장음표시 사용
51쪽
Comite perditissimi im hunc rebellem, quem dixi, ii Ic honor quasi perpetua quadam Θ rie demenderit inesnos Alia quidc Uodiae habitarunt, cuius nominis vestigium expressiori indicio se patefacit in agro I 3ketiniensi, pars enim etiaS ma ima Moa,S Mouth nominatur. Incoluerunt hi Comitatum Corcagiensem, Trhia pariensem, Limiri censem, Ulixenniensem, & V V alcri ordensem . In Triparariensi Comitatu, nihil mem ofatu dignum se offert, nisi quod sit ibi Palatinatus, & Hob cro e in eo oppidulum magnis gaudeat immunitatibus, quae in honorem, Ut persuaserunt monachin, fragmenti Cruci S Dominicae conccile fuerunt. . iarisnunnen nobile accolis S mr CX hoc Triparariens agro in Kilisnniensem desertur, qui e Bladina monte
phofusus per triam inferiorCm, quae Bulleris Comitib, dc Thorus inuae illis Vicecomitis titulum prahet, pri inum Cassiliam urbem adit A rchiepistopali dignitare Eugenio P P. eXOrnatam, cui nouem subsunt sus fiaganei Episcopi. Indeque iuxta V Valetri Ordjam alijs duobus fluuijs adauctus in Meanum exoneratur. Vn
Hactenus hanc partem Hiberniae cum Canadeno percurri, restat nunc de urbibus & oppidis huius partis pauca explicare. Inter has primum sese offert Matersordia, quzesec undas inter Hiberniae urbes iure sibi ven dicat, inprimis honesta & Ossicijs fidelis ciuitas, fide & Obsequio in Imperium Anglicum flaiaper singulari.Ex quo enim Richardus Comes Penbrochiae expugnatiit. Anglis Hiberniam subigentibus tutam fide sua,& quiete, securam hie a tergo pacem semper praestitit. Vnde reges Angliae plurimas, S maximas immunitates con cesterunt, quas Heruicus septimus auAit, &confirmauit, eo quod conira ementitum illum principem Peria Linum V Varbec qui plenis impudentiae velis ad sti inamu regiae dignitatis gradum Cnitebatur, crues se sortiter Ec prudenter gessistent. Haec a NorvVegis Piratis con structa, quamuis coelo sit crassiusculo, ilo min' laeto & an quilioribus coarctata Vicis, ea tamen pori HS est opportunitas, Ut opulentia & frequentia secundas in Hibernia serat. Hec prudentibus & bene mora iis civibus reserta. Habet lutum & tIanquillum portum, atque exterarum navium si penumero plenum. Frequentes etiam V Vaterfordiri ciues sunt, qui mercaturas faciunt in quo sane negotio, Vsque eo prudenter rem familiarem administrant, adeo caute rationes subducunt, ut breui
negotiatione, magnas sibi opes soleant comparare. In Hispaniam praecipue nauiculariatii faciunt. Nihil pleia1unque aeris alieni habent, in suis nummis plurimis sunt. Nullus ibi viuii imen sanus, qui fraudulento collybo aut intolerabili faenerationes O nium rerumpublicarum busto) in ciuium bonis ac direptionibus versa imGiues sunt faciles, benigni, frugi, perlicspitales, priuatis & publicis rationibus utilissimi. Appellauit hanc urbem antiquitas C anapam, sicut & Dublinium Eblanam . mesu rectius nuncuparetur, ab Amellano, qui eam vi bem condidit, quemadmodum&Sitaracus Oatersordiam, S Iu rus Limnatricum fundasse sertur. Erant isti Germani fratros olim in Hibernia magnae auctoritatis. Est di in hac regione Lim risum de qua urbe modo dictum est in tert ijs consistens: veruntamen loci situ, fluminis dignitate huic urbi palma est danda. At
luitur Sannonio fluuio, omnium Hibernorum fluminum absque controuersia principe. Ab alto ix. milliariorum interuallo distat. Tamen onerarias naues ad ciuitati S murCS, nauarchi appellunt: nec est quod scopulosas cautes, in toto illo cursu Offendere, multum pertimescas. Incredibile est, quantam piscium Vberta & copiam ibi reperias. Huius Vrbis amoenitate captus Ioannes, Angliae rex, egregium castellum, & pCniem illic extruendum curauit. Est etiam Corcagia in Corcagiensi Comitatu, morte Anglis,& T cachindigenis,asia trictiore moenium ambitu conclusa,& una quasi directa platea protensa, emporiolum tamen frequens, & celebre : portu excellenti & tuto Ornatum, sed ita seditio iis vicinis circuna sessium, Ut perpetuas excubias agitent, quasi perpetua obsidione essent incincti, & in agrum filias elocare non audeant. Vnde contractis inter se nu-piijs cita es omnes aliquo affinitati. gradu sejnuicem contingunt. Cives hic etiam copijs satis locupletes, operam mercaturae navant, res suas domi foris duo frugaliter obeunt. Briocum virum sanctissimum, a quo Sabrochiana in Britannia Armorica dioecesis vulgo S. sire nomen assumpsit' hinc oriundum scribit Coenalis. Sed in hoc a veritate ab ij t, quod Corionis Hiberniae in hac urbe statuerit. Non enim huius urbis meminit Pto .lemaeus. Flumen tamen quod prefluit idem videatur, quod Dorona Ptolemeo dicitur. Saurom enim,&Sauerem Giraldo, una tantum immutata literula, nominatur. Quae intercedit inter haec nomina amnitas,
hoc mihi dictauit, & maiori sane cum probabilitate, inquit eruditissimus Canadenus ,quam si muronae nomen proXimo flumini adaptarem, qui Corcagiensem Comitatum, & Triparariensem interfluens per Lismor Oceanum petit, & Historicis Aummor, id est flumen magnum, appellatur, de quo NechamuS: Vrbem L iamorpertransis flumen Auenmor,
in or cernit ubi concitus aequor adit.
t fiamor enim viculus est ad ostium,cui ad alteram ripam Noghalia, stalio satis tuta opponitur, quam nostra memoria proditam ille seditionis fax Des moniae Comes misere diripuit, sed huius proditionis paenas Prstor mox suspendio luit. In huius vicinia magnos habet prouentus Vicecomes Barrensis, a Roberto Barrio Anglo piognatus, qui in expugnanda Hibernia operam nauauit egregiam. Sunt praeter iam dictas ciuitates hae in hac regione Sin alia, Ca ilia, Togialia, Eoosia,Le moria, talonmelia Ei aloc M. Nac pro methodi ratione de quinquet Hiberniae partibus sitit fatis,ad alia quae adhuc restant transcamuS.
