장음표시 사용
151쪽
Deo traseit, fimbi facie divisa, ad orientem expq ta. Similiter nocte sequenti , mes paucis intermisis diebm Vmdem selhe altitudinem
meridianam iterum ob eruamm,sed limbi facie ad occidentem conUer a. Haec aliaque huc pertinentia quum attentius perpenderem postquam pluries me hac operatione fatigaVeram in eXamine unius alteriusve Quadrantis mobilis, & mihi satisfacere nunquam potueram) adverti, conversioni Quadrantis posse substitui conversionem Athidadae, sive tubi dioptrici, Cursore immoto manente, adeoque inVariato angulo et Vationis θ posse quoque tempora observationum, quae duabus noctibus contiguis, Vel duabus aliis, aliquot dierum intervallo distantibus assidinantur, contrahi ad duo proXima minuta, quorum priUS immediate pra cedat , posterius immediate sequatur astri culminationem ; non enim indigemus loco pnaecise sideris, neque momento culminationis, sed ejusdem constanti altitudine, quam intra duo minuta prima horaria sensibuliter non variari manifeste constat. Neque Vero interdiu quaerendum erat astrum, neque noctu diutius eXpectandum ea enim eX culminationibus eligi poterat, quae Oppomtunior Videbatur inter plures, quibus alioquin inVigilare selebam; quumque praenoscerem eX catalogo, Vel eX observationum adversariis & altitudinem sideris, & momentum appulsus ad primum filum Micrometri, liquebat pauca minuta secunda primae tubi directioni sus icere, nec plura post tubi conversionem requiri ad eXamen propositum ἱ ut scilicet alapareret vel reditus fili horigontalis , inversi ad imaginem sideris in tubo progredientem, Vel evagatio eiusdem fili horiZontalis , quae proinde
inter aliquot pauca minuta secunda corrigi posset. Plus negotii stiperesse videbatur in demendo , vertendo , rea-ptandoque tubo intra minutum primum, quod intercedit observationes
expositas. Id autem jam disposueram in ipsa pinnacidii centralis , &Cursoris nostri structura. Quando enim Observator, paullo ante sideris appulsum, ad primum Verticale filumMicrometri horigontale filum ad sideris speciem adduXit, I Cursorem in hoc situ firmavit, statim ac imago sideris primum verticale filum pertransiit, laxatis matricibus utriusque valvulae volubilis, tubum Cursori adstringentibus, tubum ipsum a Cursore disjungit 3 jamque Socius ad centrum Quadrantis nutum eXpectans, eXtrahit centrale pinnacidium cum tubo ipsi adneXo, atque ambo simul tubum inVertunt, inversumque reponunt 3 nempe Socius in centrali Quadrantis fistula, & Observator in Cursoris parte altera, cujus crenae cylindrulum inserit ; sicque tubum reaptant, & convenienter adstringunt. Quae Omnia intra minutum primum horarium facile peragi posse centies eXpertus sum.
152쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 8s Post versionem tubi protinus apparet, an ad stellam redierit filum horigontale tubi telescopici. Quod si contigerit, habetur verificatio quaesita , dc illico tubus in consueto boreali situ reponitur , sin vero dioptra evagari deprehensa suerit, hujus evagationis mensi ira per Micro- metrum immediate desumitur, ut inde praecisa correctionis quantitas
Sit enim A C radius Quadrantis, A B linea fiduciae, radio eidem congruens & limbum percurrens , F X axis tubi dioptrici, applicati Quadrantis athidadae sive fungentis ossicio athidadse) in situ ejus consueto sive recto , nempe ad boream respectu radii A C; f x idem axis tubi ejusdem ad australem radii patrem conversi. Per A C, F X, faeducta concipiantur plana, quae recta sint ad planum limbi Quadrantis, sintque communes horum planorum sectiones lineae eaedem AC, F X,
. Concipiatur quoque tubo additum esse Micrometrum, cujus proinde filum horigoniale quod rectum constituitur ad planum limbi &campum Micrometri plerumque bifariam secat sit in F, nempe in plano per aXem, vel stupra illud in D, vel infra in Quando itaque contingit ipsum horiZontale filum secari ab axe tu-bi, adeoque jacere in plano per aXes cylindrorum F, i , ad crenas G, g Curseris spectantium, distabit a linea fiduciae A B praecise , quantum ab ea distat axis cylindruli, crense suae insiti & limbo insistentis 3 nimirum dimidio intervallo coenarum G, g, quarum utraque per constructionem sequidistat a linea fiduciae. Si vero filum horigontale fuerit in D, augebitur ejus a radio distantia intervallo F D; si demum fuerit in E, distantia ejus minuetur intervallo F E. In omni vero casu constans manebit
distantia ipsius fili a radio, etiam pos inversionem tubi ue siquidem distantiis A F, Assequalibus addendo intervalla F D , j aequalia , vel demendo aequalia F E, se, tota A D, A vel residua AE, A e fient
Intelligatur demum lentis objectivae centrum L V. g. in plano per axem tubi, vel in alio per D , aut E ducto, consequenter transeunte per filum horiχontale Micrometri, verbo, in plano dioptrico. Quoniam locus lentis fixus est in compage centralis pinnacidii, constans manebit, sive prorsiis eadem distantia ejus ab axe communi conorum, nempe ab e Quadrantis, etiam post conversionem tubi telescopici ; adeoque planum quodlibet dioptricum , converse tubo , & firmo manente curQ-re , eandem in situ suo australi a radio, pariter immoto servabit distantiam, quam prius habuerat in situ suo boreali, quaecumque demum suerit ejus directio, divergens, convergens, aut parallela.
153쪽
86 LIBER I LDiverget enim planum dioptricum a radio in campo Micromtatri, quando filum horigontale distabit a radio magis quam centrum leniatis objectivae L ; converget autem, quando F minus distabit quam L. Proinde, ut directio fiat parallela radio, requiritur ut centrum Objectivae lentis, & filum horizontale a radio aequidistent. Quamvis autem hujusmodi mensurae quam eXactissimae nullo sensi , nulloque artificio haberi possint , potest: tamen in illas per eXamen quam sibtilissimum inquiri: potest corrigi quaecunque inventa fuerit inaequalitas, donec eVincatur planum dioptricum a radio non divergere, sed neque cum ipse com Vergere, nisi iii puncto quam remotissimo , adeoque sensibiliter nullo.
Quia enim stella S apparet in D, &-, plana dioptrica D L, di producta concurrent in S. Ducantur C S, & A S, quarum utraque dividet angulum S bifariam ob triangula S C L , S C l sibi mutuo sequi- latera, uti etiam S A D, S A due ergo A S coincidet cum C S , adeoque radius A C productus dirigetur ad stellam S ue consequenter D L &A C, tantillum ab invicem distantes , non concurrent nisi in punci O S, quo remotius aliud videri non potest. COROLLARIUM.1. I fiat ut S L ad L D: ita C L ad D R, quum L D sit quid infinit o simum ipsius S L, erit quoque D R pars infinitesima ipsius C L,
adeoque prorsus insensibilis. a. Si ponatur distantia A S tantummodo ao milliarium, ad quam C L sit ut 1 ad 1 oooooo , elicietur angulus C S L quinta pars unius minuti secundi.
