Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

271쪽

tum Driuntur, quae a Variis relictis peregrinis eorporibus in cauo uteri excitantur, et plus interdum puerperae incommodi facessant, quam veri dolores, quamuis ut plurimum omni periculo careant. Sanguis nunc sursum agitur, et in mammas fertur lactis secretioni dicatus, et ephemeram febrim, lacteam, excitat, qua colostrum, ante id temporis

mammas replenS, excernitur et in lac mutatur.

Signa quae puerperam a menstruata distinguunt sub fine huius capitis adfert. Partus, qui semper morbus, Alet tamen et P. y . pro diuersa parturientis conditione, et pro varia foetus ratione, differre. Iure igitur in facilem, difficilem siue laboriosum, atque praeternaturalem distinguitur. Facilis paucissimis doloribus ob leuiora impedimenta facillimo negotio peragitur; di cilis lentius procedit et plura grauioraque impedimenta

vincenda habet; praeternaturalis vero sola arte perficiendus est, cum natura non valeat impedimenta

vincere, meliuS tamen ipsum artificialem dici posse Noster autumat. Facilis atque laboriosus, cum Ope

naturae perfiCiantur, naturales Vocari merentur,

quamuis et interdum hic arte mirum quantum iuuetur et acCeleretur. Quae ad perfectissimum par- p 96 tum essiciendum requiruntur momenta sequentibus

Noster recenset. I Partus debet eri nono grauiditatis mense absoluto. Ultra hunc terminum raro, si unquam, differtur; quicquid etiam ad serotinum partum demonstrandum de deficiente seminis energia , matris variis morbis nutritionem foetus impedientibus cet. adferant multi. Foetus tamen tuba.rii , lithopstedia aliique extra uterum concepti foetus iure excipiendi. Citius quidem iusto laetus praematuruS e cluditur, qui, quamuis pro vitali habendus a septimo mense sit, tamen multis de causis a maturo se distinguit, ad quas inter alias refert Cl. Auctor ruborem totius corporis, lanuginem mollem

272쪽

mollem satis ac longam, sontem pulsatilem magnum , tubercula sebacea mentum et nasi bulbum obsidentia; ungues teneros, molles ultra digitos non i*ς prominentes ; pondus totius foetus quintam libram non eXaequanS, Cum maturus foetus semper quintam superet, sex libris vero nunquam minor deprehendatur. 2ὶ Peluis Auram habeat regularem pri mo capite descriptam, ne nimia amplitudo prolapsum esticiat, angustia nimia transitum foetui praecludat. 3 in Hierus in axi petuis sinerent nec obibquitate sua ab ista aberret: Foetus in uteri axi o pite deo sum pendente, facie ossi fuero obuersa haerere debet, S) eiusque membra risum proportionem habeant 6 Cum culte alia pars cur ris non Pryendeat. 7 Psecenta fetum m sequatur. Sin Mater integra simitate fruatur; sic enim nec nimi S tenera aetaS, nec nimis prouecta ad pariendum apta erit, in obesa nullum partui a pinguedine efficitur obstaculum, nec in macilenta ligamenta coccygis exsiccantiar et

inde immobilitas huius ossis essicitur; pusilla foetum Ut plurimum proportionatum gestat; gibbosa vel claudicans, nisi ex rhachitide talis, pelvim male conformatam habeat, difficile non pavit: quamuis lentus partus ob pectori S vitium, quo spiritum retinere impeditur, ipsi accidere possit; nec imbecillitas naturalis , nisi ex fractis viribus sit, partum peiorem reddit: morbi vero varii, spastici potissimum

ac conuulsiui, pectoris, herniae cet. retardant partum ac dissicilem efficiunt, ut et animus parturientis demissus. 9 Dolorum impulsus adperfectis umpontum satis At secox, nec tamen praeCepS nimiS eOxum vis semper proficua erit, sed interdum noxam parit. IO) Genitalia morbo boonsi non lab0rent, cuius census sunt inter alios, tumores circa orificium cuiuscunque generis sunt, orificium olim dilaceratum atque cicatrice cohaerens, uteri prolapsus, in'

