장음표시 사용
21쪽
1 DE MAGNITUDINEE ηa via Ostiensi, ad lapidem undecimum. Neque enim proba videtur lectio vulgata.Verum multo magis ipsum hoc confirmat intervallum, ii enim murum hunc ab initio una decimi lapidis sive a Ficana , ut habet Festus persequaris usque ad Anienem habubis stadia Lxxx seu tot quot
diximus passi millia. Quod si isti longitudini licias id
quod Augustus huic muro addidit, producendo eum ab Aniene iterum ad Tiberim, invenies reliqua quae supersunt octo passitum millia Supra enim Fidenas Crustumeri um excurrebant moenia Augustea. At vero prius aperta crat via ad Campum Martium , nulloque praecingebatur muro. Proposuerat quidem Caelia obstruere hunc hiatum, sed Augustus demum perfecit Clarum hinc fit quanto spatio moenia urbis ampliare voluerit Nero Caesar, cum in animo habuit ea Hostiam usque producere. Cum enim ad Ficanam murus iste jam antiquitus fuerit promotus , iacile colligere possimus illum non magnam admodum rem prae stiturum fuisse, si quod voluit persecisset, & Veteres muros
Ostiam usque continuasiet. Verum si ea tantum parte non autem circumcirca murus uisset ampliatus, convenientem non habuisset circinationem, ut mirum non sit praetermissum suisse opus. Sed neque hoc mirum cuiquam debet videri, quod am sub Regibus & mox postea tanta fuerint
Urbis c moeniorum incrementa Ostiam Versus, parum tamen crescente urbe ab ea parte qua Anio sui Non tantum propter utilitatem ex vicinia maris ut plerunque fieri solet,
sed & ratione situs id contigisse, quia nempe planioris aedifficationi aptior sit ista agri Romani portio, socent nos Festi schedae, Posicam Palatii dicta es ea regio urbis quam Romulus obversam poquit, ea parte , in qua plurimum erat agri Romo ad mare versus S qua modi me dilitu urbs, cum Etruscorum agrum a Romo Titeris discladeret, catera vicina civitates codes aliquot haberent oppositos.
Perporam vulgo legitur Pectuscum Palatii, Malieno promius uti mina alia insertum loco. Ab aruspicibus nempe
23쪽
inditum nomen, qui cum cardinem vocarent eam lineam quae decumanum ad angulos secaret rectos, posticam dixere istam cardinis partem, quae a centro designationis meridiem spectaret. Posticum itaque Palatii seu postica linea ca erat, quae a foro Romano Ostiam versus tendit. C A P. V.
Occurritur quibu)dam argumentis quae huic tantae magnitudini adversari identur.
3 Romoerium vel ipso attestante vocabulo extra mu ros soX Palatini montis radicibus terminatum tua e primitus suisse uno consensu fatentur pleriquci Prolatum deinceps fuisse a Regibus iraecipue Servio Tul lio loc quoque constat. Ampliatis ab illo ab aliis
postmodum moenibus, pomoerium jam non tantum extra
sed etiam intra muros fuisse loc quoque plerique testantur scriptores. Ex iisdem quoque clarum pomoerii terminos nunquam excessiste septem colles siquidem constat ne Aventinum quidem usque ad tempora Claudii Caesaris in tra pomoerium suisse. Religione prohibitos ne producere- in pomaerium scribit Dionysius Halicarnassensis. Nempe vetabant augures, Diatii fices reliqui sacerdotes, quorum intererat ut multa sedisciis vacua in media urbeo Palatino Vicina relinquerentur loca, apta captandis auguriis, lustrali dis agriso circumeundis muris, exhibendis iudis, specta culis , aedificandis circis, unde non modicum redundabat emolumentum. Dicitur quidem Sulla protulisse pomoerium, ideoque auxiste pontificum augurum collegium sed tamen jus antiqui pomoerii mansisse vel ex eo colligas, quodne Aventinus quidem collis se aetate intra pomoerium su- erit receptus, quod exteriores muta quos descripsimus
24쪽
ROMAE ET EOS. Is ita aedificiis fuerint obruti, ut nullum omnino ibi pomae.
