장음표시 사용
101쪽
similis arcui S M. His positis sidus K redit ad L, post L ad Κ sive post: M ad T) ten ore per a K Ν, sive per a T R. F redit ad L, pos M ad T, tempore per a K Ν F K, sive G l. F ad I, post Mad T, tempore per a KN FK -IL: demum F ad G, post S ad T. tempore per a K Ν - ΙL - S M, sive per a KN-2FΚ--a S l-- F Κ I G, sive per a F N - a S M. q. e. d. THEOREM A XI. SI alterutrum duorum siderum, utcunque oppositorum S & F, culminat inter verticem & AEquatorem, aliud inter polum & Verticem. diflerentia temporum inter oppositos, & appulstis & reditus ad meridianum erroneum, dupla est aggregati temporum per arcum R Tparalleli majoris infra polum , & per arcum L G paralleli minoris siu-pra polum : Vel dupla est disterentiae temporum per arcum F N parallai minoris infra polum, & per arcum S M paralleli majoris supra
Horarii Ρ Κ T , Ρ I S abscindunt arcus K N , R T similes , p riterque similes I L , S M ; arcus autem F ς , & G I aequales fiunt. Itaque Κ redit ad I, post I ad Κ, sive post S ad T, tempore pera Κ et Ι L, sive per a R T - a I L. Ergo F ad G, tempore pera RT- a GI-2IL, sive per a R T - 2 G L, q. e. vel tempore per ΣΚΝ -- 2FΚ - 2IL, sive tempore per a F N- a S M. e. alterum. COROLLARIUM.ΡEx quatuor haec postrema Theoremata eliciuntur eXigui parallelo rum arcus, a Meridiano Vero & erroneo declinante intercepti, pro qualibet combinatione binorum siderum, non occidentium & utcumque oppositorum. Datur enim ex observatione dist entia temporum inter oppositos, & appulsus & reditus ad eundem meridianum erro neum , dupla summae Vel disterentiae temporum per binos arcus, quorum unus infra polum in horiZontis vicinia , & alter intercipitur supra polum : datur itaque proportio temporum , quibus sidera singulos eosdem arcus percurrunt 3 adeoque tempus per Utrumque latere nequit. Ex nota demum mensura temporis, & distantia propositi arcus apolo, habetur ejusdem arcus reducto ad partes circuli maXimi. e. g.
102쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTROΝOMICO. sy
De Vario examine, atque multiplici recti catione
Propositus & quidem facillimus hujus instrumenti usus exigebat, primo tubos ad aXem normaleS, secundo aXem quoque rectum ad planum Meridiani. Proinde utraque possitio tuborum, & aXeos e loranda erat diligentissimo examine, ut pro re inventa correctio alterutrius, vel utriusque suscipi posset.
Examen s rectilicatio utriusque lineae dioptrarum per
applicationem perpendicust. AB hisce dioptrarum lineis inchoandum erat, ut innotesceret an essent inter se parallelae, vel saltem ambae in eodem plano ; deinde an hoc planum dioptrarum Verticale foret. Itaque tubis telescopicis horiZontaliter, adeoque dioptrarum lamianis verticaliter directis, applicabatur perpendiculum utrique re me lineae Κ Ι, & Ι Κ, quas per constructionem aequidistant a mediis E F , G Η ; deinde inverse instrumenti situ, & demissis ex Ι & K perpendiu es dCulis, eX eorum congruentia , Vel deviatione colligebatur per Criteria praemissa lineam dioptrarum Verticalem esse , vel inclinatam 3 adeoque quantum ipsa, vel aXis, vel ambo detorqueri deberent, & ad quasnam partes. Ita quoque altera dioptrarum linea G H collocanda suit priori parallela, vel ad ejus planum adducenda, & ex utriusque demum rectuficatione prodibat planum dioptricum.
Soholium. I vabat porro ficium adesse, qui ad oppostam Iaminam perpendiculum
I applicaret, ut citius in alterutram, vel in utramque mul lineam K IN I K inquiri posset. Juvabat quoque crines aut ita perpendiculorum utrique cae uti adnectere, ne iisdem si inendis fatigaretur manm, euioquin satis occupata elevando , vel deprimendo ad alterutram partemiustrumento , donec perpendiculum libere penderet, simulque t unam quasi raderet.
