De Castelleto Parisiensi circa 1400 annum et qua ratione res criminales judicaverit

51쪽

- 43 qui in eo erant, ut de se elere admisso, in foro episcopi judi

Restitit rex minus quam Partamentum in propugnando Praepositi jure erga capitulum episcopumque Parisiorum Episcopus capitulumque, quibus jamdudum jurisdictio erat in omnes clericos, cum ambirent etiam illam in quamlibet lit0m extendere, quae in ipsorum agris domibusque oriretur, contendentes jus suum esse ab antiquissimo tempore, a Carolo Ilitteras patentes petiverunt, quibus jura Suaagno Scerentur. Diu quidem rex renuit, sed tand0m, mense uni anni 1390, sub ingressu Solemni P0ginae, immo, inquit, ea in Stanter hortante, edidit documentum quo dati est vel gonstituta e X fensio jurisdictionis metalis Quum autem Partamentum, sui instituti non oblitiam, tale privilegium in tabulas publica se relaturum siegaret, episcopus a rege litteras jussioni obtemperavit, tandemque Pariam0ntum dare manus co autum est; res conditiones a Llem obtinuit primam quidem ut regiijudices regio Scasus cognos gerent secundam ut de caeteris omnibus casi-bUS, priores judicantes, servarent udietum denique ut omnes regii ministri possent instrumenta confligere in agro qui ab episcopo pendebat re vera, Par lamentum Sinistra minu recuperavit quod dextra dedit conditiones nempe, quas privilegio tribuendo objigiebat, privilegium ipsum adiebant irritum.

Hi etiam, quod verum est, certum non labemus an de civilibus exclusive re e S Set.

Modo vidimus Praeposito certam non fuiss judieandi potestatem, ne quidem intra limites suae jurisdictionis, imminulam vel aggressionibus vel cautionibus, quibus restricta fuit; status igitur est incertus. Reperitur eliam incertus intra limites, ut ita dicam, exteriores potestatis judiciariae Castelleti. Dixi civitatem Parisiorum suburbiumqtie ad Praepositi sorum pertinuisse, adde etiam vicecomitatum inde crederes Praepositum, quum it Patisiis astrictus, nihil ulteriu posse. Absit ouronensi S, provinciae regiae, tun fuit dux Ludovicus, frater Caroli VI,

1. Delamare, p. cit. I, 157. 2. Ibid. I, 157-158.

52쪽

futurusque dux Aureliani cujus in loquin et nomine senes- canus administrabat. Porro Caesaro luni comprehensumque milam, quasi puteos sontesque venenis infestisset, quae aecusatio tunc temporis sui gravissima existimabatur traditum iri senescallo minime, sed Praepositus Parisiensi rem ad se evocavit judicavit iust qneseallus Erigo 'ismensis qui in sua urbe comprehΡndorat accli satum quem lam, quasi adulterinos nummos inter negotiantes sparsisset, invitatus ut reum mitteret Parisios, ubi Praepositus jus quaestionem habiturus es8et, negavit Se missurum, bis rege ei imperante mandamentis ut seniret D regio dominio hic agebatur . Litteris

patentibus 30 die mali et 30 junii 1389 anni datis quum

Carolus V dominium Fontaneti Joanni e Mercier, domino Novi genii dono dedisset eum agrum integre poss08Suro simulque omnia jura judi taria ei adjuneta die autem quadam, quispiam nomine Joanne te astelier comprehensus suisset apud Fonlane lum, suspectus quasi furatusu un petit ouste tranchepain n. suspectus tantummodo de levi fuit tamen Parisios deductus et a Praeposito judicatus. Ea erat justiti dominorum'. Si constituendo talia judisti partieularia et nulli subjecta, reges int0ndebant urisdictionem Pr inpositi Parisien-

Si minuere, res videntur in contrarium extra Parisio Sug-

cessisse, Castellelique constat fuisse propagatam auctoritatem per totum regnum, neque enim ita ut non jam uerit exclusive Parisiense tribunal sed quasi altera curia summa et in totum regnum. Rege enim e venserunt ut Castelleti

judici ex prsessam acultatem dederint lites in tondendi omnibus regni facinorosis, in uocumque foro VersarentUr, Omprehendendos curandi, comprehensos judicandi et damnandi, etiam provocantes, ea tamen conditione si extra clericulum essent .

