Introductio methodica in theoriam et praxim medicinae

251쪽

cedit. Quo magis corpus exercitatur , eo relatore salium, olei, vel terrae, copia lotium imbuitur. Neque exigua urinae varietas a modo potioniS, cui quis assuetus est, dependet. Qui liquida nimis liberaliter ingurgitant, ab iis copiosam Urinam tenuom ac pallidam , oleo , terra, salibusve, non admodum suturatam, reddi, necesse est. Aliam prorsu S eorum , qui parum bibunt, rationem esse , per se patet Sana urina in universum vini Rhenani, vel Olyssi- ponensi S, colorem refert, penitusque limpida est,

nec quidquam in ea subsidit. Si qua enim in urina

sublidunt, ea sanguinis elementa, aut proportion Onon aequa , aut non satis arcte , inter se connexa esse, demonstrant, adeoque defectum quemdam , Vel aberrationem quamdam a sanitate, testantur. Urina limpida , aquosa , multa , eXcretioni S per cutiS mearus, praeter naturam imminutae, index, ac perpetua paroxysmorum hystericorum , Vel hypochondriacorum , comes est, ubi frigus vehemens, praecordiorum oppressio, nec raro acres singularum

partium , frequenti1Iime capitis , vel lumborum , dolores sentiuntur. Talis urina saepius quoque in febribus observatur, malique morbi nota est , ii quidem arteriarum minimarum stricturam spasmodicam permagnam esse significat: unde justus metus sub oritur, ne symptomata febrilia ingravescant, aegrotusque

brevi in delirium incidat. Urina pallida , tenuis, limpida, ab his, quorUm

batum est, reddita, sanguinem vappidum , a quoslam , motum corporis minus sum cientem, partesque solidas in universum debiles & laxas , significat. Urina pallida, turbida, organa , digestioni in se vientia , justo robore carere , salivam autem , bilem ,

caeterosque , ad rem pertinenteS humoreS, multum

de dii solvendi atque assimilandi facultatibus amisisse. commonstrat: unde chylus crudus & indigestus, pri-

252쪽

mitivas alimentoaeum, ex quibus consectus est, proprietates nimium retinens, in sanguinem defertur Quae in quibus sunt, quoniam in his primas Via S pituita glutinosa, vermium generationi favens, obsidet: idcirco urinam pallidam , turbidam, pro Vermium

signo habere licet. Urina rubicunda , vel valde tincta, sed in qua nihil

subsidit, corpus, vel exercitatione acriore , Vel commotione febrili , nimis ex calefactu in esse , testat Ur-Color enim urinae ab olei, in ipsa contenti, copia potissimum dependere statuitur. Aucta autem circuitus humorum velocitate, perpetuum est, plus olei ex cellulis, quibus adeps innatat , resorberi, adeoque , si oleum cum sanguine proportione non aequa mixtum est, urina id necessario participat, coloremque intentiorem , quam in hominibus, absoluta sanitate fruentibus, induit. Itaque talis urina plerumque in morbis febrilibus apparet, hoc est, quamdiu strictura spasmodica persistit. Rebus enim in crisin

laetam vertentibus , ac sanguine ab acribus istis, quae irritationem fovebant, liberato , Urina ita Onerlit Ur, iit oleum salesque dissolutos diutius retinere non possit, sed plurimum sedimenti in matulae fundo deponat. Experimenta LANGRIs HIANA hanc rem satis dilucide eXplicant. Ex his enim patet, si urina hominis sanissimi in SI a partes dividatur, analysique chemicae subjiciatur , q9 ab aqua, Ia a salibus terraque , inter se mixtis, s a salibus sinceris, I tantum

ab oleo, cffici. Insigniter autem haec elementorum proportio discrepabat in urina adolescentis , febre acuta laborantis, quam delirium, aliaque prava symp-

tomata, usque ad diem octavum comitabantur , quo sudor moderatus erumpebat, multumque sedimentum

in urina dejiciebatur. Hic enim ex illis s Ia partibus tantum 68 aqua, Ia sales, cum terra miXti, 11 sales sinceri, 3 oleum erant.

