장음표시 사용
121쪽
ruris acceptam, alcue utriusi morbi curationem in uno capite eo eulauit,licet alter ex humore tenui Sc bilioso fiat, alter ex crasso ac Melancholico, at ideo ut genere distinguuntur, ita diuersum genus curationis exposcunt. Pustulae siquidem biliosae uel sola totius corporis purgatione, uel etiam emplastris super locum affectum impostus,nonnuns autem manu curantur. Verrucae uero,ut docet Galenus lib. xiiii. Artis Curativae, cap. xvii. cum aliis instru mendS, tum etiam pinna ita adaptata, ut totam verrucam suam uitate comprehendat, ait adeo firmiter haereat,quod ea desubter . Verruca radicitus euellatur. Quem euam modum docet Auicenna Fera vi'. Canon. iiii. cap. xiij. &hunc locum uere potuit ad Galenum authorem reserre. Sed ubi oportuit Galenum citare te siem, ibi eius testimoniu praetermisit: ubi uero reticere, quoniam no de Verrucis, sed Formica potius corrosua curanda agebatur, Perperam allegauit. At solent omnia Avicennae sere placita essit talia,in quibus fides de*deratur. Quod uero scarificatio Prunae seu Carbunculo sit adhibenda, docet Galenuslib. xiiij. Therap. me inodi, p.π. dicens: Quinetia scarificare eiusmodi tumores post
a languinis missionem,alienum non sit. Sunto autem incisiones mei diocribus altiores,propter in sinantis humoxis crassitiem. Quibus uerbis Galenus Avicennae sententiam penitus damnat: no enimiolum scarificationem adhibendam esse docet, uerum etiam non
ex bile, sed cra ssis magis humoribus prouenire Carbunculum in . nuit. Exissis satis constat, Prunam seu Ignem Persicii, Carbunculum oeesse idem morbi genus, non obstante 4Avicenna in eiu morbi curatione nonninita Galeno dissentiat, solet enim is homopla runm morborum curationes confundere, id quod sequenuerrore dilucidum set.
o Allucinatur Avicena Erysypclam, Formicani
miliarem, nem* Persicum, morbos natura
distantes, corundemq; curationes confundens.
Primum omniti Avicennam coindere Erysypelam cum Formica miliari certum fit ex rin iij. non siij. Tracta. primo, p. ubi inter caeteras Erysypelae notas hanc etia ponit, quod com/hurit,&sua uirtute uesicat. Quae sane magis propria inalteri morboide quo agit in sequinu caPire, quem iPίc Formicam miliarem Galenua
122쪽
rem,ea potissimum ratione nominant, quod semicatchin emescas siue pustulas milio similes excitat. Galenus emtib i. ad Glau
tat . Si uero tenuis bilis, minorem acrimonia serit, is calore exi guas pii milii seminibus similes insuperficie cutis excitarit
rnodat. Non autem solum praedictorum morborum notas ses
a mne' confundit Avicenna. Nam remedia, quae ipse
adhibet ad Erysypeia super cutem existentem, sunt quae a Paulo ad Formicam miliaremineu ut ut ipse uocat ad Herpetem nussulo haec sunt: Ad Herpetem pustulosum scoria plumbi ex uino austero contrita mox illinita plasma eκ soliis Belae in uino decoctis superimpone. Haec reme cha menna ad I auli imitationem scribes, Erysenelae adscribit ita init ens: Et si fuerit Erysypela super cutem, curetur ex scoria
no.Sed &uerba sequentia apertissime monstrant, quod curatio Erysypelae apud Auicennam Formicae miliari potius conueniat Statim enim subiungit: U uretur cum eo, in quo est resolutio S
exiccatio sortis cum infΗἴliatioe. Nemo enim est qui nae nisi qui tritum illud in medicina principium innorat Cori A,
non competere, sed mans Formicae Corrosiuae, seu Herpeti exe
uae ad Glauconem eap. iii. in hanc sententiam scribit: Herpes aut ,-- -Πxum d xQdu corpori euacuatione attinet, ut Erysyneiata curare oportet. Quantum is eri , 'ri'
sunt, restigerari quidem deiyderam, similiter alta M
Evtypeuunno tamen ea seriit medicamera, quaeprae 'dciuod inerant, etiam humectare natura apta sunt, sed sola admittunt
123쪽
a , refrigeranda, quae eua maxime possunt exiccare. Ex quibus u ira Galeni uerbis tria colligimus. Primum est, quod idem sit Herpes
