장음표시 사용
471쪽
162 i. integer. Extinctum flevit populus, unaque & omnis orcto Galliar, hinc maxime quod nemo occurrebat qui pari digoitate substitueretur. Dolorem probis intendit Comestabilis Luy naei protervia, qui statim ab excessu Vaeraei Procancellarium agere, maximoque litterarum & togae contempta si stilla sibi arrogare sustinuit; idem apud quem armorum imperium erat: iic jura omnium penes unum fuere. Sacri scri
nil ubi regium sigillum asservari solet claves habuit diu
vir impotens sui, e collo pendulas , quasi non satis foret con tra jus possidere, nisi ostentarentur , novo, & in hanc diem
inulitato exemplo. Rex, Clairaco expugnato in Montalbani obsidionem arma convertit: ante tamen quam huic se expeditioni accingit , Mayenium ad Montalbani confinia delegat, circumjectis Sectariorum urbibus in deditionem accipiendis, aut vi, expugnandis, nisi essent ongam obsidionem passurae: intactum esse placuit quodcunque diu obstiturum erat , quippe exhausto post longam militiam Regis exercitu vix virium illi satis patrandae obsidioni quam destinabat, nisi integris Llayenii copiis augeretur: 1ic fama & nomine suo Mayenius, sic metu hostium, bellum gessit non infeliciter, ut infra trademus. Ingressurus eam Aquitaniae partem, ubi Par lamen-Le R Srt. ti Tolosani territorium incipit Ressorium vocant scribit
ad Senatum in haec ipsamet verba. DOMI Nis Partamenti Tolosani. DOMIN I , Ex quo mihi Aquitania, procuratio obtigit, optavi facto aliquo votum exsolvere , quod V o B is Ox Vrbi vestra nuncupaveram ; res in hanc diem infecta est, voti reus sum, quo obsequia vobis, ct omnem rebiu vestru curam promisi. Statu ram ire ad vos dicturum coram, qua scribo, id modo neque Re sis res , nec vestra patiuntur; Ecce exsolvo votum vesir aqua omnium saluti libertati milito,viciniam Vrbis vestra sena via labe repurgans : quod mihi onus a Rege impositum eo ex
M.fae. sequor lubentius ,quo vestra interest. Neracum Calmontium
Gummi. que ut scitis) expugnavi; debitum Deo beneficium: mox δε- Iosa circumvectau Rebectium arces aggrediar, non laboris pro vobis, non vita parcus. Agnosico assectum erga me vestrum, non agam his verbis . qui malim redamare agendo. R quam primum Montalbani obsidionem molietur, ego tram
sor venio parandis viis. Non merui in sena diem applau
472쪽
sum ct amorem vestrum ; essiciam posthac officiis se omni i6ai. gratitudine, ut meruisse dicatis, is, si rei inastimabili pretium esse potest, gratiam acceptam compensabo. DOMI Ni, Humilis, addit fusique in obsequium
Haec ad Senatum Mayenius : secutae ad eundem Senatum Regis litterae , quibus submonebat, Dirato ad Aquitaniam inferiorem belu, Anase in ulteriorem conferre . domandis It
bellibus ; promi se sibi in eam expeditionem submia. sperare se ab Urbe summe Catholica se summesida. Stae legi obtemperat, Senatu autore, municipalis Magistratus,arma,commeatum . & militem subministrat, pulverem tormentarium, globoς, & reliquum belli apparatum , quorum Tolosae tum copia ingens: tormenta item bellica quae regii modi appellitant tredecim concessa. Interea salutando Regi delega- . turde more Camina laeus, alter a primo Pranes , unaque sex La Prasirinae Par lamento veterani. A Carolo I X. in eam diem, Re- caminate. gem Tolosa non viderat, quo magis in suspenso erant sus ragia deliberantibus de ritu & formula excipiendi Ludovici: consulta exacti seculi acta docuere quatuor tantum cum Praeside Senatores occurrisse Carolo IX. ast, quia Ludovicus victor & triumphans veniebat, placuit suppleri numerum ; lecti sex qui Regi Aginnum obviam irent. Quo anno post Pauli V. mortem Gregorius decimusquintus in Petri Cathedra sedere coepit, scripto gratulatur Regi Christianissimo ex prostrata in regno suo haeresi ; ipsa rese
Carissimo in Christo Filio nostro Ludovico, Francorum Regi Christianissimo, Gre ortus XV. PP.
