장음표시 사용
461쪽
28 HIs TORIARUM GALLIM pugnatum ab Henrico patre mmore magnificentia, as majoriabus virtute is gloria, Asceptam ab ipso acriter pugnam caeso sque Ioissa ad internecionem alas, qua se in presium sumptuosa infruxerant, velut ad nuptias . Denique hine Graecas lici-
rate pugnasse Macedones sub Alexandro ; idine Demineo luxu jub Dario imbelles Persas. Eo loci praebet se obvium Regi Boissa-Pardalianus, unaque Fani Fidei, & Castillonii municipales Magistratus, qui humilime ingenua provoluti, obtulere Domino urbium suarum claves; ast non man
sit in Fide fanum cui a fide vocabulum est quod suo loco
Tertio Idus Iulii Pantilautus Regem in Bergeraci urbem admittit is munitissimae arcis praefectus erat.) Pan illauto magnifice remunerato suffectus Ramburius. Bergeracum urbs est sita in extremis Petragorici soli ad Aquitanos, Senescalli Petragorici sedes,commercio valens,multisque abhinc annis instructa omni in bellum apparatu , quanquam varia per tempora. Primus urbem sibi, & Sectis firmaverat Henrbcus IV. quo tempore Catholicorum factio praepotens sub nomine Sancta Vnionis insectabatur Regem suum ; exstructatum propugnacula sex : postmodum nascente Sectariorum
rebellione ad annum M. DC. m. adjecta totidem. In Dord niae adversa ripa quo alluitur, propugnaculis quatuor firmabatur suburbium,cui a Magdalena nomen ; hi S, quantacumque erant ab antiquo munimina accesserant extensa cornua,
hemicycli, ingenti prosunditate fossae, novus labor , commeatus, arma, & miles,propulsandae obsidioni Regiae, quantum satis. Forcaeus ratus hac Regi transitum fore ,tria legionariorum millia in urbem invexerat: septem regii modi to menta bellica intus habebantur, minoris modi quinquaginta, quo factum, ut pro longa & dubii eventus expeditione audiret obsidio. Quinto Idus Iulii Castillonium Rex, postridie Fanum Fidei, nec multo post Clairacum venit: mem rabilem ejus urbis obsidionem accurate reseram. Explorandis,quae extra erant munimentis, praemissi Termesius S Za- metus castrametatorcs cum delecto milite procedunt. Rex cum universo exercitu premit vestigia praecursorum. Fidem superat repentina coelo tena pestas, qua obrutus, S pene submersus in via miles: ingens coelo serenitas erat, cum ex improviso intempestivus Aquilo conglobat nubes; densiore
462쪽
Lia ER N O N v S. 429, nimbo imber effunditur tanta copia, ut vix interjectis sex horis tota planicies inundaretur: jam navigii capacia erant, Ionge, lateque arva ; viae profundiores torrentibus distina guebantur; locorum ignarus miles errabat mediis hac illae, undis, vadoque incerto submergebatur. Stans in vestigio, a undis decurrentibus velut hosti obluctatur nisu corporis, i armisque etsi praepeditus , justo velut pondere retinebatur: progredi, aut regredi aeque periculosum locorum insciis. Rex parum e se lolicitus equum conscendere , abnegatis: que in communi luctu sementis, queis a vulgo distingui solent Principes, huc illuc impetu rapi quo vocabat nec eisitas ; his voce, illis gestu, exemplo omnibus solatia praebens. Subiit haec inter Termesii, &Zameti recordatio, quos una cum mille & quingentis legionariis praemiserat explorando hosti; ratus ut res erat non procul ab urbe castrametatos,
cum asportabant, quique post plaustris vehebatur, aut submersus undis, aut plane aqua corruptus esset, unde periculum ingens militi peregrino ab hoste indigena: placet reparari ex integro bellicum appalatum, funes, tormentarium Pulverem , glandes, ceteraque id genus. Plaustris via im- meabili, vectura fit majoribus mulis, quorum regiae supellectilis vehendae labor erat; Regia supellex media via deponi reir, mulis centum committitur commeatus: ita exempta
