장음표시 사용
131쪽
Non disteri a communi ; constat enim quadro A B, in cujus apertura crinis protenditur , & cono B D truncato , in tenuiorem Cylindrum spiralem desinente. Ab ejus autem structura praecipue obtunendum erat, ut crinis A C centro quadrantis insisteret, ac rectus ad planum limbi. Ad id perforare oportuit integrum aXem AD, &insitis utrique orificio cylindrulis per axem exiliter concavis , ut ViX transitum crinis admitterent, atque circa haec foraminula tornare conum B D,qui centrali quadrantis foramini eXacte congrueret, in eoque moUer tur ad motum athidadae , proinde A C B D fieret axis coni B D , &per quadrantis centrum transiret.
Pinnacidium internum sive oculare. CUrser I FI K limbo per oppositum elaterium adstringitur, in prae
ordinata directione detentus ab anstulis chalybeis , contra serreum arcum internum nitentibus. In Ι rotulam denticulatam admittit, eXternae limbi circumferentiae pariter denticulatae inserendam, quotiescunque curser tantillum moveri debet, leniusque ac promptius ad congruum limbi punctum assiduci.
Pars anterior I Η,limbo divisi, adhaerens, adsi rictum habet in A pinnacidium oculare A C, crebris & exiguis foraminibus instructum in linea C A. Pars altera posterior H K ad angulum rectum infleXa, & ad Occidentem directa , planum constituit, in quo solis species eXcipitur, observanda in ejus transitu per Meridianum. Crinis aut fili A B D , in B pariter inflexi, pars prior A B linea esst fiduciae, & congruit mobili quadrantis radio : pars reliqua B D distat triente unciae a plano normali sive projectionis, cui charta munda imponitur & umbra crinis, fere instar lineae attenuata, projicitur. Punctum A, commune dioptrae oculari A C & crini A B, fixum est: in cursoris miremo latere I E ; reliqua duo puncta B , D tantillum mobilia sunt, ut ambo in eodem plano per radium quadrantis, & ad ejus limbum recto constituantur.
132쪽
B movetur ope cochleae horidontalis , sationem ejus huc H Ρb II tuo protrudentis. q. Crena puncti D excavata es in clavo lindrico rimoque K, quo Rcircumvoluto , N inter suas matrices detento, promovetur aut retrahitur crena K, ut congruat plano per hueam duciae A B ad limbum
Dioptra denique AE C inclinatur, prout res exigit , ad alterutram partem , aliquid demendo a ba pinnacidii , cursori adhaerentis.
Positio integri fit A B D seu lineae Duciae, nec non
dioptrae ocularis A C. I. Rinis A B , utpote pars radii, iisdem gradibus utriusque circum. Tab. II. - serentiae tam intimae, quam eXtimae, V. g. 6O & 6O,SO & &c. Fig. q. congruere debebat, secus autem punctum B, adeoque integer ipsi crinis A B ad requisitam congruentiam addiaci. a. Ρarte itaque A B fixa manente, punctum mobile D constitumbatur aequidistans a duobus punctis circumferentiae alterutrius in limbo diviis , a linea B A aequaliter utrinque dissitis, V. g. 8 Vel IO gr dibUS. 3. Ita quoque distantiae punisti C ab iisdem vel aliis punctis, sequidistantibus a linea B A, aequales inveniendae fuerunt, Uel, correcta inclinatione lineae C A , prorsus aequandae.
CAPUT III. De Telescopis Quadi antis fixi.
