Isaaci Vossii Variarum observationum liber

11쪽

, DE MAGNITUDINE mare domita postmodum tota Italia, Graecia Asrica, gy

pto Hispania&Gallia, toto denique usque ad Eustatem

subacto Oriente, Scin infinitum propena Quin post tot triumphos crescente civitate adeo nihilominus decrevisie urbem, ut non nisi quartam partem, eius quam prius obtinuisset area: His circumscribereticeribus. Quapropter non inutilem spero me praestiturum operam, si quod omnibus urbibus inanibus ubique contigit rebus publicis,idem quoque Romae contigisse ostendero, certitque documentis palam fecero, urbem illam florente populari regimine dilibertate integra, non ad eam modo quam diximus, quamque superstites ctiamnum testantur muri, verum ad vicies amniirrum majorem provectam fuisse amplitudinem eandem vero eversa libertated oppressa primum a Sylla lae- inceps a Pompeio: Caesaribus republica , ita paulatim esse

ciminutana, donec tandem in eam quam Iustinianei, qui hoc tempore supersunt, declarant muri, deficeret mensuram.

Animus non est ea hic repetere quae iam saepius ab aliis occupata suere, nec exponere quibus initiis, progressibus urbs civitas Romana ad tantam provecta sit magnitudinem. Primum fuisse Syllam qui post reges produxeriti moerium complures scribunt. Sed aliud pomoerium , aliud murum ampliare, ut postea dicemus. At ei jam diu antea muros urbis prolatos fuisse colligo ex Horatio, cum in Arte scribit tibias antiquis Romanis admodum fuisse simplices, minimeque spissa thoatrorum sedilia, sed vero 'squam caelit agros exteηdere ictor, S urbe, Luatior amplecti muria, inque diurno Placari Genius festis impiat Helus, Accessis umeri u moaisque libentia major. Cum enim ex Livio lib. vii constet primos ludiones ex Hetruria accitos fuisse anno, Urbis CCC x C. clarum satis fit

4ς quo tempore haec Horatii verba intelligenda sint, ut du

12쪽

RO MILVETERIS. 3bitandum minime sit, quin saepius codem manente ponace.

rio, urbe tamen&civitate crescente, creverit etiani muro.

rum ambitus. Ab Augusto vero aucta suiste ecia ut mor-nia. Quaenam autem iuuanta fuerit haec ampliatio, licet antiqui non prodiderint scriptores, ex eo tamen quod murus prior ad centum octoginta protenderetur stadia,& quod aperta esset pars urbi ad Campum Marcium satis verisimiliter poter consci Antiqua nempe moenia decimo viae Ostiensis milliari lapide usque ad Ante nem luvium excurrebant. Quod vero ab Aniene usque ad Tiberim interjacet spatium id supplevit Augustus. Non. dum iste exstabat murus cum suam Dionysius Halicarnaim sensis ederet historiam is quippe veteris tantum mentionem fecit muri, qui non excedebat Viginti quinque pass. millia, ut paulo ante monuimus. Sed vero cum Augustus post illud tempus, quo ista scri hcbat Dionysius, totis XXIV. imperarit annis, manifestum est, o demum tempore aucta ab illo fuisse moenia Ut vero sciamus tempore Augusti a quod diximus augmentum accestisse moenibus Romanis, adscribam verba Plinii, idque eo lubentius, quod illa non intellecti multis viris doctiso antiquitatum Romanarum studiosis multorum fuerint caula errorum, dum ea vel temere corrigunt, et inepti interpretamentis in absurdos conantur abducere sensus. Sic itaque ille, lib. iii cap. V. Moenia ejus collegere ambitu imperatoriim Censoribusque e palanis anno conditae DCCCXXVIII. sas. xx, complexa

montes septem Esa dividitAr in regiones quatuordecim compita earum CCLX v. Ejusdem pati mensura currente a militario in capite Romani fori consit ut ais Iraulas portas, quae sunt hodie κumero triginta septem, ita ut duodecim porta

semel numerentur , praetereaHurque e veterasus jucem

quae esse deferor : Dis passuum per dire. Ium xxx M.