periculo prima acies: dignum magiio imperatore factum, cui esse debet militis sui prima cura. Postridie pars cymbis,pars praecedentibus qui vias explorarent indigenis, Toneinlium appulere primi aulae ministri, Vaeraeus Procancellarius,Comes Schombergus magnus Galliae Quaestor, quatuorque qui Regi ab Epistolis erant: mox secuti e Concilio sanctiore viri veterani praedivites, unde praeda ingens Tonensianis si animo in ausum valuissent,
ut sortuna valebant. Sane non alias praeda opimior. De TO-nelnsio sectaria urbe ante diximus; perduellionem inter Robsequium nutabant municipes : certe quo tempore accessit Rex, fidem dederant; ast quae amabo , est vulgo fides sine obsidibus i quis credat Concilii regii proceres, viros rerum experientia defaecatos, usque adeo imprudentes suilse,ut se urbi inimicae gratis committerent praemitti debuit miles qui praesidio firmaret dubiam urbem ; atenim nec magni viri
463쪽
deliria accipit vulgus pro mera sapientia : Lepe fortuiti rerum eventus sent, quae altae ipsorum indagini imputantur, adeo specie rerum decipiunt nos. Etsi fidem dederant oppidani, praeda ingens magnum incitamentum erat violanda . raeus , agnito per urbem praesidium militare distribui, signaque passim hostilia circumserri, jam serius perpendit periculum , dissimulatoque metu assectata constantia errorem emendat, deliberantibus oppidanis sentim urbi succedunt alarii, ut sors viam per acuas dederat, singuli, mox bini,t-matim postmodum, quo demum concursu, regio in noctem praesidio firmata urbs. Sectarii ex eo facto maxime suorum fidem laudant, quippe ajunt praedam municipibus probe agni tam , fideique servandae neglectam : magis est ut credatur , patrando facinori defecisse animo oppidanos ex immensa mentis perturbatione ; nam de ipsi praedam se Dremetuebant. Appetente in crastinum luce Clairaco admovetur exercitus: urbi praesectus erat Santorsius nuper Pujolio postquam hic a rebellium partibus defecerat substitutus vir natalibus & virtute clarus: procurantur Burdigala, secundo
amne tormenta bellica septem. Ante tamen quam extrema
tentaret Rex , Desplanum ire in urbem jubet molliendae oppidanorum serocitati, si pecunia molliri posset : at irrita delegatio; nondum in urbe venalis fides erat: vitam, libertatem, muros, munimenta , & bona salva sibi sore stipulati, reliqua Regis arbitrio permittebant. Esaiguerius & Boissa-Pardalianus fiducia Religionis, qua Clairacensibus conjuncti erant nam uterque Sectarius) habendo colloquio propius suggressi, tormentis ex muro bellicis abiguntuς , reseruntque sperandum nihil, niti per arma. Clairacum, urbs dissicili aditu, colli aspero imposita: Ol-do alluitur, amne haud implacido, circumstant declives vineae angusti ex omni parte accessus, claustris tum , & repagulis claudebantur; neque via in urbem erat, nisi per sup ratos aggeres, nova munimina quae procul muris firmaverant oppidani. Placuit agmine tripartito oppugnari claustraqueis urbs tegebatur: dextrum cornu Termetio permissiim, laevum Zameto, medium agmen Coutenantio; Termesium praetoriana excubiarum cohors cui praesectus erat,Zametum sequebantur Picardica, Campanica,& Bestimontana out e-
464쪽
LIBER NON Vs. 43 Inantium Navarraea,Normannica,& Capellana veteranus miles. Non exspectato signo primus irrumpit Termesius ; non ante praetoriana cohors secuta aucrius , non ante ducta generosius: circumequitabat dux militi suo, aegre in vestigio consistens a vulnere, quod olim ad tibiam ex tormentaria
pila acceperat, omissisque queis tegeretur in armis, ibat in