52쪽
ITANNIAE insulae Borealior pars Motia dicitar, olim L lbania. Arque etiamnum ab mrio Tincolis qui auitam seruant linguam bain, dc ab Hibernicis C Igalas, quasi altera Hiber-l 'in nia quae a Bardis Ba o dicta est vocatur. Hiberniam enim Scoriam maiorem,& Scotorum
in Britannia regnu Scotiam minorem hulorici appellant, Ptolemaeus Britannia Parua Rufusim a Secundam, Tacitus a sylua Caledoniam vocat. Videntur autem Scoti sic dicti a vicinis qua- s Iasi Scythae. Quemadmodum enim Germani inferiores Scythas de Scotos Uno nomine Sculten id est sagittari os appellant, sic etiam Britannos virosque Tfot dixime e Britannicis scriptori-hus obseruatum est. Id sane constat eos a Scythis oriundos ex Hispania in Hiberniam, Scinde in hanc partem Albionis, quam nunc tenent, peruenisse, dc cum Pictis in unam gentem coaluisse. Haec de nomine, sequitur situs. Termini eius australes Angliam versus, sinat Thaeda dc Solueius fluuij: ad Septemtrionem est Ocea- si . laus Deucaledonius , ad Occasiam Hibernicus, ad Ortum Germanicus, ab alijs partibus Undique eam ambi ut Oceanias Sc mare Germanicum . Longa est LXVII. milliaria Germanica, hoc est Anglica a 37. Lata L II. iermanica, siue I 0 o. Anglica. Regio temperatior quam Gallia , remissioribus frigoribus, caloribusque, GHy te Merii cuti Sc A nglia: cui tamen in fertili late aequari non potest. Terra magna ex parte sulphurea est dc viscosa, at- Solisenui s. pae ob id pabulum est ignis, praesiertim cum ibi desectus sit lignorum. Tantum tamen haccrescit frumentiquantum incolς ab simu lat. Profert etiam terra varia metalla. Habet aurum, argentum,argetum Vitium, serru,
plumbum de cuprum magna copia. Habet in Dris alia aurifodinam, in qua etiam Latinum inuenitur. Habet Sc gem mas, praeserti m Gagatem qui in aquis ardet & oleo extinguitur. Pascua item optima quae OmniSgeneris nutriunt Armenta: unde Carnis, Lacti S, Butyri, Casei, La tig abundat copia. Caeterum Scoti cum ad Pi- mporium mvictos in Britanniam accessissent, quamuis Anglos praelijs, oc praedationibuscontinenter lacesserent, non ia- orum. men res Scotica statim adoleuit, sed in eo quo appulerunt angulo, diu delituerunt, Π c, ut Beda innuit, per 'annos pluS minus centum viginti septem, contra Nordanhumbrorum regulos signa emerre ausi: donec uno eodemque tempore Pictos sere ad internecionem deleuissent, dc Northumbriae regnum intestinis malis, Danorumque incursionibus consectum ;corruislat. Tunc enim Omnis Septemtrionalis Britanniae plaga in Scotorum nomen concessit, una cum citeriori illa regione citra Cluidam, & Edenburghyrith. Illam enim Nor-thumbriae partem fuisse, dc a Saxonibus possiessam nemo repugnat: dc hi nc est quod omnes qui Orientalem Scotiς partem tenent, de Lamia men, id est inferiores vocantur, sint Origine Anglo-1axones, dc Anglice loquantur. vero occidentalem oram incolunt, Helchian en dicti, id est , stiperiores, sint Scoti Sc Anglice loquantur, infesti minatque sint illis superioribus,qui Anglico idio malae utuntur. Moti in bello fortes, Vnom et cro. ac strenui milites, inediae, vigiliae, algoris patientissimi. Ptimaria Scottae Urbs est Edinburgum, V vigo Eden- Vibes. horam Pt. Castru alatu . Sedes hac regia, & metropolis non talia Laudoniae, sed etia totius Scoti ae , si tu ed1tiore iter montes, eo ipso Pr gς BOhemorum haud absimilis: longitudine ab Oriente in Occidentem milla passi. pCr- iurecta, latitudine dimidio minore . Tota urbs ex monte dependet. Hic ad occasum alti stimus, versus Septemtrionem praecipiti O munit urbem, caetera ad Orientem dc Meridiem sunt muro circumdata: distat a sinu maris Ec ostijs Forthae passibus mille. Ad Orientalem urbis partem aedes est S. I sinitatis, cui contiguum 1ecis palatium quod Cathedram Arthuri vocant. Adocciden talem, rupes praerupta, & in rupe arx, Scotis Castellum puellarum dicitur quod Vere est alatum illud castrum Ptolemaei. Sunt dc aliae huius regni urbes & oppida insignia quae suis locis in particulari descriptione adponemus. In vallibus plurimi sunt lacus, paludes Laeus O m. n: esique & fluuij piscosissimi, quorum pars maxima e monte Grampi O Oritur, de quibus in descriptione Mna. 3roxima mentionem faciemus. Ad mare transeo . Mare ipsiim Ostreis, halece, Corallis, mytilis , conchiso, t Mare diuel si generis plenissimu ni. Multos etiam Scotia passim portus habet & aditus marinis aquis pervios inter Poram quos Letha portus commodissimus, quem Anno M. D. L X. Galli qui Scotiam iam spe deuorarant & Angliae imminere coeperant,magnis munitionibuS sirmarunt. Sed eum Regina Elizabetha regni tranquillitati pro eo ac debuit) prudenter prospiciens, ita ex Gallorum faucibus ecipuit, v t de munimenta Omnia solo aequa. lrit, & Scotus Gallum ex eo tempore non metuerit. Regio ipsiaaspera dc montosa admodum est Ariri in id q
53쪽
54쪽
Populus Scoticus in tres ordines dispesici nix, in Ecclesiasscum, Nobilitatem & plebem. Tetestamus ordo dii os habet Archiepiscopos: a'. Andreae totius Scotiae primarem, S Gla sistensim. Archiepiscopo S. Andreae octo substitit Episcopatus, Dim ridensis, Herdonensis, C oravi sis, Dumbianens is, Mechinensis, Rossensis, Catianens & onhiamus. Gl gomores. Candidae casia,Li'moriens Oisc Argadiensis. Sodorensis, seu insularum videliceti Multae, Tia, et c. bilitatu ratio haec est :Vt primum locum obtineant RG fili j que partu legitimo editi,quorum s pluates sunt, natu maXimus Princeps Scotia , reliqui absolute Principes dicuntur. Rex autem cum publice inaugu tatur, populo uniuerso sancte promittit se leges & maiorum ritus Veteraque instituta seniaturum, eoque ure quod a Maioribus accepit Vsurum. Secundum locum obtinent Duces: Tertium Comites: rauartum illi Nisbio, qui apud alias nationes extra insulam non Vigent & a Scotis Guy Lordis appellantur. Quod nomen tantam
