Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

51쪽

Tyrrohenici littoris Trigiae, Romanis probatis N a.

Coctu difficillimi sunt meri usii, antiquis asi ibi di pini, vel asell1,ob id fortasse disti, qu3d infinitis bases coctisculorum ictibus ad teneritudinem conciliam , in 'dam verberentum: qui mos meri usiis conditis Assiis. hodie Germanis utrisque frequentissimus est, unde stoc fischium,hoc est, verberatum piscem, Ct 'inseb. vulgo vocare solet. Ab his piscibus dure sunt carnis, ac coctionis, congri, lupi canes, sues, quos co gms. maris sues ac mersuillos vulg3 vocant delphinis

cogeneres, quoru caro bubulam refert, atque1n sis mari fumata, pasta condita, ferinam ementitur: Vi-- . tuli item marini, Graecis phocae,boues vulg&dieti Extremum porrὼ inter caeteros honore pro meriti Thynni, quos tunnos, eorumque carnem: -ί. tunninamVocamus:ac deinceps aetae, quorum C M.

seu, lardu quadragesimale dicitur a carnibus

bona vulgi parte quotannis exaturari videmus. His etiam addendi sunt Murena Iacer tu ma rarma. rinus lampetram nautae vocat quorum postre L certi smUS, Veneno potius, quam alimeto esse cesetur. Hoc verd inter se distant, qudd etsi caetem ter que serpenti propemodum similem prae se ferat: murena tamen ,rostro non estisqueaded hebeti, ac porcinum referente dentibusque oblongioribus atque acutioribus praeditas rineque collum habeat uti lacertus, in tubae Germanice for-

52쪽

mam pertusum sevum porrii ad spinam aut ad

dorsum cospicuum gerit murena, Vt Uentre propemodum carnosse, miniisque extrorsum pingui esse conspiciatur. sulmoliti FIis addendi sunt ulmones, quorum natura, partim marina est, partim fluviatilis: delicatiores enim ad magnorum fluminum Ostia, maiore Vero in alto mari reperiuntur . Horum coctu disti cillimi, qui non nisi sale condati ad nos perue niunt: nam fluviatilibus praecipua laus est: quorum duplex quidem genus esse comperio Daliud rubram carnem prae se ferens, quod recen Sex amnibus mediterraneo mari vicinis ad nos venit: sale autem conditu ex meridionali pelago quod ad nouas insulas ducit procerius, pinguIUS co Felamides piosius, aut crassius aduehitur, antiquorum Pelamidibus fortasse respondens quas Rhodiorum vulgus hodie Palamidas vocat Aliud vero, candida, atque interdum subrubra carne prς ditum, quod rursus marinum est ac fluviatile. Marinum MOmba aut e moruliam vel moream appellat procerum ac magnu , vix nisi sale coditum, ac siccum etiam

a meridionali pelago hic adfertur. Haud ita procerum, candidum tamen, ex Meduerraneo mari uita ad nos allatum , aquilae marinae nomen a veteri- νμrm ius adeptum est , unde nos quoque aquil finum,2' IV quati aquilinum , vel agrifinum vocamus, qud dfortasse magnos δ aquilinos oculos habeat, superiore paulo delicatius. His tamen longe prae-

53쪽

LIBER PRIMVS stat subruber sulmo , squamas latiores magisque conspicuas,&in umbone efformatas gerens, Vnde Armatum piscem Aquitani vocaverunt, dum Armat praecipue adhuc in pelago degit dum autem ab re hoc ad fluviorum ostia excessit, delicatior atque omnium gratissimus effect us, Sturi appellatur, turis. Rhodanum, Ararim, Ligerim, huicque vicinas partes maximo honore affciens. Aliorum praeterea rotundor ac pusilliorum

