장음표시 사용
181쪽
a.' Athidada in hac positione relicta , tuboque telescopico ad
aliud tangentis muralis eXtremum punctum promoto, eX inspectione indicis judicari poterat de coincidentia dati anguli cum murali: nempe de vera vel erronea hujus arcus mensura , quae, hOC CXamine pluries repetito, praecise prodiit IO.' nec diVersa inventa fuit in arcu Gadrantis verticalis , qui hoc major est , & in aliis arcubus ad minora instrumen ta spectantibuS.
Y s V prius sui tronem ulli averam Eneae Sectoris parieti appo, uae, ad psh. se quam directa erat molitis dioptra teis opica tubi minoris i v applicati arcui Sectoris, eique ad Dirili, per quem explorari posset podio
Sectoris. Omnis enim ejus motu aspra vel infra horimontem, directionem iusi ex oratoris necessario elevat, aut deprimit; motus autem horrismialis centrum Sectoris promovet aut retrahit a loco i i us gnato, in quo mauere si ponitur. IL Patet autem vitra tubi telescopici permutanda fuisse , o GHivo nempe ad arcus viciniam, N oculari ad centri partes translato. Patet in per oculare magis removeri debuisse, ut species objecti contiguis quidem minutissimi tpote iistaeo di inctior appareret, ut copio fere in micro optum degenerante s haecque disinctio ου claritas aequivalent majori, quae caeterum commendari Di, objecti di antile. III. Et quoniam Micrometrum aderat, facillima erat ultima comsitutio Sectoris, po quam proxime di inta fuerat per motus utriusque fulcri. Enim vero neglecto 'o ue horieontali A AMicrometri, mobile alterum te sub tuebatur , ad eciem objecti adducendum.
q. IV. Examen s rectificatio applications Sectors ad singulas
siuadrantis decades. Tib. vi. Tiost arcum Sectoris eXaminanda erat ipsius integri Sectoris applicatio, Fig. 1. 1 ut innotesceret, an radius ejus primarius punctis decadicis limbi Quadrantis apte Congrueret: nempe an puncta eadem recte disposita so-rent , & an radii primarii positio praecise 1 O gradibus in successivis applicationibus promoVeretur. Ρrima, seu verticalis applicatio jam rectuficata erat, consentientibus perpendiculis & in fistula Quadrantis, & in S, ctoris arcu pendentibus. Dabantur itaque distantiae tam centri externi Κ , quam puncti D in eXtremitate radii Sectoris, a punctis aliarum de- cadum θ adeoque applicando Athidadam alteri cuicunque decadi, V. gr. sextae juxta radium RC G, puncto Κ transeunte ad R, & D ad G, di
182쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 1 o stantiae Κ s, R a, R IO inveniebantur aequales: ita quoque G a, GIo, Tab. VI. aliaeque consimiles prodibant aequales, Vel ad aequalitatem redigebantur. Sed quamvis etiam foramina, quae ad Sectoris applicationem in servit int, tam eXacte sibi responderent, ut filum in Sectoris senestella protensum , & partem radii primarii constituens , in applicatione veroticali ad punctum 9o' adductum, reliquis quoque graduum decudibus in sequentibus aliis applicationibus congrueret, parVa tamen Quadrantis mens ira non sufficiebat hujusmodi applicationibus eXaminandis, sed aliud ineundum erat eXamen per objecta stabilia, & a Quadrante insigniter dissita.