dignitatem in se continet, ut etiam illud Episcopis, Comitibus & summis Magistratibus honoris ergo tribu ant. Hosce MagnateS posus dicere. δε intum locum Equites aurati aut Barones sibi vendicant, qui Lorae, dici so leti t. In his Nobilitatis gradibus lim seruatur ratio, ut nullus designetur Dux qui Comitis: nec Comes qui Dominus Ua lord . nec DominuS cI Ard: qui Equilis Aurati aut Baronis titulo non aut ea fuerit ornatus. In Seium & vltimum locum reueiuntur illi, qui nullo certo honoris titulo insigniti, sed nobili familia prognati vulgo Genti en appellantur, Ut sunt Daiies & filij Comitum, Dominorum, Equitum auratorum natutinores, qui in nullam haereditatis partem succedunt: si1qridem ea tota in filium natu maximum conseruan uum familiarum causa ime Scotico deuoluitur. Plebs autem omnes qui diuilijs amuunt, quique Hospita-atis & clientelarum nomine bene audiunt hoc fere titulo Genti es decorat. Ab his autem Nobilibuci simi gradus, totum fere belli pondus pendet. Nam quamuis Scoti ad Vnum omnes quCcunque gradu Ioia ii e sint constituti, suis stipen dijs Regi militare cogantur & propterea a Vectigalium muneribus sint im-iunes: tamen hi praecipue cum cogitant ex qua familia sint profecti maxima queque pericula summa ani- ii magnitudine adeunt, Vt sese familia sua dignos ostendant. In qua re non solum populi singularis utilitas: ed etiam ipsius Regis summa ac pene unica opulent ia inclusa conti ne tur: siquidem ea ratione Rex nunquam ecesse habet, ut externum militem suo sumptu auxilio euocet, cum ipse populus ad hostium frangendos im-lius quasi ad commune quoddam incendium extinguendum opinione citiuS concurrat. Hebes vero ciues partim sunt primari j opibus insignes qui magistratu in suis Vrbibus funguntur : partinetercatores: partim episces, qui omnes propter supra dictam a vectigalibus alijsque oneribus immunitatem fa-e apud eos ditescunt. Ne quid autem grauius in aliquam ciuitatem in publicis comiti js statuatur,permittitur
iege tribus aut quatuor ab Vnaquaque ciuitate evocatis ciuibus, ut cum reliquis duobus ordinibus suam latentiam de rebus Nopositis libete interponant. Ecclesiastici olim decretorum & conciliorum authoritate continebantur, nunc autem Vt caeteri Legibus, das Reges descripserunt, aut Reguna voce confii malas, tres ordines fixerunt, reguntur. Liber, qui Leges
funicipales Latine scriptas continet, tutatum Regiam Maiestatem) habet, quod ab illis vocibus libri exordini ducatur: Reliquis legum libris Scotica lingua Comitiorum quae Partamenta dicuntur D inscribun-r. Magistratiis sunt in Scotta, Vt apud alias nationes,complures & diuersi. Inter hos proxime & siccundum .egena, Regni Procurator quem Gubernatorem appellant) facile princeps est. Huic prouincia Regni gu-ernandi incumbit, si Respublica Rege forte orbetur, aut si Rex per matem Regni negotia non possit obire. Hic tanto in honore est, v t siquis illius dicto vel imperio morem non gerat, Violatae Regiae Maiestatis nolam incurrat. Est & ibi Senatus perpet uus Edenburgi ex Claro & Nobilitate ita constitutus, ut Laicorum semper nu-ia erum aequet pars altera Ecclesiasticorum. Quibus adijcitur ex Ecclesiasticorum nunaero Praeles, qui in dicenta se 1 endaque sententia principem locum obtinet, nisi iudicio Regni Cancellarius intersit , ci enim in omni et pia blicae negotio Scoti primas deserunt: Qui capitis iudicio, magnum Iusticiarium: qui rei nauticae Ad-nii alium: qui castris sigendis, Marescallum: qui delictis inter aulae sep a vindicandis praeficitur, Connestabi- m appellant. Sunt quoque in singulis prouincijs , quas Vicecomitatus appellant, qui praviunt singuli,
uos Vicecomites antiquo Vocabulo vocant. Horum authoritaS in his rebuS, quae ad ciuiles causas ct cauis sit minam pertinent, decidendis non aliunde pendet, quam a iure quodam haereditario, quo etiam illos, Vicecomitatus vendicant.Vt si Vicecomites non a Rege creati , sed a parentibus nati iure quodam dicii ossint. Habent quoque ciuitates atque oppida suos Praefectos, Ballivos ac id genus alios Magistratus, qni ues in ossicio contineant & ipsarum ciuitatum priuilegia tueantur. Ita sit Vi Scolorum Respublica ordinumpta dispositione, Legum sancta maiestate, & Magistratuum firma aut horitate, floreat & summam laudem aereri videatur. Nomina autem Dum tuum, Comitatuum & Vicecomitatuum Scotia: haec sunt. Duca- a. Rotsay, Albanie. Comitatus, Carnes, Soteriant, Rosse, Moraule, Buchquhan, Carniach, GaImoran, Iar, Mernis, Angus, Govvry, Fisse, Marche, Athole, Strat heriae, Menteith, Le lenox, V Vagion, DOuasse, Carrit e, Crauuford, Annandale, Ourmonili, & Huntley. Vicecomitatus, Pervvyk alias North fer-
& inuernes. Vniuersitates, S. Andreae, dc ita berdonia, quarum haec ab Alexandro Rege & sorore Babella multis ornata est priuilegijs circa annum M. CC. xl. Illa si ib Iacobo rege inaugurata, Anno M. CCCC. XI. Quibus additur Glaeuensis. Ingenia Scotorum vivida sunt, excitata,ignea: sapientiae capessendae maxime idonea.
