장음표시 사용
21쪽
tentias praespiis veterum legum oraculis sectari sunt 1 oliti. Prima cura ut de testamentis in Regia Urbe conditis, quae, tantum abest, ut apud quemcunque judicem confici potuerint, ut potius gravissima lege Iustiniani, quae ost XXIII. Cis Testamentis Iu dices quorumlibet tribunalium is Desensores Ecclesiarum praemoneantur, ne rem attingant, quae
nemini prorsus omnium, secundum constitutionum praece pia, quam census Magistro competit, objecto Clericis opprobrio, si peritos se velint disceptationum esse forensium,& poena temeratoribus proposita quinquaginta librarum
auri. Rem in Urbe summa Cura Compreheniam, peculiari
Magistratui creditam, poena gravi sancitam, in provinciis privatorum lubidini relictam, cuiuscunque judicis fidei
commissam esse, ut credam, difficulter adducor. At quidni Θ inquient vulgatissimae sententiae Patroni, utamur donationum exemplo, quae in urbe apud Magistrum censusnsinuatae sunt, extra urbem apud quodcunque tribunal. Ego vero non quaero, quid nos interpretando valeamus consequi, sed quid Romae factum sit atque constitutum, maxime cum mini videatur multum intereste inter donationem, quae intra certam solidorum summam absque omni judiciali auctoritate, aliaque solennitate fieri poterat, vivoque donatore exitum plerumque habebat, & inter ultimam voluntatem, quae nunquam non solenniter & judicialiter conficienda erat,& sanctum illud de universitate bonorum arbitrium, nonnisi subducto testatore valiturum, Continebat: In uno a donatoribus quoque adeundum fuisse om
linarium domicilii Iudicem, & si hoc praetermissum fuerit.
nullam firmitatum habero donationes, apertissima Lege san- civit CONSTANTI Nus A. quae es III. Coae Theod. de Donat. quod ab iIONORIO & THEODOSIO A A. in I. I. Cod. Theod cod. quorum verbis ad sat impudicum Emblema abusus est TRI Bo Ni ΛNUSiσι l. 27. C. de Donation. & ab ipso i u s Ti- Ni ANo in I. o. Ceod immutatum esse, ut lubens agnosco, ita Diuiligoo by Cooste
22쪽
23 ita similem de Testamentis legem adhuc requiro. Doctores, quotquot ejus rei gratia consului, omneS ML N. C. de T sumentis provocant, longe, si Diis placet, clarissimam. Verba sunt: Sicut ergo securus erit, qui actis cujuscunque Iudicis, aut municipum, aus auribus strivatorum mentis sua postremum publDavis Iudicium: ira nee de ejus unquam Fuccessione tractabitur, qui nobis mediis, s toto jure quod in nostris es scrinio constitutum tesse succedit. . Non repetam, quae de μηλοκληροομὰ conjuglim, eoque portinente vera Legis sentcntia: vin omnium laudes supergressus ad si Cod. Theo aede Ino . Testam. doctissime est CommentatuS, quod verear voces sepe auditas : Quicquid aio Noaius seruerit, id nihil ad nos; IUSTINIANU Μ omnia sua sectile. Quare ita incedam. Coepit dubio procul testamenti judicialis robur ab ordinarii Iudicis auel ritate; id non mutavit CONSTANTINUs, qui&donationes eo remisit; nec uo Nostius, cui in illa lege de ordinam do testamento Principi per preces oblato unice se moest: nec THEODosi Us, qui tamen in donationibus hoc innovavit: nec LEo, cujus gravissimam legem de donationibus supra attulimus: an I UsTINIANUS p verbis scilicet HONORII, aliud agens. Noe, ille ingenium FLA- v ii nostri minus habet cognitum atque perspectum, quisbi persuadet,eum in tanta re uno verbulo potuisse defungi. Quare ego quidem hactenus existimo, illas voces: cujuscunque Iudicis, non esse dispositivas, ut loqui solent, sive Iuris commutati, sed enunciativas, sive Iuris ordinarii,& exinde de ordinario uniuscujusque testatoris Iudice a Cipiendas,cujus auctoritate,ut & municipum,& Privatorum cum extrema publicentur judicia, minus dubitari debeat in posterum, successiones, Imperatorc medio & toto iure tractatas by COOste