piam triangulari F O G inniXus , ita cum ipse moveri poterat circa C super ampliore ac firma tabula T X, ut limbus QR ad horigontale planum adduceretur per Cochleas sulcro appositas , pariterque per Quadrantis motum circa suum centrum radii Omnes decadici C 9 , C 8,CI &c. dirigi possent, ad duo quaepiam remota objecta, visibilia per
cula satis dissita, quorum distantia visa, vel angulus A C B esset io gra duum , vel non multum disterret. A erat latus eXtremum turris qua di angularis in pago eXtra Suburbia, B Vero latus Verticale camini in
nente in eodem puncto, in quo fuerat centrum Sectoris pro dimensione
anguli B , dirigebatur primo ad objectum A radius C 9, sive ipsi
congruens radius primarius Sectoris, decadi nonae jam applicati. 4' Ρriusquam converteretur Sector Versus objectum B, alliganda erat positio Quadrantis per minorem tubum, compagi Quadrantis firme adstrictum , directa ejus dioptra telescopica ad objectum aliquod aptum. Proinde ad hunc usum commodus mihi erat alius minor Sector, utpote quo firmato, mobilis ejus tubus ad latiorem campum mcurreret. .' Deinde promovebatur Sector ad decadem octavam, ut radius primarius radio C 8 congrueret, & postquam constiterat ex immutata directione tubi eXploratoris , Quadrantem a sita positione non
recessisse, dirigebatur ad objecstum B Sectoris Athidada; tum ex indice Cursoris apparebat, an angulus 9 C 8 aequaretur prius invento A C B, vel quantum ab eo diflerret, & an per eXcessiam, vel per defectum. 6' Ita quoque adducto radio C 8 ad lineam C A, rursiis alligata positione Quadrantis, applicabatur Athidada radio C 7 pro G mine anguli 8 C T, di ita porro.
183쪽
Uini vero molestam, im0 di illimum erat siuadrantem circa cenatrum C ita movere atque saluere , ut rarim Sectoris primarim decadicis, praecis tenderet ad objectum A, utebar radio mobili, Na deradico utcunque deviante. Nimirum directo radio de dico ad υ etiam objecti A, irmatoque uuadrante, nec non e poritione alligata, dirigebatur ad A dioptra mobilis tu copica, notat o deviationem indicisod dexteram per lignum -- , ad finistrum per ignum se . Contra vero quum directin esset radim de dicin ad viciniam objecti B,N radius moitu ad B, deviatio indicis ad dexteram ustanda erat per En--, o PMiram per gnum H- .
I. V. amen , rectis catio Assidadae telescopicae.
TUbus orichalcicus hujus Athidadae, longitudinem habens pedum
Viennensium 6 I , constat duabus partibus invicem adserruminatis, quarum infima & brevior & latior est , ut majorem Micrometro campum relinquat. Tubi orificiis inductae sunt breviores fistulae, intra tubum mobiles, una pro lente objectiva silpra centrum inclusa,& ait ra pro Micrometri capsula eXtra limbum apposita. Hujus capsulae positio per quam fila, quae horizontalia diacuntur, vere forent horigontalia ) tuum eXamen stibibat in singulis observatis astrorum culminationibus. Harum momenta & altitudines quum innotescerent, observatori vacabat Quadrantem δί in Meridia no, & ad perpendiculum statuere , siderisque appulsum eXpeci are,dO- nec Socius in tubo Mi Quadrantis contigui, ejusdem culminationis initium observaret. Tunc, astri specie in tubo apparente, corrigi poterat deviatio fili horizontalis a semita ejusdem speciei, postquam a medio verticali filo recesserat, quoniam per tympanum, rotae ut ajunt )Coronatae , circumvolvitur Micrometri capsula ut quavis hora
filum quodlibet adduci possit ad parallelum sideris ) indeX vero exilis
orificio iubi additus indicat in ipsi rota coronata horigontalem Micrometri positum, qui ad definiendas altitudines apprime requiritur. a.' Ita quoque per astrum culminans , cujus species apparet in tubo & recto & inversb , dignoscitur positio apta, Vel erronea planidioptrici, eodemque fere modo corrigitur ut supra in Quadrante TXo a . Ρostquam enim appulit astrum ad primum verticale filum paullo
a) Lib. II. Sectio In pag. 8 7.
184쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. ro, paullo ante suam culminationem capitur ejus altitudo, aequatione pera pendiculi , si quae fuerit, non neglecta: vel saltem a secto notatur de viatio perpendiculi, ejusque titulus additionis, Vel subtractionis, & protinus Curior in limbo firmatur. MOX adjuVante secto tubus invertitur, & Cursori rutilis adstringitur : tum respicitur ad perpendiculum, quod si eidem puncto congruerit, altitudo prodibit priori aequalis, adeoque habebitur Verificatio quaesita 3 si Vero perpendiculum diverse puncto congruerit, dimidium hujus disterentiae dabit mensi iram ejus aberrationis , corrigendae per elevationem aut depressionem fili horizontalis dioptrici.
no tempore per quodvis stabile objed tum sutis distans δί distincte conia spicuum , qualia sunt turrium fastigia, latera senestrarum , anguli aedi ficiorum , vel hisce similia. Sector namque a Quadrante amovetur, &sulcris idoneis ita firmatur, ut ejus planum fiat horiZontale, Vel ulteri coimgruat, ad horiZontem quomodocunque inclinato recto tamen ad ver ticale, quod per centrum Sectoris, & per objectum Visium transire coniscipitur & altitudinum dioptra, quae horiZontalis esse selet, fiat vertica lis 3 utpote ad verticalem lineam, vel ad anguli verticem directa. Cur sore itaque una cum Sectore integro , immoto manente , tuboque inverse, suo Cursori rursiis adstricto, si ad objecti speciem dioptra re dierit , immediate constabit eam esse recte dispositam. Sin autem ab erraVeit, eodem plane modo corrigi poterit promoto vel retracto Microiametro, semisse anguli aberrationis inVentae, donec repetito eXamine aberratio evanuerit, ut liquet eX Corollario g. IX.
tio plani verticalis dioptrici, sive fili verticalis primarii, quod , in prata fata positione Sectoris , horigontale videbitur. Eo enim adducto ad speciem ejusdem objecti, vel cujuspiam horigontalis, per elevationem aut depressonem alterutrius fulcri, cui Sector innititur, ipseque Sectore firmato & , si placuerit, ejus positione alligata cuipiam stabili puncto, per tubum breviorem Sectori adstrictum, ut in Schol. I. g. III.) post
versionem tubi, si ad dioptram apparenter horigontalem eadem objecti species redierit, ostendet planum verticale dioptricum esse in axe tubi, vel a limbi plano aequidistare. Si demum evagatio aliqua inVenta su rit , pariter corrigitur promovendo aut retrahendo verticale Tlum , vel integrum Micrometrum a plano limbi. Sed non refert hoc planum verticale dioptricum tam macte collocari, utpote non
praecise astrorum appulsibus ad Meridianum , sed positioni Quadrantis in iisdem appulsibus , adeoque locis genuinae altitudinis determinandis
185쪽
Quae de priori Quadrante mobili hactenus eXposita sunt, pleraque ad reliquos Quadrantes aliaque hujusmodi organa pertinent. Expedit itaque hoc unico Capite brevem eorum omnium descriptionem complecti.
I. I. Quadrans alter mobilis, priore minor , , fructurae parum
Fig. 1. NitUS est autem arcu chalybeo ad posticum ejus limbum , & armaturis ad ejus latera normalibus, adstrictusque cono ingenti orichalcuco, qui per axem secaretur a plano limbi producto. Integer hic conus immergitur conceptaculo T R, infra horiZOntalem circulum orichalcicum O R minoris radii adserruminato, cui exacte congruit & semper adhaeret, a suo & totius machinae superincumbentis pondere detentus. Utque lenius volvatur, & Quadrans ad quemlibet Verticalem facilius adducatur, appositum est manubrium, cujus tympanum percurrit marginem denticulatum O R. Interior ipse matago divisus est in gradus , adjecto Sectore , quo singuli gradus in minuta dividuntur.