hostem , voce & exemplo accendens suos, cum in ventriculum plumbea glande petitur ictu satis lento, neque vel in vulnus valituro , si bubalinum de more thoracem induisset. Ad laevum cornu haud dispari alacritate pugnatum , certe meliore ducibus fato: perrumpuntur omni ex parte aggeres, fitque u ia primo conamine, quae,si fossis & vallo pro militari regula progressus seret, revoluti mensis opus erat militi nostro. Desiderati eo praelio regiorum quinquaginta . pars magna, gregarius miles; e nobilitate Riparianus, Massolesius, Baro Malli iocus, quorum funera fletu prosequeretur miles, nisi omnium lacrymas triste Termes ii fatum consumeret. Is triplici claustro hostem cjecerat,viam molitus per aggeres, quando e longinquo sauciatur lassa quodajunt glande: at senesta nimis. Cum in extremis esset, venientem ad se Regem in haec eadem verba compellasse fertur; Sibisen. sim ex vulnere vitam deficere , as non fidem, quam Regi δε-bet; in hac fide natum se, in qua moritur uti vixit: magnum esse quocunque tandem in loco, pro Rege suo, maximum ct optabile A prasentia ipsius vitam sundere; vivere denuo qui sic moritur. Superesse sibi statrem natu majorem, uxorem, ct liberos quos Regi commendet;morienti pro solatio esse s quod sperat futurum Regem absit invidia verbo fratri Bellagam dio fratrem, uxori maritum, filiis parentem. Sibi praeter uxorem , liberos nihil esse bonorum, qua fortuna parantur, retia qua aut servitio Regis absumpta, aut eo posita, fato suo,ut nominibus alienis distrahantur. Uxorem, liberosque Regis miser, cordia dignos esse, hoc ipso quod vix adolevit illa praesenti infortunio impar , hi, quod per aetatem orbos se ignorabunt. Illac matur Rex morienti, fidemque dat fore se Termem pro- rectorem familia donee vixerit. Hic Termesio finis. Vir erat si ina morum elegantia, ingenio subtili , Marti juxta expeditus & Gratiis; aulica dicacitate ingeniosus: usi quies; alliciendis sceminarum amoribus intentus; ubi bellum erat, voluptatum osor, virtutis amator, omnium tolerans. Duabus
465쪽
432 HIs TORIAR vM GALLIIIoai. Duabus oppugnationibus constabat obsidio; primam pro-Grand M- curabat Comestabilis Luynaeus, alteram Esdiguerius ma- ββHi O gnus castrametator: illi merebant octo peditum millia co- 'r' hortes praetoria excubiarum, Pedemontana& Normannica Pr si . castrametatoribus Prassinio & Chaunio Marescallis : huic diem octo peditum millia cohortes Picardica , Navarram, S. I.=-. Campanica & Capesii castrametatoribus Marescallo San Contenanti gerano , Contenantio & Zameto : in adversa fluminis ripa Zamet. Dux Engolismensis alarios distribuerat, qua parte subsidio levari posse obsessos timor ex agro Petragorico ; permixtus equiti pedes Belli montana cohors. Medio fiuminis alveo assurgit fortuitus agger quem continua rupes , ab urbe in ripam ulteriorem porrigit, superimpolitis lapidibus & tignis , demissius natura opus erexerant
municipes quo aquae restagnantes urbem versus de Ruar in ' molendinum agerentur. In adversa fluminis ripa exstat veteris Abbatiae maceries, quam iandasse Carolum magnum perhibent antiqua ejus urbis monumenta; quo utramque ripam tenerent municipes ulterius ad Abbatiam littus muniverant, imposito militari praesidio : quo demum expugnator regii amni transversam rupem invadunt superstructoque ex tignis & asseribus ponte commeantes, molendino aquam subducunt. Regina, muliebrisque regiae apparatus , foeminae illustres, semel atque iterum applicuere se colli qui urbi proxime imminet, visendae cominus oppugiationi , quo accensus in praelium miles ibat audacius, velut certo victoriae ab inspectante Regina praesagio. Saepe in Regios cri pit hostis, saepe retrusus est : neque omitti par est , ex carbasea veste, qua praesidiarii milites secundum obsidioneni utebantur, dum hac , illac nullo periculi metu discurrunt, Parpataoti. prima in bellum aetate valentes, Papiliones vernacula lingua vocatos,quae dictio nullo quod sciam acumine) eo omnium applausu excepta est, ut Sectarii rebelles postmodum communi assensu in Gallia Papiliones dicti fuerint ; hinc ducta,
ut creditum, metaphora, quod lapsu in lumen incauto, papilio extinguitur flammae circumvolitans quod rebellibus Sectariis haud male conveniat,dum in Regem seruntur, imperii lumen & columen: quanquam hoc interest, quod papilio vaecors animal rapitur amore in lucem; Sectarii odio seruntur in Reges. At subtile id nimis, supraque vulgi captum po
