장음표시 사용
281쪽
a 8 INSTIT. IMPER. purgandum dolum in tantum , quanto mi.
An qui jure suo utitur, vim facere, aut auium , videatur I. ss. ω l. Minime: excusatur etiam a vitio, nec po-rss. .ri test dici dolum aut vim feci me, qui pro se de R. I. habet stricti juris auctoritatem : unde cre- . ibi. ditor , si ingrediatur ex conventionis lege Gios C. ae fundi sibi oppignorati possessionem, cum suo 'A'. iure utatur, non potest dici vim facere, ni- Φ. de hii enim dolo facit, qui scum recipit ; ut si creditor pecuniam sibi debitam acceperit , antequam bona debitoris ex edicto possideantur, quam vi S sciens , cum solvendo caeteris non esisse, edicto, quae in fraudem creditorum facta sunt, ut restituantur , non tenebilux, o quia ius subvenit vigilantibus .
Quid, si contractus metu sit initus rL1 .fido Talis non est ipso Iure nul Ius , sed per
R. I. actionem . Quod metus causa, rescinditur , dummodo metus fuerit justus, quia vani timoris iusta excusatio non es . Quod autem contractus bonae fidei, dolo initus , sit ipso iure nullus, metu vero initus rescindatur , differentiae ratio est, quia metus, qui palam finsertur , non excIudit voluntatem , cum sciatur, quid agatur: doIus autem, qui per insidias insertur consensum excIudit s aliud enim dolo agitur, aliud simulatur.
Cur Contractus , qui hoc Titulo explicantur , Re seri dicuntur Zτext inpro Uia ipsa rei traditione , numeratione , ct acceptatione fiunt, neque prius e iis efficax oritur obligatio , quam res
282쪽
L I B. III. T I T. XV. 27 tradit ab receptaque sit, etiamsi consensust tervenerit. Ideo dicit hic Imperator, vetari mutui darione , quasi non sit satis inteceos convenisse , ilili proficiscatur pecunia αsicque faetiim aliquod, intervenerit , quod initium praebeat obligationi . Quot sunt contractus, qui Re ineuntur rQuinque: Mutuum , Indebitum, Commoda- eum,. Depositum, Pignus is Quod tantum quinque eXponantu P, ratio est, quia hic solummodo tractatur de contractibus. certis , sive nominatis ς de in nominatis quorum in numeroe est permutatio ) non agitur.
Mutuum inde apyellatum esse scribit Pau I. a. in ρα Ius, quia ita a me tibi detur,. ut ex meo tμμm s β. a. fiat: sive quia id, quod a me tibi datur, ex Vobtis.
meo tuum fit . Est autem Mutuum , contra' Gessictus, quo quantitas ea lege datur, ut eadem ipsa
reddatur, non in specie, sed in genere . struae sunt requisita ad hunc eontractum Hac tria L Ut sit quantitus , quae datii in t 3 i , equo nomine. Venit reS, quae usu consumitur, 'quaeve pondere numero ,. Vel mensura cos , ,
stat; cujus generis est oleum , frumentum ,. inum,. pecunia numerata; quae res iunctionem magis per solutionem is, genere recipiunt se quam in specie, id est, quarum una species vice alterius. iungitur, propter similitudinem, quae excludit affectum , qui ci
II. Ut dominium rei traditae sive m matre d.l. r. I. 2- transeat in accipientem Me mutuatarium sivia , ut dictum , mutuum est , quod ita
atur, ut ex meo tuum, fiat, & vicissim de tuo meum is Qua ratione Oportet , dantem esse
283쪽
esse dominum ; nam cum in rem alienam ni-ὰ ι , , nil fit iuris, ea non recte in alium transse tur. Deinde dispositionem liberam habeat , necessie est; inde enim pupillus , prodigus ,& similes, cum non habeant licentiam alienandi res suas , pecuniam suam mutuam non dant , & datam vindicant ; nisi consumptio , bona fide facta , mutuum faciat
In quo igitur Mutuum disteri a quasi