psh. α. V C pl num inadrantis , erit B D sectio coni per idem
planum: E C F sectio conici conceptaculi a cono sejuncti: E G F sectio conjuncti horigontalis circuli E D F : I L sectio supernae matricis, circulum E D F ligneo fulcro adstringentis: L M sectio laminae Octaim gularis: N O sectio matricis infimae, per quam conus suo conceptraculo pro lubitu adstringitur. Fig. 1. In fistula Ρ p orichalcica Quadranti ad posticam partem annCXa,& sulcris V L , I, c d firmata , perpendiculum pendet, aC Verticalem indicat positum primarii lateris V C, vel ejus deviationem in lamina aequationis adjecta. Regula ferrea F C Κ imminuendo ejus ponderi quantum licuit,eXcaVata, & in postica parte, ultra limbum excurrente, armata, aequidi- stat a plano Quadrantis, quantum exigebat crastities laminae H l limbo immediate adhaerentis. Movetur haec regula circa centrum C instar longioris Athidadae, hinc uno pede citra idem centrum , illinc semiat,tero ultra limbum protensa. Virgis K G C D , Κ Ι C O fulcitur regulae hujus miremitas utraque , quarum una Sectoris centro Κ, alter inservit
186쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. xii instruit arcui D E V in gradus eta & graduum minuta diviso, Quadrantem ampliante ad radium s pedum. Radius Sectoris primarius F C Κ sistitur ad quamlibet graduum decadem limbo Quadrantis incisam, & per clavos, binis foraminibus ad eandem spectantibus, in lamina δί in limbo sibi congruentibus, infixos
Tubus demum orichalcicus K X pedum 6 & telescopium, & ALhidadam Sect ori pruebet, Cursere suo & Micrometro instructam. Quando itaque Curir infra radium primarium descendit, addidebent ejus decadi gradus reliqui, & minuta in arcu Sectoris indicata ;demi autem, quando Curser sipra radium decadis elevatur. Verumt men tutius sumitur decas proxime minor, eique adduntur reliqui gradus & minuta. Hoc Quadrante frequenter utebar ad altitudines correspondentes,
quoniam per manubria horigontali circulo, & arcui Curseris, & fulcro apposita , Quadrans & ad congruam altitudinem, & ad Verticalem, &ad perpendiculum facillime adducitur 3 imo in pluribus successivis altutudinibus perpendiculum constanter congruit Quadrantis radio.
uadram verticam major, mobilis S ampliatus.
A cus chalybeus A B F f, tres virgae chalibeae CE, C B, C F, Tab.VIII in C conjunctae , singulas pedum 8, duaeque breviores G E, G Fcompagem firmant communis Quadrantis astronomici. Addita es:
alia Verticalis Gg, quae cum sibi adstricto Quadrante A B ac volvitur in cardinibus G & I, ingenti pyramidi ligneae M O R aflixis , perque consuetum perpendiculum pendens in orichalcica fistula Ρ p, in Qua di antis compage firmata, ipse Quadrans in situ verticali statuitur. Ad usum perpendiculi adstini cochleae verticales O , R , Q, elevandis vel deprimendis singulis lateribus pyramidis supra ejus tripodem sive basim,
una cum integra machina mobilem per subjectas Volubiles ellipseides, ut in fulcro prioris Quadrantis. Arcui A B a aptatae sunt plures orichal cicae quadratae laminulae, adserruminatae normalibus fistulis, arcum pera vadentibus ad graduum decades signandas, ad foramina requisita, stratumque quoddam parandum pro applicatione Sectoris Κ D E F, longiorem radium habentis. Hunc Se florem compingunt fistulae triplices ex ferreis bracteolis
187쪽
Alius minor arcus Sectori adstrictus, duabus semper adhaeret quadratis laminulis arcui AB a aptatis, perque duos clavos congruis soraminibus infixos Sectior ad alterutram decadem applicatur. In ejus dem arcus eXtremo B patet fenestella deferens lineam fiduciae. Tubus telescopicus K E pedum 8, consuetis lentibus & Micrometro instructus, Athidadas partes implet, ut in praecedentibus. Hic Quadrans percommodus est observandis eclipsibus lumina rium, immersionibus, emersionibusque jOVialium, siderum, planetarumque a Luna Occultationibus, rarioribus Mercurii, rarissimisque Veneris in Sole viis congressibus.
Minora quaedam N mobilia hummodi organa.