exedes,de quo agit Galenus,&Formica corrosiua, de qua tractat Avicenna, id quod etiam maxime liquet ex iis quae Avicenna de Foimics corrosiuae curatione scribit, nam eadem sunt his, quae de Herpetis exedentis cura praecepit Galenus, uerba eius haec sunt: Uia autem secundum quam curatur Formica est, ut quae ex ipsa est corrosiua, alienetur ab humectatione, quam iam administram in Erysrpela: humectatio enim n5 est conueniens in hulceribus. Secundum,quod ex uerbis Galeni colligitur,est,quod sortiter exiccantia non conueniant Erysypelae, sed Formicae corrosiuae. Tertium est, quod omnis humectulo sit prohibenda in Formica com roliua seu Herpete exedente, hinc est quod mox subiungat: No a igitur uel Lactucam, uel Poligonium, necum stagnis Lentem,aut a palustrem Lotum, uel Anthylion, vel Psylion, vel Portulaca, uel Serim, uel Semperuiuam, uel tale aliquid, quod refrigerare possit atcphii mectare, apponendum, quae Erysypetatibus erant oppor a luna. Ex iis i tal crassiis admodum Avicennae error manifestatur, qui has ipsas herbas, uel magnam earum partem in principio m rasionis corrosiuae Formicae probat, inquiens: Et administra in
γ' principiis eius post sicut Lactuca& Nenuphar, Sc Semperuiuam Ο & Volubilem,& Portulacam. Adeo Avicenna sibiipsi pugnat
nam paulo ante dixerat, in ea quae debetur Erysypelae humect tio sit fugienda in curanda Formica corrosiua, mox tamen lactu cam, Semperuiuam Sc Portulacam iubet adhiberi, quae Galenus ilib. xiiij. Therap. Meth. cap. iij. ad Erysypelae quidem curatione
comendat, in secundo uero ad Glauconem in Herpete exedente, propter eorum humiditatem censet euitanda. Itaq: iam satis con stat, Avicenam Erysypelam pro Formica, et e regione Formicam
pro Erysypela, no sine magna confusone, accepisse: siquide quae
erant Erysypelae remedia refrigeratia Sc humectantia, ea Formicae corrosiuae adaptauit: quae uero Formicae competebat, emccanti scilicet, haec retulit ad Ervsvpelam, tantus est Avicenna medicinae
magister. Nec minori, seci aliquanto maiori in Pruna Sc Igne Persico usus est confusione Avicenna: nam quid sit lanis Persicus, apud eundem n5 satis constat. Aliquando enim ipsum ex sanguine crasso dc Melancholico docet generari, ut facit Fen iij. Canon. iiq. tracta. i. cap. i. iis uerbis: At uero a sanguine grosso malo fiunt species exiturarum malarum. Nam si eius malitia uehemens merit
124쪽
ει Iaduroueniet Erysypria, δc eueniet cohustio dc eru/ , ,sta, ex deterior est, Ignis Perscus. Aliquando uero ex hile flaua ut errore praecedenti indicauimus,constare assirmat. Insuper Ionem ' 'Verticum nunc idem genus facit,ut uere est cum Pruna, sici a Fent'. anon. ii l. tracta. i. cap. ix. ubi ita scribit: Haec duo nomina ab , , Ioluta lunt luper omnem pustulam corrosiuam uescantem, adu- , ,rentem, faciente accidere Escaram, qualem facit accidere combu- , , uio oc cauterium. Nunc uero diuersum a Pruna, Ut cum eodem dis
'c' mx ignis est magis Cholericus, Pruna uero maris , ,
melancholica. Quandocvetiam trahit ipsum ad Eormicam corro , stivam, sicut cum eodem loco scribit: Et quando absoluiturno , ,
men Ignis Persici de illis, super quo est illic pustula degenere For
micae comestiuae, adurans, uesicans, in qua est aliquid ambulans. , , Intercium ad hormicam miliarem transfert, ut cum capite praedi
elo inquit: Et quandol sunt cum Formicae speciebus dc miliaris , , mala febres uehemetis caliditatis, perniciosae. Quasi apud ipsum , , A vicenna Ignis Persicus de Formica miliaris no differrent. Necum referat, utrum Ignis Persci vel Formicae miliaris signa ma ni fellet, idem quom Avicennarin iij. non. iiij. tracta. primo, capite primo de apostematibus dc pustulis, Ignem Persicum non Pormicae miliariissed potius Erysypelae in naturae uicinitate contaciat, alim ita scribit: At uero ex sanguine grosso & malo fiunt spe , , cies exituram malarum, nam si eius malitia uehemens fiat, &ipsi