Licet ustristinctus hic consistat in iis re- f. sum. bus , quae usu ipso consumuntur , & domia de usu se nium earum transeat in accipientem sive usu sfructuarium, tamen aliae differentiae sunt: quia mutuum obligatione , ususfructus ille quasi dominio nititur: illud sola conventione constituitur, -hic etiam testamento, asiave ultima voluntate: illud nis opus habet cautione , hic sine ea non constituitur, adeoque cautio in qnasi usu frumi Qcundum plerosque est de substantia illius Denique iamutuum res quantitatis tantum , in quasi usum fructum etiam' species veniunt 2 & Caespitis diminutione media A maxima finitur. ἐ-3. F.eod. IV. Ut reddιtur non eadem res in Decie , sed in genere , id est , tantumdem ejusdem bonitatis & qualitatis , v. g. ut pro decem amphoris vini, reddantur amphorae totidem in eadem bonitate vini . Unde vinum novum reddi non potest , pro vetere, quia non redderetur res eiusdem qualitatis , seu bonitatis . Dico, in genere, nam si, ut reddatur eadem ves in specie, eonventum fuerit, oblisationi hujus contractus impedimentum ponitur, cuius substantia est in usu r usus aurum ejusmodi rerum nona est sitne abusu . Quomodo verbum quandoque hic in textu est positum , pro quandocumque i, ut fit sensus , quandocumque mutuum non in specie , sed
in genero reddendam esse M . .--
284쪽
L 1 B. III. ΤΙΥ. XV. 28r Potestne igitur reddi alterius materiae pecunia, quam quae accepta Potest : quia in pecunia non tam mune- I. I. f. de rus & materia corporum , quam se a & conr.empl. qn ntitas aestimationis ei publice imposita L .f. I l. 1 pectatur , ita ut non videatur bic aliud pro de Iolui. alio reddi, nec res alterius generis . Non tamen est cogendus creditor in alia forma nummos recipere, si inde probet se damnum pati, sto. aut aliter ab initio fuerit conventum. Quae actio datur ex Muttio 'Couditio certi , quia id , quod pQtitur , l. 6. F. de
quid, quale, quantum debeatur , apparet --erre Competit haec ei , qui mutuum dedit , a versus eum, qui accepit, & non nisi in tantum , quantum accepit, etiamsi aliter convenerit : licet recte conveniatur ; ut minus reddatur, quia licet cuilibet jus sum remittere . Actionem hanc , quae pro mutuo da- l. II. q. r. tur, vocans Conditionem certi sperialem . nam eod.& certi conditio est Generalis, quae competit ex omni causa , ex omni obligatione , ubi
DE IN DEBITO.9uid dieitur Indebitum 'Quod quis per errorem laedebite solvit , se g. is εν
qi d debitum non eis: & hoc ideo annectitur que h. t. mutuo, quia quas mutuo datum repeti potest. Unde & indebiti solutio est quasi mutui da, tio e obligaturque is , qui indebitum a cepit , ad illius restitutionem , si postea veritas emerserit , non minus , quam is , qui mutuum accepit. Et eatelaus hic contractus text. hic dicitur re contrahi : caeteroquin ex parte in fiu.
solventis videtur potius distractus , quam contractus p cum is, qui hoc modo aliquid solvendi animo dat , magis voluerit nego
285쪽
tium distrahere, quam contrahere . Subtiliter tamen intuenti negotium aliquod etiam
hic ex parte solventis geri videtur, id est , contractus. Nam qui indebitum solvit, hoc ipso aliquid negotii gerit , seu contrahit :coud. in- ita quidem, ut, si non debeat, possit repe-
. p. tere, cum nemo suum jactare praesumatur.
auae sunt requi Ita ad bor , ut obligatio indobili nascatur
I. Ut aliquid solutum sit : cum enim haec
obligatio ponatur inter Eas , quae interventu rei contrahuntur , proficisci res debet per solutionem a solvente in eum, cui solvitur. Solutum intelligimus , quod utique naturaliter est numeratum , ejusque dominium in accipientem translatum , pro quo repetendo duur icti quae vocatur Conditio indebiti, adversus accipientem , proinde ac mutuum danti conditio datur adversus eum, qui mutuum accepit.