Correctio plani dioptrist sme si horizontalis in tubo
ielescopi . 1. 'Istet filum horigontale tubi telescopici a radio intervallo A F, minore quam C L defectu F E ; adeoque planum dioptricum convergat ad radium in campo Micrometri, vel divergat a radio ad obj istum produci O. Quando itaque per motum Curseris filum F sistitur ad imaginem fere culminantis astri, per L irradiantis, situs radii A C erroneus est, dclinea fiduciae indicat gradum justo minorem. Firmato autem Charsere vertitur tubus, ut filum F transeat ad f in eadem ab A distantia , quam prius habuerat in F, minore scilicet quam C l, quae manet eadem cum C L 3 adeoque astrum culminanS manensque in eadem elevatione, radium suum mittit per I ad G sub f, sive
154쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 8ν ad austrum in distantia I G dupla prioris F E. Quoniam enim radii L F,IG, a puncto vel sidere remotissimo, & immoto saltem in elevationem , prodeuntes habentur ut paralleli, erunt intervalla imaginum
F, & G, & centrorum L, & I aequalia 3 proinde quum A F di rat a C L intervallo F E per suppositionem, duplum ipsius A F, sive tota Ff disteret a dupla ipsius C L, sive a tota F G interv illos G duplo prioris F E, & bifariam secando Gfine, fieti e aequalis disserentiae FE. Haec
nimirum est quantitas correctionis quaesitae, ut radius A C aequidistet ab utroque loco speciei in F, & G apparentis, & ut filum horizontale F disset a radio , quantum ipse distat a centro lentis objectivae. Ut itaque correctio applicetur, 1' adducitur filum mobile ad semi distantiam G sive ad e , vel per aestimationem, quando intercapedo GeXigua est, Vel tutius ope Micrometri, numerando prius ejus reVolutiones ab ad G, deinde dimidium earum a G ad α2. Moto Cursore adducitur filum mobile e ad imaginem G ,
adeoque s transit ad locum o , & A ad a s quumque A u sit aequalis e G sive F E , erit a G aequalis a F, sive ipsi CL
3. Firmato Cursore, ac eodem immoto manente, promoVetur
compages Micrometri ab e in G, adducto filo stabili horigontali ad ima ginem G, ut distantia ejus a radio C a fiat aequalis distantiae C I. Quod
Sit denique planum dioptricum L F diVergens a radio in cam- ne ispo Micrometri ob A F majorem quam C L ; igitur inverse tubo, immotoque Cursore filum F transibit ad , & astrum , quod prius apparebat in F, post inversionem apparebit in G, distans ab A duplo minus quam F, de abs duplo distantiae F E 3 ut nimirum F G fiat aequalis ipsi L I, sive duplo ipsius A E, quae ponitur aequalis ipsi C L. Ρ, tet ergo corrigendum esse situm radii C A , & fili horizontalis f.
Quare U. Sumitur ut antea dimidium totiust G , notaturque punctum e , illuc adducto mobili filo Micrometri. a. Filum e , quod interim fixum repraesentat, promoVetur ad astri speciem in G per motum Cursoris,simulque radiusC A ada, ad p. 3. Firmato iterum Cursore filum horigontale o promoVetur ad G, moVendo integram compagem Micrometri, ut filum G distet ab hintervallo C L , cui pariter aequale prodit intervallum a F i adeoque radius C a in utraque positione tubi aequidistabit a locis imaginumbri & auuod erat alterum. COROLLARIA. 1. I post versionem tubi situm horirontale evagatur ad boream, rece-Tab. II.
I dens a specie G , linea fiduciae sive radius ostendit gradum altitu f/S 7 dinis justo minorem θ adeoque dicitur objecta deprimere.
155쪽
88 LIBER II. II. Si vero filum evagatur ad austrum, linea fiduciae ostendit gradum justo majorem, & dicitur objecta elevare.
III. Quantitas alterutrius eVagationis notari debet , ut praecedentes corrigantur observationes : nimirum prior evagatio, sive ad boream, dat correctionem additivam i altera, sive australis, correctionem indicat subtractiUam.