Carissime in Christo Fili noster, Salutem &Apostolicam benedictionem. D EGiae fortitudinis tua praclara facinora , qua totius orbis Christiani mentem in se convertunt, paterna nostra solicitudinis oculos militaris gloria spectaculis , o, triumphorum spe non mediocriter oblectant : etenim cum hareticam
473쪽
44o His Tovi AR vM GALLIA rem moerentes consticaremur ; nunc exercituum Deo gratim agimus, quod tempestivo ad pratiandum tempore M satem tuam ad Catholica religionis dignitatem asserendam arm merit. Praeclarum regatis militia tyrocinium , O Chrsi
nissimo Rege dignum I quam atatem alii riticiis se lusibus per
socordiam, is inscitiam conterunt,tu procerum discordiis componendis , exercitibus ductandis, hareticorum arcibim op gnandis gloriosie juxta, ac felieiter transigis. Neque enim sino Dei consilio, in cullus regno Reges regnant, credibile est ineun te adolescentia, te tantum opus . se tam arduum esse orare sum,ut qua alios poricula fi rerum difficultates retardarunt, ea ipsa invictam animi tui magnitudinem incitarint. Fru re, CAR Issi ME FiLI, tam praeclara fama nominis
tui, ac Deum tecum pratiantem siquere , ut qui Israeli su men, se clupeus esse videris , laus Israel. se gloria unite a terra propediem habearis. Nos quemadmodum ex hoc alati simo Apostolica dignitatu fastigio , quo nos licet viribus impares , miserantis Dei dextra deduxit, exercitibin tuis pra- senti animo inter 'mus , ita se divina accuratissimis preciabus paramus subsidia. Tames qua cohortante Pontifice, rogante virtute tua eo si, non veremur quin constanter perfecturus sis ; patere te tamen nostris cohortationi in i flammari, saltem ut de vera religionis dignitate seliciti esse, rua gloria favere videamur. Multa sane hactentis debes diu ns beneficentia , atque ut stes, o, votum nostrum est , plura debebis : sed prosecto excelsum istud ingenium non humana, sed caelesti sapientia praceptis imbutum credi par es : cum seriis intellexerit regnorum sundamenta uni orthodoxa ei et Gritati inniti, neque enim Domino civitates non cusodiente, MPm unquam principatus secure conquiescet. Luam si Inter Regis solium propugnabunt, qui Sanctos suis templis do
cerunt , coeloqur ac numero Beatorum eximere tentarunt Zqui instituta majorum, Regum mores, Pontificum scita,Sace dolum ceremonias impia crudelitate condemnot. Haec Me publica Chrisiana turbamenta , ct Gallia dedecora imperator Regum Deus , gloriosa isti juventuri tua comprimenda, atque extinguenda reservavit. Cogita nunc universam T rvam , ex tuorum prasiorum eventibu suspensam, expeefare quam celeriter oceanum te duce tutissimi bessi impetus nisi
su ; ut quod hareticorum perduellium Hylum, , propugnaculum
474쪽
eulum est, praesarissimum in omnem poteritatis memoriam I 62I
ostendatur victoriarum tuarum monumentum. Scimus te ne
que formidine , neque inconstantia ab incoepto opere posse revocari : reminiscere tamen principi, religionis causam tuenti, Sanctos ipsos quorum dignitas vindicatur, commilitones adfuturos : profecto in his aquis Deum ad utorem invenies, cujus pedibus fluctus in terra morem obduruerunt, cu m exercitibus unda utrinque divisa , atque inparietum speciem lapidescentes aditum prabuerunt. Tunc enim in spem certissθ-mam adducemuri te regno bene constituto, o domita istic impietate, posse aliquando Orientem , Occιdentemque victoriis Gallicis co ungere, mallorum tuorum gloriam amulatum, qui Pontificum cohortationes, non secus ac Dei ussa veneratisunt. Id te hortatur sanctu*ntis LVDovi Cus, cu us nomen refers , o, actiones imitaris; id gentis tua auctores , qui Apostolica autoritate in religione propaganda firmissimum Regia tua domus jecere fundamentum. Sequere , CARis SI ME I, orbis Acus , coelesia jussa, sunde iram tuam in gentes , qua Dominum non noverunt, ut aterna misericordia thesauros comparesMajestati tua, cui Apostolica autoritate amantissime benedicimus. Datum Romae apud Sanctam Mariam Majorem , sub Annulo Piscatoris io. Iulii, an M. DC. XXI. Pontificatus nostri anno primo.