DCC ux . Ad extrema vero teciorum cum cauri pratoriis a eodem militatio per vicos mκium viaruo mensura colis et

13쪽

DE MAGNI Tu D IN Esere veterum librorum scriptura nisi quod&in vulgatis,in

in longe pluribus manu exaratis codicibus in primo eomma. teno xxx. . sed vero III millic CC insuper ex

hibeantur passis. Hujus autem varietatis, qualisis in multis quoque aliis occurrit locis, non aliunde petenda est causa, quam quod tempore Theodosiis postea , non mluerint complures qui Plinii exemplaria depravarunt& nulla scriptoris habita ratione, suorum temporum mensuras pro mensuris substituerunt veteribus Uerum id esse sitis col. ligas hscripto de mensura orbis terra quod anno XV. re nilui fieri curavit imperator heodosius, quodque in multo rum passam occurrit Bibliothecis quia tamen nondum quod

sciam editum, non pigebit ipsa adscribere verba. Post ungregatam Epimiam de quasionibM decem artis

Grammaticae, cogitavi ut liber de mensura provinciarum orbis terrae sequeretur, secundκm illorum auctoritatem, quos saeratre. Theodo semperator ad proviκcias praedictas mensuram Hs miserat. Et juxta Pliuii Secuηdi praeclaram auctoritatem ipsarum dimen onem volo supplens sendere. Sed duabus cau- contra temporum rationem scrip ram missorum Theodosii vertis Plinii Secundi ordine scrileηdi propono, eo quod illi in

duodenis novis is mestus di enti antiquis fecisse se affirmant, ae quod exemplaria odicum naturalis historiae Plinis Secundi 1uae scrutatus fui nimis ascriptoribus utrimorum temporum dissipata pravidi. Sermones quidem praedicto. rum missorum quia misius vitiose scripti sunt quantum pota-ero corrigere curato.' At ubi in libris Plinii Secindi eorempte abrique alia numeros fieri cognovero, loca eorum vacua in terim fore faciam, ut iso Henero certa exemplaria, quicunque repererit emendet. Nam uti dubitavero num certi necne fini numeri, sicut certos araxabo, ut praedictis quisque -- ras viderit, eraciter eorrigat. Niali suporem praebere δε- et quando numerus militum inter Plistum Sseundum ae missos peratoris dissentit, quoniam icti ficat praedixi, quod inten-- vrae hoc opus persecerκη quam veteres te antur. Noa

14쪽

ROMAE . VETERIS. Non est itaque obscura ratio quamobrem in multis Pinii exemplaribus extrita veteri mensura alius substitutus sit

numerus continens mensuram murorum quos fecit Iustinia nus, quique hodie etiamnum magna .ex parte persunt.

Quod si quis dubitet, illum vel ipse redarguet Plinius, cum

statim postea modum explicat, quo inita fuerit haec mens ra. Cum enim ut Dionylius Halicarnassensis seribit dissicile admodum fuerit moeniorum ambientium Romam colligere mensuram, quod propter aedificia intus extus cingentia non ubique pateret aditus ad murum, rationem explicat qua moeniorum traberi potuerit longitudo. Dicit itaque suo tempore portas Romae fuisse triginta septem, aequalibus intervallis distantes a lapide milliario in media urbe constituto. Hinc patet maenia illa quae describit hoc loco Plinius, in semicirculum suisse disposita, Meandem prorsus habuisset. guram, quam Fabius Pictor antiquae tribuit civitati seu agro Romano, cum eum arcus sermam, cujus chorda esset Tiberis, reddidisse testatur. Lexa his iste suisiet semicirculus, facilis sui siet dimensio. Dato ni intervallo a milliario ad portas, id est, data semidiametro, datur quoque semicirculus. Sed propter obliquitatem Tiberis non constabat

quantam partem circuli absumerent moenia. Rectam vero diametrum veni ted hoc quoque dissicile cum in Traniliberina regione eadem quae in ipIa Roma occurreret dulicultas, quod omnia aedificiis essent occupata. Eadem ratio obastabat, quominus tortarum intervalla cognosterentur.

Quamvis illae ut aequali a milliario aureo distabant mensura, ita quoque paribus a se invicem distarent intervallis, quo tamen exactior fiat calculuso minor committatur error, dicit tuti imum fuisse ut duodecim portae semel simulque numerentur per directum, neglectiso praeteritis septem antiquis portis milliario vicinioribus in hac ratione mensores Vespasianorum collegisse longitudinem muri xxx M. passis CCLx V. quem paulo ante triginta millium pastium rotundiore dixerat numero. Sit itaque milliarium au- 3 eum

15쪽

6 DE MAGNI Tu D IN Et eum quod in capite ori Romani prope Tiberim erat post tum A. Ipse Tiberis BC. Moenia Romae qualia sub Augusto Vespasiano erant BO EC In hoc muro notentur

XXX vG portae, quae conficiunt xxx V I. intervalla Si in exa tum semicirculum disposita fuissent moenia , haberemus tria aequaliad aequilatera triangula, qualia sex integer continet circulus, facilisque omnino fuissct dimensio. Verum quia ut diximus non constabat quantam circuli partem moenia absolverent dicit duodecim portas,id est, duodecim portarum intervalla,simul numerata fuisse mensura currente per vicos rectiores, quod eo facilius fieri. poterat, quod Augustus meto vicos qui antea enormes erant, direxerant.