tium fuisse videatur. Hinc satis ut puto clare conficias, Pontificumis augurum, quorum in potestate erat terminos ponere, praevaluisse autoritatem, idque obtinuisi, ut Roma non moeniorum laxitate, sed pomoerii finibus term naretur, is quidquid extra pomoerium & septem esset colles suburbiis accenseretur. Si sic statuamus, cessabunt omnes sere controversae, quae complures doctos antiqui talis studiosos hactenus exercuerunt viros, cum Vix quidquam in veterum occurrat scriptorum libris , quod non facile hac ratione intelligas. Quando itaque urbem septem circumscribi contineri collibus scribunt veteres, hoc de pomoerio, id est, praecipua ejus intelligendum est parte: utpote quae Palatium atria comprenderet nobilium. Ut vero ait Ovidius Iovis describens regiam ad exemplum civitatis Romanae. Pleis habitat diversa locis, ita quoque quidquid extra pomoerium esset, extra urbem esse credebatur, nulla habita moeniorum ratione quae inconspicua erant apsis aedificiis depressiora. Inde est quod Aristides in Orat de Liailus Roma , ne digna quidem ea existimaverit quorum faeeret mentionem& neget minam alia habuisse moenia , quam Euphratem P Phasin caeteros Romani imperii terminos A populo Scplehe Romana insuper ab infimi gentium multitudine habitabatur quidquid esset extra pomoerium. Ibi vivebant omnes orbis Romani populi vicatim divisi, ut idem habet Aristides, ibi totae nationes simulo consertim habitabant,ut Cappadocum, Scytharum, Ponticorum, & aliarum convplures,ut apud Galenum loquitur Polemo In Transtiberino
suburbio agebant Iudaeivi AEgyptii Alibi Catii, Germani.
Dacid Britanni, denique longe maxima urbis pars crant exteri ut testatur Seneca, mundi faece repleta ut Lucanus. Innumerae quoque erant ibi nobilium villae quae tamen licet intra moenia essent, suburbana nihilominus mce bantu Ampli.
25쪽
16 DE MAGNITUDINE Ampliandum tamen hoc in loco judicium, ut rem to tam conficiamus. Nam si hic subsistamus quid sentiemus de Plinio, qui cum omnium quotquot suere urbium longe
maximam faciat Romam, utpote cui tribuat ambitum nia jorem Lux pasi . millibus, terminari tamen eam ab Oriente
affirmat aggere Tarquinii Superbi sit inter portam Colli nam quilinam, ideoque vix duobus in millibus di stantem a media Roma Quid item dicemus de Dionysio Halicarniueo, cum scribit post Reges non ampliatum suisse Pomoerium, religione non permittente, cum tamen idem anno Urbis GC x a moenia Romae aequasse aut etiam sit perasse assirmet muros Athenarum aut Syracusarum 3 Adeone sui existemenius oblitos suis utrosque scriptores, ut nescirent quid scriberenta Vulgus tamen antiquariorum se censent. Sed nos scimus errare eos quam plurimum, cum antiquae urbis mensuram ex hodiernis conantur colli
gere reliquiis, & aggerem Tarquinii, quem hoc in loco memorat Plinius . tam Vicinum Aureo fuisse contendunt Miltiari ut non nisi duobus ab eo passuum abfuerit milli bus, cum decem minimum abfuisse ex ipso possit confiei Plinio. Quaerat aliquis, an ergo Tarquinii tempore an ta jam suetit Roma, ut agger iste adeoque ipsa urbis portae ct muri civitatis totis decem pass. millibus a medio remoti esse potuerint foro λ Quamvis ex eo quem adduximus Dionysii loco haud obscure cognoscamus non defuisse olim
inter Romanos qui sic crederent, praesertim inter sacer dotes augures, quorum intererat rebus & operibus suis
religionis ergo majorem quam par sit adscribere vetustatem: licet etiam necesse sit jam tum quoque magnam admodum fuisse Romam, utpote in qua centum triginta civium numerarentur millia Vi tamen mihi persuaserim aggerem istum Tarquinii, quando primum fuit exstrumas, pluribus quam quatuor millibus a primo remotum suisse illiario Sed quomodo inde ad decimum migravit lapidem Realaondei pro me Livius, qui de pomoerio agens lih ptimo sic
26쪽
