De astronomica specula domestica et organico apparatu astronomico : Libri duo

168쪽

De Quadrante ampliato mobili, aliisque similibus.

Quadrantes arimuthales in magna olim, quam profecto merentur, aestimatione habiti, & a summis Astronomis medii sevi Tychone, Hevelio, aliisque frequentissime adhibiti, rarius adhiberi coeperunt post inventa hodierna horologia, per quae demum licuit aptius atque facilius uti circulis horarii S quam verticalibus. Νec minus aliunde ob duo praesertim obstacula hujusmodi Quadrantum constructio negligi potuit. Primo enim exigebatur constans parallelismus radii verticalis , dissicillime cum Quadrantis circumvolutione , diversaque inclinatione Athidadae conciliandus. Secundo statio fixa & stabilis assignanda erat hori-Zontali circulo, supra quem volubilis Quadrans verticalis nullum in directione Athidadae inveniret impedimentum ; adeoque machina Vel in theca quapiam, quae aperiri, Vel amoveri posset , Custodienda erat Vel speculam requirebat, in circuitu suo mobilem, qualem habuit Hevelius, ut unica Vel plures ejus fenestrae ad omnes Coeli plagas converti possent ab vel fenestris instructam prorsus contiguis, & usque ad verticem successive aperiundis, quali utebatur Norim-bergae vir praestantissimus Philippus a urgethau Primum ex hisce obstaculis adimendum videbatur per aequationem perpendiculi secundum vero per fulcrum mobile sive rotatile ; ita ut Quadrans ad quamlibet speculae fenestram posset adduci, & in qualibet parte pavimenti , prout egigeret observatio , constitui. Qua utraque additione adhibita Quadrantem aZimuthalem , vel pene aZimuthalem si1mplici praeferendum censiai, quia & lenius circumvolvitur , & fulcro firmius adhaeret, & minori vel minimae subest

oscillatioria.

Porro circulum hori Zontalem potius ad faciliorem Quadrantis motum, quam ad usum a1imuthalium angulorum adhibui quamquam & illi utiles esta possint ad stellam diurno tempore inveniendam) nec sollicitus fui de majori ejusdem circuli radio, sed Quadrantem ipsum ampliandum suscepi per arcum longiori Al-hidadae superadditum, ut prospectus integri Quadrantis ostendit,& eg sequenti descriptione patebit.

I. I.

Circulus horizontalis , s superstructa columna vertisalis.

ORbis orichalcicus O R S , superne planus , diametrum habet duorum pedum Viennensium, crassitiem 6 linearum, in limbo dc citaca centrum θ inter hos terminos parumper gracilior.

In medio assurgit columna orichalcica A B ordinis dorici, ejusque centrum Occupat. Basis eXterna & cylindrica plano ipsius orbis A a inni-

Fig. Ia

169쪽

LIBER II. innititur : interna in prisina heXagonale degenerans, crassitici orbis in simile foramen eXcavatae insita est 3 pars demum hasis infima, infra orbem cylindrica & spiralis, eXcipitur a matrice columnam ipsi orbi fir missime adstringente. Porro columna & orbis ipsi adstrictus simul tor Dari debuerunt, ut columnae aXis normalis fieret ad Orbis planum, & averticali Quadrantis radio sequidistaret. Tab. II. Limbus circuli O R S divisus est in gradus 36O, addito arcu graduum 6Ι limbum percurrente , qui singulos gradus dividit in εο mu

EXtremus limbi ambitus denticulatus est ad usum rotulae pariter denticulatae, per cujus rotationem Quadrans verticalis iacilius volvitur,& in qualibet directione arimum ii statuitur.

Fulcrum circuli horizontalib.