Piscium marinorum coctu difficiliores sunt An

guillae primum, deinde Verdaciculae, Augoellae Arimia. Venetis, nostris Acus appellatae Gnaecis Galaxit. Item Sardices, Sardellae, vel Sardiniae, vulgGH1 Sardices.ctae: quae non nisi falliae, ac crudae, veluti in acetario comedulum quib Anchelli nostri latiores re Mncbelli. spondere videtur: ut haec omnia salsamenta Sar dica cum Galeno nuncupare possimus. His ad-dedus Moscus piscis, ab insigni odore vulgo ap MUGG. pellatus, qudd recens pelago detrachiis, mos cum redoleat, nulla alioqui prςterquam pedum multitudine insignis, queadmodum nec qui ex Corcyra Neapoletanis frequens est CoruUS,antiqui obmis. Coracinus distiis,ac praeter hos Cuculus a voce Cisculus. quam, dum captus est edit, sic dictus ite Muste Mu ia. larum utrunque genus, qui Capi marini appel capi. Iantur quorum insalubritas, grauissimos insuetis morbos adserre creditur. Planorum verὼ aut latorum piscium, mari Piant,pinorum quidem primas ex Oceano tenent Soleae μεθών

54쪽

Listulae . siue has Lingulacas, siue u glossas nomines

Mirat quapropter marinarii perdicum cognomen Vulgo retinuerunt ad quarum bonitatem accedunt ausillio irrhenici Rubelliones lati qui de hi, breues ac se purpurei coloris quibus nulla e parte sunt in- ura femores Mediterranei auratae, tes aureo cutis fulgore dicti, Massiliensi littore praestatissimi, quo rum tamen suavitatem excedunt eiusdem litto Fh ri ris Phagra, vulgo Pageoti, auratis quidem mino

res, vel iam aeque fere fulgentes, nisi ex fauo ni

abombus Irescerent. Fatendum est autem Rhobum Turia Turbotius botium appellant)carnis soliditate ac candore, latos omne marinos praestare, genero sortimque piscium numeru augere , tertiumque eorum qui coctu faciles sunt Ordinem promereri. Cui tameγὴ ἡ Vix cedit Paster, Aquitanis Passa nominatus, conF4sa similibus fere maculis atque aculeis conspersu S, sed aliquanto minor Cum quibus carnis firmi- Flauii tudine ac candore certant Flauii ac Limandulae, L madula vel aegrotantibus salubres Tenerioris sunt carnis Pluviae ac barbatae hoc a superioribus distates, quod nullis ac Lleis sunt armatae, nihil tamen ob hoc minus contenendi saporis ut magi S Ven-GFli, triculo prosint, quam qui Carletii nominantur, Venetis admodum pusilli ac numerosi, passeris nomen ipsorum vulgd retinentes nostris autem longe maiores, sed qui carnis mollitie nimia humiditate excrementorumque abundantiam praese ferant.

55쪽

lsores,atque his cogenere imperiales nautis ap- pellatae, retii oras ad summam aquam innatan Imperialestes citissime superare solitae: tantum hepate quo latissimo praeditae sunt valentes . Item scatinae, catina episces angeli, vel pedes angeli dictae: quarum ex 4ς 'get .iccata cute, qudd admodii sit aspera, fabri ligna iii suas tabulas perpoli ut Ab his Pastinaca etiam υἱisaea. coctioni contumax est, Massiliensibus Gloriosa Clo, ibsa. dicta. Item Loligo, quae etiam iisdem tauit dici L'ligo tur . Ex mollibus aute piscibus appellatis, hoc est molli cute loco testae coopertis, insalubres sunt,& durae concoctionis Sepiae omnium generum, Sepia. 8 ex quibusvis littoribus petitae. Item Loligines obgines

ac polypi, quos pulpas Massiliensibus dictos co

perim US.