T aran inguram in altera caesilae lamina, quae lymbo adhaeret,s a tmTab. II ho plerumque tecta esse olet, incisam volui, ut Uerso tubo stria immina in pro pectum prodeunte , Ob rvator illico post evagationis memsuram ex insectione gurae agno ut, an correctis P additiva, quae nempe notatur per alteram A , v subtractiva , quae per literam S indica . iur. Orientali autem laminae , quae in conspectu habetur, incisum es. hoc hexasichom
Si subit Athidadam, quando fere culminat, astrum :Cochlea Cursorem si vetat esse vagum; Si tubus, a radio distans aequaliter, ipsi Sistitur australis, qui borealis erat :Sideris ad speciem versa redeunte dioptra , Certus eris positum verificasse tubi.
L AD id ellebantur quandoque os fere verticafiter culminantis in tubo quidem diutim vi ut Persei, Lacertae, in anteriori pede
dextro majoris i quandoque alia non procul a vertice transeuntia ut tubo quidem diutim vi ut Persei, Lacertae, in anteriori pede Aurigae , Cygni, Andromedae, orae, aliaque minin alta, ut Arietis, Tamri, Geminorum Bootis, uec. Interdum expectabatur crepusculum matutinum aut Mesertinum, ut Ia I crometri, N a a etiam minora ne lampade conspicua forent. Plerumque tamen praeferebantur horae nocturnae, utpoteplurimis ob ervationsim idoneae s raro autem diurnae, in quibus non apparent, ni ridera primae magnitudinis , eaque in artum Horum albicantium pausio ante ve o meridiem , adeoque docilius in tubo invenienda pos erem inversionem. II. Quando ps primam N alteram correctionem adhuc aliqua deprehendebatur evagatio b horieontalis, indicium erat tam hoc verebori male non es , via certe fineam duciae non aequid are ab utra que cursoris incisura vel crena , cui cylindrulus alteruter inferi solet. uuando autem utraque conditio aderat , non ne oblectamento videbam boridontalesium emta iterumque pos primam uesecundam . cui cylindrulus alteruter inferi solet.
156쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 8sionem tubi redire ad periem astri culminantis. Erat itaque cur rectia nationi huic facinmae, atque promptis mae omnino acquiescerem. Emim enim in decernendo, an fine Muciae s. mprofecto requiritur) ιεν, Tab. 11. disset a crenu G, S g in Cursore inc Das, adeoque ab axibm cilindrusorum Fig.7. F, f, qui crenis hisce inferuntur , haleri poterat praecisis , quae per vulgatam methodum haberetur a perpendiculo congruente duom g hipum m a gradu non e mo aequaliter dis iis , facie limbi divisa primo odorientem , deinde ad occidentem expinta, tuboque albidadae ad idema rum culminans , in utraque poritione directo , δε quadrans no er comvieni posset. Neque tamen dissido quidpiam aptim ad explorandum parallel mum tubi tu colici cum radio ingentis huVmmodi uuadrantisi i ab aliis haberi, aut repertum iri; utque in apricum brevi producatur,
ais e cupio. Interim hoc qualecumque iuventum examini A ronom
rum libenter subjicio. III. Quum pariter poHitionem limbi, po quam divisus, s arcui
suo restitutus fuerat , explorarem , deprehendi punctum gradus 9O a verticali linea perpendiculi e centro pendentis , o ad au rum declinare Ps biennium mutari debuit istula centralis orichalcica , s examine iterum I cepto con itis a balem declinationem gratam nonage mi ad integrum minutum excrevise θ adeoque lineam i duciae altitudines impra horidontem tantundem vera majores Myendere. Hoc vitium ab iis dentiae meridiani parietis in om ex siccatione, vel cochleis, limbum aliter ac in prima ejus positone adfringentibuτ, mel utrique mul cam fe , aliisque adscribi poterat. Malui tamen hanc aequationem unimminuti ab ob ervatis altitudinibus demere , pzam limbi tum mutare.
IV. D imo limbi consueta in gradus , in decades , N semidec ades minutorum satis exacta prodiit. Reliqua diviso in Quia minuta suos
quandoque inevitabiles fere) contraxit naevos, quos vesper aes alionem, vel insubtilioribus ob ervationibus ope δέ crometri corrigere soleo, adducendo nempe lineam duciae ad proximam de dem vel emidec dem , ac reliqua minuta ue secunda excessem ves defectus, ex indicibus Micrometri colligendo.