466쪽
LIas R. N O N v s. 33stum. Crediderim ego, Papitiones ex veste, & cursus celeritate dictos: subalbescens illis vestis,& cursiis celer, ut e longinquo volare crederes: hinc papilionis vocabulum, quod in hanc diem invaluit. Protelabatur in longiores moras ob-sdio, neque speras i deditio poterat, nisi ingruente Autumno.Quod aperta vi serius, interdum dolo ozyus transigitur. Erant in urbe Regi conductitii exploratores, tanto majore apud militem autoritate , quo palam , Regem contra &Catholicos acrius detonabant, quo passim hamo capitur
vulgus. Hi oppidanis & militi autores sunt suspectandis iis,
quorum summum erat in urbe ius , & prima autoritas condicto are venditum Regi ab ipsis municipium, exspectari diem proditioni opportunam, cetera in plano haberi. Illi contra per i uriam accusatos se queri, crimen in delatores torquere: nec procul seditione aberant, cum Sauvagius is Regi Guouin urbe fidus proponit satius fore urbem dedi, quam civium discordia dividi: si dividitur vi expugnandam , mOX-que ferro & flamma desolandam ; si gratuitae deditionis legem subit , salva municipibus fore vitam , libertatem, Jc bona. Santorsius praesectus urbi , misso in castra Regia tu- Salutos. bicine , habere se, inquit, quod Duci Engolisinensi cona- municet; arcani summa fuit deditio urbis , sub certis leo i-bus. Rex legem a subditis passurum se negans Desplansam mam rei committit, quo demum operante urbs dedita. Postridie toti se ruisericordiae Regis committunt municipes, praemissoque in castra Pastore poenam humili me deprecantur. Reseram concepta verba , qualia per id temporis vulgavit praelum, sane haud indigna quae ad posteros
transeant. D o M i N E, Ecce genibus tuis advolutos Uus urbis
rebellas , quam seditionis torrens vana Religionis imagine in pracipitium egit , quos vasinus furor in Regem suum armaverat, is uni subituri quam dixeris poenam : qui non potes,nisi nostro omnium excidio justu esse, abdica sanctissima virtutis elogium, nobi que misericors esto: ast oe justum esse licebit O
clementem simul i neque enim sibi mutuo adversantur vir Iu tesseroria invicem caritate conjuncta. A pictis vitam condo-
νβns ,clemens simul eris jussu s: eris clemens, quia perduePi-bim dabis, ut viυant ieris justus, quia ipsa vita nobis pro supplicio erit, dum rebellionis conscientia tortore interno divexabimur. Si ad mortem deposcimur, vim Hementia paιietur, neς
467쪽
i6ai. justitia fiet satis, majori crimine quam ut post vita expiari. Absit omen , absit cum Urielitis nos dicere; Deum vidi mus & morimur: absit vidisse nos Deum Gallia tutelaremo, mori. Adhaereat lingua faucibus nostris, si quidpo haeloquimur contra te : decidat a cogitationibus suis inanis, quicunque nostrum in caput tuum, irise aliquid meditabiatur; obliviscarnur dexterae nostrae,si tui aliquando obit sci- mur , Rex maxime, nostra Hierusalem, in quasseramus in qua vivimus. Vnum est quod impetremim, si quid preces en γε valent, nempe ut de se obsequio perdueitionem , qua tibi obsitimus, dilui patiare. Pereamus ultoribus ferro ma , nas immane crimen quo tibi rei summo inconcussa a pensabimus. Nobis omnibus unus in obsequium animuis, si ausim dicere , in vitamsses una ex misericordia tua. Rex r lime, inquit, consultum vobis Oe, quam in clementia mea posuisse ; consultum optime, quod renuntiatis factioni : utinam rebus solide consent verba hac; utinam ex intimo cordis proveniant e dabit vobis postridie legem Comessabilis quam urbi vestra dixero : Dite interea vos in o cium. Haec Rex breviter, ut solet. D u com- Postera die primo Esdiguerius diluculo in urbem admit-pagnis ii titur: praetoriae cohortis ordines duo , quadringenti legio G- narii portas praesidio firmant; subsequitur Comeliabilis: dant se obvii Consules venienti, unaque Santori ius praesidii praesecius, & municipii rector: ille claves urbis,hic ensem suum offert: illi municipes mancipant Regi, hic militem. Exin rogatus, quid statutum de sortuna oppidanorum & militum , respondit; Salva fore utrisque libertatem, vitam, bona, paucorum capite tutum omnium vitam redimi et stinum omnibus crimen est , non decimandas ut olim legiones. fortuna tum ultricesve in immeritos . non plectendos militia praefectos , quos velut seditionum autores leges mancipant - poena: quatuor capitibus irato Regi litandum: reliqua salva fore, si factioni renunciabitur; siqira pridie Regi di ita δε