55쪽
ENERATIM quae de Scotia dicenda habui, ab lui: postulat Methodus, ut speciatim
di per partes eam perambulem. Dividitur autem Scotta monte G ram pio mediam seca- te in Australem siue superiorem, & in Borealem siue inferiorem. Dirimitur Vero ab Anglia primum fluuio, Umota monte altissimo, & qua mons deficit, vallo non ade pridem facto, ac deinde Esiis & Solvis fluminibus. Citra hos limites a mari Scotico ad Hibernicum regiones hoc ordine iacent. Prima est UMarcia vel erilia, sic dicta quod li- M .mitanea, haec sinistrum Tuedae latus attingit: ad orientem Forthae aestuario, ad meridiem . In Marcia Fervicum Oppidum quod Angli tenent. Est & hic Hume casuum, antiqua pos- Hrρ - sessio Dominorum de Hume qui 1 comitum Merchiae familia oriundi, in amplam & insignem familiam si ni propagati. Cui vicinum subsidet Iissmonasterio quondam celebris, & antiqua habitatione HCpburnorum qui BothvVelliae comites, i haereditario iure Admiralli j Scottae diu fuerunt, qui honores per sor Oiem lacobi Comitis Ioanni filio naturali Regis Iacobi v. enupiam, ad Franciscum eius filium nunc Bothuelliae comitsim desicenderunt. Inde Co fetham cernitur, Bedae V s lina & Coisdi m L Ptolemaeo fortasse Coiania, mulia Teianiae. ante secula Virginibus velatis sacra. Ad Occidentem Marciae ad utrumque Tucdς latus est Trebotia, a Teutoto amne nomen adepta . Teiota monte dirimitur ab Anglia. Post hunc regiones non magnae LM ia, Buia, MFscia a tribus fluminibus cognati nominis Lirio, Euo & Isica nominatae. Vltimasenna ia, & ipsa abdo amne prope mediam diuidente appellata, secundum Solvaeum in mare Hibernicum decurrit. lam ut rur- ιμ- 'sus ad Sortham redeamus, is ab ortu Lot hianam claudii: Coctari Saltus, & Lam 'montes eam a Marcia separant. Contingit deinde paulum ad occasum inflexa Lauderiam &Tuediam : alteram a Laudero Oppido; alie- Tam ibam ne Iraeda mediam secante muediam ad meridiem,& Cccidentem contingunt cidalia, Ni his, Giomana. Uthiae Mihin amnis nomen dedit per eam in mare Hibernicum labens. Lothiam a Lotho Pictorum rege no- et obia minata. Ab oriente aestiuo finitur Rrtha siue mari Scotico. Vallem Glottianam spectat ab occidente hi- iam herno. Η regio humanitatis cultu, & rerum necessariarum ad usum vitς copia caeteras longe praecellit. 4i Qujuque amnibus irrigatur, Tina, utroque Esia, qui antequam in mare cadan Mn unum alucum coeum Letha fm S L si mone. Hi partim e Lam3 rijs, parti in Picitandi cis montibus in Fortham defluunt. Oppida habet Dum- mi' - λη- , minam vulgo Hadimonam, Daiae hum, Edinburgum, Lethum, Lim thum. Magis ad occidentem iacet m b μ νε- Gottiana, utramque Go ae fuminis ripam complexa,quae ob longitudinem in duas prasecturas diuiditur. In su- G G i , periore praefectura collis est non admodum editus, e quo in tria diuersia maria flumina effunduntur, raeda in Hi*-ν mare Scoticum, iam in Hibernicum , in Deucaledonium Gotia. In ea urbes insigniores sint Lanarcu, in mm .& Glascua. Hanc ab occidente hiberno Colla contingit. Ultra Coi iam est GHIouidia. Ea separatur a Nilitia Clu- casi diis
dano amne, tota fere in meridiem vel gens, ac in littore eius reliquum illud Scottae latus tegitur. Vniuer- sa pecoris, quam frumenti fertilior. Amnes habet in Hibernicum mare decurrentes num, De Um, λέ--, Ib.i orti diri Cream S D sum. Nusquam sere in montes attollitur, sed collibus tantum frequentibus intumescit. In convallibus inter eos aqua restagnans innumeros prope lacus emcit, e quibus primis ante aequinoctium autum- .nale imbribus rivi augentur, unde multitudo incredibilis anguillarum descendit, quas accolae nassis vimineis 'exceptas sale condiunt, ac non modicum inde quaestum faciunt . In hac prouincia lacus est uun dictus, cuius Una pars aliarum aquarum more gelu hyeme concresci altera nullis frigoribus congelari potest. Extremum latetis est 2 lauantum promontorium, sub quo in ostio Luse fluminis Sinus est qui Ptolemaeo Rerigone vocatur. Ei ex aduerso influit ex tenuario G lottae Sinus vulgo Lacus Manm, Ptolemeo origina quod ini erhos sinus terrae procurrit incolae Rinum; id est Gallo uidiae aciem appellant. Ab eisdem 2 omnium mula, id est, serum sibu ericias nominatur. Tota autem reno Gallouidia snam Galloid priscorum Scotorum lingua Galgum 1 1gnificat nominatur. Infra Ut garam a tergo Gallo uidie leuiter declinat ad Glottae aestuarium Caracta. E. Curiariam duo amnes intersecant, sinsitarus & Greuanus . uterque multiS amoeni S ullis