103쪽
directionem in longitudinem. ΡRima plani dioptrici juxta latitudinem rectificatio , per quam comstabat rectum esse ad planum per aXem, praeliminaris erat ad hanc τὰ , 1. secundam, quae illud insuper constituere debebat rectum ad axem. Pro Fig. 3. inde tubis verticaliter, adeoque dioptrarum laminis horigonialiter directis, admota lineis F G, ΕΗ longiora perpendicula indicabant, utrum verticales essent, aut saltem ambas in plano Verticali, vel quantum &in quasnam partes deViarent: quomodo demum disponendae sorent, ut planum dioptricum E F G Η rectum fiexet ad axem instrumenti.
a. Ambo perpendicula stam habebant commune , pendens a msentaculo o volubili circa um axemi xum occidentali lateri fene iraemenicalis, ut peracto examine amoveri, veI, quotiescunque tuborum pG
Itio invertenda erat, ad partes lateri fenestrae propiores poni possent.
Idem examen per dioptras simplices.
H rum alterutra dirigebatur versus borealem horigontis plagam ad angulum camini, senestrae, vel parietis in distantia dimidii & quatrudoque integri circiter milliaris 3 aliquando ad signum aliquod in monte Bisen V apparens in distantia duorum milliarium & ultra, Versato prius horiZontaliter axe, ut collimatio fieret ad objectum inter vicina maxume conspicuum , & a Sole vividius illustratum : inverse deinde instrumento, & aXe immoto manente, alia dioptra invenienda erat ad idem objectum, juxta priorem lineam vel saltem in ejus plano directa ; secus autem corrigenda erat utriusque positio , vel deviatio a plano ad axem
recto juxta Theorema VL N VIL primae Dissertationis pag. 48. Scholium.
D recti rationem dyo rarum costimatio a Dum Uer secabat com icuum ornamentum camini parum remoti, sed cfm gynei omnes valde conspicuae apparebant 3 adeoque claritas vii tonis di antiam ob Hi abunde compensebat. Boream versus costimatio febat ad fenes me Uticam sub lecti cujuspiam fauigio in suburbis tu remoto. g. IV.
104쪽
DE ORGANICO APPARATU ΛSTRONOMICO. 61
Concordia dioptrarum tebescopicarum cum si piibus.
I. . Uando dioptra simplex alterutra directa erat ad aliquod objectum s- es conspicuum s ut in praecedente) ad eandem directionem assiducebatur & telescopica, tamdiu circumvoluto interno tubo lentis objeci Lupe, donec imago ipsius objecti appareret in filo medio, quod eXtensium est in eadem linea E F, vel G Η cum foramine dioptrae vulgaris. Quoniam itaque planum dioptrae simplicis, ad assignatum objectum directae, imaginem ipsius in foco lentis objectavae apparentem similiter tangebat aut secabat, centrum etiam lentis ipsius objectivae saltem apparens, vel, ut vocant, virtuale ) adeoque dioptram teles picam in plano dioptrae simplicis contineri, aut saltem sensibiliter non deviare constabat. Ita quoque alia disponebatur in eodem plano dioptrico, donec inverse instrua
mento deprehenderetur utriusque dioptrae telescopicae una directio. 2. In crepusculis, quando nempe filum dioptricum tam exter num, quam internum, nudo utrumque oculo μtis Conspicuum apparet, observando planetae vel fixae cujuspiam eX majoribus transitum per e
