Nomologia, qua eloquendi ac disserendi ratio ad vsum forensem ciuiliumque causarum procurationem, pergrata studiorum omnium vtilitate, accomodatur Iacobo Omphalio iuris. authore. A P. Iusto Gaillardo in senatu aduocato recognita, & scholiis cum praef

51쪽

DE RATIO. ELOQUENDI vel disciplinae liberales, vel v lla denique ossicij ratio si ne ea ad aliquam laudem deduci potest. Adeo omnia honeste vi- uendi praecepta, ne dum ipsa ingenuam

artihi magnitudo usum exercitata one-que desiderant: nec eloque di modo celeritas exercitatione incitatur,sed intel-lligendi quoque acuitur prudentia. Co- firmatur autem multo & assiduo dicea di usu, iuxta prouerbium, μελλη παντα

de δυναπυ, lectione diligenti, & strio optimo illo & praestantissino dicendi attusice: sub cuius acu me omnia verba,Omnes sententiae, omnia quae in oratione

sunt illustria subeant& succedat opoL-tet. V t quemadmodum subitam orationem commentatio quaedam excipit, ita hac ipsam eruditat fusam, & aequali texfuentem admirabibimque scribendi exercitatio faciat. Postremo ut quae Vmbratili exercitatione cosecuti fuerimus in ipsum pugnantium strepitum ac fo-- rensem aciem palaestritarum more educamus. Nam ut Ouidius scribit, Solas& artifices qui facit usius erit. Iudicabat hoc Afranius cum diceret, Vsus me ge-

nuit,peperit mater memoria.

52쪽

. . C Doceat,

Oratoris ossicia sunt vi K Mouear,

Delactet. Docere est defensionis signis at- Oratioque argumentis eum qui causam n O iabis sit adiudicaturus adducere. Idque disceptantis proprium est munus in orationis acumine positu Frustra enim , . iudicum animos reliquis artibus perte- tamus, nati rebus coirirouersis, quas tibi , o

spectandas sumunt, fecerimus fidζm, ad sMouere est . audientem iam ante ad credendum paratum , impetu quom dam animi atque permotione impellere, & in quemcunque velimus sensu ni pertrahere, eoque orationis vim deside

. . Delectare suauitatis est, ut audito-i remaurium voluptate allectum, nostrae .causae habeamuS accommodatiorem,& omni voluntatis inclinatione in nos propendentem , Id autem venusta ora- rionis lenitate. consequemur. - In his uniuersa oratoris professio versatur, quoties ciuium praeclara in ' Τμ se Rem P. merita verborum honore prose- γη μς Dquitur, incessit lue iusta reprehensione Orotor MinoreS sceleratos: aut sitam rebus con-p qtrouersis sententiam cum decore ae di- 'ς f. m

53쪽

Pitate interponit, profusam noceruio Aimorum hominum perniciem legibus ac siipplicio constringit, eripitque ciuiuintegritatem, Quae omnia plenissimani studij fideique gratiam ita demum in rentur,si orator bon ς existimationis,ex-uores ρ- cellentisque virtutis opinionem de secipua - cunctis praebuerit. Moros enim , ut seriam fide. bit Aristoteles, praecipua faciunt fidem.

Partes Rhetoricae partes sunt, inuentio, dis Getorti e positio, elocutio, Memoria, proniin ciatio.

Inuentio verba ac res ad locupletandam ciuilem orationem suppeditat.

Finita qu stio quae Graecis θεσις, Dialecticis κατηπιικμ, Latinis propositum, positio,consultatio, quaestio uniuersalisnue ciuilis appellatur, siue person ς, loci, temporis, & horum similium designa -

tione,in v tranque partem tractatur hoc modo : An sit ducenda uxor 3 Sint ne in

bonis habedae diuitiaeὶ Liceat ne vina vi

54쪽

AC DISSERENDI.