iis adustio proueniet Erisypela, &eueniet c5bustio dc crusta, &deterior ea est, ignis Persicus. His uerbis Avicenna Ignem Persicu ' 'facit no modo in materia, sed etiam in forma cum Erysypela com ' 'municare. neci: hoc in loco nominati ab eo Erysypeia dc Ignis Periacus morbi, aliter disserunt, nisi quod alter altero deterior est. Iam cum manifestum it Ignem Perseum seu Prunam Avicennae non Latis futile cognitu, nihil mirum, si statim in initio curationis erret, uenae sectionem ob id conserre docens, ut sanguis evacuetur bilio vis. Qui error cum praeceden ti errato satis super sit impugnatus ideo luc plura non addemus. Plura tamen si qui cupiunt, Leoniscenum, nunqua satis laudatae eruditionis homine legant. Ani mo expendantianet studiosi ueritatis, quantae in Avicennae Canonibus subsint tenebrae, quantae denio errandi occasiones, quad Mita duae lint paginae, in quibus hic homo no mox sibi pugnantialci ibat, quod utinam aliquando animaduertantiqui eundem laus temere medicinae principem statuunt.
125쪽
U Rrat Avicenna plane infantiliter in cur/tionem Althohom, id est, Bubonis pestiferi, remedia
Satis notum est ex iis,quae in errorem quadragesimum sextum annotauimus, Althohom apud Auicennam ess Carbunculum 1eu Anthracem, & eum maxime qui pestilentiae tempore in inguinibus,quae Graeci Bubones appellant,oritur. Id quod etiam inai cant uerba Avicennae,quae scri Feniij.Cano.iiij. tracta.primo- cap.6'. inquiens : Antiquissimi medicorum nominauerut eum nomine, quod translatum est in Arabico Althohoin, Omne apo Rema existens in membris glandulosae carnis. Prieterea Altholion esse Bubonem pestiferu, facile deprehendet, quisquis eiusdem de Althohom uerba est iis, quae Paulus Aegineta de Bu. Done scripsit, contulerit: sunt enim eadem quasi remedia, quibus Avicenna Althohoin, 6c Paulus Bubonem curat. Βουζωνὶ uero omnium generum praeter naturam rumores in quacun corpo ris parte factos, Graeci quondam uocabant. Paulatim deinde ad certa aliqua genera contracta fuit uox, priuatimo dicti Bubones, qui aut offensa propinqua parte, aut hulceribus aliis, aut dolori laus sine periculo plerun adnasci consueueruta Aut qui per pesti
enuperi'ulo ing ume solet in inguinibus, umsupsic euam Bubonem, alterii
eπtrinseca, ais adeo ex sanguine no necessario ma m dican renns , ueluti spongia ex Pusca, & lana ex uino Sia oleo acerbo, uel Rofaceo, uel melino, uel Lentiscino, uel myrnno. nullum enim ex his in tali Bubone periculum imminet. ut quiuis artis medicae peritus intelligit. In secundo uero restire'
126쪽
poteris: et si quando id feceris aliud quippiam, quod in alto sit corpore offendes. Galenum quo imitantur omes nostrae aetatis Messici, qui Bubonibus istis nullo pacto refrigerantia, reprimentia in medicamenta, sed calida potius 6c digerentia, discutientia ue ad hibent, probe intelligentes reprimentia medicamina ad interiora
impetum uenenatorii humorum uertere. Hoc uero non animad
Dertens Avicenna, nulla adhibita distinetione, remedia ex repri mentibus adhibet in principio ad Althohoin,id est, Bithonem pestiferum quibus nihil potetit in hoc malo esse periculosius.Auicerinae haec sunt uerba: Althohoin uero ipsum, dc quod currit cursurius de eis quae nominata sunt, curetur in principio cum eis, quae constringunt& instigi dant, cum spongia insula in aqua Sc aceto, aut in oleo Rosaru, aut oleo de pomis, i ai hore Masilicis au t oleo
de myrio, ista fiunt in principio. uihus uerbis manifestum sit,
Avicennam haec remedia accommodare Buboni pestifero, quae Paulus ei qui a caussa primitiva, seu extrinseca oritur, adhibuit, ita ut iam satis constet, Avicennam sua sere omnia utcsi sine iuditio ac delectu corrasisse,quando remedia quae huic debentur morbo, alteri apposuit, adeo ut praeter consusum quoddam chaos in auin thore hoc nihil ostendere possis. mirum igitur est,cur Carionem, quem Fen prima, Canone primo, pire primo ponit,rio animaluerterit, quo innuit in omnibus apostematibus calidis adhibenda