Hic typus litterarum summi Pontificis ad Regem Christianissimum, ex quibus patet creditum ab ipso , moveri bellum Sectae N Calvinismo. suere item externorum principum plerique,qui idem crederent & indignarentur: sed Germania bello tum civili penitus desolua , nihil ea parte timendum Regi ab haereticis principibus Sectio fautoribus, quorum caput Fridei icus Comes Palatinuς nedum Bohemiam , sed &Palatinatum amiserat. Iacobus magnae Britanniae Rex , intentus libris parum curabat bellica. Alta Hispaniae indagini caligo erat: quid enim praesagiendum ex Secta apud Gallos domita , nisi ut Ludovicus ab infantia armis assuetus , & ν belli amans , consecto intestino, moliretur externum Sectariorum ruina minabatur rebus Hispanicis,quod praecipue agnitum ab eventu ; sed ut omnium rerum vicinitudo est Hispani Consilii prolanda sagacitas laudata patribus nostris, aetate nostra evanuit, quod sequentes anni docebunt.
475쪽
442 HIs TORI ARVM GA Iae Rex expeditionem Montalbanam alta meditatur menve,
disponitque arma & militem patrando facinori, quo non ante majus: ex adverso, Rohanaeus paratis omnibus propul sando obsidio necessariis in Galliam Narbonensem cum Co mite Orvallo penetrat, nempe pelliciendis in partes suas in digenis quos nutare audierat, procurandoque in Autumnum subsidio obsessis, neque enim de obsidione ambigebatur :Castrum petiturus, Tarnum ad Insulam vado transmittit, urbs est in Albigensi agro , media inter Montalbanum MCastrum : quinquaginta illi omnino cataphracti, levis ala,
quo velocius iret & incognitus : tentant in transitu praeos Habilium Insulani, gens belli rudis , colendisque agris assueta ΟὐζU magis , quam armis. Rohanaeus cui in solo inimico vincere periculosum , vinci exitiale , progredi tutum & fidum crat, detrectare pugnam , sit gaeque victoriam inesse ratus, neglecto host. , qua patebat via transire ; in plano tunc transi tus&fuga, aquis aestiva siccitate demissis, & qui obstabant equitatu invalidis illi omne in ala praesidium erat.) Castro Albigensium ad Cebennos vocatur ; eam provinciam Comitiorum rescripto Castillonio delatam supra memoravi mus ; hinc aemulatio inter Duces, aegre serente Castillo nio, quod se inscio imperii sui provinciam Rohanaeus alti S. Hippolγιι. gerat. Vix ad fanum Hippo ti pervenerat, cum Brique- ErlM- mautius Castillonii litteras ad ipsum perseri, queis quereba
tur , spretam injuria autoritatem suam, neque ex alia caussa ad Cebennos venisse hominem rerum novarum avidum,
qQ m assectando rerum imperio , cujus ipse cumpossessor legia timuis si, plane Uurpatorem esse qui privata autoritate occupat. Rohanaeus vocatum se ab ipso Castillonio excipiebat , nempe habendo simul colloquio pro salute labantiu Seetae, exhibebatque in eam rem litteras iplius manu sub scriptas: privata hinc dissidia invicem ; quod Sectae deterrimum fuit. Ineunte Augusto navis Batava, arma omnis generti, Gai liae Narbonensis Sectariis Amstet rodamo asportans , pia gam Agathensem incaute legebat & trepide : scopuli& vada circumeminent, quibus navita per tenebrosa subagnitis, dubiusque quonam impelleret navim , anchoram in alto jacit, cymbaeque credit exploratorem : ille oram praeterlegere, vagus ut sors agebat ; donec e longinquo apparuit.' quod
476쪽
quod per opaca noctis latius sese per lucernam effuderat lu- a meia; huc cito remige cymba impellitur. Lembus erat non procul littore piscationi de more ad lumen facienda: : piscatorem explorator de littore, & incolis distridie interrogat, agnitum quidem a se ex charta mare Gallicum at ignotam plagam, fallaria scopulis littora , vadisque incerta a Fossas . Marianas peti, non hinc procul Mas ; ignorari qua trans iussit : pramissum se littori explorando . interea Iactam in alto anchoram. Ad haec piscator nihil haerens quin subsidium Sectariis Galliae, a Batavis amica gente mitteretur, quippe exploratorem Batavum agnoverat ex lingua & habitu , Fossasque Marianas peti audierat, Sectae ea plaga praesi dium totus se in dissimulationem componit,amplexatusquaquem perditum ibat: Aonis , inquit, avibus