trema, sive lateralia fila tubi telescopici, & eundem quoque transitum per dioptram simplicem, ex paribus Vel imparibus temporum intervallis non neglecta exigua aequatione, quandoque adhibenda ob inaequales utriusque fili, primi videlicet & tertii a medio distantias prius exploratas ) eliciebatur identitas , aut diversitas planorum utriusque dioptrae simplicis & telescopicae. 3. Interdiu quoque idem eXamen institui poterat per planetams circa tempora minimae suae digressionis a S, vel in accessibus aut recessibus ab ipsa digressione parum remotis, quatuor aut tribus horis amte vel post meridiem. 4. Noctibus autem serenis qualibet hora licebat invicem com ferre dioptras telescopicas utriusque tubi, notando appulsum stellae cujuscumque ad primum filum telescopii alterutrius 3 deinde ad film m dium alterius telescopii inversa prius positione instrumenti) & demum ad tertium filum prioris telescopii pristinae stiae directioni restituti. Quo in eXamine quum maXima interveniat objecti distantia, & visio distincta, & Operatio celerrima , non erat cur de faciliore alio vel exactiore
COROLLARIA.LTTInc liquet quam commodum & utile sit duplex telescopium pro XI transitibus contemporaneis siderum oppositorum, praesertim si O duo
105쪽
duo sint observatores, quorum unus ad australem , alter ad borealem partem attendat, & alter alteri telescopii orificium illuminet. II. Liquet etiam quanta facilitate ac promptitudine lens objein Va utriusque telescopii, postquam a suo loculamento eXtracta, deterusaque fuerit, in pristino plano dioptrico reponatur , Vel ad idem adducatur, pariterque nova fila prioribus, & in iisdem praecise locis substia
Examen s re catio plani dioptrici respectu meridiant
ΡOst relata examina plani dioptrici respectu axis, ultima remanebat subtilis & molesta inquisitio in ejus congruentiam cum Meridiano, ad quam dignoscendam conferebantur puncta quaedam Quadrantis fixi de quo in Sectione sequenti pluries eXaminata per transitus stellarum, ut lucidae V , lucidae Ρersei , Aldebaran, Caprae, Riget, Sirii , Reguli, Spicae Virginis, caudae Vris majoris, Arcturi, cordis Scorpionis, Lyrae, Aquilae, Cygni, Pegasi, lucidae Ceti , Fomahan, aliarumque ἀadeoque non parum juVabat δc Quadrantis fixi, & lineae meridianae, utriusque in vicinia instrumenti eXaminandi positio. Plura etiam habebantur puncta fixa per tubos murales infra describendos ad Aurigae C pram, ad lucidam Lyrae, deinde ad Sirium, Arcturum, & lucidam Ρera iei directos. In Quadrante boreali non alia occurrebant subsidia, nisi ab
altitudinibus correspondentibus accersenda. Ρost Capram, omnium aptissimam & unicam inter maXimas, eligebantur ex reliquis perpetuo apparentibus sequens in humero Aurigae, ad in capite Draconis , luc dae Cassiopear, caudae Uris majoris , Ρersei, & Cygni, omnes secundae magnitudinis, & ab horiZontis Vaporibus, coelo saltem sudo, non Occublatae. Harum sispe singulas, quandoque binas & trinas, aptis anni temporibus, & ternis, ut fieri selet, observationibus prosequebar; quas t men sepius inchoare quam abselvere licebat, nubibus aut caligine, interdum etiam semno & domesticorum ignavia seriem propositam prosequi non sinentibus. Has molestias ut ex parte declinarem, tubum mxum ad infimum Caprae descensum direxi in altitudine visa 4' S' , aliumque in australi parte ad transitum Fomahan, culminantis in altitudine IO' sa Quintus postea muralis tubus accessit in contignatione instariori ad ustim exigui verticalis anguli, respiciens sidera prope Zenith culminantia. Dabitur infra in Sectione VII descriptio hujus anguli & tu-bi , cujus fixa positio pendet a perpendiculo 33' pedum , a directione fili bipedalis in plano Meridiani.
106쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 63Ρer appulsus itaque horum siderum ad fila tuborum muralium, quamdiu immota manent, eorumque distantias a Meridiani plano in quo praecise posita esse non refert) probe definitas, eadem certitudine facilitateque habetur eXamen tuborum hujus instrumenti, ac si totidem haberentur puncta remotissima in ipse Meridiano lonspicua.