U. I Uadrans Ob Astronomicus Κ L M sustinetur a mobili serreo fulcro.
M. Hunc vir eXimius, diu intima mihi amicitia conjunctus Carolus Josephus Merula , Mediolanensis Collegiatus, & ad integri Status confinia deputatus Geometra, Civilis Architecturae, Hydrometriae, Dioptricae aliarumque partium Matheseos apprime dotius, a domestico Mechanico sibi construi curavit, ipseque in gradus & minuta peculiari artificio divisit, tubos telescopicos lentibus a se politis instruxit, deinde ad usum meae Speculae, insculpto suo nomine, mihi donavit. a'. In N ostenditur postica ficies orichalcici semicirculi, tripodi serurere inniXi, ad angulos & altitudinum & distantiarum omnium capiendos idonei. Diameter est unciarum 18, addito ad ejus ampliationem Sectore radii pedum at cum suo tubo mobili telescopico. Ad ejus motum assisunt tres cochleae chalybeae, ut Vocant, perpetuae, totidem rotis Orichal cicis oblique denticulatis aptatae, ut horigonialiter & Verticaliter moveri
possit, nec non in quovis plano inclinato constitui. Adest quoque fistula perpendiculi ad usum verticalium angulorum, δί dupleX tubus telescopicus sub ipsa semicirculi lamina, in plano diametri ad limbum recto. In ejus margine Verba haec incisa leguntur : In lymbo hu semicirculi hibentur decades graduum , ad quarum ahquam , prout angustu exigit,
i itur Albidada , es clavis juxta numeros foraminibis ad criptos infixis apte matur.3'. In arcu autem sectoris insculpta si int hare lilia verba : In hoc a cu numerantur resequi gra π minuta ultra decades semicircius. Circulus orichalcicus in, cujus radius unciarum 8 , per applic tum Sectorem ampliatur ad radium pedum in se Sector
188쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 113 Sectori adstrictae sunt duae laminae, quae circuli limbum percurrunt, eique adhaerent, duplici claVO, & supra& infra centrum congruis foraminibus infiXo. Tubus telescopicus conicus, nimirum ad partes lentis ocularis magis eXpansus,ut adjecto Micrometro ampliorem campum praeberet,ad posticam circuli faciem & in plano diametri primariae,ad limbum recto, firmatus est. Ad id adjeeta sunt loculamenta , utrinque limbo affixa, in quibus ipse tubus detinetur 3 ita tamen Ut per appositas cochleas ad utramque partem tantillum moveri possit & ad primariae diametri planum adduci. Elevatur itaque hic circulus instar Quadrantis Astronomici per direct ionem tubi fixi ue adeoque perpendiculum in Sectore pendens , &eXtra ejus arcum non eXcurrens, indicat in ipse nrcu, quid addi vel demi debeat a decade, ad quam Sector applicatus fuerit: utque decas illa in conspectum prodeat, aperta esst fenestella in utraque Sectoris lamina, deserens lineam fiduciae. Arcus Sectoris est graduum Ι4, & per alios concentricos, lineasque transversales , gradus singuli diViduntur in IOO partes aequales. Ad angulos in horizontali plano vel in alio quolibet capiendos, alius quoque tubus telescopicus Sectori applicatur instar Athidadae, in structus cur re, manubrio & tympano, quod Sectoris arcum denticula.
