Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

111쪽

Quibus adiungere possumus betae ac brassicae prima iuscula,vinum immaturum, acerbum,sive fructuariu , siue cereale fuerit: item omphacium, d ex fruc tibus, quae ex reipsa malacria dicuntur, Maiareia quibus sylvestria non insita,caeteraque vinis dedicata succeduci. ac deinde poma citrii emonia,&quae poncilia dicuntur. Item grossulae fraga, butalia. mora ex rubo idaea: cynosbato collecta. Aperiunt autem&absterget cibaria amarum perienesa succum ipsa vetustate prae se feretia, cichorii pri in q, mum decoctum, vel ipsa etiam substantia: item S ' με capparis iliua in acetariis praeparata Eruc tuumaturorum nuclei praeter quae origanum, hyssopus, satureia,mai Orana, thymus, saluta, petrΟ-

selinum, vulgi nostri iuscula per hyeme ut iampridem dictum est)emendari solita: verum pauid

vehementius id efficere videntur aromata, Indi Aramata. corum munerum deliciae, quibus conditis, aut etiam in farctis, atque omnibus modis apparatis utimur. Caeterum udd ad vinum antiquum tenue,album,aut rubellum, generosum ac defoecatu attinet: id veri; internos corporis meatus aperire dubium non est,quemadmodum nec aquam pluuia,aut ex criptis ac cisternis haustam. Huius etiam est facultatis crethmo, foeniculus, anisum,

coriandrum, auregiorum ac citriorum cortices conditi, cinnamomum, Oscata, Oseruae helenii,authos,florum genistae,cichorii,hyssopi, salutae quicquid denique uti dicebaturo cibario-

112쪽

IO DR HvTRIMENT Isrum amarum gustui saporem , minus tamen ingratum ,referre persentim US. I Proinde commoda sunt ea cibariorum genera, pituitosis, praepinguibus, ac plurimum humidis,vel otio degentibus atq; aded iis, quibus

copiosa cerebri ad internas partes effluxio ventriculum pergrauat. Hoc tamen unum diligentissime animaduerte dum est, ut horum parcior, ac moderatus sit usus offendu enim, sangui nem interdu elicitit, pulmonibusque noxia sunt.

Quae ventrem emolliunt.

Ix bene prospera est corporis valetudo, nisi I venter quotidie deiiciat. Verum eam nonnulli molestia patiuntur, vel ob melanchΟ- Iicam intemperiem fortassis, vel negotioru procellas,vel sedetaripvitae c5pulsione, ut sere semper astricta sint aluo. Ad quae incommoda non- nunc accedit caeli, regionis, atq; aded ipsius anni intemperies, aut a praesumpto medicamento

relicta siccitas. Quamobrena perpetuis fere capitis,uel integri,vel dimidiati doloribus torquentur: quibus quum ob catharti cor ac deleteriorum insuetudinem,alimentorum institutione sit occurrendum , de cibariis ad id praestandum at que essiciendum accommodatis, etiam hoc locotta;isis differendum est. usi eDid. Aluum igitur in officio continent,lubricam-

113쪽

que essiciunt omnia humida, oleosa, ac liquida praesumpta: ouum serbile, butyrum recens, ac dulce: pisorum cremor, aut depuratu iusculum. Primum item brassicae, betae, aut triplicis decoctum nullo adhuc sale conditum Pigram au Fera --tem aut segnem vehementius excitant hippota citantia. pathi solis Iapatientiam vulgus vocat iusculis carnium incocta, vel eiusdem etiam radix, quam nonnulli pro barbara, aut rheo barbarico assumunt. Non caret offensione ac noxa Catapulta, seudjua. aut Ricini purgam fugitat piam nominat se catapulta. lia quaterna aut sena pulli gallinacei, aut vituli χ nae iusculis incocta quod mea quidem sententia sis fisupauid inconsultius,non a matronis solu, verum pia. etiam a Thessaliis quibusdam, nostram arte ma o 1μῆ, gno aegrotantium periculo misere descedanti m.Aia' bus interdum fieri solet, quorum arrogantia atque audacia eo demum prouecta est, ut etiam si perius enumeratarum platarum perniciosissima semina, aut sennae orientali Utriculos, vel ipsa δε- bHE. etiam folia in puluerem redacta, gratioribus ius lassi viri culis permiscere audeat: quod equidem facinus, non mod ab omni ratione alienum, Verum etiam aegrotantibus perniciosissimum esse mihi videtur L& quod haec aluum immoderatius I matsi cydoniati Lugdunensis Choc est scammonio L 1 Oeconditio in morem conturbent medicamenta: quod vetriculum mirum etiam in modum

subuertant: aded facile est recti specie decipi

114쪽

Ego verycop1osas lactucas adhuc tenellas, cum tantillo cichorii, aut bu glosis, addit hyssopi,