Praeterea, quotiescumque rex censuit eximendum aliquem

1 Registre criminet, II, 2.2. Orci. VII, 492.3. est crim. II, 3. 4. Ord. VIII, 443.

53쪽

virum gravem, vel collegium, vel monasterium a iurisdictione judiciorum communium in provinciis, dedit eis Parisiensem Praepositum quasi proximum judicem, quod vocitabatur u droit de protection is vel si de gurde ardienne n. Uuum Judaeis esset in civitate Parisiensi domus, ubi jus speciale eis diceretur, rex in s magistratibus munus dederat judicandi litem quamlibet, etiam a Judaeis intentam, vel qua Judae0rum interesset bini illi uiis dictione complectebantur

non Solum Omne Judaeos praep0Siturae VicecomitatuSque Parisiensis, Sed etiam Omnes qui in agro u Langue

doli is dicto versabantur. Hoc privilegio Judaei perperam usi sunt et superbientes quod speciale jus aberent, Stude bant e trahere christianos, quibuscum vel minimum altercarentur. At vero die 16 februarii 1388, querelis auditis, quae ea de re iteratae fuerant, rex provinciam binis magi, tratibus hi nomen habebant ei aut resson et Joannesoru quan), datam revocavit, deci ex itque ut in posterum lites omnium Judaeorum sive Patisiis sive inis Languedoi s a Parisiensi Pi deposito judicarentur . Itaque dici potest logos fuisse incertis finibus circumscriptos qui ad uri dictionem Praepositi pertinebant, facultatem vero Praepo Sit fuisse concessam Suum forum extendendi per totum regi vim immo copiam datam id ipsum privilegium dilatandi, quamvis re ipsa Praeposito defuerit tantum studii rationisque ut tali potestate plane uteretur. Quales essent ii quos Praep08itus judicare posse et qualia crimina, discernere facile non possumus. Intelligitur intimos homines ad uiliciunt ejus tracto sutSS Et damnatos de omni genere criminum, scilicet de minimis urtis haud secus a de aedibus, incendiiS, Stupris, maleficiis venesidiis publicis, nummorum adulterationibus Mirum magis videbitur quod Praepositus judicare consueverit etiam milite S, ScutarioS, barones, magnosque regni Ossiciales,

quale erant comes Augen Si S par sanciae come que Stabuli Exempli gratia, in causa militis erig0 Marches, qui,

2. O u. VII, 226.

54쪽

- 46 cum esset ut loquar more scribarum si obles hom et de nobi ligit sie , crimini in Simulatus est gravissimi, sempeproditionis et majestatis, non Parisiis aut in vicecomitatu perpetrati, Sed apud Petro cordioS, nonne videretur miles ille traducendus ad Partamentum 7 Neutiquam a Praeposito PariSiensi enim captus damnatusque fuit . Idem ac didit comiti Augensi, quem intra iiduum rex Joannes jussit,

anno 1350, comprehendi, in Castellet judicari, capitis

demum damnari .

Immo Castelleti jurisdictio, inter particulares Parisiorum jurisdietiones, sui jurisdictio propria nobilium, ad quam solebat remitti ingenuus quisque, si in particularium judicum manius incidisset. Quum Major Sancti a glori pararet judicare Simonem quemdam de Verrue, qui accusabatur quasi Hora suratus esset, hic se nobilem pro sessus est tunc Major Dionysius de Baus me nomine Ca tellet Parisiensi Sim0nem tradidit, exposcens ut apes Praepositum se nobilem esse comprobaret Si comprobavisset, a Praeposito litem per secutum iri Si vero non, Simonem deductum iri ad Sancti Magiori larum Quum reus affirmaret nonnisi animo se nobilem esse Pi depo itu juris incertus Majorem interrogavit quid sibi faciendum censeret deinde ut finem causae faceret, proposuit Simonem in Castellet asservandum judicandumque, sed datis Majori litteris quibus assereretur inde nullo assectum iri detrimento Sancti Aglori forum. Rem Dionysius de ausine ad consiliarios Sancti Magiorii relatam et ab illis approbatum approbavit et ipse'. Quae fuerit igitur judiciaria extensi Castelletensis lari

decernere haud facile St. Quo autem pacto sua jura cum Pariumenti juribus Onciliaverit nescimus nullo tamen est manifestum indicio eas curius conflixisse, certiuS-que comperitur ea omnino con Sensisse. Vidimus enim Praepositi auctoritatem propugnatam a Partamento Praepositum e contra Par amenti ObServantiSSimum riu Saepe pru-