flammatio, reliqua: quae tamen si rite situs fuerit infaus

273쪽

infans ac UterVS, quamuis partum retardant, praeternaturalem tamen eum non reddunt. II Foetum

sanum et vegetum esse 9portet; quamui S quidem no a putet laetum quicquam ad suum exitum adferre Cl. Auctor, cum tamen foetus mortuus aut debilis utero, contrahenti se, non tantam obiiciat resistentiam uti vegetuS, lentior semper procedit. Ir) Paucis horis partus abfluctur, raro ultra sex horas produci partum persei fissimum Noster adfirmat. I 3 in Mater et itin res, paris per oct9, morbo a partu Oritansi noulaboret. 1 in Ab obstetrice partus n0n turbetur vel praematuris ad nisus edendos hortationibus, aliisque externis iniuriis, vel propinatis medicaminibus cet. Veterum partus distinctio, quae a situ P- S. infantis determinabatur, non est admittenda. Solent enim, capite quanquam praevio, pessimi in

terdum prouenire partuS, Cum e Contrario agrip- parum partus, quem pessimum dicebant veteres, inter optimos illorum certe, qui arte absoluuntur, nominandus veniat. Neque tamen maxime natura lis atque exoptatissimus, ad DE LA MOTTE sen tentiam, . Nostro videtur ex eo, quoniam orificium

uteri non sufficienter aperitur, laetus ob funiculi compressionem nisi cito finiatur partus, in vitae discrimen inducitur, caputque dissicili opera extrahi potest. Cap. XI explorationem feminae docet instituen. p. L 7.dam. Summi usus haecce operatio obstetricanti est, nihilque ipsi moliendum, nisi, ea instituta, de conditionibus uteri ac laetus certus sit. QuaeviS vero, quae utero contingunt mutationes, ex nullis aliis signis, quam solo tactu, cognoscuntur. Est vero digitus explorans pinguedine inunctus ad ductum parietis vaginae posterioris immittendus, leniterque ac suspense in omni cauitate pelvis circumducendus , ut quaevis in vagina obuenientia distingui posisint. Vel decumbentes vel genubus incumbentes. Vel

274쪽

vel sellae infidentes, vel denique stantes explorantur, unaquaeque methodus cautelas quasdam requirit, quas Cl. Auctor adfert

p. I 2 2. ER, qu C in ipso partu peragenda sunt Cap. XII exponit. Clystere purganda est, accedentibus primis doloribus, parturiens, ut et munditiei prospiciatur, et flatibuS Occurratur, et scybala duriora etia-Cuentur. SeriuS autem exhibita clysmata nullius usus, quin noxia ob stimulum erunt. Lotium statim emittendum vel et cathetere edugendUm. Plethoricis ac asthmaticis vena secanda partim ad labores vegetiores reddendos, partim ad praecauenda puem p. 127. perii mala symptomata. Femina ad partum non collo Cetur prius, quam orificium ultra dimidiam pelvis diametrum sit apertum, nec tamen expectandum usque dum caput cauitatem pelvis ingressum fuerit. Optimus vero ad partum situs censendus ille, qui contractionem abdominalium musculorum

ac diaphragmatis facilitat et spiritum indue umquam longissime retineri permittit. Hine pelvis,

lumborum vertebrae ac thorax firmentur, ut nixus

rite edi ac dirigi possint. Efficitur id, si parturiens

pedibus terrae firma insistit, manu eorpus resistens prehendit, lumbis parieti resistenti innititur, et genua eius ab adstante firmiter reprimuntur. Hoc insitu optime nixus edit, nec tamen partum perficere valet, sed vel sedili insideat, vel in lectu lo decumbat necesse est. Lectulum partui destinatum describit, qui nixibus edendis quam maxime sit accommodatus, nullum foetui exituro impedimentum obiiciat, in dolorum interuallo parturientis requiei inseruiat, ad genitalia obtegenda, et munditiem seruandam aptus sit. statim ad situm,q em PartUS praeternaturalis requirit, possit ac- Commodari, et in lec ulum ubi requiescat mutari, obstetricanti liberum sui ossicii permittat exerzitium, omnino iure sedili cuiuis praeferri meretur. Deficien-