Fluuialium autem piscium facilius subigutur, Fluuialis qui ex rapidorum amnium alueo,aut ad magno puςς I sum fluminum ostia, priusquam urbes ingrediatur,extrahi solet: saxatilium quidem percae ac lo- Z0I chiae Sequanicae,vadosiae,barbatuli Ligerint, go mi L . biones, 4ardones fluminis utriusque, quibus obiones. nihilo inferiores sunt,qui monerii diculur. Item Cardones. lacertuli,quos iam predones vocant,omniti lon - ge excellentissimi Passeres ligerint pluuiasso Lamphod. cant carnis spissitudine, Rhombis marinis fere ues. persimiles , quanquam his quidem mult3mino

56쪽

so DE NUTRIMENT Iscarum magnitudine ac fulgore.Item regium p1-

Truta scem Trutam quae siue ius ala Ausonii, siue Ga - βμ leni hamia ex limpidissimis ac perpetud fluen-

detracta, saluberrima cst, optimu in corpore succum generat, nulloque ventriculi negotio conficitur. Praestantissima est, quae Sulmonariae, vel a rubente qualis est Sulmonum carne vel a magnitudine appellatur. Praetermittebam, nisi Sul- Sulmonuit monis sermo incidisset, Sulmonulos Argenti-- Ἐςo ς' enses, quibus ed loci cecit dissimus est Rhenus: Loei quibus ad Lucios aut potius Lupos fluviatiles Lupus transeundum trochetos appellamus quorum

Mystcbet V nomen, quemadmodum barbatuliorum , atque aded carpionum diminutionem admitterenΟ-

strum vulgus minime patituta magnosque pusillis delicatiores esse autumant: quibus sane generosissimis gallicorum fluminum aluei scatent. Nam Germanici, Hispanici, aut etiam Italici, vel quicunque lacu stres,palustres,aut stagnoru adse-TUntur, minime quidem nostrorum fluuiali hi ustui respondere videntur . Quod non de Luciis tantum , verum etiam dereliquis coctu facilibus piscibus dici posse existimamus: quoru infimus Vrpis est gradus carpis aur, si mauis, carpionibus cyprinos pisces quidam esse conted ut attributus: quanqua tamen Sequanici atque Ararini, quem admodum Benaci lacus suctibus fere perpetuis agitati carpiones, guardiani dicti, summo in

57쪽

LIBER PRIMVsi si pretio haberi solent. Quod autem adsuuialium insalubritate per F alistinet mirum est lacertos ligerinos, tantis vula μμ sir

laud1bus efferri, tantique vere nouo comparari ri=iui solitos esse, cum coctu sint aded diffciles,& succum improbum generent Iam petras a saxorum Lampetra linctu nominant, alii Murenas esse contendunt MMre o. aiuntque cum serpentibus, illis esse comercium: quae maiores ac cordate ob carnis viscosam succum admodum displicent: pusillae nihilo magis

suaves esse censentur.Hoc tantum uno extollendae, quddanguillis pauid magis solidae sint, quas Aramis

etiam inter cacochymos pisces iure connumera re licet, quemadmodum oluto fas tincas , quamaru decore ac fulgore,potius quam carnis gustu laudabiles. In summa, pisces omnes lacu stres, palustres stagnorum,aut pacatiorum aquarum riualis est Conicia Sequalonica mihi magnopere improbandi videtur: quibus addam eos qui ex magnis urbibus extrahuntur, aut ex frigidis fontibus, ac torrentibus adferuntur. Piscium autem partes,inter caeteras concoct urata faciles ac plurimum delicatae existimatur carpionum ac gruno torum linguae: sulmonum mediocriter salitorum, vel etiam recentium aure S, culi, veter: ratarum draconu, hoc est rossetarunt hepar,item etiam imperialis Narbones1s, qui totus fere iecur est: a quo quicquid reliquu est pi-D. ii.

58쪽

caucri.

sa DE NUTRIMENT Is icter scatores tanquam ingratum reiicere solet. Lactes quoque hale carum, scombrorum,luciorum, caroua. Pionum,c terorumque fere omniuouis praestare dicuntur , ut lacteis uales omnes anteferant: proinde minus bene coquutur meque succu optimum generant scombroru capita, aut spin prunis torrefactae, quemadmodum nec carpionum oua,atque intestina frixa, S ccepi condita.