Tubus orichalcicus 1 o. pedum, pinnacidium objectivum cum oculari conjungens, & athidadam complet, & telescopium continet eidem athidadae aptatum,eX duabus lentibus a Petro Putrono , solerti optico Caesareo,Mediolani elaboratiS, utraque conveXa compositum suoque micrometro de quo alibi dicetur ) instructum . . NOVetur itaque tubus a dioptrae ocularis cursore, cujus pars KL ultra limbum ris, 3 extenditur, ut ipsi firme conjungi possit fistula L M, sibi adstrictam continens inmmam partem tubi telescopici, simulque ipsi tubo immersam micrometri fistulam , qua intra tubum fixa manente, fixa quoque manead linea fiduciae A B , &ad ipsam relata positio illorum Micrometri. Suprema pars tubi quadro pinnacidii objectivi firme innititur , & cum eodem S a quadro
133쪽
quadro circa centrum quadrantis movetur; manus tamen in eadem a centro distantia , & in eodem quadri puncto; nissi quando promovenda Vel retrahen. da est ad occidentem, vel ad orientem opemachinulae ad hoc ossicium adjectae.
CEntrum lentis obiectivae, & in ejus foco existentia primaria fila Micrometri quorum unum horigontale, alterum verticale) dioptras efficiunt telescopicas, ad astri altitudinem supra horiZontem, Vel distantiam a Vertice mensurandam , ejusque appulsui ad planum Meridiani observando mire idoneas, ob insignem claritatem & distincti nem imaginis in foco apparentis, ejusdemque simul& silorum augmentum ab oculari lente productum. Integrum verticale filum , quod in plano Meridiani supponitur, pertinet ad observationes appulsuum, quibcunque fuerit campus vel apertura Micrometri: non itidem integrum ho-rigontale filum spectat ad mens iram altitudinum , sed proprie medium ejusdem punctum, ubi a filo vericiali secatur,& in quo astrum conspiciatur in transitu suo per Meridianum supra vel infra polum. Solet haec tamen horiZontalis , nempe altitudinum dioptra extra Meridianum utrinque tantillum digredi s dummodo a plano, quod per centrum lentis objectivae, & astrum vere culminans ductum concipitur, parum
ira quaedam , non procul a vertice culmisantia, quorum declisatio ab aquatore minor est elevationestost, altiora videri debent tum ante, tum post culminationem , quam g culminationis momento, quem ad modum primus omnium advertit ac demo fravit celeberrimus Cassianus, a) inde reprobans altitudines Mirorum captas i frumentispausi Gnte , ve sei eorum travinitum per Moeridianum s indeque o endit opo
tere instrumenta in plano Meridiani exacte consimi, N observari obio titudinem ipsi in anti , quo Meridianum pertra P. Quae summa praecimo , quamvis referri posset ad ob ervationes ab Urio , magnoque
V parente peractas utpote a quibus pori exant tum herculeum laborem meridianae lineae Pari enses, ad extrema regni con nia utrinquestroducZae: decernenda erat magnitudo eumque telluris' un emam tamen respicit Uronomicam ob ervandi praxim,ue hoc monitum, tanti viri experientia auctoritateque innixum , alte retineo, Npro miribus exequi deo.
134쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO
Cia vero quandoque Urum non ipsi suae culminationis momento, se paullo ante, vel pausio pos ob ervandum praebet quippe duo Cei plura idera eodem fere tempore Meridianum attingunt f ideoque duo aba figa verticalia sunt appo ta , quae a medio disant uno minuto horario in arcu AEquatoris, aut parasieli contigui ) quaerendum mihi proposui, ecquidnam conferat ad mensuram altitudinis haec parvula deris a Meridiano distantia , quamvis etiam saluatur integri minuti ho
E o itaque A B M parasieris cujuseiam Myri culminantis inter
AEquatorem se verticem, V. g. a Capellae primae magnitu is in consu Fig. i. latione Aurigae : S punctum culminationis, in quo ecatur a Meridiano P V S: A S, S B elongatio sideris a meridiano ante ac pos culminationem, qu0rum utrumque arcum sella percurrit intra H aa A B Morda integri arcus B S B, respondens horidontab Io Micrometri a lateralibus intercepso, cujus chordae arcumsella quaepiam,non procula Equatore dis latercurrit intra duo minuta horaria. P polus boreus: V vertex: Ttentus: P si T axis Mundi: T E radius AEquatoris: sis radius parallelibifariam secans chordam A in C h , s cum plano per TV S, ad Memdianum recto, ejiciens angulum sis et , aequalem angulo ST E, qui metitur declinationem deris ab AEquatore. Ex C ducta concipiatur C D normalis ad radium T S, Nper Cproducta T C T urique ad circumferentiam Meridiani P V S , erit arcus S T, mel recta CD, ab eo in sediliter disserens , mensura, quae invenienda proponitur, anguli C T D, nimirum elevationis Capestae in punctis A se B, - in θω tra iti per lateraba ta Micrometrismpra punctum culminationis S.