cingitur. Inter amnes qua inmodicos colles tumet pascuis foecunda, nec infelix frumento est. Tota terrestribus maritimisque copijs non Soli fretisi is modo sibi sufficiens , sed vicinis multa suppeditans. Dunm amniS eam a Colla separat, Ocius ex eiusdem nominis lacu, qui insulam complectitur modicae arcis capacem. Sunt in Cariati regione ingentis magnitudinishoues, quorum caro tenera suauisque esu est , pinguedo liquefacta semel nunquam concresci t,sed olei instar semper fultat. Sequitur quam a meridie Gallouidia claudii, ab Ortu aestiuo Glottianam attingit: ab cco G iacasu brino fluuio a Cunuamia distinguitur: mediam L fera amnis diuidit. Ad eum sita est Aera emporium 1 non ignobile. In uniuersum regio est seracior virorum fortium, quam frugum aut pecorum, iota quidem ' 'tenui Scarenoso solo: quae res hominum industriam acuit, S parsimonia vires animi & corporis confirmat. In hac prouincia haud plus decem millibus passitum ab Aer oppido, saxum est duodecim vix pedes alium xx x. cubitorum non amplius spissitudine; haud immerito ab incolis surdum appellatum. Nam si ingentem sodnitum vel voce edas, vel sicloppo . vel quouis crepitaculo; is qui eA aduersia parte erit saxo proximus, nihil audi. et, qui remotior melius, qui remotissimus Optime. Curigamia post hanc ad Septemtriones prccurrit, Cloitam submouet, ac prope ad iusti amnis modum CCercet. Nomen huic Regioni Danicum esse coiti at
56쪽
57쪽
ouod eorum limnaan, domisilium significat: quae res indicio est, eam Danos aliquando tenuisse. Proxima ad orientae incitas plagam lita est Ren sistana , ab Oppidulo in quo conuentus eiuS celebrari solent, apta xellata vulgo Baronia dicitur. Mediam eam secant a amneS, quibus utrisque Carthm est nomen. Post Paroni ani est Glottia ad utramque Glottae ripam proteιλ iis, &ipsa in plures iurisdictiones ob magnitudinem diuisia. Amnes nobiliores fundit: a laeua Auennum, & Dugiosum, qui iD Glotiam decurrunt: item a dextra alterum A nen . qui. Lothianam ab agro stertinensi diuidi Hi duo fluuij communem amnium appellationem loco proprii nominis acceperunt: quemadmodum in Vallia diuersa dialecto is, quem Axionem vocant. Stertianensem agrum a meridie separat a Loi hiana b ortu aestuarium Lortia, donec paulatim seipio mi nor ad iustam fluminis magnitudinem redactus prope Sterlimam pontem patitur. Secat regionem fluuius v nus, qui memoratu sit dignus Camn: iuxta quem aliquot Vetusta sunt monumenta. Ad laniam Carrontis duo erreni sunt tumuli hominum opera Vt res indicat aedificati: Vulgo Duni pacis appellantur. Inserius autem ad eunde in amnem ad duo fere millia passum est aedificium rotundum sine calce, sed saxis asperis ita con formatis, ut superioris lapidis pars in inferiorem se inserat: ita ut totum opuS mutuo complexu, & saxoruni pondere se sustineat, paulatim ab imo ad summum in arctum se colligens. Summa pars aperta est. Vulgus alium a que alium usilm,& autorem eiu6 aedifici pro suo quisque ingenio comminiscitur. Fgo certe aliquam do coiitectura fui inductuS inquit Buchananus, ut crederem templum Termini fuisse, quCd ut accepimus rotundum & superne apertum aedificari solitum erat. A dextro Carrontis latere ager sere caelera planus in collem paulum prominet, medio fere spatio inter Dunos pacis, & aediculam: in eo ad ipsum anguli flexum mo dicς urbis vestigium adhuc apparet. Sed mirrorum fundamenta , & vicorum descriptio partim cultu rustico, partim eruendis ad propinquas ditiorum villas construendas lapidibus quadratis confusa est. Hunc locum diserte Beda Anglus Guidi vocat, atque in ipso valli Seucri angulo collocat. Multi prae clari scriptores Romani eius valli meminerunt: multa vestigia exstant, multi lapides inscripti eruuntur,quibus aut testimonium salutis per Tribunos & Centutiones acceptae,aut sepulchrorum inscriptiones continentur. Ultra Stertinensem agrum est Levinia, a Renseoana praefectura Glotta, a Glascuensi Triuino amne diuisa, ab agro Stertinensi montibus, a Taichia portha dirimitur: tandem in montem Grampium desinit, ad cuius radices per vallem cauana Lomundus lacus se explicat a millia passi long' 8 latraupra a insitas complectitur. Praeter multitudine aliora pisciuhabet & sui generis esu non insuaves, Posiacis vocant .Tria aute de hoc lacu memoratu digna referuntur. Pisces pinnis care giarii mimi alias saporis. Aquς nullo interdii fiante veto ita concitantur, ut vel audacissimos nautas de . eri eant, quo minu Ssoluant. Denique insula quaedam glegibus armentisq; pascendis apta, natat, serturque quo VentiS impellitur. Opinantur nonnulli fungosam vel pumicosam terram esse oportere. Haud di- uersum ab hoc est illud quod narrat Plinius libro xv I cap. 1 . Romanos, dum circa Patauiam agerent, prCcui quasi ingentem hostium classem vidisse,cat quam occurrunt conflicturi, non in aciem hostilem, sed in arbores una cum insulis natantes incidisse, quae ad proxima quςquelityora rapiebantur. Insulam quoque auul-