Idem examen per appulsus S reditus siderum oppositorum, fem
perque apparentium ad dioptra telescolicas . supra ρο infra
AD indaginem hanc subtiliter, pro virium modulo peragendam, eligebantur non sbium sidera & semper apparentia, & fere opposita;
sed etiam anni menses, in quibus ea bis in eadem nocte vel in crepusculis ejusdem diei Meridianum attingerent supra & infixa polum. Aptae autem hisce observationibus inveniebantur noctes autumnales & hye males, adhibito quandoque matutini crepusculi, quandoque Vespertini subsidio. Proinde mensibus Oct obris, NOVembris, Decembris, Janu rii, Februarii, & Martii combinandae Occurrebant lucidae Cygni, Lacerutae, Persei, Cassiopeae cum Oppositis aliquot utriRNue Uris, demum C pra cum duabus insignioribus in capite Draconis. Omnibus autem praeferri merebantur lucida Cygni, & duae fere oppositae in anteriori pede Ursae majoris , quarum posterior non nisi a. minutis distat a vertice Mastrum versus , deinde tres in cauda Uria maioris, atque lucidiores Cassi, peae, utpote paucis horae minutis ab oppositione distantes. Harum itaque si contingebat observari appulsus & reditus ad Meridianum, tam stupra quam infra polum, post: intervalla temporis aequalia , constabat eX theoremate I. Dissertationis II. circulum a dioptris italescopicis circumvolutis descriptum horarium esse 9 adeoque meridianum, si deprehendebatur quoque per Verticem transiens. EX intervallis autem inaequalibus patebat per reliqua praemissa theoremata planum dio ptricum eXtra Meridianum evagari ad Orientem Vel occidentem, prout intervallum posterius crescebat vel decrescebat, & stellae transibant ad semicirculum descendentem, vel ad ascendentem. An vero evagatio fieret in superficie coni, cujus basis soret circulus Meridiano parallelus 8 an autem in verticali declinante aMeridiano8 colligendum erat α dissensu a tm his muralibus, atque ab Gaminibus supra indicatis Porro deprehensa
CVagatio tamdiu corrigenda erat, donec Omnia eo conspirarent, ut de
107쪽
3o Octob. 18 3α s8 I a Cygni sub P. 31 Octob. 6 11 et supra P.
De pseruore alio a culminationibus instrumento.
Inseriori observatorio, ob quod astrorum culminationibus destinaveram, addidi posterius hoc instrumentum in suprema parte parietis meridiani, qui & pro Quadrante murali, bὶ & pro ipso erectus fuerat. Quia vero a priori jam ex- possito parum differt, iccirco prolixa explicatione non indiget.
inis muralis. FErreus axis X A Y longitudinem habet quatuor pedum et dimidia pars ejus A B parallelepipeda, lapidi E F G innixa sive inclusa, crassi
tiem obtinuit duarum unciarum 3 reliqua pars A X conica prominet extra parietem Orientem versus, & desinit in cochleam X. Alia entremitas Y con Xa est: verticali fulcro per clavum B, circa quem int ger aXis elevari ac deprimi, promoveri & retrahi poterat, donec Horiaetonti, & Meridiano congrueret. Ρroinde axis ipse in A sustinetur a feta reo conceptaculo parallelepipedo C D, quod in verticalibus crenis quadri ferrei Η Ι arcte detentum, in ipsis tamen motum aliquem retinebat in elevationem vel depressionem per cochleas Κ, L, Verticalia concepi culi latera striata pervadentes. Sed & axis ipse in longiori cavitate sui
o Supr. lib. I. cap. IV. S. I. p. II. b De quo infr.se a. IR
108쪽
DE ORGANICO AΡPARATU ASTRONOMICO. conceptaculi protrudi retrudique poterat per cochleas horiZontales N, O; demum per ipsas & per mediam verticalem M in ea positione firmari, qui e apta inVenienda erat priusquam omnia anuse plumbo conssilida
TAbula IX. integrum ostendit instrumentum, axi conjunctUm, Oculo in plano Meridiani posito; deinde in plano verticalis primarii. AB, C D ssent duo tubi pedum 6 paralleli & inversi, ampliores in Fig. I. A, & C , constructi ex duplicatis ferreis bracteolis, stanno inductis. RDure ferreae virgae O M N, o L n adstrictie sunt orificiis fistulae orichal cicae L M, cujus caVitas precise congruit aXi conico. Earum eXtremitates N & n , O Sco singulae dilatantur in duo brachia Ν Ρ , N Q , O R, OS , &c. quae clavis interjectis firme cohaerent, ea relicta intercapedine , quae sufficiens Videbatur intercipiendis dioptrarum lamiunis K L, K I, quibus adferruminatas cylindricae matrices ad usum CO- Tab. ix chlearum , R , ut ipia laminae cum inclusis tubis mobiles fierent, Fig. q. ad planum Meridiani adduci possent. ΣΑ.
Semicirculus in rumento aptatus.