radii T at in parallelo Capelli, radim si S, eadem linea A Cinvenitur partium 62474, N anguim A si Ci 29' , e que compi mentum C A Z89' 38' 31 ' , cu inm C si s 99998 partium radii sty, ai 6984o16 partium radii T S , adeoque C SΙ37.
nimirum C S D 4s' 4a' , N D CS 449 18 datur etiam hypothen . DC Spartium 137 , ex quibin elicitur C N D S 9s s adeoque T D 99999os. Demum faciendo ut T D ad DC: ita T S ad iam gemem S T, baec prodibit 98 , quare angulis ST C erit IV. Si
135쪽
L I B Ε R II. IV. Sin autem sumatur altitudo Caprae uno minuto ante velpos
de angulis C IT S erit 1'. V. Sit alias a F culminans inter polum N verticem, v.I. lucida Tab. III. Persei, c*m declinatio 48' sin, lorealis, major no a elevatione poli, adeoque videbitur infra planum culminationis tam ante quam ρω eandem. Quoniam itaque datur arem P F 41' 6 e que inin F T63737sa, in ponatur ut prim G H chorda 3o circuli maximi, resonans intervalla lateralium florum Micrometri , adeoque G I
VL Si demum sumatur arem G F vel F H, quem lucida Persei
percurrit uno minuto horae ante ac pos culminationem , invenietur am
DUO in hoc telescopio disponenda erant plana dioptrica, quorum
unum per filum horiZontale, alterum per Verticale i utrumque V ro per centrum, saltem Virtuale lentis objectivae protenderetur. Primum eX duobus hisce planis ut altitudinis angulum definiret, quamVis per centrum Quadrantis non transiens, adducendum erat ad aequidistantiam & ab eodem centro & a dioptra oculari jam recte collocata. Id porro assequi licebat movendo verticaliter tubum telescopii, &cum ipsis centrum lentis objectivae, vel filum horigoniale Micrometri ;longe tamen tutius atque commodius elevando aut deprimendo compagem Micrometri, capsula ejusdem interim fixa manente, quod facillime inter ipsam observationem admota ipsius observatoris manus CX quebatur. Nec tamen immobile prorsus est centrum lentis objectivae ;quippe fistula interna, cujus orificio loculamentum ejus adhaeret, Verti potest in tubo telescopii 3 sed ab hoc motu non aliud eXigebatur , nisi ut centrum lentis utcumque in axe tubi, Vel in ejus Vicinia collocaretur. Erat autem hic parallelismus non ab objectis terrestribus,sed a co testibus eliciendus ue ex directione nimirum & concursu dioptrae utriusque tam simplicis quam telescopicae in astrum quodpiam culminans, dc per utramque dioptram satis conspicuum s quoniam & angulus remotissimus, subtensiis a tantilla distantia inter axem telescopii & Quadrantis
136쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO.
tis radium, omnino eUanescit, & astrum circa suam culminationem per integrum saltem minutum horarium ab eadem altitudine sensibiliter non
Jam vero tali manente directione dioptrae simplicis ad limbum vel ad centrum planetae cujuspiam, Vel fixae, cujus imago in soco lentis objeci ivae apparebat, ad similem ejus contactum vel sectionem adductum horigontale filum Micrometri, planum aissignabat radio parali luna, vel certe insensibiliter convergens sive divergens.