repellere at An fas sit adulterum occi- adere b3 Haec interim ad aliquid reser- vim 3. detur , habetque latentem personam, & iusi in quasi tacitam temporis ac qualitatis si- tur. I. g. gnificationem, neque tamen causa pro- ν-γi. pric dici potest: vi, Sit ne Christian li: vi Cr ibertatis assertio, cum humanis passim ar. l. Sed legibus obruamuri etiari. H Finita quae Graecis remeάσις , latinis 3 . de eo causa controuersia, siue specialis voca- qui metur quaestio, ex complexu rerum perso- ω . narum, loci, temporis, caetetolumque Itaque I. constat hoc modo : An debeat M. Re- f eri; 6

gulus promisi a facerein stare conuen- , .lci 'raxis Z Fuelint ne in bonis habendae diui- d.aal. Atiae Fabritio & Curso Z Et an Taleti Mi- 'Mil. D. . lesio ducenda sit uxor Z cum is praesertim Quota nec iuueni nec seni sibi tempestiuu pu-Met m-taret uxorem ducere , cuius imperio a- cvis l. Isctus seruilem in modum discruciaretur: significans ni mirum sapienti uxorem jore 2. t. nom esse ducendam. Iure ne insidiantem Sisii 3. JClodium o idei it Milo λ& an Numius e.a . cori noctu adulterio deprehensum Gracchii descar iure interfecerit 3 a An patri fas si in ge- l. Grac.

55쪽

neri domo deprehensum adulterum v-δ nihil na cum filia interimere 3 b 3 i. pa- Amplissimus est in omni ciuili ae so-tri. io cu rζnsi disceptatione qu*stionis utriusque tribus1e- Vsus. Nam laudationes & cosultationes queribus. de rubus amfoctendis ac fugiendis, dea l. Iuc communi omniti vita ac societate απο- d adu. . της simuς dependet: & ad causam ipsam. Quaestio nisi excutia prius cosultatione, perueniri aisi abis. non potest . di eque enim Spurium Melium a Seruilio Hala iure interfectu ess probari potcst nisi eXplicata thesi, Sit ne Ius occidendi, tui populati frumeti largitione regnum a frectet, cum eges hominem indicta causis occidi vetet Z In grauioribus etiam disciplinis & dispu- rationibus ea rium rerum vis atque natura , quarum in huius vitae ciuilis comunitate cognitio necessaria est, perspici non potest . citra harum quaestionum. v qationem, Nam in contexendis syl-

siones, es. e ordiri, & consequentior coclusionem titur nu- hJpothusi inuenire sogimur.

et sola rei cognitione scienti

56쪽

AC DI S SERENDI T qΗe tractantur. quarum sunt formae, cG-ua afte; lectora , finitio, consecutio siue qua-funt, colitas. F. ' guttiottis, Coniectura eXquiri mus, sit ne in resu quae am uniuersitate res ea, de cuius natura quae- actionis ritur: deinde quae eius Origo,causa, ac ina quae η mutatio , ut m ne iuS gemiuim,quae eius vero me-

origo , qua causa a iurς naturali dis en- dic.

Desinitio certis & circumsicriptis ver- ω' Inst. bis quid res sit, quam vim habeat, quae de itulit. eius forma,quod genus , quid cuiusque Criμr. sit proprium ostendit: ut sitne iustitia constans & perpetua voluntas ius su una unicuique tribuens Z b- Consecutio siue qualitas quid quan- νι --que rem te quatur, & quale id sit demo- t a Io. se strat Haec interim simplex esst de ex petendis fugiendisque rebus , aequo item f. I & iniquot. Interim vero composita, ex eo . que inquirimus idem ne sit an aliquid el. Nihil intersit, hoc modo . An perinde habendum sit virum occidat quis, an causam 6

Aptissime ad haec coguntur prima illa *r

rerum principia ac elementa quatuor. si

57쪽

DE RATIO. ELOQUENDI l

- - . . .

sputation 1 - ο

qualitas,quq in ciuilibus dispbus quaedam veluti ictionum sunt iii strumenta,statum reddunt iuridicialem:

πρόςι rerum circunstantias ac comparationem habet, eisque definitionem praecipue iuuat. Atque binc tria illa, ad quae cuncta reserutur,emergui, An sit, Quid sit, Quale sit. Iisdem ex sontibus profluunt ac emanant actionum formet quagi ' rui tuor,quarum sollissima est. vi quod ob - l t

u' laeἱ licitur, negemus 4. Proxima huic, qua butia factum quidem concedimus, sed nega- l

is, ei mus id esse quod aduersarius crimina- l h I ,h tur.Tertia honestissima, qua factum ip-bo, ne. so iure tuemur. QVibu* omnibus desti- ti biecilio, tutis sola iam superest transsatio, quam eileeptionem iurisconsulti Vocant,Vt no hoc de rota me tur iure actio nobis intendi. Ex iis

c Qualitatis.

