장음표시 사용
262쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. is x
De AxisDioptris telescopicis, ad inerrantia sidera,
Fixa praelonga telescopia utilia esse ad collocanda, eXaminanda corrigendaque organa stabilia, jam supra in descriptionibus Culminatorii & Quadrantum muralium innuimus. Eaque non minus necessaria esse ad eliciendam mensuram temporis medii, nec non ad horologii motum explorandum, serenis diebus fere singulis experimur. Forsan & aliquid conferent ad nobilissimam hodierianam indaginem, quae annuas stellarum inerrantium aberrationes prosequitur, ut ex collatis, & earum transsilibus & altitudinum variationibus eliciatur earum parallaxis, si1 quae datur, & sensu percipi potest.
M tubo telastopico vertisaliter fixo.
Figum verticale telescopium eximiae utilitatis futurum adverteram, si ad genuianam ejus directionem sussiceret praelongum perpendiculum, & lineae meridi nae sam inventae subsidium. Neque tamen unicum Lenith respiciendum censebam, sed alia quaeque puncta, in ejus quidem vicinia & in nostro Meridiano jacentia, ut non simplex verticalis linea prodiret, nullius fere usus futura , sed eriguus quidam verticalis sector circuli meridiani. Quia enim ipsum verticale punctum per stellam quampiam, & indicandum & ad usum aliquem trahendum erat, nullam inveniebam praecise in vertice culminantem. Sed etsi aliqua inveniretur, saltem eX agmine minorum, non nis1 noctu per aliquot menses, & per dies aliquot in crepusculis, ob diurnam accelerationem, in hoc tubo appareret, ipsaque post paucos annos mutata declinatione , se a verticali culminatione sub
Nulla quoque primi ordinis inveniebatur prope Verticem culminans; si1quidem de Caprae, reliquarum proxima, distat adhuc 31 . Itaque inter alias 3 ' , magnitudinis eligebam lucidam Persei, cujus altitudo meridiana horealis 89' 18 , aliasque in eadem constellatione propinquas : duas in anteriore pede sinistro Ursae majoris, quarum australior non nis1 distat a vertice : unam Lacertae in eductione caudae : ita ut toto fere anno duae vel plures observari possent, noctu vel in alterutro crepusculo culminantes, & quidem in arcu Meridiani, semialterum gradum non cedente.
f. I. Sestor inti lis meridianus.
ET praelongum perpendiculum a sublimi quopiam punisho demissum,
ab aeris agitatione immune servandum , & tubus telescopicus, cujus axis ipsi perpendiculo congrueret aut aequidistaret , fistulam requi-
263쪽
rebant stabilem, adeoque muralem. Hujus ossicio fungi posse videba
tur caminus, in specigae muro boreali constructus pro hyemali forna ce , quae inserius hypocaustum calefacit. In eo itaque camino perpendiculum appenderam, telestopium disposueram, & prima experimenta susceperam, quibusdam adhibitis subsidiis, ne sumus fornacis, quae itamen raro accendi selebat, telescopium laederet, aut ejus verticalem situm turbaret. Fenestram quoque addideram, ut lens objectiva detegi, ' &lampadis consuetum lumen tubo immitti posset, aliamque fenestellam in speculae vestibulo aperueram, per quam audirentur secunda horaria, numerata in camera Meridiani, ubi alii Observatores, & Culminatorio& Quadrante fixo ejusdem verticalis astri transitum e ectabant. Quia vero hujus camini structura elevatur supra specula tectum, ut fumo , quemadmodum requiritur, sublimem egressum suppeditet, moi ctus erat ad ejus culmen accessus,eique, integre patenti, appositum horiZon- tale filum, a quo perpendiculum pendebat, aeri nimis opositum, ipsumque culmen augationem aliquam subire poterant, ut ut ferreo cingulo circumdatum culmen, & diagonali pinnucidio juxta duehum lineae meriduanae munitum esset ; ideo haec evitatur is incommoda, Speculae parieti externo muralem addidi fistulam, horeali angulo prOXimam, adhibens c vitatis mensuram paullo majorem ea, quae caminis tribui consuevit, crassioresque parietes, ut structura firmior evaderet. Haec fistula muralis assurgit ab hortulo domestico, & a conclavi contiguo ingressum habet angustum, qui, observatione peracta, clausiis servatur. Elevatur supra externam Speculae pergulam, a qua commodus habetur accessus ad ejus orificium, cui lapis ingens quadratus innititur, caemento firmatus, & speculae muro firme conjunctus. In eo eXcisa est oblonga rima , seu fenestella horizontalis meridiana, in longitudine a fere pedum, & in latitudine in unciarum Ρost observationem tegitur a ferrea valvula, quae nivis & imbris ingressum arceat.