esse in principio, quae repellant & intagidet, demptis iis quae sunt
de materii quas principalia membra expellunt. Quis est uero qui nesciat cerebri enauctoria esse Adenes quae sunt collo: cordis,quae sub alis: hepatis autem,quae sunt ininguinibus Proinde nunqualicet medico, his reprimentia adaptare medicamenta, maxime in pestiferis Rubonibus, quando alias ad nobiliora membra, quaeqi in alto corpore sua sunt, humores detruderentur, quod non sine ma rno aegri pernitie seret. Non desunt tamen, qui in Avicennae excusationem dicant, quod uidelicet uoluerit non super iplum Althohoin, sed potius partes ipsi uicinas, ne corruptio peram hulet, reprimentia imponi medicamina. Quibus resporuleo, in hoc genere morbi praestare semper no solum ad locum aneetum, sed etiam proxima tabem pestiferam quantii fieri potest euocare.
Si enim a locis cit cunstantibus repercutiatur,quaiarum ab eXtriri
secis partibus, ignobilioribus mali depelletur, tantum ad intrin sicca oc pleruncule talia detrudetur. Illud deniet inpestilentia obteruatum cst, quanto Plures cuus maerioris Partes assiciuntur,tota ux
127쪽
noxia foras prodeunte,tanto min us subessepericuli,sicut ubi unsi solum locum occupauerit Carbunculus, aegri salus pene desperata est. Non est ergo,quod Avicenna ab errore excusari queat.
ABerrant nostrae aetatis medici, immodicis in dicamentis purgantibus sebricitantes, tertiana
maxime correptos febre, excarnificantra, cum alte
rantibus uti remediis, iuxta Galeni placita, magis consultum sit.
Nemo est qui ignorat, si omnes se e nostri seculi Medici id
maxime conentur,ut in Febribus intermittentibus,rerliana etiam
exquisita,non semel, sed iterum ato iterum purgantes medicinas propinent deuorandas. Id quod ipse quot olim,n5 sine maxima corpusculi iactura expertus sum. Quαm uero erroneum sit, primum ueterum testimoniis, deinde etiam ratione una aut altera demonstrabimus. In primis itaq; inter Latinos occurrit Cornelius Celsius,qui libro secundo, capite undecimo ita stribit: Ergo nun Quam in aduersa ualetudine medicamentum eius rei caussa rectes a datur,nisi ubi is morbus sine Febre est. At ubi Febres sunt,sauus a s est eius rei caussa cibos potionesi assumere, qui simul & alant, &sa uentrem molliat. Oribasius quo in medicinae Compendii ait: a s Crudi autem existentes humores, antequam incipiant generare γα aegritudines, caute sunt evacuandi, iam autem Febrientes nullo,, modo. Galenus eua libroPrimo Artis Curatiuae ad Glauconem, cap. ix. de tertianae exquintae curatione in hunc modum scribit: a , marinae autem aquae, salsae, nitrosae, at sulphureae plus quidems, hilis educunt, sed multo minus spotabiles prosunt. Praestatueros, neq: ipsas utiles dicere, quandoquidem plus qualitate nocent As s euacuationibus iuuent. Equidem noui quenda corrupto iuditio, , iisce balneis uti persuasum, deinde extenuato corporis habitu, addi, tantam uenisse perniuem,ut tabe consumptus interiret,reliquaues, ro uictus ratio ad bilem etiam cπcernendam exhibeatur. Semper , , autem Oportet contrarias qualitates illis quae praeter naturam in s s ualuerunt opponere,cum hoc multo plus iuue u quomodolibet dis euacuare, sed net hoc ipse nouerat, neq; ab alio docente didice
a1 rat. Quibus sane uerbis Galenus manifestissime docet in tertiana. Febre
128쪽
Febre id magis conari debere medicum, utcotrariis qualitatibu
Febrem oppugnet,Q ut quomodolibet evacuet,quando euacua