Horu aliquis

in omni cau- .

a tractatur

Status siue causae constitutio, Graecis ἀσιν, Theodorus κεφαλαιφρον νικωτατον Vocat,est quod ex prima causarum conflictione nascitur, dc in quo controuex-

Diuitia iis

58쪽

si AC DIssERENDI. 81ia vertitur. Hoc est quod orator in totainione sibi obtinendu,iudex vero spe-

ctandum intelligit. Iurisconsulti pun

ctum i uris vocant.

Commodissima sane cognoscedi sta- Similit tus ratio fuerit, ut quemadmodum so- Lame-biij faciunt medici, qui aegroti valetu- diris jumdinem non solum ex corporis habitu & placnaturae signis, verum etiam ex ipsa familia solerti animi iudicio condiscere solent: ita orator remotis arbitris, quo 1 ipsa confessio sit liberior, ex reo causam penitus cognoscat: eumque veluti aduersarius , qu cunque de causi; suς de- . . γ animi iudicio confiteri impellat. Deinde sibi ipse oratoris, aduersiarij, & iudicis personam summa cum prudentia ac ςquitate induat: cogitetque animo quaecuque obiici possint , ut hoc modo instructus, causet constitutionem suis tueatur locis propriis ac certis.

status ubi factum negatur, ex primas intentionis & inficiationis conflictione pascitur. Neque enim causa adferii, aux

59쪽

e l. siue

opponi exceptio potest, ubi crimen obiecta inficiatibne depellitur: propterea quod is,qui factum negat, nullanat ali ratione ad probationem, quae asseueranti incumbit, impellatur a: & probare actorem , qui crimen intendit oporteat

b, nisi euidens suspicionis praesumptis

hunc ordinem interuertat. c.

Intentio est, Fuisti Sylla in funesta Catilinet coniuratione. Inficiatio siue depulsio, Non fui. In reconsulti hanc, exceptionem intentionis siue facti vocat, referente Agone: qua quod intenditur, negando impugnamus. Ex conflictione intellinis & depulsionis oritur quaestio& status coniecturalis,an fuerit ZiHuius sere generis Cicero e se putat actiones de pecuniis regetundis ,& de ambitu, & de veneficio,& de sicariis, &dc peculatu, & huiusmodi, quae omnia ex facti controuersia dependent. . Vbi autem facti causa tractatur,status ex bis quatuor emergit, Intentione,depulsione, siue inficiatibne, ratione & fi

INTENTIO.

Occi isti Opimi Caium Gracchum Depulsio.

60쪽

Occidi, sed iure. Estque hic quaestio. Ratio, siue Aiτια, quae depelledi cri- ael G. de

minis causa affertur. ex ep. in

Turbuletis enim ac seditiosis legibus V. c. de

Rempublicam euertere conat' es rurisDIrobat. consul. hanc exceptionem vocant,cuius e laue

probatio in reum , qui in exceptione a- cep de J- toris partes habet d , apte transfer- batismi

Firmamentum siue continens συνεω ν indebit Graeco, quo ratro.labefactatur,Iurecon- f tu ausultis replicatio dicitur. time .li. Non est fas,ne flagitiosissimum quide Ludem- hominem indicta causa necare f. Haec ceptistu suis utrinque tractantur rationibus. Ex bus. d. concursu deinde τους ἰῆἰοις κω του συνελε i. 44i indur ζητκμα & status qualitatis, Iurene L cstri de pimius ciuitatis euersorem Gracchii Aar.B. Lindemnatum occiderit 3 u is fidei s. Sed rationum atque firmamentorum, g quar Vlpiano replicationes diconrur, lata est eontentio, & subinde alia atque . . - alia firmamenta cu ab actoretum etia ag*dusensore adseruntur. Nam sicuti cxee-yxio siue αντία id est ratio actoris inten- ΠςS.de eri

' onem, iva replicatio siue famametur λ