Planum silare in verticali Sectore meridiano dispositam
τλ. I. UIdem lapidi horizontali A a ad utramque partem rimae meridianae FU Alι C o, plumbo conselidatae sunt verticales surculae A, earumquestriatis foraminibus aptatae longiores cochleae, ad Meridianum normaleS. In crenis utriusque cochleae, torno eXcavatis, detinetur filum stricum crassiusculum, laxioribus nodis adnexum, horiZOntaliter protensum,& quamvis curvum, vel ab appensis perpendiculis inflexum, semper tamen manens in eodem Verticali plano, ad quod per gyrationem cOchleae alterutrius vel utriusque, una cum crenis, quibus adhaeret, adductum
264쪽
istum ierit. Quia vero adducendum erat ad Meridianum, exponen dum remanet, quonam modo id contingere potuerit, de mihi contigisse constiterit. Super ipse lapide A a dirigebatur ope regulae orichalcicae, pinnulis instru , radius visitatis ad xx Caprae, Vel ad aliam secundae magnitudinis stellam, in crepusculo & in ejus infimo transitu per Meridianum, non procul ab horigorate conspicuam i & quidem eo momento, quod a Socio eundem transitum per Culminatorii dioptras observari, alta voce indicabatur. Regula in eo situ manente simulque firmata, facit limum erat ad ejus parallelisinum utriusque cochleae crenas adducere, huncque parallelisinum menstris iteratis probare. Filum itaque, crenis ita rectificatis aptatum, in meridiano per ipsas ducto jacere censen dum erat, & locum allignabat quotcumque punctis, a quibus pendentia perpendicula indicarent alia totidem puncta infimi horigonta lis alterius fili, aut crinis D d, superno aequi distantis, atque in eodem meridiano ducendi, adeoque duo haec horiZontalia fila, nempe superius Aa, 3d inferius D d: duo itidem perpendicula FD, id, quibus ea jungebantur, planum filare constituebant, in verticali Sectore Me ridiani dispositum.
in aliqua esset evagatio Culminatorii a plano Meridiani, vel fallax
Q collimatio ad flesiam, per pinnulas horia Montalis regulae mage directae, psisti ex alterutra via ex utraque mul aberratione , praesertim ad oppes . tus partes tendente, aliqua oriri declinatio poni Iuris a Meridiano. uia tamen verticalis arcus, erat prope horidontem fen biliter a Meridiano recedens , prope verticem ad Usum rursus accedit, error inde ortus quas evanesceret. Arcus enim circuli maximi per sellam culminantem , v. g. lucidam Persei, N per eandem in ejus tran tu per planum Mare ad eam productum, inter Meridianum V idem planumigare intercepti , non disserere a tantillo arcu circuli altitudinis , interutrumque compresensi , adeoque quum arcus Imiles hujusmodi ci culorum , horidonti aequidistantium , sint ut Mus di antiarum a vertia ce , sponatu umma utriusque aberrationisDise , v. g. 2O' , di antia
visa Caprae a tertice 838 4s' , di antia lucidae Perseia , prodiret eum Iulio plani Maris a Meridiano minor 16 ' , proinde infin bilis.
Dioptra telescopi a n verticali Sectore meridiano disposita.