II. in sit indebitum . Distinguendum a
tem hic inter debitum , an natura tantum
sit debitum, civititer indebitum, ut quod nudo pacto debetur, quod solvitur ex testamento minus solemni t quod servus domino, filius patri, frater fratri, quamdiu sunt in potestate, debent : an debitum civiliter , natura indebitum, ut quod debetur ex obligatione litterarum, an vero utraque fure sit indebitam, scilicet nulla debendi causi praecesserit, desieritve omnino deberi, quod ante fuit debitum. Primo casu condictioni non est Iocus: quia naturaliter debitum est verum debitum: ut cesset ratio conditionis , quae non Vult , quod alienum est , sine causa apud alium manere: hic autem est causa , cur manet , scilicet traditio & verum debitum. I. r. C. de Secundo casu conditioni est locus, cum,
eond. inde quod civiliter debitum est , naturaliter au-
286쪽
L I B. III TI T. XU. 283tem indebitum, vere non debeatur; ut nul- d. I. 1.2.ct Ia subsit aequitas , quae opituletur reo contra p. f.L6. orrepetentem . Excipe cauiam iudicati , quia p. c. b. t
Tertio casti repetitioni est locus , cum quod solutum est , nullo jure debeatur , ut fine causa apud alium sit. I. I r AIII. Requiritur , Ut per errorem igηρ p Gν anter indebitum pro debito soluetim sita quia ''μ c/σ- indebitum sciens prudensque solvens , non Condicit aut repetit ,. cum donasse talis vi- Manir , iuxta regulam : Cui I per errorem l. 53. ff. de dati lappetitis est , eius constitu dati donatio es . R. I. De quo ertare bie intestigiitir , De eo, qui est facti : quiae indebitum er- f. a. C. de rore iuris solutum regulariter repeti non fideicom potest. Rationem diversitatis a ssignat Ner a- marae. det ius , quia jus sinitum & possit & debeat conae inae esse ; facti vero interpretatio plerumque o. 3 etiam prudentissimos fallat. Atque ideo juris ignorantia nemini opitulatur ; facti autem non nocet. Unde & fidei commissum vel legatum in minus χlemni testamento relictum, errore facti solutum, reperitur ; non uero solutum iuris errore ; quia hic error non prodest ad lucrum, prodesset autem, si ex eo res soluta posset repeti; cujus tamen Idominium translatum fuit voluntate solventis in accipientem - ,
Quid , si quis per errorein solverit indebitum pupilis sine istoris auctoritate tNon tenebitur pupillus indebiti condictione ,ὶ non magis quam mutui datione ς 'ti iuuiatqui pupillus , sine tutoriS Rullioritate .e c b.t. I. Umutuo non obligatur . Excipe casum , , Quo ni , pupillus sectus est locupletior quia nemo idebet , ne quidem infans Iocupletari Cum I - π s . alterius jacturae id enim contra naturalem. 'φ
287쪽
184 IN ST IT. I M PER. est aequitatem , ex qua nascitur haec inflebiti condictio . 'DE COMMODATO.
eontractus, quo res gratis traditur , certi usus gratia, ut eo finito, eadem Decies resiluatur. Dico gratis , id est , nulla mercede accepta, vel constituta , quia si merces intervenerit, locatio erit. Dico, certi usus, quia nisi certi usus gratia , 'vel ad certum usum aut tempus tradatur , non erit commodatum , sed precarium , quod non datur ad certum usum aut tempus & ideo repeti res precario data potest , quando lubet et , qui dedit: Dico , eo finito , quia ante finitum usum commodatarius rem restituere non cogitur . Denique addo , eacem species res ruatur, ad disterentiam mutui. In quo dissera Commodatum a Mutus I. Quod in Mutuo sit reddendum idem g nus In commodato eadem species. II. duodmutuum consistat in quantitatibus, id est , iis rebus, quae in pondere, numero. &mensura functionem recipiunt: commodatum Vero in corporibus vel speciebus, quae utendo non consumuntur. III. Quod in mutuo res fiat recipientis, sive de meo tuum; in commodato non transseratur rei proprietas, sed stam retineat is, qui dat; eoque fit, ut res aliena mutuo dari nequeat, commodato Uero dari possit. IV. Quod in mutuo praestetur casus fortuitus; in commodato non utique, cum is praevideri nequeat, sed dolus & curupa dumtaxat ; nisi inter partes conventum fuerit de praestando quoque casu.
288쪽
aute igitur praefanda venit culpa a commodatario ex natura contractas 3
Lata, leυis, & interdum etiam levissima, l. s. .et. 3. si commodatum solius commodatarii con- seq. I. cernat utilitatem , quia quo beneficium est 18 ff.