ades fortunas pra spem debitor, qua te incolumem post longum errorem it, cui navigas plaga r in radice monticelii sumus , cujus summo in vice arx Secta prasidium Galilea , tibi ct tuis da satio, quam, si sequeris monstrantem iter , tot emensi pericula Iam, jamque tenes. Vna utrique nostrum est caussa ; ego re- que formatus , ego in Mos Marianis natus , ego Castillonio Duci mρrtς maximo subditus , neque hinc procul Fosse Mariana , Ο silunius. Adoravit nauta fortunam, quae jactatum diu, post emensa tot utroque mari pericula, optato tandem por uisistebat incautum &pene desperantem: Neque, inquit, dum mulabo tibi hospes , quem a Deo missum existimo; ct ego re formatus sium , o, Fusa Marianas peto . ct Capillonium a ceptum fero pro patrono Domino. Exin ut sunt garruli cum indigenis peregrini , praecipue ubi assi dat fortuna casus , Batavam navem, sumptibus Septimamci Circuli empta Am Dodami arma , Fossas Marianas portum excipiendis, emptionis autorem Capillonium prodere : crederes in Datrem incidisse, adeo iaciebat ultro consortem fortunae suae, gnarumque omnium. Piscator instare ad haec acrius, Etsi, inquit, primum diluculum vulgo in hac plaga repentino fuctu mare exasperans, infida satione exsperitare voles , qNam mons vi arcem procurat vir Casic nio fidus , qui ct ipso reformatus honori ducet excepisse hospites reformatos. Non recusavit gratiam explorator ; nauclerus & ipse in casses inauνxuens navem huc monitus agit. Espinautus Ceticae arcis G 'Vem M
Praesectus a piscatore eraemonitus, hospites amplexatur, lau-
477쪽
ιψ HISTORIAR vM GALLII teque excipit; propinato largius mero praebibitur Canit lonio sospiti, vocatur ad epulas miles navigii curam haberis; relicti in praendium vino immerguntur: demum neminet obsistente navim occupat Espinautus. Batavi haesitare Primum ad rem non praevisam , fidem publicam opponere ciso qua Batavos inter oe Gallos antiquum, ducto ex jure gentium argumento prohibere injuriam; violatam queri inter amicos hospitii sanctitatem. Espinautus excipere ex fide, ex faedere, ex jure gentium a gente Batava ante violatu quam ipse violaverit, Sectariis Gallia in Regem suum perdueli bm , arma ab ipsis subministrata: flagranti in crimine i terceptis poenam fore levissimam ex Iactura armorum; proditorem fore se Deo, is Regi nisi exarmaverit quod opportune in manu habet) is Dei ct Regis inimicos. Rarescentibus ad primam auroram umbris tormenta hostium bellica disploduntur, queis monitus Mommorancius, qui tum Pede-natii quatuor a Cetico promontorio milliaribus agebat, huc se statim confert, nescius quid eo signo moneretur: nec mul- tb post navi educuntur septem regii modi tormenta bellicas duplicia vocant leviora octo, quae expedita, promptis que percommoda expeditionibus, minus in obsidiones valent quam in sortuita praelia. His addita tormenta octo queis armata navis ; seloporum quatuor millia , scio torum maiorum , aut minorum, carabinas, & pistoletos vocant sex millia, hastae bis mille quingentae, thoraces alienei quingenti, totidem militares lagi, pulveris tormentarii ducenta centupondia ; pilarum ad tormenta bellica , millia decem,plumbi copia ingens postes roborei struendis poni bus, pluteis, claustris,& repagulis) quantum capax oneraria ingens praeda omnis ducenta aureorum millia, & eo amplius aestimata. Divita Mommorancium inter, Espinati tum, AGrassium id piscatori nomen manubiae, Regi tormenta bellica addicta , mox arma venalia, per municipia Catholicis di stribuuntur , ut cuique opus. Fidem superat quanta hinc jactura Sectariis Septimaniae , quibus haec arma inserebantur Decreto circulari sancitum nuper , emenda Amstetrodami arma de publico , in id pecuniam Sectarii Narbonenses, in id curam Castillonius, & qua valebat multum apud Batavos)autoritatem contulerant: triplex in Sectarios damnum ab
ung clade, C stillonio, armis,& pecunia amissis: quippe Ca-
478쪽
L 1 3 et R NON V s. q*s stillonius pro proditore babitus caussa indicta rerum administratione movetur, & proscribitur, quod infra memorabimus. Haec ad mediterraneum.