275쪽

Deficiente tali lectulo parato, extemporaneus v p. 13s. H O R N is, e quatuor selliS paratus, adhibendus erit, Piamuis et suis incommodis laboret. Vel et grabatis commode possumus uti, si modo pedes a seruientibus firmentur. Reiiciuntur a Cl. Auctore gallorum lecti latiores ob varia, quae adducit momeJta. Anglorum lateralis situs vel in lectulis consuetis, p. 13t, vel in peculiari, Coucis ipsis ditio, cum nimium desa-tigare seminam soleat, minus Nostro probatur. Germanicae feminae sellis ut plurimum insidentes. misere saepius construitis, pariunt. Optima

'mnium ea est, quam DEvENTER depingit. Minus commoda sunt veterum sedilia, ab HIPPOCRA

TE, MOSCHIONE, RHODI ONE, RU BFFIO descripta, praestant WELSCHII, FOELTERI, WI DEN MANNIAE ag SI EGMvNDAE, Optima ta

men sella plura incommoda habet, quam lectulus. Nec situs ille Auctori probatur, quo parturiens gr*'mio cuiusdam insidet, non, nisi parturiens valde d bilis sit, admittendus. Obstetricans ad parturientem accersitus primum ante dolorem, deinde sub ipso dolore, denique post dolorem exploret seminam, ut situm infantis se uteri, dolorumque propri tates rite cognoscat, caueat tamen, ne rudi exploratione, vel velamenta rumpat, vel nimiam parturienti molestiam creet. Nihil in partu naturali molintur, donec caput oecipite retro sinum haeret, tunc duplex ipsi incumbit ossicium : unum, ut vaginam et

labia pinguedine inungendo, digitisque indicibus ad perinaeum collocatis illud reprimendo. salua externa genitalia conseruare tentet: alterum ut foetu S exitum, motando corpusculum ac ad axin pes His ducendo, promoueat. Excluso foetui OS a muco purgandum et statim sunt e Ius deligandus, Addit Cl. Auctor varias cautelas in hac deligatione ob p. 14 seruandas; quam tamen in priori editione praece Perat sunt euli verius matrem ligaturam, hic COH-

276쪽

sulto omisit. Si forte funis ad ipsum umbilicum

fuerit abruptus, cutim abdominis filo constringere prohibet, sed vel linteo carpto atque, hoc non stissiciente, styptico quodam imposito vulnus curandum suadet. De tempore, quo funiculus sit ligandus, Auctores in tres sententias abeunt; alii placentam prius extrahi, quam funiculus ligetur, iubent, alii post ligatum demum funem placentam soluere praecipiunt, alii ministrum eodem tempore, quo obstetricans placentam remouet, funiculum deligare

volunt. Secundam methodum, ob varias quas adfert causas, optimam iudicat Noster. Probe tamen attendendum est obstetricanti, ut imposita abdomini manu eaque in omni eius ambitu circumducta inquirat, num alter adhuc laetUS in utero remanserit, cuiuS praesentiam et funiculi attracti resistentia et dolorum continuatio fallacissime indicant. Qui si adfuerit, prius de eo, rupti S eiuS velamentiS, remouendo, quam de placenta soluenda cogitandum est. Peractis his puerperae cura est suscipienda, ut genitalibus, linteo molli ac calefacto tectis, abdomineque fascia inuoluto, in lectulum ad requiem capessendam locetur, et de eius blanda transspiratione, per iuscula tenuia gelatinosa refectione,clysmatisque ope, si necesse est, purgatione sollicitiis medicus esse possit. ys. Si desunt vel unum vel plura eorum , quae supra Noster ad perfechissimum partum requirit, momentorum, partus fit disticilis, quem ad duilum modo dictarum regularum in capite XIII. describit, et de iis, quae in eo agenda sunt, disputat. Cum tamen quaevis fere impedimenta partus in peculiaribus capitibus infra paulo est tractaturuS, summam tantum eorum brhuissimis in hoc capite exponit. Gib-bosae sedili insidentes, claudicantes vero in lectulo

partum edant. Herniae reponantur, et manu imposita sub doloribus retineantur; varices fascia Com