tiones istie subinde plus qualitate noceat, A repurgando prosint. Proinde, si aquae salsae dc nitrosae tantum huic, de quo stridit Galenus, obfuerunt, ut ad tabem peruenerit, cur no luciem deiectoriis medicamentis, iis' immodicis, fieri possetc quae certe praedicti aliariter multum bilis educunt, attamen qualitate sua no minus obunt. Et suerunt non pauci, quos Medici hoc pacto ad tabem de duxerunt. Hinc ut in exhibendis purgatoriis medicamentis, in acutis morbis, cautos redderet Medicos Hippocrates, ita prima Aphorismorum Mith. praecepit, tyrii ν οἴεει παθει ν ολι κιο
mn ι. Id est, In acutis passion ibus raro,et in principiis medicinis purgantibus illi,& hoc cum praemeditatione faciendum. Nem tamen temere id fecisse Hippocratem constat, quando ut Galenus in eius Aphorismi explicatione scribit, net periculum minimum in morbo acuto, uti pursante medicamento, cum omnia id generis sint potentia calida: Febris uero quatenus Febris est, Sc sui ra, tione nedum calefacientibus at exiccantibus,sed potius contra riis,hoe est humeetantibus et restigerantibus egeat. Quare ut paulo post ait Galenus, si exhibetur medicamen sit Purgans, oportet cons erare, an maioreX HONiorum humorum euacuatione fiat utilitas, ct consequatur detrimentia. Erit autem utilitas, s abso molestia omis humor noxius 6c infestans evacuetur: ut uero hoc fiat, primo oportet consederare, nunquid aeger idonee se ad huius nodi purgationem habeat. Sed quia calidi dc sicci ut plurimum tertiana Febre corripiuntur, ob id etiam reliquis minus, ut tali maxime apti ad purganda medicamenta idonei erunt. Praeterea si Galeno credimus lib. X. Therap. metho. cap. v. inedia calidis & siccis corporibus maxime noXia est. His uero qui in calida et sicca aestate Eebre laborant, quae scilicet ex ustione, aut labore immodico, aut uigiliis, aut comprehensis iam animi motibus sit contriusta, non tantum noxia est, sed si quicqua aliud plane perninosa, quippe uel in
Febres ardentes ex ea incidunt, a quibus nisi prius mors occupet, in Hecticas migran Latin ab his in marasmum, uel protinus ardentibus praeterius in He mcas. Quod si iram calidas δc siccas naturas tantum malum ex inedia corripit , cur idem non 8c ab immodicis deiectoriis medicameus,quae lubinde inedia multo magis corpus
129쪽
exhauriunt, coringeret Porro cum curatio tertianae dc omnium quoci: Febrium putrescentium in hoc sita sit,u t humores noxii Febres facientes evacuentur, & calor qui praeter natura irui alui ex Pugnetur, calor autem in tertiana multo humoribus noxiis mMior sit, ideo in eiusdem medicatione, ut antea ex Galeni quom de/creto diximus, medicus magis ad cotrariam qualitate eXpugnandam animum uertat, aut quomodolibet evacuet. Quod iid ideo dixerim, quasi in uniuersum sebrientes purgatoriis medicamentis non esse tentandos putem,quando euacuatio per eadem commode facta, iuxta Galeni etiam lententiam,a ratione no si aliena. Hoc ν Unum aut moneo, ne iterum atiniteria adhibeatur, ait hoc pacto
aegrum ad tabemusin perducat. Et id uoluit quoci: Averrois libro VR. colliget, cap. xi. in hunc modum scribens: Haec Febris si sue rit pura tertiana erit secura Sc absq; periculo. Et scimus certissime, ατ quod natura habebit dominiit super hunc humorem, Sc propter hoc non debemus eum mouere cum medicinis attractivis,sicut est γα Scammonia, eo quod rectificando eam quantum plus possumus,ar semper membris principalibus habet inducere nocumentum, Scam Propter hoc uirtutem debilitat, δc auget etiam caliditate labrilem, , siccitatem suam. Et si aliud non induceret nocumentum, nisi cos a riamen surgendi Sc decumbendi, modicum n6 inueniretur, quia a s complexio inde supercalest et debilitatur. Sed apparente signo di estionis,non est malum,dare aliquam medicinam attractivam inunc modum, ut des ea quae habent lenire materia & humectare. Proinde diligenter admodum medicae prosessionis candidati,ita animo perpendant, nec plus aequo ad purgatoria medicamenta febrientibus propinanda sint propensi, sed alterantibus etiam reo mediis aliquem ede in iis curandis locum sinant.