thymi ac maioranae modico magis probarim μμ Maluas autem albucum , aut asphodelum in hunc usum solebant antiquiores excolere, idque foeticissimo successu verum haec quidem olera, nostris iam desierunt hortis conseri. Quanquam reperiuntur , qui etiam hodie suis iusculis incoquant maluarum, althe ,Violariae calendulae,atque Oxalidis solia. Nonnullis etiam oleum dulceiusculis recens extractis ac tepidis, inspergere placet, aut eloto pani commiscere: aliis aute butyrum recens in eundem effectum magis probatur,idque etiam sine fale. G ' Soluit autem aluum absque molestia primum

li aut vitulio nondum salitum , antequam inno Vist uetur aqua unde a prima ebullitione bullionem appellarunt huna aut altera ante prand1um hora assumptum Succus item femoris ouilli, vel capi exassati, prelo , vel quouis alio pacto expressus, myrepsica, salis loco conditus, ac primis mensis

assumptus. Prunorum Turonensium,hornorum

I, in iustulum Primum item cicer u aut pisorum de-Crimosi coetum juretam, aut depuratam vocant cum

tantillo mellis, butyri, aut olei absorptum bera V se etia pista, aut lassis cremor frixus, qui cibus post X.hau; paschatis frequentior esse solet. Quibusdam pia turiones , et urticae raphani summa folia carnibus in-

115쪽

cocta ad irrit adam aluum Vrinasque prouocandas assumere . quemadmodum aliis ostreoru pri ostreorummum decoctum, vel ipsorum etiam recentium 4 qctμ .

aquam, aut ericii marini salsuginem haurire, vel ipsa etiam eiusdem piscis, aut lucii oua quaeso Q ως , strema perniciosissima esse censentur assumere: Wς 'praeterea cucurbitae, cucumeri S aut citrulli carianem elixam, minutissime cotusam, atque in cremorem redactam cum medulla crurum bovis, aut alio ad gratiam codimento, primis etia men sis edere. 2Estate ver3 aluum soluunt Vua matura, melonu caro,sicus, cerasia, armeniaca, mora,pru

na generosa, id genus fructuum praecocium, quos nonnulli paululta efferuefactos vino ac sac- caro conditos salubrius assumunt. Verum haec bene habente Vetriculo aestuan caebvssate,ac bilioso corporis habitu, vel melancholico μ' bra . adusto permittenda sunt potius, quam imbecillo ac crudo: primisque mensis cum solo pane assumi debent citius, quam aliis cibis permisceri, aut postremo loco iniici. Pueros aluo astricta laborantes, mel despu Melde βο- matum in iusculo, atque idipsum etiam sen1bus - . prodest Magna enim est mellis hac in re commendatio. Quinetiam mel aerium, quod manna Melaeri . . cat,solutoriam vim habet, quamobrem in re 'ν sum ac principum usum selectissimum asseruatatur. Qui verypolentas aut panatellas puerorum 'natellisaccaro condiunt Itali, aut his oleum proticum *-

116쪽

II DE NUTONENT Isinspergunt , commodius ad ventris exolutionem mea sententia facere videntur, quam qui

Sydrargirum admiscet quod quibusdam Hispaniae locis audio fieri.

Quae ventrem astringunt.

TAlis est quorudam corp0rum intemperieS,

ut etiam sanis aluus praeter modu quocunque tempore, veluti naturali quodam incommodo profluat. Quo affectu, naturali quodam instinctu praecipue laborant Balbi, Blaesi,&qui vocabula inter loquendum magna celeritate praecipitant: quique biliosi atque iracundi sunt. Per accidens autem,in id vitii incidunt,quicunque veneri, fructibus, laboribus insuetis indulgent,minusque dum maxime opus est, periuntur, aut assuetam regionem immutarunt,uel frigidiorem incolunt. Quos equidem astringente victu maxime roborare necesse est: quum nihil aeque vires prosternat, caloremque ac spiritus uipro obtundat,atque naturale alui proiluvium. Quinflaviμφ' itim etia victus iis admodu est idoneus,qui post longas alui deiectiones , intestinaq; leuiora effecta, ab antiquo ac diuturno morbo conuale

scunt.