Ex hac differentia inter sani hominis urinam. Ad

253쪽

eam , quae sub febris decessione redditur, evidenter perspicimus commoda , quae ab urina lic onerata , ut copiosum sedimentum deponat, ex speetare licet. Ρarticulas quippe salinas atque oleo as , quae, dum iusinguine remanent, turbatos solidorum Vivorum mo-tUS etiam magi S turbant, nunc eliminari, stricturam

spasmodicam resolvi, humorumque circuitum libemtati & sequabilitati restitui, denotat. Color sedimenti fluidorum conditionem indicat. Sic sedimentum flavum bilis in intestinum duodenum effusionem quodammodo interruptam ostendit. Sedimentum nigrum , totam humorum uni versitatem in putredinem Vergere, significat, ac pro pessimo habetur si 'no quum in iis tantum morbis appareat , ill quibus acrimonia quaedam putrida singuinis crati. a jam insigniter diuolvit.

Magna sedimenti pallidi, glutinosi , copia, partium

solidarum laxi em , humorumque crudorum & indigestorum abunduntiam , non in primis solum viis , sed etiam in universa fluidorum massa, denotat, adeo que, in quocumque morbo apparet, eum longum fore, praenuntiat. Haec urina saepe in febribus inter mittentibus conspicitur. Sed pejus etiam in his si gnum est, urinam in accestionum intervallis, quamvis valde tinctam, limpidam tamen manere, nec quidquam in ea subsidere, siquidem probabiliter inde colligere licet, febrem intermittentem in continuam esse

degeneraturam. Sedimentum , laterum contritorum

pulveri simile, latericium vulgo nominant in hydropicorum Urina reperitur , quae parce reddi consuevit. Idemque nonnunquarn eorum , qui sebribus hecticis, vel intermittentibus , laborant, urinae exibent:

sed in his malus fere morbi exitus ab eo portenditur. Ubi febris non est, & multa tamen in urina subsidunt, systematis chole poetici obstructio significatur. Si in urinae superficie quaedam pinguia , oleo similia, innatant, scire licet, corpus colliquescere.

254쪽

Quum enim ab oleo , in telae cellulo e interstitiis deposito, gratus ille corporis nitor, carniumque plenitudo, dependeat, necessarium est, ut, si illud praeter naturam resorbeatur, aut in sanguine retineatur, nec inde separetur, atque in tela cellulos a deponatu si, corpus concidat. Multa materia terrena, vasis, lotium continenti S,

lateribus adhaerescens, vel ad fundum subsidens , lithiasin, vel corporis ad calculos generandos procliVitatem , arguit, magisque, si sabulum vel arenulae, in sedimento sunt. Ρarvae crystalli salis subfusci, in urinae superficio

collectae, vel matulae lateribus adhaerentes, Acrim Oniam arthriticam , vel rheumatismaticam, indicant, ac saepe in febribus, quibus rheumat1smus se affociat, observantur. Pus, Urinae permiXtum, renum , Vesicae, Vel glandulae prostatae , eXulcerationem denotat. Multus mucus glutinosus, cum urina excret US, superficiem vesicae internam a calculo , aliaUe qua re laedente, vehementer irritari, ostendit.

Urina sanguinolenta calculi asperi atque inaequalis index est: sed oriri pariter potest a sanguinis cras dissoluta, vel a vasis renum funguiferis relaxatis, aut casu quodam violento disruptis, sive ictus aliquis est, sive ex alto cecidit, sive grave onus levavit. Utrum Urina, eatenus rubens, Ut sanguinis colorem referat, sanguinem Vere admiXtum haheat, nec ne, facile dignosci potest, si linteum et immergas, quod genuinum colorem illico prodit, vel si illam in vitro calefacias. Si sanguis urinae immiXtus est, cales uetus concrescit, D in grumos cogitur: sin rubor ab aliis cauia sis dependet, urina calefacta potius limpidior evadit, neque grumos eXhibet.

Haec praecipua signa sunt, quae urina suppeditate sed iis non magis fidendum est, quam hiS, quae expulsu desumuntur, nisi cum omnibus reliquis, quae

255쪽

in aegroto apparent, comparentur. Quod si, exempli gratia, ad aegrum vocamur , qui multam urinam pallidam , limpidam , profudit, curiose examinare debemus , Utrum systema nervosum , an vasculare, aliquomodo lit turbatum. Si systema nervosum affectum,

vasculare autem parum, aut omnino non, turbatum

inveniamus, symptoma illud hystericum , vel hy-yOchondriacum , adeoque minime terribile esse , judicare licet. Sin vero systema vasculare insigniter turbatum, aegrumque febre laborantem, reperiamus, pallida ista & limpida urina , ob rationes , supra allatas, pejora symptomata ex jectanda else, denuntiat.

Sigua ex stulare.

