda comedi. Folia huius varietatis tenella, farina quasi conspersa sunt, qua abrasa color fuscus adparet, qualis et deglupta extima membrana in stipite conspicitur.

XV. Musa pumila Pisan Elt sit Stirps humilis,

cum foliis humanam altitudinem non excedit. Filia,cstus rotundi, digiti longitudine, sed crassiores, extus littet glabri, cortice tenui fragili Pulpa dura, acidula tamen ut fertur, grata, et ficuum saporem suscipiens si fuerit in aqua cocta. Racemus licet humilis tamen usque ad ducentos fructus non raro profert. Haec varietas gaudet solo pingui, terraque daedalaea, lapillis mixta, atque hortos montanos amat in sylvis absconditos Musae reigae degenerem filiam putat Rumphius. XVI. Musa lunaris Pisan Bulanx trang). Huius racemus, stipes, folia sua sunt, fructusque albidi, ita ut noctu lunae radiis illuminata, tota stirps similem colorem reflectat, unde nomen malaicum nacta est.

39쪽

S SPONDIAS DULCIS. F.

S. petiolis teretibus sexjugis foliolis ser

ratis, Costatisque F.

Arbor procera, umbrosa, coma pulcra, late dis fusa Trivicus crassine corpus humanum superat, erectus, ramosus, quinquaginta pedum altitudine, quotannis ante nouam foliationem florens, mense septembri. Ram diffusi, patentes, teretes, cortice runt eo, scabro. Folia sparsa conferta petiolata, pinnata, sex juga cum impari foliola oblongo- lanceolata, cu- ninnata, subtilissime serrata glabra patentia, costata nerno marginali venis plurimis simplicibus parallelis rectis. rachi media in collas ad angulum rectum excurrentibus, saturate viridia, palmaria. Petioli communes, tereteS, laeves, patentes, pedales proprii suboppositi compressiusculi, semipollicares. Pedunculus in apice ramulorum uniuersalis, ter minalis, teres, lacuis, erectiusculus, longitudine petioli communis. accinus magnus compositus. Pedunculi partiales alterni teretes, glabri hori Zon tam les, superiores sensim minores adscendentes palmares;

pedi celli,ninori, sparsi breuissimi. Flores parui,

flavo virenteS.cAL Perianthiuim inferum, minimum, quinque partirum laciniis aequalibus, acutis pallide viridibuS.COR Petala quinque lanceolata, patentissima, calycis laciniis interjecta, infera. Nectarium Annulus carnosus, torulosus, germen cingens, flavus.

40쪽

sTAM. Filamenta decem subulata, petatis breuiora patentia. Anthera ouatae, erectos incumben

PIST. Germina quinque minuta, globosa basi

coalita.

St Ii quinque cylindrici, basi approximati apice recurvi, longitudine staminum. Stuniata obtusa. PER. rva oualis, obtusa, magna glaberrima, aureas odore sub nauseos foetides putamine exteriore tenuissimo punctato acri, dentes arrodente, amaricante, pulpa carnosa, succulenta dulci, acidulata, aromatica, fragrante. Nux in medio dura, lignosa, ouata, fibrillis duris pungentibus undiquaque echinata, quinquelocularis, dissepimentis membra,

sEM. Nuclei solitani, ouati, compressi, quampluriminum abortivi. Haec spondiae species per societatis et Amicorum insulas colitur, inprimis hi Tahelti frequentissima. Eius fructus siue vere aurea poma in racemulis nutantibus prouenituit, et sapidissimis saluberrimisque jure adnumerantur, ejusdem fere ac Bromeliae Ananaestiuitiis saporis, sitim non solum facile tollunt sedantisque, sed etiam aegris, licet biliosis affectionibus et obstructionibus laborantibus, sine discrimine concciduntur aluum leniter reserantes, antiseptici, et inter horaeos fructus dignissimi qui principem locum occupent. Nomen talicitensium es Vi Determinent alii, an haec nostra species cum spondia Myrobalano Linnaei M. S. V. p. a . n. a. siue Celebere. Jacquinis pondia Mombi conjungenda sit, nec ne Si rectius segre-