Congruentibus perpendiculis, & in circulo & in Sectore pendentibus habetur identitas vel coincidentia radii Sectoris cum diametro ci culi. Per inversionem tubi habetur eXamen Athidadae, qua demum directa pro lubitu ad objectum aliquod aptum , firmatoque in ea positi ne Circulo atque Sectore, tubus quoque fiXus ad idem objectum dirigitur per cochleas, ejus loculamentis appositas, Vel per integri Micrometri motum; sicque verificatur, aut recte disponitur ejus planum dioptricum. Sub centro Circuli ad posticam ejus faciem conselidatus est cylin-der orichalcicus latioris basis , utrinque patens juxta directionem tubifixi, cui transitum dat, & cylindro adhaeret ingens conus chalybeus
truncatus, cujus longitudo 6 Unciarum. Circa communem cylindri & coni aXem tornatus fuit circulus, una cum assisse annulo , infra limbum normali. Conus autem chalybeus instar aXis immergitUr oria chalcico conceptaculo, cui congruit, atque a sita matrice pro lubitu adstringitur; ita tamen ut leniter moveatur in plano, ad aXem recto. Ad hunc motum agi facillime suppeditandum addita est in ejus suprema basi rota Oblique denticulata cum requisita cochlea perpetua, inclusa loculameTto , quod conceptaculo ejusdem axis accessit. Alia quoque apposita est horiZontalis cochlea, qua conceptaculum una cum inclut aXe, atque cum integro circulo Volvitur circa Vertic
189쪽
lem clavum, assiXum siubjectae laminae horiZontali serreae, sulcro ligneo, in pyramidem truncatam desinenti adstrictae; adeoque Circulus cum Sta flore ipsi sequidistante flaccessive adducitur ad hoc, vel ad illud proxi mum planum , priusquam fulcrum aliter dirigi debeat. Tab. IX. 4.' In ndicatur eXiguus Orichalcicus semicirculus diametri una clarum 1O,at per Sectorem ampliatus ad radium fere a pedum, ut in titu lo legitur: ad inum Myronomicum, Geometricum S L eLatorium. Duo tubi cylindrici paralleli simul adstricti,& Sectorem compingunt & perpendicula includunt, quorum alterutrum adhibere liceat in consueta & inver sa positione instrumenti. Duo alii breviores tubi telescopici & in opposi iis directionibus, diametrum primariam constituunt, seu potius planum per ipsam diametrum, & normale ad semicirculum, adjectis cochleis incommunibus tuborum loculamentis , ut ipsi ad congruum planum ad
Fulcrum orichalcicum , quod aXem sustinet centro subjectum, constat tribus cochleis perpetuis, totidemque rotis Oblique denticulatis, ut instrumentum quolibet in plano constitui moveri queat. Singuli hujus sulcri pedes contrahi possitnt & protrahi per longiores cochleas, &concavi sint, ut longiores alios pedes ligneos admittant. Hunc semicirculum, utpote parVae molis, anno elapsi, obtuli Viro Clarissimo mihique amicissimo Patri Jos ΕΡΗΟFRAΝZio S. J. hujus Caesarei Collegii Academici Astronomo , ut eo uteretur in itinere By-gantium si scipiendo cum Legatione Caesarea. Quumque rediisset, gavisus sum utilem ipsi fuisse ad Astronomicas Observationes habitas, quascum variis aliis ad Antiquitates, Physicam, Geographiam spectantibus,
occasione data clam eruditiS communicaturum confido.
Tab. IX. s.' Tres alii habentur semicirculi majores orichalcici R, S,T, quos,' , peculiariter describere non refert, quum eX eorum delineationibus, & ex praecedentium desicriptionibus abunde percipi postini. Diametros habent Unciarum I 6, IS & pauciorum, perque sectores adjectos ampliantur ad radios 2 4, 2 , dc 2 pedum. Singuli tubis dioptricis, & fixis & mo bilibus, ac perpendiculi fistula instructi sunt. Fulcra orichalcica duorum Fig. a. R, S, fere non differunt, nisi magnitudine a fulcris priorum N & o)R Ad fulcrum autem reliqui semicirculi T spectant duo genua aequalia , quorum Utrumque constat Cylindro, adferruminato crassiori regulat mu nitae patentibus annulis chalybeis , & per cochleas ad libitum coarchanadis, qui alterius genu Vel aXis cylindrum adstringant ἱ quemadmodum apud Celeberrimum de la Hire. b) Duo haec genua simul junguntur ad semicirculi ustim in planis inclinatis ἱ at in Verticalibus unicum sum-cit: in horigontali nullum requiritur. Ρro faciliori motu aptatae sunt tres cochleae perpetuas, totidemque rotae oblique denticulatae.