ROM E UETE RIS. II sic scribit; iuriis incremento, femper quantum uenia processura erant, tantum termini consecrati proserelantur. Cunivero agger rite Tarquinii medius esset Collinam inter Esquilinam portas, necesium quoque fuit, ut prolatis nice nibus portis urbis, simul quoque medius produceretur agger se murus. Dixeris hac ratione non clandem fore aggerem. Quidniis praesertim si ex iisdem reaedificatus sua crit lapidibus ut plerunque fieri solet. Licet vero id non
sit, nihil tamen obest, cum ex augurumis pontificum arbitrio nomina imponerentur,is solenne omnibus semper se. culis uocis fuerit, ut si quando portae taenia promoventuro ampliantur, antiqua ut plurimum serventur nomina. Si exempla petas, cilla quoque accipe. Lucum Camoenarum Antrum Egeriae, quod Numa solebat stequentare, quamViS Verus eorum hoc tempore ignoretur i. tus, illud tamen constat haud longe extra portam fuisse Cipenam, quae tunc admodum mediae urbi erat Vicina Creascente deinceps sub Consulibus civitate & promotis ad deci mum lapidem moenibus4 portis urbis, simul quoque mi gravit sonso Antrum Egeriae camoenatum Silva ad deci 'mum quintum lapidem Ariciam quippe omnia haec suere translata ad Nemus Dianae, quod quam latissime patebat, adeo ut sinitimum csic moenibus & cxtremis Romae sub urbiis Manium Egerium primum' Romanis iacerdotibus
tractum hunc Nemorensem Dianae consecrasse constat
Festo. Sed vero Cato Originum II vocat hunc Baebium Egerium. Verba Qus haec sunt apud Pristianum, lib. iv. Lacum Dianium in nemore Aricino Egerius Baebius Tusculanus dedicauit dictator Lati s Pari ratione cum multa alia veteris Pomoerii loca, tum quoque Lacus Iuturnae Clivus Virbii una cum urbis moenibus fuere prolata Clivus Virbii crat prius ad quartum lapidem vicinus Esquiliis vico Patri tio Agger antiquo, quae praecipue loca a tenuioris conditionis hominibus aut etiam a mendicis tenebantur. Iste
Virta clivus cipse quoque ad colles migravit Aricinos,
27쪽
18 DE MAGNITUDINE si tus est statio mendicorum, Iudaicorum praecipue. Judaeis quippe sacerdotes Luci Nemorensis totum locarant Aricinum altum, unde Iuvenalisis ipsem quoque silvam ejectis Camoenis dicit mendicare. Notanda vero ad hune Juvenalis locum verba veteris Scholiastae In via Appia ad
portam Capenam, id es ad Camaenas. inadi am i eo, quia supra eam aquae uectus es, quem nunc appellant Arcum sit Iaulem Primum enim Due ibidem fuerunt fortae, quae porta Capena vocalatur mempe eo, quo iste interpres1cribebat tempore, porta Capena ad illum redierat locum, quo sub primis fuerat regibus quoque nunc sere visitur. At vero tempore Iuvenalis dicit portam istam vicinam sua isse Ariciato Luco Camoenarum ad decimum ab urbe remotam lapidem, ut ostendimus, quemadmodum S caeterae urbis portae, quae postmodum diminuta Roma esse desie runt, ita ut sex vel septem in unam coaluerint. Quin amplius addo, crescente perpetuo pomoeri moeniorum amplitudine apsos quoque creVisse montes quam latissime finium suorum protulisi terminos Semper quidem augures sacrorum antistites Voluerunt ut universa Roma septem contineretur montibus; sed redundante i vium cincolarum copia, cum pauci isti colles tantam non caperent multitudinem, primo quidem exaedificata sui esto. ta ea planities, quae ultra Aventinum Ostiam Versus jacet.
Mox deinceps agri qui longius a sumine absunt crebris
assurgunt collibus cilli quoque inhabitari coeperunt. urbi accesserunt. mansit nihilominus antiquae religionis mos, ut Roma non nisi a septem comprehendi diceretur montibus singulis quippe montibus augures Iacerdotes complures adjecere colles, qui velut appendices iisdem
accederent ita ut uno eodemque omnes censerentur nomine. Esquilino itaque monti addiderunt Cispium Dppium montes, qui utrique complures continebant colles.
Uem Coelio, Quirisalivi alliis contigit montibus, ut facile aliquis ex sacris Argeorum colligat libris, quorum frag
28쪽
ROM VETERIS. I9menta servavit nobis Varro quarto de L L libro. Frustra sunt qui in illis, quae hoc tempore supersunt moenibus.