UAMQUAM urina totius humorum universitastis conditionem nonnun uuam satis clare indicat: cla-

rius tamen eam dein significat sudor, qui humor magis elaboratus est , quum urina Lepe numero nihil fere, nili potionem ingestam, exhibeat. Ueteres magnum in eo momentum posuerunt , ut aegrotantium sudores olfactu, imo ipso gustu, eX plorarentur. Sed, quod ad posteriorem examinandi modum attinet, vehementer dubitamus, an multi recentiorum illos imitaturi sint. Materiam sudoris vulgaris humor perspirabilis , valde auctus, constituit, cui olei limphaeque , subter cutem collocatae, portio quaedam admiscetur : qui humores Vel motu sanguinis incitato expelluntur, Vel per cuticulae poros, nimium luXatos, edi sudant. Elementa tamen hujus excrementi ab iis , unde Urina constat, pro Xime absunt, praeterquam quod sudor plus olei continet , utpote a sangiline tum de-

256쪽

mum separatus , posteaquam vasorum actionem mulisto magis perpessus eis, ejusque elementa multo arctius concorporata sunt.

Regulae , quas HIPPOCRATEs de sudorum in sobribus observatione tradidit, etiam nunc ver9c censentur, ideoque a seculis ad secula transmissae, atque ex charta in papyrum transcriptae sunt. Constanti observatione compertum est, felicem morbi exitum ab his si idoribus praenuntiari, qui eodem tempore, quo sedimentum in urina apparet, pulsusque e X frequenti R duro tranquillus & mollis fit, erumpant, neque singularum partium , sed totius corporiS , sint, aegrumque ponderis opprimentis sensu levent. Tulis sudores pro salutaribus habentur, morbique decessionem significant, magisque , si die febris tertio, quinto, septi ino, nono, Undecimo, quarto decimo, decimo septimo, vel vicesimo primo, profluere coeperint. His enim sere diebus, uti supra jam diximus, faustae morborum conversiones evenire observatae sunt. Mali contra atque inutiles existimantur sudores, qui aliis, quam quos diximus, diebus, ac sine signis coctionis, in urina apparentibu S, Ita emergunt, ut alvus adstricta, pulsus durus & frequens , aegerque in praecordiorum Oppressione atque a grypnia, vel in magno dolore, maneat. Tales enim sud res morbi vehementiam , magnamque molestiam Ranxietatem internam, praesertim circa partem , caeteris uberius insudantem , produnt.

Nimii sudores, sive in febribus,continuis, sive in intermittentibus effusi, si continuentur, solidas partes debilitatas, humores autem crudos atque indiges.lOS, quor V m elementa non rite inter se commixta Aconcorporata sint, indicant. Argia Unt etiam Organorum, digestioni inservientium , debilitatem , vel so- mitem quemdam in corpore, a jecinore, aliove

quo viscere, corrupto , d Ut eXulcerlito, oriundum.

De signis, ex sudorum odore capiendis, supra jam locuti sumuS.

257쪽

Signa ex alvi excrementis, vomituque, es auacathargi. A Lv1 excrementa aeque utiliter , ac sudoreS atqud

Urina, eXaminantur.

Quiana color faecum alvinarum a bile potissimum dependeat, dejectiones albae, vel cinera CLX, Uinmductus communis in intestinum duodenum obstructam , aut necessarii hujus humoris secretionem in terruptam , denotant. E contrario alvus admodum fusca bilis exsuperantiam testat Ur. Dejectiones virides, infantibus lactentibus, atque interdum hystericis , vel hypochondriacis , familiares , suburram acidam , in primis viis accumulatum, indicant, quae, cum bile permixta, faeces hoc cO

lore tingit. I .l

Dejectiones cruentae, quibus cruor multus, & sine torminibus , descendit, sanguinem ex intestini recti, partium Ve Vicinarum, vasis profluere , ostendunt. Alvus nigra, foetorem putridum redolen S, Omnium ma Xime terribilis est, utpote corruptionis internae atque gangraenae testimonium. Ac, si pulsus, concidat, vires deficiant, frigidique sudores prorun pant, scire licet, mortem in propinquo esse. Dejectiones mucosiae organorum , digestioni in se vientium , debilitatem, vernatumque praesentiam ,

argillant.

Alvus aquosa, acrem quamdam atque irritantem materiam in canali cibali haerere, sit gnificat. Oriri etiam potest: a sola lar ita te tubulorum liquorem intestinatem suppeditantium , vel, quod saepe in provectae aetatis hominibus uccidit, ab induratis atque

infatiis glandulis in ei tericis, vel ab alia qua lanit

258쪽

excretione, maximeque perspiratione, suppressa. Nimia faecum alvinarum duritia nimium calorem internum ; alias nauci , intestinorum canalem lubricantis , vel bilis , eumdem stimulantis, desectum

denotat.