277쪽

primantur; pellentibus ad dolores promouendos abstineatur; morbi locales ante partum, quoad fieri potest, suis remedii, expugnentur, V. C. Calculus in vesicae collo detentus vel soluatur, vel reprimatur, hymen arctus dissecatur, vagina Concreta turUndis sensim intumescentibus vel spongiis praeparatis

dilatetur; genitalium inflammationes, temperantibus et emollientibus mitigentur; tumores Oeclemato si fotibus tractentur, nec incisionibus ac scatafati orsibus, quibus gangraena lacile inducitur, lace

rentur.

Solutio placentae quasnam cautelas requirat p. 163. Cap. XIV praecipit. Propriae uteri contractiones spontaneam solutionem placentae essiciunt eam que

expellunt; hinc si mente sua uti potest operatoream expectandam suadet Cl. Ro EDERER. Si vero variae causae artis auxilium requirant, vel tracdione,

vel si illa non sussicit, aut ob funem sanguineum, feminae ad uteri inuersionem procliuitatem, praesentemue sanguinis fluxum institui non potest, immissa ad ductum funiculi in uterum manu, decorti Catione a parietibus uteri, separanda erit. Tentalida haecce etiam erunt, si placenta relicta in utero fuerit, et Operator sero demum a partu accersitur. Si tamen frustranea fuerit haec opera, cunictando interdum rem perficere praestat, cum et absque periculo diu in utero quandoque lateat placenta. COn-p. I 69. tractus uterus ita nonnunquam abscondit plucentam, si in fundo non adhaeserit, ut eandem peni tus ambiat, ac in sacco recondat, qui digitorum successiva immissione aperiendus est. Praestat haec praescripta deglubendi placentam methodus ei, quae tractione violenta perficitur ex eo, quod haec in- uersioni matricis faueat, et inaequales uteri Contraitiones, haemorrhagias, imo inflammationem cet excitet. Abstinendum semper a medicaminibus irritantibus ac pellentibus, quae non su-

S a perflua

278쪽

perflua tantum, sed vere noxia Noster pronuntiat. Nec probari possunt aliae excutiendi placentam methodi, quae vel perserando eam, vel abdomen Comprimendo, vel forcipe placentam Comprehendendo tentantur. Eliminata placenta uteri curam habeat operator, quod fit, si denuo immissa manu omnia

peregrina corpora ex Cauitate Uteri euacuat, manuque in pugnum contracta contractiones uteri ubicunque aequales efficere studet. dii vero remans rint quaedam, quae procedente tempore in putridam massam abeant, matricis repurgatio iniectionibus por peculiarem siphonem in ipsum cauum, non tantum in vaginam, uteri propulsis, adiuuandam esse censet Noster. P. I 76. Cum tamen in exercenda arte multum omnino intersit operatoris , ut certus sit, num riuat an iam obierit laetus, signa, foetus viiii et mortui in Cap. XV. expli Cat. Alia vero signa ante partum, durante grauiditatis tempore, vitam foetus produnt, uti motus eius a medio gestationis termino incipiens quotidieque auetus, incrementum uteri ae abdominis ab increscente foetu auctum, quae utraque foetu mortuo, cessant. Fallacia sunt mortui foetus signa, a colore faciei plumbeo, oculorum liuore, cordis palpitatiori P. I 79. ne cet. desumta: frigenS tamen abdomen , mammae collapsae, lac serosum copiose e mammis profluens, cum superioribus iunita, mortem embryonis confirmant. Foetus putredo variaS quoque molestias feminis creat, quae tamen non nisi laceratis membranis accidere potest, cum iis integris aeris liberioris accessus arceatur. Alia vero signa conquirenda erunt mortui laetus sub ipso partu, praeternaturali potissimum, in

quo laedentibus ferramentis soluere foetum cogimur. Tumor in capitis parte primum prodeui 'te eleuatus viventem laetum vel certe laetum