Vires igitur astrictorias,resumptiuas,ac roborantes habent,omnia viscosa ac mediocriter humida,spissa,ac bene succosa,subditicia,atque interdu austera: quae acerbitatis, non ita quidem

117쪽

vehemetis quidpiam gustui prae se ferre sentiuntur. Huius aute generis est panis autopyros he P sternus,aut duoru etiam dieru copiosa ac bene coct a crusta c5 tectus,tusculis spissioribus infriatus, parsi fermentatus, dipyros ac biscoctus. Car cames nes euchymae, solidioris consistetiae,assatae ,haudita re cetes , nec statim ab igne caletes assumptae, praesertim autem perdicina , leporina, ferina, ac multum quidem nutriens bubula, suilla mediocriter salita. Ex leguminibus, oriza, lens excorti-πιθλα cata,faba, fresa, pisa torrefacta, hordeaceae polentae piissana totam appellauit Hippocrates praeter quas frumentaceae nisi instarent, probaretur. Vinum dulce, austerum,acerbum, nigrum, bene κλμ .coloratum , limpidum, optime defaecatum. Bi-rea vel queuta duplex, aut serevisia Vina pyrea vetera, non ita dulcia Aqua pridem eX tracta,ex- equa. agitata dulcis, qualis est criptarum, aut cisternarum,vel cocta, aut candete chalybes qualis est

fabroru)eme data, vel faccaro, aut rosacea cOdita. Lac coctum,Vstulatum, in poletam cum amylo,

vel farina triticea coactu, aut nisi adest febris)ouorum vitellis adiectis, 'anis durioris mica

conditum. Quinetiam ipsi oua igne indurata, aut frixa condimenta ex granatorum succo,om- cindim phacio veteri cydoniorum carne, defruto, sapa, atque id genus caeteris confecta. Iura omnia pinguiora , crassiora, ac spissiora , plurimum cocta. Fructuum autem,astringentem vim sectin.

118쪽

habent, quicunque durioris sunt substantiar, austerique atque acerbi succi, annotini, vino inco-' astri Eti,aut sub cineribus tosti quorum pyra quidem

1 ' maxime probantur serotina, certoliana, calliro-sacea, mala cotonea, punica, auregia, citria acerba, pruna sicca, Remesia aut Turonesia uua,atque alii fructus in furno tosti: palmulae, passulae, sorba,mespila, caeteraque eius saporis. Item pastitia, liba, pemmata,atque tria: que singula partim alimenti, partim medicamenti loco, in vi-

diu S ratione, conualescentibus, neutris, ac sanis imperari solent habita tamen corporis virium, temperamenti, consuetudinis, partium anni regionis, atque adeo aegri fortunaruexacta consideraticiae.

119쪽

DE NUTRIMENTIS

ad Baillyum, Liber tertiuS.

Anorum ac neutrorum corporum per nutrimenta con

seruatio sic habere debet, ut ante demostratum est. Nunc quo pacto aduersa valetudine laborates quod est futuri Medici praecipuum munuS)edncare deceat pro piissime instituamus . In quo efficiedo, diuersum scopii, variamque indicationem insequi nos oportet: sum Udd fanum cor cippostis pus similibus aegrotum dissimilibus plerunque m aegro is alere sit necesse Dium etiam mavis qu3d aliud sit ε' tr e i

aegrot corruptam Intemperiem ad Optimusta Leatib. tum reducere, aliud ver sanum corpus quoad fieri poteri rategrum conseruare Quemadmodum enim in bene fano corpore temperiei constitutionem, lic etiam in egroto morbi naturam, ac tempus prius diligentissime obseruare decet, quam aliquem cuiquam victum instituamus. Est igitur aegrotantium victus, a sanorum cor porum nutrimento longe diuersus: quam ob rem ille quidem absolute tantum hoc verycum adiecto,ac veluti denominatione quadam in nutri δ' - ληmento medicamentum appellatum est restauram viritii, tiuum, vel resumptiuum victi practici dixerunt. H. i.

120쪽

II DE NUTRIMENT Is Cuius differetias pro morborum temporibus,ac vehementia, item etiam decumbentium natura varias designare necesse est.

Nutrimenti medicamento si differentiae.

O Vod igitur nutrimentum diuersi generis

cibaria c5plectens,aegrotantibus offertur: sareum id vel parcum aut tenue, vel abundans, ' aut plenum esse dicitur: utrunQue aute magis ac

γ te m. maus recapit Parcu aut parcius, aca opus est parcissimum: morbum ipsumque committentes humores plerunque imminuit ac tum praecipue indicitur, quum naturam extraneoru humorum coctioni attentam esse percipimus: nempe circa θη din' morborum incrementum ac statum. Abundans verd,plenius,aut dum id quide necesse est pauld plenius nutrimentum, naturam aduersus irru- entis morbi impetum comunit,ac post magnum cum ipso conflictum roborat quapropner morborum initiis ac declinationibus ad virium resumptionem exhibetur. In quo quidem muneregnauiter eXequendo,is praecipue debet esse medici scopus,ut a modice contrariis,dum morbus

adest, paulatim ad similia progrediatur : quibus ipso perfanato, in virium recollectione maxime uti decebit.