TUbus O L , cujus longitudo sere 6 pedum, figura coni truncati, infima nempe basis amplior quam suprema, ita collocandus erat,
Tab. I. Fig. Is Τab. I. Fig. a.
265쪽
LIBERTII. Fig. 1. ut ejus aXis dirigeretur ad Verticem in praeordinato plano filari, & infe rius ejusdem plani latus, sive filum D ad telescopii dioptram ocula rem spectaret ; centrum denique Objeectivae lentis in aXe tubi, aut saltem in eodem filari plano locum haberet. Fig. a. 1.' Itaque tubi Orificium O laminae horigontati s firmiter inniti debuit ; superior autem tubi pars I L ferreo fulcro horigoniali E e, parietibus infigo , & juXta Meridianum directo , detineri per annulos sibi cohaerentes & oppositos, utrinque apertos, & per Cochleam coarctandos , quorum alter tubo , alter ipsi ferreo fulcro adstringitur. Fig. 1. 2.' Perpendiculum a superno filo A scilicet a puncto ejus medio , vel ab alio magis idoneo pendens, & Vacuo tubo immissum, indicabat ejusdem directionem Verticalem Vel inclinatam, corrigendam per motum silerioris partis, priusquam fulcro E e adstringe
VeXae , quarum communis focus insisteret filo D de lens autem ocula ris movenda erat versus austrum Vel boream , prout apparens culminantis astri species eXigeret, proinde fistula hujus ocularis lentis conQ-lidata est oblongae normali laminae, ad tubi cavitatem apertae, quae ab alterius fiXae repagulis longioribus detinetur.
centricum, uma cum fistula, cui adhaeret, motum postulabat circul rem in tubo, ut centrum ipsius objectivae lentis ad axem tubi, vel cerate ad filare planum adduceretur i quod & praecipuum erat, & eX pra misib apparatu sic obtinebam. Coarctato lentis objectivae orificio, ut pauciores radios admi teret , & ab ejus centro parum distantes, visibile reddebatur supernum filum A a s quod alioquin , utpote nimis propinquum, integra patem te lentis apertura videri non poterat: jamque ad telescopium supinus accedens, & filum supernum Aa, seu, Verius, ejusdem speciem intuens, indicabam secto, quorsum vertenda esset capsula lentis objectivae, sive fistula capsillae adstricta , eaque tamdiu vertebatur ad orientem Uel O cidentem , donec viderem imaginem fili externi Ff coincidere cum imterno sive dioptrido filo D d. Idem experiebar post firmatam positionem fistulae lentis objectivae, idemque repetebam post ampliatum ejus
Eando lens ocularis educitur , ad majorem nempe ab objectiva lente distantiam, quo magis di inna redditi/r imago superni b A a , eo minin apparet con si asseries infimi gi dioptrici D d, utpote ab oculari lente nimis remoti. Aliud itasve sitam dioptricum in eodem veri
cali uno, sed in hormoniali alio demissore disponi debet.
266쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 1 sy
De altero sim Telescopio, adsidera prope Uerticem
Post erectum ad usum inferioris observatorii meridianum parietem , aliquot in ejus orientali facie disposuiTelescopia, inter quae alterum hoc, pene verticale,
Tabin muralis, cujus axis parumper a Sertice boream
veram declinat. Constat hic tubus muralis G IL, ut reliqui murales omnes, bracteO- Tab. I. lis ferreis , stanno ut esse selent obductis, & stanno conjunctis. Longitudinem habet pedum Io, figuram conicam, superius nempe truncatam. Basis ejus infima est unciarum trium , suprema fere duarum. Ad hunc tubum collocandum utebar perpendiculo, intra ejusdem tubicavitatem pendente, quod borealem aXis declinationem indicabat, &transitum siderum, quae inter alia prope verticem culminantia eligi pol rant. Haec sidera eadem sunt, quae supra recensuimus, nimirum 1.' a Persei, culminans post: lucidum V, intervallo 13 , in altitudine boreali 89' 18 visibilis ab initio Augusti usque ad finem Februarii. a. Duae tertiae magnitudinis in anteriore pede Uris majoris, quarum occidentalis lucidior est , & culminat post α Ρrocyonis, intem vallo 1'' 1s , in altitudine boreali 89' 1o s adeoque distat a Vertice SO . Altera orientalis culminat post intervallum 4 , in altitudine australi 89'56 proinde declinat a vertice non nisi ι austrum versus. Duo haec sid ra conspicua sunt a dimidio Mensis Octobris usque ad dimidium Aprilis. 3.' Stella lacertae,quartae magnitudinis,culminat post lucidamCygni intervallo e 48 , in altitudine boreali 898 14 . Conspicitur Mense Junii in crepusculo matutino, deinde noctu Mensibus Augusti, Septembris, Octobris, Novembris , Decembris ; demum in crepusculo vespertino Mensis Januarii. COROLLARIUM. νDUO itaque astra in anteriore pede Uris majoris, terminos constitu bant campo Micrometri, tubo huic applicandi.