Scholium. Iassimo dirigebantur Hoptrae ad lymbum Lunae supremum vel insimum,
prout alteruter ab altitudinis circulo evidentius tangebatur, eratque hoc luminare mane aut vespere circa quadraturas o ortum consimum, e que motm in declinationem altitudinem visam si Plister non varia..hat. Ita quoque dirigebantur ad Solem trans nuhem tenuiorem inermi oculo tolerabilem, vel etiam caelo sereno, tegente pinnacidium Oculare v
tro ratis opaco, quod vim radii siolaris infringeret, atque collimationem per gum pinnacidis objeciliis non impediret. Nimia vero Lx Sosis, NLunae quoque circa plenivinium, observationem nudi oculi vitiabat, anque interim experiundo disicebam fimbos Solis ac Lunae quocumque ad bito artificio non satis terminatos ,sed indi inctos nudis oculis apparere;
adeoque tutim in centrum minoris astri quam in majoris circumferentiam costimari.
a. Luminarsim in Hepto tentamine Accedebant et fixae primae magnitudinis ut Sirius, Riges, Arcturus, Capra, ora uec. sucis res aliquot secundi ordinis, ut Aristis, Aquilae, Persei, σα quae tamen omnes Uesere paucos post dies in crepusiculo jam culminaverum 9 mane autem nox jam obscurior Dum dioptricum occultabat. Iliad equita mnoctu admota lampade reddebam consimum, sed oblique Hummatum sadeoque accedente Uri capillitio non satis consabat ejus discum in interaposio crine bifariam secari. 3. Diutius uti licebat culminationibus planetarum Saturni, Jovis , Martis cessante vel nondum apparente nocturno radiorum flendore. Omnium porro aptissimus inveniebatur planeta Veneris in suis a Sose digressionibus ante vel pori meridiem per aliquot menses caelo reno vis Lib. Summa ob mationi subtilisi accedit, quando culminat in eadem fere altitudine, quam Sol attingit; adeoque pars utraque Embi corniculmina Meridianum iapertra Δ
137쪽
LIBER II. Planum alterum telescopicum, seu Verticale requirebatur a plano Quadrantis , vel a radio limbum percurrente pariter aequidistans. Et quoniam data erat utcumque positio Micrometri, adeoque fili verticalis a limbo, huic aequalis invenienda fuit distantia inter planum limbi productum, & centrum lentis objectivae. Hanc ut assequerer, apposutaram quadro pinnacidii objectivi longiorem cochleam, per quam tubus horigonialiter utrinque moveri posset, donec justa, vel justae Vicina contingeret lentis objectivae positio. Quia insuper compages integra MLcrometri mobilis est horiZontaliter intra ejus capsulam, per hunc motum denique obtinenda erat ultima Micrometri, adeoque integra plani Verticalis constitutio. In hanc porro inquirebatur, conferendo transitum Solis per planum verticale teles picum cum transitu ejusdem per lineam meridi nam , deinde appulsi im stellae ad Verticale filum cum congruo momento ejusdem appulsus, praecognito eX noctis praecedentis indagine, vel ab altitudinibus correspondentibus ejusdem noctis elicito. Longe tamen
aberat, ut eX consensu aliquo cum meridiana linea , cumque unius aut
alterius astri culminationibus de genuina Quadrantis positione judicare possem , quippe multa consideranda erant, a quibus provocabar ad integrum eXamen , non sine diligentia & molestia pene incredibili suscipiendum.