IN fig. a. ostenditur prospectus hujus orichalcici semicirCuli, ejusque divisio in gradus ac decades minutorum, pro ut eXigebat radius umciarum 14. Apparet etiam ejusdem positio sub axe, contigua tubis A B , C D , ut ab orientali virga M N inspectio perpendiculi quam minime impediretur. In fig. I. conspicitur semicirculi & plani per axem sectio c d. Ρosticae parti normaliter adhaeret semifistula ce, alteri ej juncta per longiores cochleas , quae prominentes utriusque limbos
utrinque pervadunt, ut ambae congruant fistulae LM, circa quam initio mobiles erant 3 donec firmato earum positu cum ipsa volverentur circa immotum aXem,pariterque Volveretur semicirculus ipsis adstriinus; adeoque gradu eleVationis datae ad perpendiculum adduct o facile inveniaretur tubi quaesita directio, apparente siquidem in micrometri campo imagine sideris culminantis. Priori quoque instrumento parVum hujusmodi semicirculum me addidisse supra jam innui. a
109쪽
Quadrantis Astronomici frequentissimus ac praecipuus usus est ad Solis , Lunae, planetarum reliquorum , fXorumque siderum culminantium altitudines supra hori Zontem, vel distantias a vertice definiendas. . pedit itaque hujusmodi Quadrantem & stabilem constitui, & culminationibus, infimisque depressioni
bus si borealis fuerit θ destinari; figum nempe vel muralem haberi. Quamvis enim id suppleri posiuit, & soleat per Quadrantem mobilem ; praesertim
Quando astrum noctu, vel in crepusculis nudo oculo videndum se praebeat: &ex praecognito culminationis tempore Meridiani plaga , nec non eX dato gradu altitudinis elevatio athidadae , vel ipsius quadrantis innotescat; molestum tamen est toties quadrantem ad aptum locum adducere , simulque in verticali situ statuere : longe quoque molestius diurno tempore stellam venari, quando ad illam dirigendus est tubus , in quo fiat demum conspicua. Hujusmodi Quadrans Tychonicus constabat arcu orichalcico graduum 9o , insignis latitudinis & crassitiei, parieti, qui a Meridiano sequidistabat, firmiter assios ; in altero pariete orthogonali centrum , fere s cubitis ab arcu remotum , cylin-der occupabat palmaris diametri, circa quem eX pinnacidiis, limbum quadrantis percurrentibus, ad astra collimare licebat. Aliis deinde magis arrisit integra compages quadrantis , unico muro assiXa , ®ula dioptrica , sive athidada circa centrum volubilis, a limbi adhaesione
Mihi vero tale instrumentum inter duos oppositos parietes ita componendum fuit, ut uni eorum centrum adhaereret, & alteri arcus eidem centro re- 'spondens, paullo minor seriante ; quantus nempe lassiceret altitudinibus planetarum , stellarumque Zodiaci, aliarumque non magis ab AEquatore distan
Equidem hunc arcum initio destinaveram meridianae altitudini Solis , per centrale foramen in cameram , alioquin ad usum lineae meridianae obscurandam, irradiantis ; quippe partem limbi eXiguam , nempe et O. graduum ad puncta quandoque majoris, quandoque minoris altitudinis aptabam , ut speciem Solis , per centrale foramen irradiantis , in plano ad limbum hujus arcus rectoeXciperem ; in cursore autem ejusdem arcus lineam fiduciae ad utrumque speciei limbum adducerem , & utramque altitudinem, nudo, ut riunt, oculo cape rem. Crescentibus deinde ideis ut in exercitationis progressu plerumque contingit ) limbum totius arcus complevi. Porro ille arcus alligatus erat gnomoni ferreo , cujus angulus innitebatur fulcro lapideo N Q. Latus verticale M N inclusum erat muro parallelepipedo in pyramidem desinenti: latus aliud horizontale N O per ferrea fulcra muralia statuebatur in debita elevatione, atque in praeordinato angulo declinationis a pariete. Arcui eidem appositae fuerant in singulis quinis & denis gradibus laminae orichalcicae , quibus adhaerens limbus per cochleas adstringeretur , in recta possitione firmandus. Quumque liceret laminas singulas protrudere Vel retrudere , promoVere aut retrahere, reddi poterat sua radio mensura, & limbo pristina positio, quoties Vcunque contigerat a subsidentibus muris, aliisque accidentibus vitiatam deprehendi.