Ad Oceanum crebris terra marique incursionibus Rupella fatigatur, circumjecta urbi praedia , agrosque populante Espernonio , per varios fortunae casus, quos in transitu narrare haud pigebit. Ineunte Iulio Espernonius quo commodius vastaret circumlitos Rhipellae agros statuit haud procul muris castra
naetari, jamque ad quartum ab urbe lapidem venerat, cum ab Ecclesiae veteris maceriae erumpit ex improviὶ armata manus : siclopigeris equitantibus, que is primum cornu Obrigerat, prima praelii moles incumbit, succedunt lesionarii, donec tota per obstantes irrumperet cohors. At masus in via periculum: praetergretas excipit palus , fallacibus aquis, aut coeno impervia: quaerentes opportunum transilui locum, ab
Ecclesia namque illuc iterum se receperat hostis infesta displosione petebantur ; propius admotos, & jam urbi imminentes excipit nova palus, cujus dum explorantur vada, milite per imperitiam in unum locum conglobato disploduntur e muris bellica tormenta viginti, quorum, etsi in consertum agmen collimatio, vagi & incerti pars magna ictus erant, quia elonginquo. Interea suggreditur urbani praesidii miles, notamque paludem insedit filius loco, quem saepius exploraverat, qua apertus , qua vastis circum saltibus avius, legionariis eo commodior statio quod alariis erat impervia. Aquas caecis interdum gurgitibus tegebant junci&cannae , fallax paludum contingias, quo regius miles incaute properans sorbebatur, inulti cadunt, aut merguntur velociores, lentius progressi salvi praetereunt; quippe inventus tandem callis per quem in tuto transitus fuit : praetergressi, hostem in paludes retrudunt. Valeta Espei nonii filius dum tis & juncis delitescentem& implicitum a fronte aggreditur, Roulbacus a tergo invadit, sic medio saltu hostis displosione infesta transfigitur: haud procul ludo venatico erat pugna; nisi quod pro apris aut damis, homines figebantur. Postridie Surgerio Iarriam progredi placuit pasus est Rupellae adjacens, eoque regiis statio intuta Marchio Roulliacus , & Baro Bironius occupando, vallitque Icciau
stris muniendo praemissi; hic levi pugna invadit, firmatque
479쪽
446 Hrs TORI ARVM GALLII omni praesidio locum , ille qua timebatur ab urbe erupturuet hostis, occurrit. Ves rescente die exercitum Espernonius quantus erat) huc ducit, exploratque situm: in loco angustiore,quam ut quinque hominum millia contineret: circumjectis pagis distribuuntur alae ; legionarii qui Iarriae metari nequiverant, Cruci galerum &Calvetum invadunt,regioque praesidio firmant: nec longa quies. Lan ovius vir natalibus & militari virtute illustris cujus decessores exacto seculo inter Sectae praecipuos habiti) sibi ,& Rupellanis indecorum sore existimans si in vicinia urbis, flamma & ferro impune grassaretur exercitus impar; militore praesidium armat erumpitque dum e muris municipes spectant praelii exitum : mixti hastatis siclopigeri lente suggrediebantur, ipse legionarios sustinebat ala expedita. Eo ordine clam & sine strepitu in regiorum castra dilabi miles, vigilesque opprimere, ante quam agnoscerent hostem , reliqui in fugam acti: Routhacus & Bironius dubios voce & cxemplo confirmare : ipse Espernonius propere accurrCns vagos colligere, & conglobare in aream, quam praelii vocant locus est ad quEni casibus repentinis confluit miles v lut ex condicio. Habito demum delectusexcentos Valetae filio equites committit . in hostem irrupturos. Lanovius pedem refert metu, aut dolo. Dolo factum ex eo constitit , quod , dum regii acrius instant, certaque velut victoria sugaces insequuntur, ex muro urbis displosa in eam partem X X. tormenta bellica: conserta acies erat, hinc certis ictibus caeli, & sauciati plurimi , minore jactura , quia d vulgo erant. Sic fuga, hosti pro victoria fuit. Receptui canebatur,