1ab. I. Onstat eX aridis quercus trabeculis: tres ejus partes aequales & simi- les ad prisma triangulare convergunt, & supra illud distenduntur in brachia, circulum horiZontalem ligamentis ferreis communibus adstrictum sustinentia: infra vero divergunt, & in pedes attenuantur , qui parumper contrahi, & protrahi possunt per verticales cochleas a ferreis brachiis horizontalibus in ea positione detentas. Addita sunt longiora manubria, quibus facile manus admoVentur , Oculis interim ad pera pendiculum intentis. Verticales hae cochleas fulcri positionem dirigentes , non immediate pavimento innituntur, ut plerumque fieri consucivit, sed inseruntur matricibus aptatis infimae tripodi, quae integras m

chinae basim suppeditat 3 ut tota simul horizontaliter moveri possit, &ad quamlibet pavimenti partem facillime adduci per subjectas tres ellip- Qides rotatiles, furcis aduncis, & circumvolubilibus inclusas, qualibus, majores graVioresque sellae quandoque instruuntur. Tres itaque fulcri pedes singuli adhaerent tripodi, nec ab ea dimoveri queunt, nisi in elevationem aut depressionem.

Scholium.

PEliqua fere omnia sequentium mobilium in rumentorum fulcra π lignea sunt, s huic pene Miba. Eis enim haec materia utpote iv. consuras , incompacta , ij lis stationis incapax, ad Obonomica Organa conmenda inepta te, ad eadem tamen si inenda , fulciendaquesus ciens s idonea es , quantum roquiritur, ut attolli , se deprimi possent atque ad perpendiculum adduci.

g. III

170쪽

9. III.

Quadrans orichalcisus verticalis super horizontali Circulo

volubilis.

P figura profertur hujus Quadrantis V Q C prospectus anterior. Tab. III. Radius C Q longitudinem habet 3o unciarum pedis Viennensis; latitudo limbi duas continet uncias ; crassities metalli trientem Unciae. 11 in postica parte prominet arcus chalybeus limbo & horiZontuli la teri per cochleas normaliter adstrici us. Armaturae lateris intermedii adstringitur a clavis striatis epistylium L haemisphaericae cavitatis, quae columnae Vertici haemisphaerice-conveXo congruit. Ρer epistyliUm Vertici columnae impositum , sustinetur integer Quadrans ; ad A Vero alli gatur basi cylindricae ipsius columnae, a cujus me constanter aequidist re debet verticalis radius Quadrantis. Plinthus orichalcica a plano , quod per axem columnae duorum

a limbo Quadrantis aequidistare concipitur , secta est in duas partes EG Ν o, F HI L, quae simul basim columnae cylindricam cingendo le- Tab. II. Viter ipsi adstringuntur, ne motum Quadrantis impediant i radium autem Gadrantis in perpetuo parallelisino cum aXe columnae detineant. Pars longior A C adhaeret verticaliter lateri Quadrantis infimo, cui per matrices clavorum A B , C D assiXa est : pars ali brevior F H l L, quae amoVeri potest, alteri longiori adnectitur clavis E F , G H, & amatricibus F, H ad contactum cylindricae basis compellitur, interposita lamina elastica K M, quae fridi ionem adimat, motumque integrzeplinthi A H leniorem reddat. Quae clarius indicantur in sectione hu- Fig. . jus plinthi, columnae, laterisque Quadrantis infimi per axes claVorum

concepta.

In limbo Quadrantis habentur Qtummodo decades graduum, per Tab. III. Ia punci a , quae dividunt arcum V , centro C , & radio C V de- Fig i

I, a , 3 , &c. atque in iisdem punctis sese intersecant exigui arcus ex duobus aliis punctis ejusdem arcus aequidistantibus ducti, ut dis inctius 3ppareat punctum propositae decadis, ad quam linea fiduciae, sive mobilis Quadrantis radius, sive athidada sisti debet.

Centrale Quadrantis foramen C in conicam cavitatem eXpansiimaXem habet redhum ad planum limbi, quoniam per machinulam Vertebra soramen eXcavans movebatur in aXe cylindri, recti ad idem planum se iii Clavus centralis G C Η chalybeias, torno elaboratus ab inter- Fig.a media fascia prominente cylindrica dividitur in duas partes , quarum utraque conica attenuatur in prisina heXagonale, deinde in cylindrum