Pasore miles ct municipes exsequentur. Atto timore defixi haerent, quippe sibi quisque judicium timebat perduellionis conscientia, qua rei omnes. At ne diutius in suspenso a nimi haberentur, exhibetur diploma regium , quo ad suppli-- cium deposcuntur Dionysius Consul, Farguetius pater Nora L .ra, tib LGK C merae procurator, Farguetius filius Pastor Cla irae eri
468쪽
sium, & P iis Medicus. Actius in surcam Dionysius Consul, 1 61i humerali purpureo, togaque constulari indutus, Farguesii, Ps. rater & filius viri seditioii in patibulo finiunt; alius hic Mi- .nister ab eo, qui pridie ad Regem verba secerat, qui iacuit diae suae vitam debuit: Poyo e scala mox praecipiti, Regis
beneficio venia concessa, & vita. Ira accensus miles regius ex nece Termesii quem sibi ereptum dolebat, urbana comitate multum olim amabilem
saluit urbem diripere , ferroque & flamma ulcisci amissum ducem: obstitit vigilantia Modenaei is capitalium in re- Mucii/gia magister distributo per urbem praelidio militari; sic Tropraeda inhibita : ast mansit ira , secutaque postmodum ultio in hunc modum. Urbe egressus praesidiarius miles in adversam fluminis ripam cymba traducebatur; regii procaciter per risum S cachinnos primum illudere, exin verbis atrocibus invaluit ad fluminum ripas dicacitate praetereuntes insectari, queis acriter retaliantibus, ingens vociferatio est, velut amentium) hostiς medio alveo tutus ab incursu, voce & cachinno remittit injuriam , quam ex utroque accipit,donec regii dicacitate vincerentur, puduit protervia vinci, qui armis vicerant. Funis erat ductarius, quem trochlea , facilis rudenti in utramque ripam protenso nectebat, quo duobus palis in adversuin e regione positis, in utramque ripam commeabatur sine remige. Regius miles viam ultioni quaerens , ferro rudentem secat: statim vacua remige cymba in scopulos agitur, pars magna sorbentur aquis, qui nando in citeriorem ripam evaserant, serro caeli; qui in ulteriorem quod sorte factum, ut varios agebat amnis ) quia hoste vacabat locus, illaesi. Atrox factum, & gravis Regi injuria a milite suo. Non apud omnes convenit ex qua demum caussa excita seditio. Qui de obsidione Clairacensi scriptit Autor anonymus, eo distidii caustam refert, quod armatum contra legem deditioni impositam praesidiarium,
facto impetu regius miles exarmasset, quo reliquos ex conjectura destinatae caedis invalit metus, adeo ut turmatim se se vitando periculo in cymbax conjicerent, quae impares O
neri, submersae : quaelitam in sime transversario salutem, dum cymba mergitur, qui item impar oneri disrumpitur. Contra , expeditionis in Aquitaniam regiae Scriptori placet,
displosionem e longinquo, signum victoriae, vel quod asso Ee a let
469쪽
His TORI ARvM GALLI nlet exonerandorum sicloporum caussa factam , terruisse incautos,adeo ut in portu naufragium fecerint. Praevaluit violatam a milite nostro fidem,quod Regi pergrave,& noxium. Non desuere qui crederent ferocitatem Montalbanensium, militis nostri perfidia auctam: Rex, ne impune foret seditio, in autores inquiri jubet, qui mox ad fluminis ripam , e denamet quem praeciderant lane, in furca finiunt. Sub finem AugustiVaeraeus Procancellarius Toneinsii morituro pestilenti febre,quae per ea tempora grassabatur. Cadaver viri olim illustrissimi secundo flumine Burdigalam dolatum,ingenti partamenti Burdigalensis luctu excipitur: ivere in occursum ferali pompa Senatores,exceptumque perii norifice cadaver in portu , mox decretum illi de publico su-nus. Erat majestate venerabilis , quales Roma olim vidit &mirata est Fabricios, Cincinnatos, aut Fabios; sagax, sevexus, sapiens, oratorum sui temporis Princeps , qui locuti nem Gallicam aut restituit decori suo , aut decorem primus in eam invexit: Stoicorum philosophiam scripto tradidit &secutus est. Patre libellorum supplicum in regia magistro