Horizontalis lamina orichalcida Gg, in ferreo murali fulcro G Η fi mala , sustinet infimum tubi orificium , simulque detinet annulo inclusum. Eidem laminae perforatae, quantum tubi sectio, vel orificii
267쪽
mensura exigebat, inferius adstricta est capsula Micrometri, quod aliis, ad tubos figos Caprae, Lyrae, Arcturi spectantibus, majus i ructu rae autem parum diveris. Quadrum stabile parumper moveri potest
intra suam capsulam ope horiZontalis Coghleae, ad Meridiani planum nota malis , ut filum horarium medium adduci possit ad aXem tubi s adeoque campus Micrometri bifariam secari a Meridiano , MI a propinquo verticali plano, per eundem aXem ducto. Lateralia fila reticuli distant a centro decem gradibus cochleae primariae, seu cylindri spiralis , cui adhaeret eXternus indeX , percumrens circuli limbum, in decem aequales partes divistina. Ρroinde angulus , quem in tubo subtendit, semilatus reticuli, distans Io pedibus Ma unciis a lente objectiva , est 13' 11' : siquidem lucida Ρersei percu rit in hoc Micrometro latitudinem reticuli, sive transit a filo primo ad tertium intra horaria 3 -; in alio autem Micrometro Quadrantis australis contigui, sequali distantia vel eadem tubi longitudine ab objectuva lente remoto, transit inter 3' 8 ' , quare quum semiangulus ejus retiaculi supra Is a1 definitus fuerit, hujus angulus elicitur 3O 23', ejusque semissis 13 11 2 Hinc gressus integer cochleae, vel integra indicis terni periodus aequivalet 91' circuli maximi. Quatuor recensita sidera transeunt eXtra quadratum reticuli: ad tria horealia, quando culminant, adducitur infimum filum mobile 3 ad australe vero supremum filum adducitur.
Reliqua fixa Telescopia, singula directa sunt ad sidera primae magnitudinis, toto
anno Conspicua , quando etiam culminant in ipso meridie. Ea itaque seligi debuerunt, quae in culminatione insignem habent a Sole disserentiam ascensionis rectae, vel declinationis ab AEquatore; quae praeterea Ob quasdam circumstantias aliis praeferenda videbantur : nimirum Capra , Sirius, Lyrae lucida ,& Fomahan. Νeque tamen haec figa telescopia, seu verticalia eorum plana dioptrica , quorum singula per centrum objectivae lentis, & filum horarium. medium ducta concipiuntur , in ipso Meridiano collocanda suscepi, sed contentus fui ea Meridiani vicinia , quae visum sideris appulsum non nisi paucis aliquot secundis horariis removeret ab ipso culminationis momento ; adeoque aberratio inVenta, Orientalis aut occidentalis, utpote minor horario minuto , elevationem sideris culminantis non vitiaret: idemque Observator ejusdem sideris transitum in hujusmodi fixo telescopio, nec non in culminatorio & contiguo Quadrantefixo notare posset. λ
268쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO.