1. Registre criminet, II, 208. Cf. GlaSSOD, p. it. p. 56. 2. Desmages, e Chutelet de Paris, p. 3.

55쪽

dentiam implorantem, semperque Partamentum Praeposito

subsidio venientem Quum de pro voeatione agetur, Partamentum apparebit assectans ad se delatae reclamationis speciem de re a Castellet tractata Fere semper curia major Praepositi sententia appro labat ad Simmum, rogabat ut iis redintegraretur, aut consiliarios mittebat qui audientiae interessent nunquam ad Se causam evOe ivit : sinebat a

Castellet properari mirique quidquid inivis, et . II. - Eaeordium litium. Se itur nullum fuisse ministeriua publicum, ideoque nullam insectationem publicam in grassatores. Si quis inventus esset in via publiea occisus videbimus de plurimis aedibus non negatis quam saepe id accideret , Praepositus Parisiensis

neque conquisitionem neque quae, tionem ullam aerebat corpus se ellebatur nec ulli jam curae erat Magistratus sese movebat quotiescumque grassator manifeS. o deprehenderetur, vel Si quiS de eo expreSSe querer ebur. uestu isto nominatim judici designabatur ille qui comprehendendu e r. it, deinde servientes certiores fiebant ibi solutum iri mercedem querentes enim Sumplum praestabant.

Castelletenses viri, si quando agere incipiebant nonnisi ab exterioribus requisiti, alia impellentibus nimis obes equivisi sunt, et pro levi denuntiatione civem in carcerem conjicere. Regibus curae uit ea injuri statuerunt namque nullam litem intendendam, neminemque comprehendendum priuSquam quaestio habita ebSet et de veritate criminis constare poSset. Pro ut inde de crimine constiterat, judices censebant cumprehendendum homine ui vel non Sed

huic constitutioni idem accidit quod aliis multis nocet

nempe facta est. Die 22 novembris 3I1, quo Suorum ante-c0SSOsum expreSSa mandata renovavit Carolus , volensu no Subge non Stre traveille ne dominagie San causeratSOnnable quod prius id posterius' Satis erat requisitio

56쪽

- 48 unius ut quisquam a serviente c0mprehenderetur. Rex enticus VI, edicto mali 1425 anno restituens aliquo jura quae privatos tuerentur, i i eodem ipso edicto sibimet contrarius suit. Primum enim coepit expresse Servientibus interdicere ne quemquam e imprehenderent in judicis aperto jussu, nisi autem manifesto. Si autem in serius edictum legeris, in

articulo emolumentorum quae Serviens percipere potest, Videbis requiri posse duodecim denario a quocumqu/', qui imperaret quemlibet a serviente comprehendi Textu etiam enuntiatur, Si imperans non solverit, ejus requisitionem Omitti posse et comprehensum relaxari iti Hi nricus V recondonavit quod prius negaverat. Etiam animadvertendum est hoc documento fuisse praeceptum Servientibus ne quemquam in via jacentem erigerent, ni Si qui sauciatus esset

et Suo cruore resperSu u on Oulule, Oniate ure enorme. . . D leviter vulneratu non erigebatur .

Undecima die decembris anni 1391 Guillelmus Ceriain a

secretis ducis Turonensium, ad CaStelletum prodivit, narravitqu0 hominem nomine Thibaldum de seu arreaux, nupi rapud Sociacum, non procul ab Senonibus spoliatum sui bonis

sui, se uxorem siliamque riu OcciSa S, ab uno X Suis fruis nomine Perrino Cou Sin, qui re ei Petrata, Rufugerat, certiorque sucius Guillelmus praedictus interfectorem Parisiis

versati domiciliumque in via Bosariorum habere, eo verat ut inde deduceret Perrino traheretque ad Castelletum. Steautem aberat, Sola Vero aderat uxor, quae ait Thibaldum esse ersia SylvaneetenSem urbem. Tune Guillelimus metu fecit justitiam impl0rans. Tribunal itaque si Ouye la cla meu du-quelmaistremuillaum et Ueu restat de S personne attendutius, i sinormite du cas...is imperavit equiti servienti ut apprehenderet Perrino ubicumque ei Occureret, non autem in loco sancto vel asylo Quum fiebat hujus g0neris denuntiatio, comperto rei Omicilio Uies ei dicebatur perendinus, publiceque jubebatur sistere Serviens qui haec operabatur, Secum ducere de-