. Natus, vix adoleverat cum Advocatus fisci renunciatur; ex in Partamenti Provincialis Princeps adhuc aetate valens : vergentibus in senectam annis Procancellarium agit, nec mul-
tb post movetur: restitutus dignitati, sigilla iterum admi nistrat magna integritate: mox Episcopatu Lexoviensi donatur. Regi autor est bello contra Sectarios movendo, praetextuque ex rebellione quaesito, sectam opprimit: denique qui Autor belli, in bello moritur. Haec de Vaeraeo veri amantes. Ceterum, ut pronis auribus accipiuntur obtrectatio de livor, non desuere qui oblatrarent; Austerum legislatorem
jebant) ct rigidum , ast non in omnibus ; si quid privatimi βιm contingeret, defexam legem benigna interpretatione in favorem autoris, quod Stoica rigiditHte procul,quam sectabatur. Ita cum legem procurasset Reipublica perutilem, qua abrogabatur jus annuum , cujud beneficio salva erant praefectura magis tibus per prasitam in singulos annos Regi pensionem ; iniquum, fens, Are parari virtutum praemia,menalemque haberi purpuram regis, accidit morientium liberis perire ossiciorum pretia quε possederant patres: nempe ejusdem autoritate, qui senatim principatum cujus nullum erat ex I re commercium gratis ad meoru vecatus pretio numerato
470쪽
cium, ab eo demum exemplo velut ex re licita invaluit. Adeo verum est ipsis Stoicis, quandoque ignotum esse arcanum scientia, quo sibi, aliisque aqua ta ejus reddere docetur homo. Haec in Vaeraeum inimici, quae mihi parum constant. Certe si vera est postulatio , hic unus viro naevus est inter magnas virtutes. Circumsertur ejus testamentum non alio quam
philosophi Christiani apparatu cuius haec summa est; Natum
se corpore invalido, labori absiduo imparem, infelici memoria, neque acceptum natura referre aliud, quam animi sagacit
rem , per quam e longinquo utura pravidit, qualia sibi in privatis, qualia in publicis Deus Regi O, Regno destinaverat. Maeraea gentis infortunia fui spe maxima , quo tempore bello inter Henricos Reges civili desolabatur Galila : senisisse se tamen adeo propitium Numen inter procello os siditionum fluctus , ut ad summa dignitatum fastigia supra ssem evectus,
prater ambitum dives, ultra meritum cumulatus honoribus, primoribus Regni haud invisius , pracarus populo , habesse unde immortalem us providentiam laudet, qui homuncio- nem eo provexit, quo ne ascendere quidem ausa ipsius cogitatio. Vixisse se in hanc diem, quandiu vita suppetet, perstiturum in fide Catholica , Apostolica Romana; doluisse tameno, dolere adhue vehementer, quod Ecclesia reformatio eorum avaritia ambitione tardatur, quorum praecipue interes mutari in melius, qua labantis licentia secuti in Ecclesiam perniciose invexit. Deum timum Maximum humiliter o enixe a se oratum sepius, eorum animos, queis incumbit sacrorum cura, ut flecteret huic reformationi procuranda. Si Lut ria obiret, aut in vicinia in Bernardinorum coenobio sibi tumulum legere, si Lexovii, in Ecclesia metropoli vecti operto Li uxvultu efferri cadaver, feretro dein plumbeo recondi, cui superimpositum marmor nusio apparatu ea omnino inscriptione r
Legata ab eo pie relicta vix quinquaginta librarum millia excedebant,leve in pauperes donum, si Franciae Procancellarium spectas, sed viri integerrimi paupertati convenienς. Coelibem magna virtute vitam exegit, quintoque post sex-