f. I. Ad Capram , e Aurigae Capedam α, in Consessatione
Aurigae. FIXarum primae magnitudinis haec unica nobis est perpetuae apparitionis , nobisque ad Verticem , & ad horiZOntem magis accedit. Elevatur enim in ejus culminatione ad altitudinem 87' 29 ; in infima vero depressione in boreali plaga, descendit ad apparentem distantiam ' s ab horiZonte. Capra distat ab Ecliptica, hoream versus, gradibus 22 ejusque locus, si ad Eclipticam reseratur , attingit decimum quintum gradum Geminorum. Etsi vero haec fixa nobis parum infra verticem culminet; quando tamen culminat in meridie, die seXta vel septima Iunii, non majore quam 23 graduum altitudinis eXcessu culminat stipra Solem. Sussicit autem ea deviatio vel obliquitas incidentiae radiorum si larium, ut eorum vis infringatur , & species astri appareat in tubo , si fuerit ex longioribus f praesertim si tubi orificium protraectum, longius distet a lente objectiva, &, quantum res patitur, minime pateat. Circa Hquinoctia Capra Meridianum attingit in crepusculis, ejusque species, ut & aliorum siderum, vividior & rubicunda conspicitur intubis, ad ejus transitum supra & infra polum directis. Ρost crepusculum matutinum insta polum apparere desinit: post: vespertinum videri nequeunt absque illuminatione fila Micrometri. In tubo ad culmin tionem directo , claritas & distinctio speciei successive decrescit ab AEquinoctio verno ad aestivum Solstitium, prout Capra culminans propius sequitur Solem ; deinde usque ad AEquinoctium autumnale rursus augetur, prout Capra magis Solem praecedit. A die decima Martii usque ad 1o Septembris culminationes Caprae alligatae sitnt horis diurnis : aliquae,
ut supra innuimus, contingunt in crepusculis θ itaque pauciores remanent in horis nocturnis, quas lampadis usum requirunt.
Transitus Caprae per Meridianum sub polo , utilissimi sunt, qui
circa mediam noctem & circa aestivum sislstitium contingunt 3 ut accedente usi altitudinum correspondentium explorari queat Meridiani situs in plaga boreali. Rarae autem occurrunt noctes, quae hujusmodi observationibus faveant in tanta horizontis vicinia. Duo habentur fixa telescopia , in quibus Capra culminans , seu verius, ejus 'haecies transire conspicitur. Horum primum inclusit is suit rimae in Euro- boreali Speculae pariete, in ea directione dispositae. Rima haec desinit in ampliorem cavitatem a cujus basi caput ObserV toris, quidem stantis, innititur. Suprema tubi pars , eXtra rimam
269쪽
altius protensa , murali fulcro manet adstricta , & in theca immunentis senestrae inclinatae aptata est fistula , cujus eXtremum orificium aperitur , ut culminantis astri radios admittat: postque observationem
In hujus muralis tubi Micrometro, quod a lente objectiva distat 9ped. 7unc. fila reticuli disposita sunt, ut in Micrometro Quadrantis fixi
australis contigui ; transit enim Capra in utroque a filo primo ad ter tium intra horaria a 34' : fila quoque, tam lateralia quam horigontalia, distant a centro as gressibus cochleae primariae, adeoque singulae partes internae Scalae aequivalent 36': & centesima pars eXternae Scalae indicat aa ' anguli sive arcus circuli maXimi. Alterum figum telescopium , ad eandem Capram culminantem. directum , adhaeret parieti meridiano inferioris Observatorii, nempe