57쪽

- 49 bebat testes duos si ou est que en eris crimine ian Prgentn est pus rei de On ljoui nomQnt. Des ea dilatione AE erviens resere it, relati , lue is rebatur u lici qui in tibulus publicas transeriben am curabat. i post re dises ceu Salus non vadimo itina sistebat judex tinniebat attamen ut CAS-tellet stylus dicit qui de documenta tradidit, an se existum

pronunti illum, magi Stratus dΡbi bat pro certo habere qu lecas soli crimine et capital, item qu 'it oit id venu . , einde Suspicionem, o infitione acta, confirmatam suisse . denique procrastinationem express se in domi ilic nocem is si nisi a tam que te eas sibi tota che au ire inter dei s u que les appe aut solent sal sans interuption Iem cautum est quel j0ur e juge te ac interim a , peler et uis pro non e Sonbannisse ment'. D Verisimile est rem usu minus sis ictam fuisse et ab udic nonnulla earum praeseriptiosium otii SSAS, neque Semper maleslcOS in exilium ejectos, qui reperiri non pOSSent, cum letique eorum , sent inopes laris et undi Sententia exilii perplete conem proclamabatur; vetabantur in ne siqu' ligne tengent compa igni au dessus Omme n e Xcipere hoSpites et celare si Sur uine de mi sui re cor se et bilus en versmondit se igne ur rex). Mai qui conque les trou vera hors lieusain s 'essore decies prendi e ins 80mbli es de gen8, a cry, aharo, a Son de cloelie et par oules es Ob es et mante resque On Ourra'. grasstitor, cui dies dictu elat, Vadimonium non constituisset, et si extra perieulum esset is in quem graSSatu ertit, non in exilium ejiciebatur'. Pio nuntiat exili si te cler de a par0isse en v bie nec edule a crieu par laquelle it eri par es carres0ur de Paris telis est pro non cie any et que do regnavant audian ne te recepte recelle, heberge, de nunee, ide, ne consorte, Urpat ne de orsa ire corps et biens en vers te ob nostre Sire n. Quum accu Salus actioni magistratuum se Subtrahere Olebat, in aedes Sacra Vel in monasterium confugiebat, jure asyli

58쪽

- 50 usus. Asylus Sacer habebatur itaque sucinorosus quilibet omni opera enitebatur ut in eo saluti Suae consulerest Crina inalis codex narrat furem quemdam qui quondam in ipsa via publica sue Iat deprehensus, compreliendenti non restitisseri deinde petiisse a Serviente ut per vicum Sancti Jacobi dueereiur cum igitur prope ecclesiam Sancti Severini pervenisset, impetu Subito Se expedivit, ad aedes Sacras cucurrit, ingressusque locum inde avelli non potuit et omittia justitia meruit

Quum tamen accusatus quisquam in asγlo se collocabat, juberi poterat sistere vadimonium si post tres dies non vadimonium constituerat, anno mulcta itur'. Denique Siquis occidisset aliquem prope asylum, in mente habens eo statini confugere, jure tutelae non fruebatur, neque poterat ad alterum asylum properare ΙΙΙ. - De carceribus Castellati. Reus quisque, OStquam comprehensus erat, in carceribus Castelleti ordinariis sic enisu nuncupatae erant detrudebatur; nec ulluS, praeter mandatum cancellarii Galliae vel Par- lamenti vel Praepositi, a Serviente quopiam poterat in carceribus recludi aliis quam Castelleti, injuncta sexagi ut solidorum Parisiensium mulcta . Carceres, ut jam monuimuS, erant in arce quadrangula, quae interioribus cavaediis circumventa stabat ad Orientem aedificii Arctota carceribus reserta erat a parti superiori ad inseriorem rei includebantur in superioribus contabulatis. Intelliguntur inde verba monachi Sancti Dionysii, quibus enarrat Castelletum a multitudine, anno 1418 t tempore turbarum, invasum CaStellum Parisiense principale violenter ingressi, mox t carcere ascendere Sunt conati, resistentiam repererunt. Invadentes m mpe a regiis ministris