V. Limbi pars in a B elevata spedibus. suprapavimentum, Tab. Lproinde Ob ator ad gradin altitudinum 6O que ad 7s commode sat: a 7s' inque ad fdere potes ut etiam ad inum tuborum muralium Arcturi, orae, Caprae , Persei, de qui τ alibi ) ad alios vero gradin infra 6o addita es ala, quae oricensim suppeditat.
pedem extra fimbum protenditur, ει extra centrum integro pede inque ad object am lentem excurrit.
157쪽
Quadrans hic borealis alteri australi fere contiguus est; unde consequitur celeia rem ab hoc ad illum eidem Observatori transitum dari : duobus autem utroque simul utentibus eandem oscillationum unius penduli numerationem sufficere. Quae commoda quum deessent in occidentali facie parietis meridiani, aliaque adessent impedimenta, non eXpediebat illic Quadrantem hunc collocare ; sed potius, ubi primo situm ejus assignaveram, scilicet in boreali angulo areae domesticae, vel atrii nuper eXtructi.
f. I. basis, compages ferrea, b Apparat in Quadrantis
inum parietes hujus atrii declinarent 4s gradibus a Meridiano, alius in ejus plano, & super antiquo, quod inveneram fundamento, erigi debuit ad pavimentum usque paries meridianus , qui firmam Quadranti basim praeberet. Quia vero liber erat hujus borealis plagae prospectus, saltem usque ad collem Bisenbery di stum , nulla indigebam elevatione pro Quadrante hoc collocando , sed potius brevi scala murali, quae infra pavimentum descenderet θ cessante autem ejus usii demissa
pavimenti parte tecta maneret.
Latus Verticale praecipuum C B D, in quo fistula centralis orichalciaca C innititur basi D, & parieti vetusto C, detinetur quoque a fulcro appositis ubique lapidibus ad infusionem plumbi requisitis. Erat
enim latus hoc mobile in elevationem per cochleas verticales C c, DS ad orientem vel occidentem per horiZOntales alias, priusquam in Verticali praeordinatoque situ suo firmaretur.
Latus alterum verticale I G I innititur in I eidem hasi murali, &cum priori conjungitur per infimum brachium D Ι, perque duo alia horizontalia E G F , e II, quae sustinet, dum ab iisdem, & a muralibus fulcris S , V ω in verticali pos1tione detinetur. Eadem horizontalia brachia G F, Is sulciuntur a verticali fulcro F Κ, quod per cochleam Κ protrahi, contrahive potest; fulciuntur etiam ab obliquo alio &a ferreo Quadrantis arcu A L. Hisce lateribus, brachiis, aliisque fulcris N, O, R, adstrictus est ipse arcus ALM B, obductus orichalcico limboeXterne denticulato, in gradus, & singula minuta prima divise , prout ferebat longitudo radii B C fere 9 pedum, ut priorum Quadrantum. Tubus telescopicus C X ex bracteolis ferreis crassioribus, iisque,
ut esse selent, stanno adferruminatis compactus, annulis praeterea Orichalcicis in omni junctura munitus, athidadam constituit una cum pim
158쪽
DE ORGANICO APΡARATU ASTRONOMICO. sanaeidiis objectivo & oculari , atque Cursere consueto ejusdem structu rae, ut in altero Quadrante australi , sied formas minoris. Tubo additum est Micrometrum intra limbum Quadrantis, ut figura ostendit, & locus objectivae lentis eXtra centrum semipede removetur 3 adeoque longitvido tubi est pedum 9 Arcus in B stipra pavimentum eleVatur pede 1ἱ, δί adest utrinque scabellum, quo transitus inter B & T facilior reddatur. Scala, quae infra paVimentum descendit, aperitur ad altitudines capiendas a gradu usque ad 92l primo quidem sedendo in altioribus gradibus scalas , deinde stando in gradibus infimis. A gradu si ad 3s
Observator commode sedere potest, scamno a graduum ad id adjecto: d mum a gradu 3s ad initium arcus ascenditur, scala in hunc usum apposita. Tab. IV. Alia scala longior S T in australi angulo atrii praebet ascensum ad exiguum tabulatum superius in horiZonte E G, quo famulus ascendit, ut Verticalem meridianam superiorem fenestram, vel supremam in tecto inclinatam , Vel, prout reS eXigit, utramque simul aperiat, lampadem accendat, & tubi orificium detegat s postmodum claudat Observatione perae a. In eodem tabulato famulus ipse, vel socius idoneam stationem habet ad vertendum tubum, eundemque reaptandum, quotieS ejus eX, men de rectificatio suscipitur.