inter ipsius parietis orientalem faciem , & arcum Quadrantis, ibidem fixi. Ambae hujus tubi extremae partes quarum in suprema lens objectiva includitur, infimae autem aptata est compages Micrometri) adstrictae manent ferreis fulcris , quae lapidibus ejusdem parietis conssilid ta sunt 3 fixis itaque manentibus, & centro lentis objectivae & reticulo Micrometri, directio plani dioptrici vitiari nequit in qualibet luxatione tubi, qui non alium habet usum , nisi ut lentes δc Micrometri fila custodiat: utque diurno tempore arceatur lumen , quod speciem sideris hebetaret. Haecque plani dioptrici constans positio in reliquis figis telescopiis diligenter procuranda fuit. In hujus Micrometro, quod ab oculari lente distat ped ΙΟ, unc. 3 Capra percurrit semilatus reticuli intra 67' horaria: & in Micrometro fixi contigui Quadrantis intra 80 estque illius semiangulus 13 21 I. a)itaque hujus 11 3o . Ρorro gressus 8 cochleae primariae metiuntur spatium , quod percurritur intra 38' horaria 3 quare subtendunt 6 31': &singuli gressus 49' ; adeoque pars decima siubtendit s.' In Meridiani Camera , quae Speculae contigua est, taum aliud telescopium ad infimam Caprae depressionem dirigitur. Longitudinem habet 4 pedum , triaque fila verticalia dioptrica, & unicum horigon- tale : caret Micrometro, sed instructum est filis diagonalibus, quae supplent desectum fili mobilis in transitu speciei, supra vel insta fixum horizontale filum. Ipsa Vero lpecies transit a filo verticali primo ad medium , siVea medio ad tertium intra I ue adeoque a primo ad tertium intr. 3 28' horaria.
270쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. x sy
Ad Sirium, sive ad lacidam αι in ore Canis majoris.
ΡUlcherrimum hoc sidus apparet fixorum omnium maXimum : apparet quoque splendidissimum omnium. Nobis culminat post C pram intervallo 1'' 36 , in altitudine visa' as' 26 . Est autem nobis toto anno in sua culminatione Visibile , quando etiam culminat in meridie uenunc videlicet in fine Junii, quando Sol pervenit ad octavum gradum , Cancri, ad quem Sirii locus refertur tunc vero Sol, parum adhuc distans a tropico Cancri, supra nostrum horiZontem elevatur ultra gradus 6s ; adeoque deviat a Sirio ultra gradus 39 3 tanta nimirum est distantia sideris ab Ecliptica versus Austrum. Neque tamen in meridiana culminatione Sirii minima contingit ejus a Sole deviatio ; sed adhuc paullo imminuitur , donec eam meti
tur arcus, ad semitam Solis rectus i adeoque minimus , cujus mensuram hic assignare non refert. Deinde rursiis augetur deviatio Strii a Sole, percurrente semicitaculum Eclipticae descendentem: rursusque imminuitur in regressu Solis per semicirculum ascendentem. Circa AEquinoctium vernum Sirius oulminat in crepusculo V spertino: circa autumnale in matutino. Ab AEquinoctio verno ad autumnale culminatio Strii diurna est: ab autumnali ad Vernum nocturana. Post aestivum Solstitium usque ad hibernum Sirius culminans Solem praecedit 3 post hibernum usque ad aestivum culminans Sirius, sequitur Solem. Fixum Sirii telescopium , cujus longitudo 9 ped. 7 unc. adhaeret Sect. praefato meridiano parieti, adstrictum in C centrali fulcro Quadrantis: in B autem alii fulcro, quo sustinetur arcus ejusdem Quadrantis. Utrinque aptata sunt ferrea ligamenta, orichalcicis annulis & cochleis chalybeis munita 3 ut immutabilis habeatur directio plani dioptrici. Quia vero jacent sere in eodem plano inclinato , & fixum hoc
Sirii telescopium fixi Quadrantis Athidada, quando ad Sirium dirigitur , idem Observator capere potest in utroque tubo transitus ejusdem astri.
In fixo Micrometro Telescopii, ad Sirium directi, transit ejus species a primo verticali filo ad medium intra s6 horaria ; transit autem intra in fixi Quadrantis Micrometro, in quo semilatus reticuli subtendit angulum 1 a1 ': a) itaque reticuli semilatus in Micrometro Surii subtendit angulum 13 27' V; porro semilatus, sive distantia fili latera-