59쪽

ejecti fuerunt, qui si multos per altiores senestras Castoli seli

proj secerunt , Caree res igitur non erant quasi os de depressae obscurae e et humidae, Sed potius cubicula spatiosa et aura perstat R. De nominibus omnium Caslelleti carcerum qiros novimus, diu quae, itum fuit, e t quam nam i ibuerint Originem, de qua

tamen non satis constat. Interea carceres C stellet hodi Hrnis carceribu comparare non aequum est, in quibus ei Amissu Libertat se, publice hospitio excisi iuntur et publice alui itur. E conti A. Hus quisque in carcerem Astelleli conjici batur item n mori uin si V tu e seriam canium ubi tur habitare eb 'ba videlice mercedem a clam solveri pro Singuli, diebus aut noctibus,

deinde vitam Suo sumptu tolerare. Reus igitur in Casi leto gravabatur non solum libertatis desectu, sed etiam iptivitatis Sumptu. Commodis fruebatur prout pecuniam solvebat. Sed copi i cui lite non erat eligendi suum locum pro suis facultatibus cuique enim locus dabatur secundum conditionem nam et causam Pt jussi,nem judicis qui eum com

e rem alicu u sine Praepositi nuctoritato In Castelleio fuerunt carceres quatuordecim'. Primum quidem quinque erant ejusdem generis, scilicet : es Chaines, Deau votis, a Mole, a Salle et Barbarie vel Glo lette, qui os lanium aptissimi et maxime si honne Stes prison u erant insuperiore rei parte positi. Qui detinebantur in eis una degebant, loco sat spatios utebantur cuique lectus commodabatur. Pro singulis noctibus duo vectigalia singuli pensitabant, pro loco nempe et pro lecto Selliget pro te eloquateri os denarios. pro Oeo duos, sed licentia dabatur

1. Relig. de Salut-Denis VI, 248. 2. Dd. XIII, 10 l. 3. In sequentibus praecipue utimur : edit ab Henrico V dato mense malo, anu 1425 Ord. XIII, 101 et documento cui titulus est Ceso ut es status de araeole u Chastellet de Paris . Hoc editum fuit ab mat Cham pollion-Figea apud : Droit et sages concernant est a Dau de consti uclion public et mi es sus a 3 race des rois de France, Paris, 1800, iu-80, p. 163 - 165; et a Leber apud Collection de Dissertations Autices a 'LiStoire de France, t. XIX, p. 369.

60쪽

vectigal pensitabat. Excipiebantur lamen qui versabantur in urbarie vel loriet te his nempe humi cubare licebat. Sedundi generis su erutri ties carceres, Latoueherie, Deau monto latries che et hi non ita duri Hoc habebant prii-prium quod clausi carcere Vocarentur detenti namque non uti degebant, sed in cellis Se parati'. a Boueheri et lassi res h peculiariter mulieri us addicti erant'. Ibi otium solvebantur quaterni denarii pro singulis noctibus, binique pro loco. In tertio carcerum genere, conditio durior id genus habebat tantum unu in carcerem nomine De aut ais, qui n)plum cubiculum erat, primam arcis contabulationem capiens, Xacte quadratum, cujus cernuntur redhuc nomen

men Suraque in descriptione reaedificandi Castellet versus annum 1684 sucia, et in arcuivis generalibus Servata'. Ibi detenti, permixte eo: locati, cubabant in tegetibus aut iri strato feno Contabulatio erat pavimentata, eaque in media erat ingetis lacus aqua plenus et lupis, qui major lapis appellabatur. Detenti solummodo binos denarios pro Singulis noctibus

Sosvebant.

Ultimi demum quartique generis carcere, uerunt omnium PeriSimi, numero quatuor, Scilicet a Fosse, te uis, a Gour in vel Bersueti, Oubliette, in celiis Subterranneis, Siti, in plano humillim O, sene Strulis angustis illustrati ibi pessimi grassatores recludebantur, hominesque egeti qui vel denarium unum exigebatur enim Solvere rarissime quibant. Aiunt hos carceres fuisse si tres Ordes et obScure priSonS D, praesei im a Fosse qui erat ita cavatus quod nomine Significatur et ita profundus ut nec lucem ne auram admitteret, ungUS tu inSuper et On inverso similis ita ut nemo ibi rectus stare posset nec recubare. Huc accedebat quod ima pars aqua abundabat eo deScendebatur per cochleam quae

3. Douet 'Arcq. Cholae cle ieces insidites relatives tu regne de Charies VI, II, 27 .