uiant a uero nostri seculi medici, qui sebrientibus balneo interdicunt, cum tamen ueterum testimoniis ad Febrium curatione balneo commo/de adhibito, nihil sit utilius.
Mirari prosecto satis non positim, quo pacto magna Medico rum nostri temporis pars in eam deuenerit insaniam, ut febricitari sciomes, aer incum quisita correptos Febre, a halneo peni
130쪽
tus arceant, cum tamen id nullius authoritate, nee ratione aliqua ualente ratum sit. Raram fortassis obtrudent, qui tracta. x. cap. iid.
de Cura tertianae Febris in hunc modu scribit: Cum Febris aegrudimiserit, adhuc eodem regimine quo prius,post Febrem per tres dies erit regedus. Quibus trafactis, pullina caro aut hedina danda est. Interim tamen a balneo & sole & uino abstinendus est. In quibus uerbis metes insinuat, in tertianis Febribus etiam post depu gnatam iam Febrem non esse balneandum, at si stolide, satis indi cant ea quae docet Galenus libro primo Artis Curatiuae ad Glauconeci , cap. ix. de Curatione Tertianae exquisitae ita scribens: Balnea uero calida ex aqua potabili prosunt, tum quia aliquid bilis educunt, tum etiam quia tua qualitate plurimum iuuant, nam liu iuscemodi balnea humectant,& potentia refrigerat. Et paulo post Atqui balneis admodum delectantur, si etiam bis in die lauari permiseris, non aberrabis, sed illud semper habeto in memoria, ut in tempore id faciant: si uero euam coctionis signa ostendantur, tuc etiam si saepius laueris, nihil deliqueris. Quibus utim uerbis Gale nus edocet, balneum in Tertiana exquisita non solum post concoctionem,sed etiam statim circa initia esse utile, id quod iis uerbis indidat,Si uero coctionis signa ostendantur, tunc etiam ii saepius la ueris, nihil deliqueris. Quasi dicat, ante concoctionem semel aut his, si delectentur, in die tuto lauari possunt, concoctionis autem, notis apparentibus, si saepius etiam lauentur, nihil oberit. Quod Harius ostendit capite sequenti de Tertianae notae curatione, ean dem ad exquisitae curationem comparans, dum inquit: In tertia/nis uero non exquisitis nem statim circa initia balneare expedit, quemadmodu in exquisitis intellige sed cum primit coctionis si gna apparuerint.Conuenit aut ideo Eebribus, tertianae prscipue, balneii, eo' ut Galenus ait, potentiam humectat atm restigerat, - νγ tam δαται, Hippocrate scribete, πῖσ Di mus τάνοια
Id est, Victus autem humidus febricitantibus omibus confert. Quod uero balneum aquae dulcis, de quo uniuerso hoc
errore nobis mentio est, non solum humectet, uerum etiam resti neret, praeter Galenum etiam ostendit Hippocrates libro secundo de Ratione uictus sic scribes: Dulcis aqua madefacit &refrigerat. Et praeteriam dicta Galenus lib. X. Therap. mellio. cap. vii. Soliuaquae dulcis etia recenset inter remedia, quae extrinsecus admota, corpus refrigerant & humectant, ait enim: Extrinsecus corpori