sani ex Dania se supei fudisse olim stagnis Batauicis ubi nunc iunt Fenen refert Petrus Nannius, Danos autem quum reS suas repetitum venissent, ac litem super ea re instituerent, hoc responii retulisse, ut vel alienum solum peregrina insula liberarent, vel possessione cederent. Etiam in Palatinatu Germaniae inter Visecum de Midam insulae arboribus vestit , cum venti fuerint, ultro citroque fluctuant. Plura istiusmodi pei e ex Plinio lib. II cap. 93 . Sed redeo ad lacum. Tandem erumpens meridiem versus Levinum amnem,qui regioni nomen dedit, effundit: qui prope Britannodunum arcem, & eodem nomine oppidum in Glottam ingreditur. Leainiae partem extremam Gram pii montis ultimi colles attollunt, sinu maris eΣiguo, quem Gergouum fibi euitate appellant, intercisi. Ultra hunc est sinus multo amplior, que Longum Vocant a Longo qui in eum cad1t fluvio. Is limes est inter Leviniam & Coualiam. Ipsa Coualia, Argat helia seu potius Ergahelia, & Cnapdalia multis sinibus angustis ex aestuario Glotiae infusis, in multas partes dirimuntur. Vnus inter coetera insignis lacus Finis vocatur a Frao fluuio, quem recipit Is vltra sexaginta millia passuum in longitudinem porrigitur. Est & in Cnapdalia lacus in quo est exigua insula & arx munita. Ex eo fluuius Autis effunditur: qui unus in illis regionibus in mare Deucaledonium exit. Ultra Cnapdaliam ad Occidentem hibernum excurrit Cantiera, hoc est regionis capur, Hiberniae occurrens, a quo modico freto dirimitur,ipsa longior quam latior, adeo arctis faucibus Cnapdaliae coniungitur, ut vix mille passus expleant, idque spatium nihil aliud quam arena sit, adeo humilis ut per eam nauiculis traductis nautae plerunque nauigandi compendium qua rant. Hanc attingit Lornu Argat heliς adiacens'dc usque ad Abriam pertinens : regio plana nec iniectanda. QUR Grampius mons humilior est, & magis pervius Maid t oin regio vocatur. hoc est quasi alii imam S sit artem dicas, ac vh1 maxima pars illa attollitur Dram Adin hoc est, Scotti dorse vocatur, nec omnino sine causa. Ex eo enim dorso flumina in utrumque mare decurru nt, asia in septentrionem, alia in meridi-Ex Ierno enim lacu lemam fluuium in orientem hibernum fundit : qui in Tatam illabitur ad tria
millia passuum infra Perihum. Ab hoc flumine cognomen accepit ad vitamque ripam astus a Vetere Scororum lingua Strathis x dicta. S res enim regionem ad fluminum decursum iacentem appellare solant. Inter montes eius regionόs, &Norrhum porrigitur Trichiuis Tricho nuuio, quimedium se inomenadepta.
58쪽
T ichiam excipiunt ocelli montes, ipsi quidem magna ex parte, atque ager ad eorum radiceS In Ie
nensi praefectura censientur. Verum reliquum agri ad Fortham usque ambitio in varias praefectura dissecuit, Cluma nam, Cobos vim & Tinrosianum. Ab his& Ocellis montibus quicquid agri a laterihus Fortha & Tetus claudunt,in orientem anguste cuneatur ad mare. Et uno nomine appellatur Tifa, Omnibus rebus ad usum vitae necessarijs sibi si afficiens: qua lacus Lemnus eam stindit, latissima: inde utrinque se colligens in angustum usque ad Caraliam oppidum. Amnem unum, qui memoratu sit dignus Levinum fundit. Totum littus frequentibus oppidulis praecin gitur: e quibus maxime est memorabile propter bonarum art1- ITum studia tanum Andreae, quod prisci Scoti Eunum Reguli appellant. Interius in media fere regione est Curu, quo reliqui Filani ad ius accipiendum conueniunt. Qua Ierniam contingit, est Arenethium vetuS PHiΟ-Tum regia. Hic in Taum influit Iema. Ipse autem Tam e lacu Go, qui est in Maiat Ain viginti quatuoi millia longo erumpiti fluuiorum Scotie facile maximus. Is se ad Grampium montem inflectens, VJolmm attingit regionem fertilem in ipsis Grampi, saltibus collocatam. Eius partem sub radicibus montis in planitiem Explicatam Maram vocant, quae vox liborum arboribus solum significat. In Fita autem regione effoditu I l pis igni struendo idoneus. Infra Atholiam ad dexteram Gi ripam sita est