tot montium capita se juga invenire conantur aut ex Rufi
Victoris de regionibus urbis libellis priscam satagunt
explicare magnitudinem, cum illorum aetate, ne vicesima
quidem antiquae urbis pars superfuerit. Vel solae Esquiliae
maiores crant, quam sit totum illud, quod hodiernis in cluditur muris spatium. Illud quippe ne totos quidem septem amplectitur colles, cum asor horum extra muros exulet portio. Si neglectis amfractibus Iaciniis muri ambitum persequaris, ne integra quidem decem passuum conficies millia imo ne septem quidem si omittas campartem, quae est ad Tiberim, ubi nullus olim murus. Tiberis quippe erat loco muri, ut Dionysius Halicarnassensis sit alii paliuri testantur. Tantillo tamen spatio complures totam quanta olim fuit includunt Romam, ita ut necesse sit illam nusquam fuisse, cum domus Neronis totam istam Occuparet aream. Instant tamen nonnulli quia nulla alia murorum hoc tempore supersunt vestigia praeter ea quae Bellisarius exstruxisse dicitur, ideo etiam Romam a. xioribus unquam inclusam suille negant moenibus Uerum an ideo Capitolium non fuit, quia nullae nostra artate comparent reliquiae Antiqua moenia qualia subprimis ruere regibus, una cum septem portis Plinii se . asiani seculo esse jam desierant. Quae postea fabricata fuere vicerant conspicua tempore Dionysii Halicarnasiens s. Aureliani murus non supererat aetate Iustiniani. Si antiquiora, quae decem ut ostendimus a Miliario aureo aberant passi millibus scrutario inquirere velimus moenia,
aperienda est tellus ad sexaginta vel plurium pedum protunditatem, & sic demum fieri poterit ut Millain alia
muris editiora missicia in conspectum veniant. Et nos quoque olim ad quadraginta sere pedes tellurem vidimus subrutam summaque ibique columnarum vix emergentia conspeximus capita, ut vel hinc aliquis cognoscat, quam
29쪽
Irustra illi sint qui antiquam Romam in hodiernae urDis quaerunt supersicie Longo tempore non aedificia tantum, sed & integrae subsidunt urbes, nec quidquam profuere
insanae operum substructiones ut non altius profundius illa rerum domina terras subierit, quam olim supra fundamenta exstiterit. Non quidem negaverim superesse ctiam num vetusta quaedam monumenta supra terram malium
emine: uia, cujusmodi suiu Pyriamides in AEgyto, murus Sine iuni in ipsa Roma Amphitheatrum, Pantheum, columnae Traianiis Adriani alia nonnulla verum id li minus cedentis saxei factum est beneficio & simul quod ipsa olim fundamenta multum supra terram exstarent: nam sane omnium harum molium culmina multo altiora fui e quam vulgo existimant, certis colligi potest documentis. Septizonii quod Severi csse creditur, ne quarta quidem altitudinis superest portio. Venientibus ex Α-srica in ipso mari culmen ejus olim conspiciebatur. Septem quippe adsurgebat Eonis totidemque columnarum ocinibus invicem sibi superstrudiis, collium Romaeia simul totidem planetarum prae se serens imaginem. Ut vero credam etiam Pyramidas deprciliores eu quam olim fumrint, facit mensura hodierna, quae non respondet altitudini aut latitudini antiquae. ala muro Sinico seu potius Serico, licet certi nihil habeam, fieri tamen potest, utinaile quoque instauratus suerit sicubi subsideret Ut ut sit, in Vanum laborant, qui antiquae Boisionis aut Nini scrutantur reliquias, vicenim aliter fieri potest ut non urbes illae ducentis aut pluribus infra telluris superficiem do pressae sint pedibus utpote in molli riguo exstructae foelo. Quotidiana quin etiam docent experimenta quaelibet communia quoque aedificia, in quibuslibet sere locis, habita tamen ratione soliis ponderis prementis, seculi spatio minimum uno aliquando etiam duobus aut tribus pe
30쪽
ROMAE UETERIS. I primi. iberim Vero suisse terminum Romae, opus noncst ut moneamus, cum in eo plerique conveniant antiqui scriptores. Quod Vero dicunt, nisi transtiberina regio accenseatur Urbi jam erum non esse ut forum Romanum milliarium aureum fuerit in media Roma umbilico urbis in eo omnino fugit illos ratio. Ostendimus moenia Romana in semicirculi serinam cinxisse urbem atqui omnes in eo consentiunt Geometrae , idem esse semicirculi
centrum, quod circuli cum centrum non tantum dicatur id punctum, quod in medio circuli seu figurae, sed quod in ipso figurae occurrat ambitu, ut in semicirculo;
aut etiam quod sit extra figuram, si minor emicirculosuerit sectio. Quod vero existimant castra Praetoria, quorum in supra memoratis Plinius meminit verbis, olim in
eodem fuisse loco ubi nunc visuntur, id manifeste vel ex ipso Plinio falsum esse evincitur, cum illa longe extra moenia in fine collocat suburbiorum. Constat plura suisse castra praetoria, pluribusque in locis dispersa, quamvis non ignorem Tiberium Cissarem praetorianos in una con duxusi castra Sero demum sub iis qui postea regna runt Imperatoribus una cum moenibus migrasse ad illum in quo hoc ostenduntur tempore, clarum ne ex iis quae postea dicentur.