279쪽

sub partus initium viventem denotat. Fontanellae pulsus deficiens, qui, si unquam, certo raritimae percipi potest, foetus immobilis haerens

in peluis cauitate, meconium profluenS vere momtuum non declarant, quanquam demortui suspicionem moueant. Funiculus propendens frigidus nee pulsans, ossa cranii ob collapsum cerebrum stridentia mortuum esse embryonem docent. Certissime obitus eius cognoscitur ex putredine, cuius indicia sunt putris liquor ex genitalibus profluens, Cuticula leuis sirria contreelatione secedens, naias Osa expudendis mephitis, et si manui via praeclusa in uterum non est, pulsus funiculi prorsus deficiens, lingua digitique lacessiti immobiles. Ex variis etiam p. I. 3. cognitis, vel in partu, Vel ante partum causiS, ad momtuum foetum conclusio estici potest. Nunc de iis, quae in partu praeternaturali peragenda sunt Cap. XVI. disputat, ubi semper arte sola partus perficiendu est. Vel enim manu, vel instrumentis soluendus foetus erit. Hinc ita est collocanda femina parturiens, Ut operator Commode suas actiones perficere, et semina immota penitus cubare possit. Ad quem situm aptum dicis lectulum supra descriptum, paululum mutatum, vel

tianum, Mes nardianum, Schlichtianum, reiectis omnibus sedilium generibus, ut prorsus huic scopo contrariis. Quae modestiae seruandae, ope-p. I 87. ratorisque commodis inseruiunt, exponit Cl. Auctor, simulque monet eum, prognosi ancipiti famae suae consulere debere. Ipse uteri habitus variaque alia symptomata, num festinandum cunctandumve sit declarant. In ipsa operatione Vero quacunque Obse uel sequentia. Sub operatione parturiens nullo,

nec corporiS, nec nixuum motu agitetur. Manus

immittenda in dorso pinguedine inungatur, palma vero sicca maneat. Vngina pinguedine emolliatur.

280쪽

Urina sub ducatur. Manus in uterum demittatur in cuneum contractis digitis formata, repetitaque agitatione. Operatio sub dolorum rem tilione, laxo utero, perficiatur, et instrumenta, oleo lubrica, caleant modice. Quatuor vero modis excuti potest infans, quem uterus protrudere nequit: IJ vel pedibus e trahendus est foetus, a) vel instrumentis caput praeuium soluendum, 3ὶ vel defixus in utero foetus dissecandus, O vel abdomine et utero inciso protrahendus. Debilis ab operatione foetus reficiendus est, hinc perscisso fune nec illico ligato ve-

esectionis quasi speciem institui Noster iubes,

tunc, muco ex ore eliminato, vino calido externo

vel balnei vel linteorum ope applicato immergendum foetum vel varia ratione irritandum, vel exhibito oxymelle squillitico vomitu purgandum cet. suadet. Si quoque interdum euenerit, ut Caput, contusione laesum, vel pedes ex fasciae compressione liuidi appareant, vel et membra quaedam fracta fuerint, velentur haec linteis vino calido vulnerario madidis . Luxationes vero, quae saepius estici uim tur ob laxiora ligamenta, et Caua minuS profunda, protinus sunt reponendae, ne partes coalescant.

97- Cap XVI l continet partum dissicilem et praeternaturalem propter caput praeitium. In Variasse tiones diuisum deprehendimus ab Auctore, ob ipsam huius phaenomeni diuersam rationem. Seth. I. agitur de partu dissicili et praeternaturali ob ca pilis molem. Potest vero nimia esse capitis in pam tu moles; i) si pelvis bene quidem conformata sit, reliquo vero corpori n0n proportionata, et in si pel utS coniugatae peccent, 3) si caput in nimiam molem excreuerit, ) si nimis aresta sint et angusta genitalia externa, s) si capitis et pelvis vel genitalium vitia conium la adsint, Q si aliis vitiis dicta

superueniant. Facilis vid c fur ab initio hicce partus et ruptis demum velamentis sinistra auspicia