Caledonia oppidum, vetus tantum nomen retinens vulgo Duncaldem, id est tumulus corilis consitus. Coritus enim cum per inculta feme funderet,& siluarum opacitate agros tegeret, & Oppido & genti nomen dabat. Caledones enim, aut Caledoni, gens olim inter Britannorum clarissimas alteram partem regni Pictorum faciebant et quos AmmianUS Marcellinus in Caledones & VecturionesΔbia1ssit, quorum nunc vix nominis vestigium aliquod superest. Intra Caledoniam ad duodecim millia passuum in eadem dextra ripa est Peruum. Ad sinistram ripam sub Atholla' ... ad orientem spectans est Gorea frumentarijs campis nobilis. Et sub hac iterum inter I aum, α facam porre cta Angusta, siue ut pristi Scoti loquuntur . Aeneia. Sunt qui Horessam, aut iuxta dialectum Anglortuniore-
niam dictam putant. In ea sunt urbes Cuprum, & quod Boethius patriae suae gratulans ambitiose Dei donomvocat. Vetus enim nomem -- fuisse reor, a Duno id est-ad Taum sito, 1ub cuius radicibus Oppidum est exstructum. Extra Taum ad x11ri millia passitum recto littore occarit Abrenethea , alio nomine O- renetis Deinde Rubrum promontorium satis longe conspicuum. Esia fluuius cognomento Australis mediam . um, secat: alter Esia Septentrionalis eam a Mernia diuidit. Ea ex magna parte solo est campestri , Spano, donec ultra Fordunum & Dunotrum Comitis Martialis arcem occurrat Grampius paulatim is demittens, S in mare subsidens.Vltra eam ad septentriones est Deme, vulgo fluminis ostium: & plus minus mille passias ulterius Dona. Ad alterum Ahedonia est salmonum piscatu nobilis, ad alterum Episcopi sedes, & scholae publicae omnium ingenuarum artium studijs florentes Hanc citeriorum inuenio vetustis monumentis deam appellatam. Nunc utrunque oppidum bredonia Veteris & Nouae cognominibus distinctum v YHμcatur. Ab hac tam angusta fronte inter haec flumina incipit tracarim, ac χω paulatim dilatans ad lx in longi. tudinem millia se protendit Badenacham usque. Ea regio perpetuo dorso continetur, & in utrunque mare flumina eue tr. Badenachae confinis est Abria, ad mare Deucaledonium modice prona, regio sui inter ScG-tos inprimis copiosa maritimis & terrestribus commodis. Est enim & frumentis & pascuis imprimis felix, Ict praeterea nemorum umbris, & riuulorum sontiumque amoenitate iucunda. Pistium vero prouentu adeo fertilis, ut nulli prope Scottae regioni cedar. Nam praeter fluviatilium copiam quam tot riui sussiciunt, mare longo canali per planum soIum infusum penetrat: ibique terrae paulo altiore margine coercitum se latius dis. fundit, ac speciem stagni, aut verius lacus praebet : unde C uriam, id est stationem patrio sermone appellant. Idem quoque nomen regioni circum circum circa vici me dant .Qui Anglice loquuntur utranque, hoe est & sinum illum maris, & regionem perperam, & absurde Lochabriam vocant. Hae treS regiones sebria Mamucha, ct c ama latitudinem Motiae inter duo maria complectuntur. Ad plagam septentrionalem proxi- .ma Marriae est Buchania, Dona fluuio ab ea divisa. Ea omnium Scotiar regionum longissime is in mare Ger- ηφα
manicum exporrigit. PascuiS oviumque prouentu admodum felix, caeterisque commodis ad viam necessa
xijs sibi sumiens. Fluvij eius cum salmonibus abundent, miram amnem tamen id genus piscis non ingxe- J ditur. Est in eius littore spelunca, cuius natura praetereunda non videtur. Aquae naturali fornice guttatim μην destillans statim in lapidum pyramidas vertitur, ac nisi Opera hominum antrum subinde purgaretur,spatium usque ad fornicem breui compleretur. Lapis autem qui ita gignitur velut mediam naturam inter glaciem &saxum obtinet: est enim friabilis, neque ad marmoris duritiem unquam consolidescit. Similem huic per Omnia speluncam esse in Pyrenaeo serunt. Ultra Buchaniam, ad septentriones duae sunt 1egiunculae Boina & 'mact Ania. Ainia, quae usque ad Spaeam fluuium pertinent, qui separat eas a Morauia. Oritur autem Spaea a dorso Badc-nachar, cuiuS meminimus: &longe ab eius sonte lacus est,unde erumpit Lutea, ac se in Occiduum mare e Doluit. Ad ostium eius serunt oppidum nobile fuisse, a fluuio Emmerluteam nuncupatum.Certe siue terrae vicinae spectcs ingenium, siue nauigationis & subuectionis maritimae commoditatem, locus est admodum emporio aptus.Prisci quoq; Reges has opportunitates lacuti aliquot faeculis ibi habitauerunt in Euonia arce quam nunc multisfalso perlatum est esse Stepha dinum. Eius enim arcis rudera, & vestigia adhuc in Lornau monstratur.