cum ad laevam auditae objurgantium voces : non tulit aud clam Espernonius, militemque sine mora in eam partem rapit. Molinetum id arci nomen militari prae idio firmave
rant Rupellani loco muris adeo imminenti, ut ab urbe colubrinis propulsari postent oppugnantes: bipertito agmine experimur ; hinc sexcenti siclopigeri lecta manus fatigando hosti ; illinc praetoriam vigiles centum , hastatique mixtim , de qui cominus venabulo experiuntur sexcenti,scalis, crepitaculisque irrumpunt, circumequitat phalanx prohibendo ab ur
be lublutio: voluntarii nobileς quod apud Gallos fieri amat aestu praelii desiliunt ab equis, hastaque pugnant in primo
cornu, nobilium exemplo accenditur vulgus. Lanovius re centi
480쪽
centi milite erumpit iterum, at media Molinetum inter & 162 iurbem phalanx regia, viam vetat: sic pugna duplici dimicatum, nobis infesta omnia; reserente pedem Lanovio ab urbis muro petebamur tormentis minoribus, quae Alco- μα netos appellant, quo factum ut sugientes denuo vincerent: ut parte alia Molinetum hosti pro munimento erat, unde
per continuam displosionem inulti caedebamur. Iam propius admota arci nostra legio displosionem sistit ab urbe, quae aeque infesta obsessis sutura erat ob viciniam; neque enim in nos ab urbe poterat collinaari, nisi & passim peterentur qui in arce erant; sic intermissa displosio , quod nostris in solatium , obsessis in excidium fuit. Interea Rupellar vulgus , foeminae, pueri , senes , majori quam ante frequentia accurrere ad muros spectandae pugnae , expassisque modo signis urgere ad praelium, militem suum ; modo obsessos , tympanis & voce accendere : laetum exitum si quem fortuna dabat popularis applausus, & publica excipiebat acclamatio , silentio profundiore & luctu ad versa sustinebant.Demum inclinata in vesperam luce, ascensione superantur muri, & quanquam licetis strenue dimicat, vincitur; ducenti erant quorum pars magna praelii aestu caesi, paucis permissa deditio : mox ignis arci subditus; proxime instabat urbi hic locus, eoque inituta mansio regiis. Ea die Espernonius quanquam senio gravis specimen virtutis edidisse sertur , quo
non ante majus: adeo vera est vetus apud Gallos parcemia, Bou ehe-Generosum natura equum,nusia fieri posse degenerem senectat Exhibuit item se Valeta optimum belli ducem & strenuum V I militem , Bironius haud indignum se ostendit Bironio no ' amine, quod olim bellis illustre civilibus de externis;Roulliacus item magnum sibi promeruit nomen, quaelitumque ex acta militia decus auxit, pro munere castrametatoris, quo
defungebatur, distribuens imperia militi. Non abibat sine praelio, aut velitatione dies ulla, nec aequa semper fortuna; modo regii, modo victores Rupellant: ast quanquam, hostis vinceret, prosternebatur agri vastatione sui, per quam , utraque messe caruit Rupella quod praecipuum Espernonio munus.Neque satis populari agros N praedia, nili in ipsam urbem serrum & flamma grassaretur. Adjacebant muris molendina loco oppidanis percommodo οῦ cremari placuit: duo legionariorum millia trecenti equites pa