q. II. sitio siuubantis in plano Meridiani
inum sulcra horigontalia O Ρ, S protrahi, & contrahi possent,
facile intelligitur, quomodo circa verticale latus C B integer Quadrans promoveri, aut retrahi potuerit ad Orientem, Vel occidentem, donec Meridiano, aut saltem Verticali proXimo congrueret; idque dignoscebatur per consensium, Vel non nisi modicum dissensum ab instrua mento culminationum , ad quod observator invigilabat in transitu si deris , & socius ad hunc Quadrantem : nisi quandoque unicus in albterutro notasset transitum per eXtrema duo fila verticalia , & per m dium in altero, quod ad hujusmodi eXamen sufficiens erat ; quoniam in hujus Quadrantis positione planum Meridiani praecise attingere mihi non proposueram.
I Ecta positio hujus tubi selet esse australis respectu radii Quadrantis, sive lineae fiduciae. Quando itaque tubo refcto, deinde verse immoto tamen cursere eadem observatur culminantis astri altitudo, habetur Z a parali
159쪽
LIBER II. parallelisinus plani dioptrici, de lineae fiduciae, ut in altero Quadrante Australi ostensiim fuit. Quando autem post: versionem tubi filum hoc rigontale ab astri specie recedit, error inVentus eodem plane modo corrigitur , inversis tamen signis additionis , Vel si ibtractionis. Evagatio enim fili horigontalis ad austrum dat aequationem additiVam, ad hoream vero subtractivam , ut figura laminae incisa , & post tubi versionem in prospectum prodiens ostendit.
Scholium. L. Commodi fimas recti catio hujm tubi per esiam potarem, υρ α in
extremo caudae me minoris Squoniam toto anno mane, aut vesere,
mes horis nocturnis videri potest siupra, vel infra ς quin uesupra, N infra polum, o perse quadrantem horae manet parum di am a A medio.
supra , quandoque instra polum , noctu via in crepusiculis of e Glandae. Praeferri vero merebantur duae resequi mauores Ursae minoris, utpote non procul a polo , adeoque diutim intra tubum manentes, N increpusculis a que lampadis ope conspicuae s deinde in gniores Ursae mmjoris, Draconis, Cephei, Cassiopeae, Persei No. Aliud quoque per se prodibat examen ex consuetis diurnis ob ervatio-nsim, conferendo nempe altitudines eorundem derum hisce quadrant bus, au ab N boreali de nitas. si niam enim in utroque numerantur graium ab horidonte ad vertMcem progrediendo, duo arcus utrimque Quadrantis, i recte de nisi cimia a diti conficiunt gradus Ι 8O. v. gr.
Altitudo a Persei Quadrante s australi so' 1 igo' s
s australi r 8 Altitudo a Caprae Quadrante i it boreali t 92 31
Altitudo a Lacertae Quadrante simul 18oq
per duos hujusmodi Quadrantes ob rva jugiter in minutis secundis con .sentientes, hujusque consensis partem aliquam felici eventui adscribi potuisse.