Qitam vis vero ea dimensio alibi quoque fieri potuerit, pona mus tamen cam institutam uisi a C versus E per vicos C DE. Cum vero omnes portae aequalibus a milliario, id est, a centro urbis, abellent intervallis, clarum est data odia

C DE dari quoque perpendiculiarem A Fin residuum ejus

16쪽

ROMAE VETERI s. 7F in similitet arcum seu curvaturam muri Cossi, quae

cum tertiam longitudinis muri contineret partem oportet

ut suerit passuum decem millium cinsuper CCL v. cum totius muri teste Plinio longitudo fuerit triginta millium V DC CL xv. passuum. Ex hoc porro Plinii loco certo manifeste cognoscitur incentorum Roniae amplitudo. Sed hoc quoquc cognoscitur a medio urbis, sive a milliario con stituto in capite seri, ad singulas portas intervallum sui se decem millium passuum , ita ut tota diameter passuum fuerit viginti millium. Hinc quoque patet moenia Romana ambitu suo non totum implesse & absolvisse semicirculum. Si enim diametrus fuerit viginti millium , necessum est ,

cundum rationes Geometricas, ut dimidius circulus conti

neat triginta inum millia cinsuper passii 418: Desunt

ergo parius 663; Tantillo nempe spatio moenia Romana semicirculo minora suere Iam vero si scire velimus utrum haec Vespasiani jussu facta dimensio recte instituta sit, optime id nostro cognoscere possimus seculo. Quippe cum nulla aedificia & nullae excelsae moles facultatem metiendi impediant, & notus sit situs fori Romani in cujus capite prope Tiberim collocatum erat milliarium lausim promittere futurum ut siquis a soro Romano veluti centro describat semicirculum ad ripas iberis decem utrimque distantes passuum millibus, ambitum illum aliquanto minorem inveniat semicirculo, ita ut ad cosnoscendam Plinianae menturae

17쪽

De trigi ita septem v BIS ROMAE Ortis

totidemque iis De tribubus.

UM in antiquioreRoma nulla portarum in tractu tanstiberino apud scriptores occurrat mentio, siquidem nullus praeter Sublicium crat pons, qui tamenin ipse belli tempore dissolvebatura minime dubitandum quin triginta septem me portae, quas memorat Plinius, omnes in eo, quem hactenus descripsimus, suerint muro,&, nisi salior, manifeste id ipsum Plinii indieant verba. Cum ille muro tribuat longitudinem triginta millium M praeterea passuum DCCL xv. ex eo quod addit, susscere ut duodecim portae semel numerentur, satis manifeste conficitur aequalia fuisse portarum in. tervalla, ita ut inter singulas portas spatium intercesserit

passitum DCCCLIV t. Quae sane justa legitima est

mensura Stultum vero fuerit in ambitu undecim ventre. decim millium tantam portarum multitudinem fingere. Portas quoque triginta septem Romae fuisse assimat P. Victor ad finem scripti de regionibus urbis. Sed cum Valentiniani tempore compilator iste vixerit, non potuit sic scri psisse aut sensisse, itaque, libenter ab aliquo e Plinio additum existimo. Porro si quis numerum portarum quae in antiquis marmoribus Scapud Festum alios memorantur simul componat, inveniet verum esse quod scribit Plinius. Sedri ex viarum numero idem deprehendi potest. Siquis enim vel earum solum, quarum apud antiquos scriptores superest memoria, subducat numerum, plures quam triginta inveniet, neglectis etiam iis, quas in Transtiberina constat

suisieregione.

18쪽

ROMAE VETE RI s. Sedo ex tribuum numero facile aliquis colligat quantam lini fuerit Roma , si urbanas cum illis componamus tribu bus quae in avia, id es in suburbiis, habitarent Sub regibus postea quamdiu Romana stetit Respublica, nunquam

plures quam quatuor tribus uere urbanae, quae Romae, quatenus septem continetur montibus, fixum haberent do micilium. At vero in agro suburbano primo quidem xv I. dein x x I, mox X X a deinceps xxx V tandem etiam post bellum Marsicum quadraginta quinque numerata sueretribus Tot etiam plures suisse, licet ex antiquis satis cola ligere possimus monumentis propter antiqui tamen nu meri religionem, non plures quam tri inta quinque dicebantur. Quamdiu vero hic numerus substitit, usque ad tempo ra Sullana, omnes istas tribus Romae habitasse certis confici potest testimoniis neque obest quod easdem per totam Ita liam dispersas postmodum suisse constet. Sub Regibus nem re quando ager Romanus nutquam ultra decimum octa uum a sero Romano extendebatur lapidem, iste nihilomi nus sussciebat ager alendis tam rusticis quam urbanis tribubus Aucta deinceps republica Romana, cum ex victis aut dedititiis Italiae populis innumeri civitate donarentur, cresceretque non numerus tantum, sed lamplitudo frequentia tribuum, nec alendae tantae multitudini Romanus sus liceret ager necesium sui ut victarum gentium