23쪽
24 CAPvT I. DE IURISDICTIONE tractatas , fore ratas: Scilicet recte Imperator cu/mcunque
judi is in hac lege meminit, quod fere omnibus suis judici-hus illam testamenti suscipiendi potestatem permiserit, cui vim facere videntur illi, qui volunt, uno illo verbulo ordinarii judicis auctoritatem esse infractam, testantibusque quemcunque judicem seligendi tributum arbitrium. Non
tat ad illa verba: cujuscunque judicis: sui tamen v. l. Iy. eod. quorum verborum haec videtur esse lententia: Uti Magistri census, ordinarii in urbe judicis, mansit post hanc Legem illibata potestas d. l. II. & magis l. v. ipsus 1 usa iNIANI, ita Iudicum suorum ordinariorumque auctoritati nihil decessit. Non licuit hujus unius rei causa omnes vastissmi Iuris nostri perreptare angulos; qui loco clariori me fuisse falsum ostendet, ei, praeter doctrinae laudem, lubens debebo μηνυτρον, sed & minervat, si rationum audiero, qui factum sit, ut in Urbe ossicio censuali unice deberetur, quod in provinciis promiscuae licentiae mille, ejusmodi indicio constabit. VIII. ULPIANus Lib. II. de Ossic. Quaesh. a Mixtum est imperium, cui etiam Iurisdictis ines, quod in danda bonorum possessione consisti. Iurisdictio est etiam Iudicis dandi licentia. I. 3. D. de Iuris dict. tDEM Lib. I. Regularum:
Ius dicentis officium latissimum e se nam cae bonorum possessionem dare potest, oe in possessionem mittere,
pupillis non habentibus tutores, constituere, judicra litigantibus dare. I. I. D. h. T. IDEM Lib. I. ad Edictum:
Iubere caveri praetoria sipulatione, in pusissionem mittere, Imperii magis est, quam Iurisdictionis.
24쪽
I. M. D. h. t. IA VOLENUS Lib. VI. ex Casso.
Cui Iurisdictio data es, a ) ea quoque concessi esse videntur, sine quibus Iurisdictio evocari non potuit.
l. a. oh t. Elegantissime vir, qui I A C. CUI AC IUΜ a Iure tractando deterruisse poterat, si tanto ingenio tamque subtili labores civilium studiorum serio tractare voluisset, b ANTONIUS, inquam, GO vE AN Us de Iuris dict. Lib. H. c Omne namque magistratus potestatisve imperium, aut in coercitione, aut in jure dicundo posimn est: quarum duarum re
rum causa onmia judicia inventa, institutique adeo sunt Vsi Magi ratis. Prius illud, imperium, in duo genera aescellit,
quia sciaeet nonplures animadversionumspecies ζ grainor quaedam, quae ex eo, quod uti jam docuimus, jurisdictionem non f equitur, merum imperium dicitur: d) quaedam vero modica, quae, quia nunquam a jurisdictione dissedit, c) mistum imperium sive non merum appellatur. uuod autem in jure dicundo positum est, aut in decernendo decemere nune late dico, ut cum bonorum possessionem Praetor dat) aut in dandis judicibus versatur, isque duobus veluti limitibus uvia versa Praetoris Urbani provincia continetur. Et paullo post: Hujus imperii Praetorii) ut diximus, siante decernere judices dare. Decernere autem non istum causa cognita, quomodo fere dicitur decernere, verum etiam sine cause cognitione in si ita is. I. illud Ia. de Damuo infecto, Dunis locis compluribus. Neque immerito, cum jure magis,aim quid Praetor facit, imperare dicitur, cum imperium pro magi ratuinterdum usurpetur, ut in I. cum Praetor ra. de Iudici Cicero
Lib. III. de Legibine Iusta imperia sunto, hoc est, magi ratus D legitime
d) Quod ipsum minus recte docuisse supra g. V. diximus. οὶ Quam ab ea discedere d. f. V. docuimus.