Examen , rectificatio At horizontalis telesco L
ΡRima erat atque facillima exploratio positionis horiZontalis, nulla imdigens peculiari operatione, sed ex ipsis tam Solis quam stellarum
quotidianis observationibus immediate deducenda. Quoniam enim elevando aut deprimendo curserem, hori ontale filum Micrometri sistitur ad astrum vel ad ejus imaginem in telescopio apparentem atque prO-gredientem, ut ejus altitudo visa definiri possit, si limbus astri constanter a filo tangitur in transitu suo , aut uniformiter secatur, omnia fili puncta, eandem altitudinem quam astrum culminans, ejusdemque imago, Micrometri campum percurrens, invariatam servat) indicantia, in eodem jacent horizonte ; secus autem obliquitas aut deviatio fili a semita disci apparentis ostendit, quantum positio ejus a Vera horiZontali declinet, & ad quamnam partem inclinari debeat quadrum Micrometri, ad id mobile circa situm centrum per cochleam, ad hunc usum appositam. Altera subtilior inquisitio in parallelismum planorum utriUsque dioptrae, communis telescopicae, innitebatur altitudinibus meridianis
138쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. dc contemporaneis utriusque limbi speciei Solis in utroque dioptrarum plano desumptis 3 nimirum & per eXternum Curseris filum, horizontaliter eXtensum in communi sectione verticalis primarii cum plano elevationis ad limbum recto , dc per filum tubi telescopici. EX consensu enim utriusque Observationis elicita una eademque centri Solis altitudo, indicabat eundem elevationis angulum a plano utroque dioptrico cum horiZontali plano constitui; adeoque plana illa inter se parallela esle. At observationum dissensus detegebat sensibilem convergentiam Vel divergentiam dioptiae telescopicae a radio Quadrantis apte corrigendam.
Esiuidem optavi seriem Solis in plano Cursoris magis terminatam rimis tamque apparere, ut contactus limbi θω, N umbrae garis Amrior eret atque i inctior 3 id autem obtinere Bon poteram , is per lentem foramini radiationis appo tam , quae penumbrae actionem ex L-deret : sed in hujusmodi sentis positionem pariter inquirendum fuisset. 9 itaque contentus esse debui praeci onis gradu , . quem a vi Didiori Solis radio , N a Camera penitus ob curata impetrabam. Abudio ea examen se ister rectam N inversampo, Dionem albida , ad objectum temroire directile, praevio quodam peculiari apparatu. Aliud quoque facilius es promptius inveni per in emam directionem tubi ad afrum cunminans, ut in Sectione sequenti exponetur.
Examen rectisscatio fili Uerticalis Telescopici.
oniam per constructionem Micrometri duo primaria siUe praecipua ejus fila sunt ad invicem normalia , uni eorum horiZontaliter collocato alterum Verticaliter insistebat. An Vero planum, & per idem verticale filum, & per centrum lentis object ivae transiens , nimirum planum Verticale telescopicum Meridiano congrueret, & quidem in omni tubi elevatione, dignoscendum erat tum eX contemporaneo Solis appulsit ad idem filum verticale telescopii, & ad lineam Meridianam Opportune in vicinia jam constitutam, tum per momenta culminationum, a temporibus altitudinum correspondentium sequidistantia, tum etiam i imo maXime per consensum cum dioptris telescopicis,in plano Meridiani mobilibus , praecedenti Sect ione descriptis. Quo eXamine diu prOC dente, aliquid semper desiderari deprehendebam, in dies deprehendo. Enim Vero summa se prodebat, seque adhuc prodit difficultas , omnia
139쪽
integre componendi ; siquidem exacta limbi planities , ejusdem limbi plano Meridiani adhaesio, constans parallelismus plani dioptrici Vertia calis a motu frictione resistentia Cursoris, tubum attollentis aut deprimentis, nunquam Vitiatus, vires industriae humanae transcendunt. Ideoque post plurimas mutationes insistendum fuit vestigiis Celeb. de la Hire, acquiescendo nempe paucis inventis punctis Meridiano congruentibus, & reliquorum graduum deviationes in tabulam redigendo, aequationes aptas in observationum usum suppeditantem.
o De la Hire in praefat. ad T M. Asronom. Puriliis Is S . in to.