Alvi dejectiones sic ne numero vehementer turbΛntur, inordinataeque evadunt, a cauli S mere nerUO-

sis, & unimi aflectibus. Quum enim totus intestinorum canalis copiosis lacrvis instructus sit, fieri non potest , quin , turbata hac solidorum vivorum parte, Una pariterque asticiatur. Atque hinc fit, ut pro bono signo in morbis habeatur , alvi conditionem

eamdem manere quae secunda valetudine e 1se consuevit, si quidem, systema nervosum parum , aut plane non, turbatum assectumve esse, inde colliget c licet. Idem de ventriculo , ciborumque appetentia , dici potest. Quamdiu haec constat, motus solidorum vivorum magnopere turbati esse nequeunt. Humores autem crassiores nihilominus valde vitiatos, ac sanguinem Vehementer corruptum esse posse , dirus ille morbus, qui scorbutus putridus nominatur, demonstrat. In plerisque enim, qui eo laborant, ciborum appetentia ad extremum fere v1tae halitum constare obserVatur. Materia flava , vomitu copiose rejecta, nimiam bilis abundantiam ; viridis saburram acidam acerrimam, in ventriculo accumulatam , magnamque systematis nervosi perturbationem , significat. Vomitus cruciatus raro ab alia causis, quam a mensibus suppressis, oritur , ac satis certa vitii hujus nota esse reperitur. Sed materiae nigrae & grave olentis vomitus in morbis acutis pro signo mortis imminentis ha

beri potest, ut qui vix aliunde, nisi ab interiorum partium gangraena, proficiscatur. Ρituitae, vel nauci glutinosi atque insipidi, vomitus instignem ventric. lidebilitatem testatur, perspicueque remediorum aiutringentium amarorum usum requirit.

Quod

259쪽

Quod ad signa , ab an a cathar si , sputorumque, epulmonibus rejectorum , conditione, repetenda, attinet, sit magna copia phlegmatis, vel nauci tenacio tys, sine magna difficultate , aut magno dolore, e tussitur, scire licet, glandulas mucosas, fler pulmones dispersas, praeter naturam relaxatus esse: sin autem eXiguum tantummodo phlegma album , soli mans , post vehementem tussim , cum perpetua spirandi difficultate conjunetam , rejicitur , duritiam, vel scirrhum , in glandulis illis, quas diximuS, me rito suspicamur. Puris sputum pulmonum eae ulcerationem evidenter demonstrat. Sanguis sincertis loridus, spuman S, pleno ore rejectus, quaedam e X vasis pulmonum sanguiferis disrupta esse , ostendit: sin autem sanguis cum pure, Vel muco, permiXtUS tantum est, suspicari licet, eum ex vasis nimium relaxatis, Vel debilitatis , eaeire.

nem , qui post ipsum hanc artis nostrae particulam agitavit, non longe superet, apud omne S in con- fello et t. Atque hoc ipso quoque potissimum nomine Opera ejus tantam auctoritatem consecuta sunt. Quare Lectoribus nostris haud ingrata sere confidimus, quae ex LINDEΝ11 Meletem tibus medicinae Hipp0- craticae , libro in perpaucorum manibus Veriunt e , excerpta , hic subjiciemus. Magna enim cum dili gentia vir ille doctissimus ex libris HiΡPOCRATIS loca, huc spectantia, collegit , atque in duabus columnis , ex adverso positis, descriptit, ut uno obtutu T0λH. I. Q

260쪽

hinc signa bona, felicem morbi exitum pollicentia, inde mala, periculum , Vel ipsam mortem , minitantia , conspicere liceat.

Ratione quovis in

morbo valere.

Ratione non Valere -- Delirare , in primis fractis viribus, aut sensim ferociter, aut cum tremore, spiritu re dissi citi & sudore , aut singultu - praeter consuetudinem responsum dare ferOX, aut audax: loqui multum , aut raro , aut nunquam : per Vices multum loqui, & obstinate tacere, aliudve non solitum facere - Frequenter & frustra screare ; sputare; ori manum admovere; muscas Vendiari; festucas colligere; de stragulis floccos , aut de pariete paleaS , carpere Famili Ares non agnoscere - Oblivisci eorum, quae geruntur. II. Somnum non bene