59쪽
60쪽
monstratur. Sunt regiuncula: aliquot exiguae inter Buchaniam, & mare occiduum interiectae: sed cum ni hil habeant insigne, ac narratU admodum memorabile, non est quod in ei S CXplicandis immoremur. Vltra Spaeam usque ad Neifum sequitur MOrauia, Olim Vt creditan Varar dicta. Inter eos amnes Oceanus cier manicus, velut retro in Occidentem terram agens , sinu Vasto eius laXitatem castigat. Tota quanta est haec Soli scruci s. legio frugbus & pascuis sodcanda, amoenitate vero, ct fructiferarum arborum prouentu totius regni facile prj ma. Duo memoratu digna habet oppida, Elmam ad Loxiam amnem, qui nomen antiquum adhuc retii. er,&μ om ad cognominem fluuium. Nessius a Lacu Nesto longo Viginti quatuor millia effluit. A qua semper fere tepida, nec unquam ita frigida ut congeler . QVin.& asperrima hieme fragmina glaciei in eum inuecta te pore aquarum breui soluuntur. Vltra Nessum Lacum Occidentem VeriuS octo milia continentis terrae proten
duntur . Tantillum sane est, quod obstat, quominus maria coeant, & quod reliquum est Scottae insulam red dant. Nam quod spacij ab ijs faucibus ad mare Deucaledonium interi citur, sere sinibus maris in terram irrum pentis est intercisum. 'iod ultra Nessum, S fauces illas angustas est interiectum in quatuor prouincias solet diuidi, Nauerniam, seu ut vulgo Stra uerma , a fluuio Naufrno dictam - Vltra Ostium Nesi, qua mari Ger manico immergitur est Rostia, in mare promontoiijs altioribus excurrens: quod & nomen ipsum indicat. Rosenim Scotis promontorium significat. Ea tota longior est, quam latior. Nam a mari Germanico ad Deuca ledonium porrigitur, qua in montes attollitur aspera, & inculta: qua se in campos explicat frugum fertilitate nulli prope Scotiar agro inferior. Valles habet amoenas piscosis amnibus irriguas: Lacus piscosos complures, sed maximum omnium Lubrum. Λ mari Deucaledonio littus paulatim se castigat, & in orientem testiuum reflectit. Ab altero littore mare Germanicum inter rupium excelsarum scopulos iter sibi pandens interius in sinum se spatiosum explicat aduersus omnes tempestales portum salutiferum, ac certum perfugium. Est enim ingredientibus non difficilis aditus, intus vero adueclus Omnes coeli, marisque iniurias tutissima statio, quantumlibet magnis classibus. Proxima Rossiae extremae septemtrionem verius est Noemia, a Nauerno am ne appellatae qua in vulgo proprietatem sermonis patrij secut i Stranauerniam appellant. Eam a meridie Rossia claudit, ab occasu & Septem trione mare Deucaledonium eam alluit, ab oriente Cathanessiam contingit. Sutheriandia his omnibus ita interiecta est, ut omnibus sit sinitima, atque ab aliqua regione coeli eas contingat. Nam ab occidente Stranauerniam, a meridie & Oriente Rositam, a Septemtrione Cathanesiam habet obiecta. Cultores magis ex natura regionis pascuo quam aruo dediti. Njhil in ea quod sciam singulare, nisi quod moles candidi marmoris habet, rarum in regionibus frigidis miraculum, & prope in nullos usus comparatum quod nondum eius affectatriX luxuria eo immigrarat. Cathoesia Vltima ad Septemtrionem Scottae regio est: qua in plaga ei Nauernia occurrit: haeque dus regiones Scottae latitudinem in frontem angustam contrahunt. In ea fronte tria attolluntur promontoria. Altissimum in Nauernia, quod Ptolemeo est Orcas, siue Tanwdrum & Tarusum: reliqua duo nequaquam aeque sublimia in Cathanesia sunt, Veruiarum, nunc Mia, & BetuH- . um , falso Hectori Boethio Dume appellatum, nunc Duris Mi vulgo dicitur, alij Duncans Bel vocant. Ex hoc nomine aliquot literis exemptis vox Dunis Bel facta videtur. Ad radicem collis sinus est permodicus,quo portu nauiculae ab insulis Orcadibus appulsiae utuntur. Sinus autem maris vulgo Sei vocatur. Hic igitur sinus cha mani vel Donachi sinus a vicinis appellaretur, ex his vocabulis utcunque coniunctis sermo popularis Duris Rei estinxit. In.hoc tractu Ptolemaeus collocat Commios, cuius nominis adhuc Vestigia quaedam restant. Arcem enim Comitum Cathanesiae vulgo Gernico vocant. Nam qui Ptolemgo, & exteris Cornu v fiunt, Britanis Ternici fuisse videntur. Nam cum non in hoc tractu modo, sed in diuersissima insulae parte , nempe in Cornovallia Cornuuios ponat eosdem, qui vetustum sermonem Britannicum retinent adhuc Ternicos vocant.
Ac fortasse non absit e iudicabit, siquis Commasios pro Termcouasi , id est Lernicis Gallas dictos existimauerit. Via dentur & in media insula obicura quidem illa, sed huius omen nominis vestigia remansisse. Valli enim Seueri initium scribit Beda non procul abesse a Coenobio Κebercurnig, & monasteri j quidem illic nullum indi-
cium in illis locis est relictum. Manet autem non procul illinc semidiruta Duglassiorum arx Becornum nomine. Horum autem vocabulorum utrumque, an alterum sit a Hernico corruptum, lectori diiudicanda INMin . zelinquo. Restat nunc ut de insulis aliquid dicamus. Recentiores insularum omnium, quae Scotiam velut coronant tres fecerunt vel classes vel ordines, Occidentales, Orcadas, δαῆelandicas. Occidentales appellantur quae ab Hibernia pene ad Orcades in mari Deucaledonio lateri occidentali praetenduntur. Has alii Hebrides ,ali, Ac das JI Maeuariis, ij Beteoricus appellarunt. Orcades in mari partim Deucaledonio, partim Germanico, ad Septemtrionalem Scotiae partem sparsae sunt. Harum de nomine inter Scriptores veteres & recenti-GreS satis conuenit. Rationem autem nominis nemo riuod adhuc sciam inquit Buchananus) explicauit. Maneque qui eas primi tenuerint, satis constat. Omnes Germanicae Originis eos fuisse tradunt. At e qua natione Germanorum aduenerint, id non proditur. Si e sermone coniecturam faciemus, & Olim & nunc quoque Vetere Gothica lingua utuntur. Sunt qui Pictos eos fuisse arbitrantur, hoc maxime argumento, quod fretum eos a Callianesia diuidens, Picticum cognominatur: Pictosque ipsos generis Saxonici fuisse existimant. Claudiani carmine maxime freti:
Orcades,incaluit murumsanguine Thiae: Motorum tumulos fleuit glacialis urne.
Sed quum de his supra in Britannicarum insularum descriptione egerimus, haec paucula lassicient , ut Scottae