agri aut toti, aut ex parte, Victoribus cederenti Suadente

itaque utilitate divisi inter victores suere agri, victique ad augendam civitatem Romanam per tribus uere dispersi, rnesis Roma novis colonis, quid agr0rum curam haberent,& simul illos, qui in provinciis remansi ent, si quid forsan

rerum novarum molirentur comprimerent. Hac ratione faetum est ut tribus quae antea Romae erant, divisae suerint,& partim Romae agitarent, partim Vero petr NOVincias i. 1pergerentur. Quamvis autem in proVinciis plurimum versarentur , praecipui tamen etiam Romae suos habebant lares, ad quos contiliorum tempore revertebantur, Haec cum

19쪽

1 DE MAGNI Tu DINE cum multis scriptorum testimoniis Vera esse cognoscamus, non est ut dubitemus, quin Romae omnes quas diximus tribus, praecipuam suam habuerint sedem, cum in pro vinciis, coloniis municipiis, tribuum nomina inatioLnes suisse dicuntur, id ea qua monuimus ratione esse acci

piendum.

A P. III.

qualia fuerint, i Romae antequam a Sylla, vel potui ab. Augusto Caesare ampliarentur.

fi haec quae descripsimus, ita quoque antiquiora moenia non totaim ambiisse urbem id a parte Hetruriae Tiberim loco muri fuisse habitum,l praeter multos alios non uno in loco testatur Dionysius Halicarnassensis. Idem lib. m. anno urbis condita CCXCl. scribit istoc tempore muros urbis Romae non fuisse maiores moenibus Atheniensium Constat vero illa fuisse stadiorum LXXX aut circiter. Ad itineris diurni longitudinem porrecta fuisse testatur Aristides in Panathenaica. Iter vero unius diei licet non eadem semper accipiatur ratione, quippe si per multos dies continuandum sit iter, inris seu mansiones viginti ut plurimum passu.um absolvuntur millibus, sed si unius diei iter seorsim spectes, multo patet latius. Itaque Strabo itineri diurno sta dia adsignat ducenta & quinquagintain aliquando etiam plura quam trecenta Procopius cum decem .ducentis id componit stadiis. Sed Vero Graeci antiquiores, ut Herodotus in Melpomene Dicaearchus&complures alii itineri diurno terrestri ducenta tribuunt stadia , quae viginti quinque passuum conficiunt millia Qui Syracusarum moenibus aequalem faciunt ambitum Athenarum, consentium quippe&illis CL xxx stadiorum tribuitur ambitus

20쪽

llis VETERIS. IIHabemus itaque antiqui muri Romani longitudinem porrectam ad millia x xi I. passio quingentos, aut etiam milliaria i , si stadia septem cum semisse, cum singulis componamus passuum millibus. Sed hoc quoque patet muros a Sulla cla postea ab Augusto ampliatos sex millibus &passibus DG in X aut si alterum sequamur calculum

octo millibus4 passibus CCL xv productiores fuisse istis

antiquis.

Unde incoeperitvi ubi desierit antiquus iste murus, multis dictu admodum videbitur dissicile. Cum ne eorum quidem moeniorum quae construxit Augustus, quaeque desci ibit Plinius ullae hac tempestate supersint reliquiae nemini mirum videri debet, si prisci istius muri milia hoc tempore compareant vestigia praesertim cum sua quoque aetate illa inventu dissicilia suisse testetur praedictus Halicar nasiens s. Parum hic uvant scriptores antiqui, quorum flentio sitis manifestum veteres Romanos stante libertate& durante Republica non magnam murorum gessisse curam, confisos potius virtute ia multitudine civium. Crebra quidem prolati pomaerii occurrit mentio, sed nihil hoc ad mu-

S, cum constet non tantum post reges exacto, sed amquoque antea, crescente civitate crevisse quoque moenia ex-rra pomoerium, quod septem montium ambitu Qtiam cum amplissimum esset terminabatur,

Sed vero omnis dubitatio & dissicultas cessabit, si Dionysium Halicarnasseum & Plinium sequamur, & veteris istius muri initium promoveamus addecimum viae Ostiensis lapidem, unde emum ad Laxx stadia procurrebat ad Anienem, aequali semper intervallo a milliario distans

aureo. Non ulterius procedebat mur Tempore Rei p. X-

fructus. Spatium enim quod Anienem aiberim inter-3acet sine moenibus fuisse tempore Hannibalisin postea, constat ex historia. Alterum ero confirmat Pompeius