Crustati ac testacei pisces.

Rustatorum ac testaceoru coctu faciles can cri, ex profluetibus ac rapidis amnibus, pre sertim luna media collecti, quales sunt Sta-pani: atq; ab his marini longe maiores S ex concouebi charti marinari coquillas pro cochyliis nostri, Asia capas Itali nominant genere, quae sanctae appel- lantum post quas in deliciis apud eos emut, quae k-5ἡὰ O. ab e*terioris perculi consistentia rotundae aut longa longae, eiusdemque colore rubrae, aut rubellidi Cupμ si cuntur: item etia vaginatae. Atque ut AEdyPtio

O-bὸlla rum Ocnieas , ac Duccinos praetermittamus τι una sunt qui pinnarum squillam interiorem , non si-FqMissa ne aliqua ratione plurimum approbent. Horum ' 's equidem piscium magis sunt insalubres, qui LO Farini custarum nomen retinent, Venetisque granci di Cruciporri hi sunt item quicunque antiquis paguri, Vulgo μ' i etiam oranci porri nominantur Cammari, Cambari quos gam baros corrupta voce dicut ion omnino inutilis esse succi ex1stimantur: quibus ni

59쪽

ti pectines,C5postellensi littore, ac diui Michaelis promontorio frequetissimi, superne quidem rotundi ac striati: quorum usus quemadmodum 'μ ε ostreorum omnis fere generis' plane est insalubris . Ostreis enim siquid suavitatis inesse dici potest: id quidem est ob aliquibus gratam, quam continent salsuginem, aluum, plerunque subducentem,atque appetentiam excitantem. alioqui, neque cocta, neque cruda via quam profuerunt.

M phybiorum genere, continetur Erycius IHI'

marinus, vulgo eryssonius dictus, castanea n crassiore colore ac magnitudine referens marium

cuius ova interiora paruula in ordinem disposita falsugine non ingrata conspersa, nonnullis salubria esse putantur. Verum ipsorum quidem bonitatem longo interuallo antecellunt testudines memorales, ob carnis viscosam substantiam plu rem ea. rimum probatae , sic in praeparatione apparatae, ut ablatis pedibus, caudis ac capitibus, pullos gallinaceos dixeris Aquaticis porrs testudinibus, non ita fauere solemus quanquam ad vene ris illecebras quidam etiam his uti soleant. Ca- cochymae sunt testudines marin q,omniti amplissime ite limaces omnis generis .atq; aded ranaru

60쪽

s Nu TRIMENTIS 'gMi. quicquid editur: anguium denique fluuialium ac memoralium caro,etia tubusdam elephanticum metuentibus in deliciis haberi solua sit.

Pasticia piscium.

Asta conclusos pisces,& delicatioribus aro is malis bene conspersos, plerasque iucundos esse video: atque hos praesertim qui carne Q-lidiore praediti, haud ita facile liquescunt. QUO rum magis coctu faciles, quicunque Auratam, Scombrum, Rubellione , Trumbum, Gruno tu, atque ex fluuialibus rutam,ta riturionem recipiunt. Minus salubres sunt, carpionum ciui

monum recenti tim maris autem suum omnium

quidem minime, quemadmodum c ostreorum de anguillarum.

In farcta piscium.

Vin etiam piscium quo rudam 'uviatilium carnes, ollis in farctas nonnulli habent in deliciis uti sunt carpionis aut lucii Sequanici, vel Ararini, quorum alterius caro gallinaceam alterius ouillam ementiri interdum solet. Malorum autem piscium carnes in more falsidiarum, aut ceruellatorum, alioru intestinis inclusae atque in faristae, mihi videntur insalubres: bolargas Itali nominat, quibus quadragesimali, vice lucanicarum utuntur. Nec his quidem a Caulariύ Si salubrem dixerim ipsorum caularium, quod