majus, eo cautius advertendum ne inju- comm.ria aliqua rependatur. Sic intelligendus hic L23. d. detextus, quod is, qui sui tantum causa uten- R. I. dum accepit, sane exactam diligentiam , id tibi tradi- est, valde mactam , seu exactissimam , prae- tur, q&iustare teneatur , nimirum qualem diligentisse in singuIissimus quisque paterfamilias rebus fuiS adlat- contracti- here solet . . Si vero utriussue versetur uti- btis rotio-litas , quia minus est beneficium , culpa in- ne doli υel picitur loυis dumtaxat ; lata vero, si com culpae pri modatum fiat gratia solius commodantis , sandum quia cum non tam accipiat , quam faciat Iis. 'beneficium , commodatarius non debet tam arcte obligari. Quae actio ex hoe contractu datur, cui, in . t quem , m ad q6id 3 Actio commodati, eaque Directa AE contrAE ibi, o soria, aeque principaliter competens, illa com- 'modati, haen commodatario , quae etiam si- 'ne principali moveri potest , sicut & caeterae, quae dicuntur contrariae. Directa quIdem datur commodanti, eiusque haeredi, sive rei commodatae dominus sit, sive non , adeoque& praedoni , qui rem furto surreptam , aut -Vi ereptam commodavit. . . i ' 'i 'μ Datur in eum , .cui res commodata est , i.ς. in .ejusque haeredem . In tertium possessbrem β. de rei haec actio non datur, quia cum illo contra- vind.ctum non est: vindicari tamen ab eo reS potest, si xjus restituendae saecultatem habeat. Datur autem ad hoc , ut res commodata l-3- β δν finito tempore & usu, in specio restituatur ;& quidem integra, non deterior facta, quia quae hoc modo redditur , non vicietur red-
289쪽
186 INSTIT. I ΜPER. dita, nisi id, quod interest, praestetur. Quod
si res vel non extet, vel non appareat , vel forte ab ipso surrepta sit domino , inscio commodatario , condemnabitur quidem hoc nomine commodati ad aestimationem rei, ita Tamen, ut caveat dominus de re ruperta ei .Praestanda ; nam dominus qui oblatam litis testimationem susceperit , rem facit offerentis , ejusque transfert dominium. Contraria vero datur commodatario , adversus dominum vel commodantem , si hic non patiatur eum uti re commossata, vel fiintempestive usum rei commodatae auferat,
cum accipientis intersit iuvari , non decipi beneficio . Eadem actione sibi commodatarius consulit , si damni quia 'acceperit ex vitiosa , scienter commodata Eadem re intit impensas , quas in rem commodatam se cit , easque necessctarias & graves ; non item modicas, quia illae ad eum , qui commodato utitur, pertinent ἔ licet interdum magis e re fuerit commodatarii , propter maiores impensas sibi compensatiotiis iuri consulere, qua rei ultro commodati agere.
Muta es Depositum , O in quo differt ab
aliis contractibus Praetero a Depositum est contractus , quo res alicui k.t. l. r. F. grat/y instodienda'τraditur, ut eadem ipsa res, depositi . cum reposcetur, bona fide reaedatur. Dico gratis : quia si merces interveniat , erit potius locatio Dico, eustodienda , ad differentiam aliorum contractuum, qui re ineuntur . in quibus res custodienda non datur sed ut vel accipientis fiat, vel in Μutus & Inisbi-ro ; vel ut accipiens ea utatur , in Comm dito et vel ad securitatem , ut in Pignore . I. I 8.f.eod. Per hoc autem , quod depositum fiat simpli- Loo .F. citer causa custodias, excluditur Depositum aD M. S. seque-
290쪽
L I B. III. TIT. XU. 287sque strarium sive Sequesratio, quando plu res rem litigiosam apud judicem vel sequestrum deponunt: quo casu possessio rei depositae transfertur in sequestrum , I si aliud expressi se actum sit . Dico , ut eadem ipsa νe1 reis distir , integra nimirum , non deteriora , c ut & in commodato fit ac pignore θ quia si deterior reddatur , videbitur quasi non reddita. Dico, cum reposcetur , potest Cnim . I. io repeti res a deponente , cui reposcenti ea dem etiam ante praefinitum tempus reddi de-' 'beat; quia totum hoc negotium , ut in utilitatem cedit deponentis ; ita & voluntate ejus dirigitur, quam mutare potest. Quaenam actio datur ex hoe contracta,
Actio depositi , Directa & Contraria . Illa L I6. N I. datur deponenti, ejusque haeredibus cum sit a 3. f. de- rei persecutoria , adversus depositarium , positi.
ejusque haeredes ς non autem adversus tertium possessorem, quia cum eo non est contractum, nisi forte cessa sit actio . Datur ad repetendam rem depositam, vel La 3. F. de ad aestimationem, re perempta, vel deterio- R.I. rata , quatenus nimirum arguitur dolus , LI. g.6. F. vel culea lata depositarii. Nam hic contra- b. t. ctus solius gratia deponentis initur, ideoque Text.bi culpae nomine, id est , desidiae ac negligentiae, depositarius non tenetur, nisi deposito
se obtulerit, vel eius nomine mercedem exspectet, vel ita convenerit ab initio : conis tramas enim legem ex conventione accipiunt.
Alias securus erit, etiam si ' parum diligenter custoditam rem furto amiserit e sibi enim& facilitati suae imputare deponens debet , qui amico minus diligenti rem custodiendam
tradiderit. Contraria autem actio datur depositario con- a Fixa deponentem, ad repetendos sumptri, si tu quos secerat an conservationem rei depositae, ν'