25쪽
gitime creavior. Iudicis autem dandi licentia , quemadmodum jurisdietio dicatur, considerandum est. Et puto eo Iuris-di Bovem dici, quia ad incium pertineat jus dicentis, neque ad coercitronem pertineat. In eundem modum de mixti imperii partibus duabus, Decreto &Iudicis datione, tradit Clari Noo DTI Us Lib. I. D. V. de Iurisdicti Imperio, Go-VE AN O ne nominato qui lem: qua in re factum equidem ipsum, immo non factum ita interpretari nolim , ac si Vir de arte nostra egregie meritus non minus merito invidisset, morem tamen priorum laudibus perniciosiim, non possum non improbare. In summa, mixto imperio Iurisdictio in- est. Ejus adeo vi Praetor vel Pnanes aut Proconsul decernit ipse, vel judices dat. Sed&decernit, ubi jubet caveri stipulatione Praetoria, ubi in possessionem mittit, ubi honorum possessionem dat, ubi tutores constituit, in qua tamen Iurisdictione sunt nonnulla άρχα ερα , aut, ut G OVE ANIiterum verbis utar, aliae partes sunt magis Imperiosae, aliae magis Iuridicae. Latissimum adeo Ius dicentis Officium,
quod & illa sequuntur, sine quibus explicari non potest,
contumacium hominum coercitio.
IX. Ius dicentis officium latissimum, sons illius non unus. Quicquid enim pro imperio suo faciebat Magistratus Romanus, aut jure sui magistratus faciebat, more maiorum, aut quod id Lex, Senatusconsultum, aut Principis Constitutio, specialiter juberet. Hujus praecipua capita sunt: Αdoptio I. .. D. de Adopt. l. r. D. de O c. Iurid. l. r. C. de Adopr. Emancipatio d. I D. de Adopt. Manumisso g. . f. quibus ex caus manum. non licet L aI. D. de manum. Vindict. Cognitio de alienandis bonis pupilli I. r. f. a. D. de reb. eor. qui nubtar. vel cura sunt. Auctoritatis in transactionibus de alimentis interpositio LI. . D. de Transact. TutoriS datio t. t. I. de Atit tutore qui ex L. Atit, yit. dabatur. De mero imperio ex Legibus publicorum judiciorum dicere, non est hujus loci Uidesis l. r. pr. D. de ..em cui man d es Iurisae
26쪽
X. Magistratus Populi Romani in jure dicundo vis tipotestas in eo maxime consistit, Ut aut decernat, LI. pr. Iade Minor. aut judices det. Decernit,ubi t itor confirmandus, I. a. D de con m. ttit. Decernit, ubi confirmanduS curator, LIA D de cusat. Decernit, ubi constituendus actor
periculo tutoris,l. G. D. de Admini r. sseris. tui. s curat. Decernit honorum postellionem, quae inde decretalis appellata, l. I. S. 7. D. de Success. Edict. L a. I. I. D. quis ordo in pos, serv. l.3. g. y. D. de bonor. posse 1. DecernIt alimenta, La. g. a. l. 3. D ubi Pup. mor. veI Muc. deb. l. ag. g. 3. D. de ius. Test. Decernit, ubi scripti heredes ante aditam hereditatem cum Creditoribus pacti sunt, L . I. ult. Dae manumiss tes. l. 7. g.ult. I de pactis. Decernit separatio nem f. r. D. de Keparat. Decernit missionem in possessionem,
I. I s. g. 22. D. ae damn. infecI. LI. D. ne vis stat ei qui inpossess. LM. D. ut in Pus F. Legat. Decernit, juste abesse, L3o.pr. 1 de eici tibertat. Decernit, ubi in integrum restituit, L ap. I. a. l. . I. I. I de Minori Decernit actionem, L 13. g. r. D de etc. libertat. l. a. q.3. II de vul. stupugiubuit. Decernit, ut rationes edantur, III. D. ae Edendo. Decernit translationem judicii, Lis. I de noxia actiov. Decernit denique, ubi pronunciat I. I. C. B. liber t. Sed & judices dat. Scilicet 1nter litigantes versabatur aut quaestio juris aut quaestio facti. In illa priori, juris quaestione, videndum erat, num secui dum jura, leges, mores, aequum & bonum justa sit postulatio, an vero justa contradicentis exceptio, ubi simul vel de facto prorsus constabat, vel si non constabat illa de jure quaestio,
alteram, quae facti esse poterat, ad se trahebat. Hoc iii loco, cum de re maximi momenti, de juris interpretatione ageretur, in urbe ipse Praetor, cum Consilio suo, Decemviris
Silitibus judicandis, &, si rei gravitas id poscebat, cum
Centumviris cognoscebat, & judicabat. Etiam in provincia ipse Proeses vel Proconsul saltim cum Recuperatoribus controversiam dirimebat. In posteriori quaestione, quae
fere de facto erat, Proetor, nisi forte reS ellet extraordina-D a riae
27쪽
rite cognitionis, judicem causae dabat, vel sorte electuira, partibus non recusantibus, vel conventione consensuque litigantium, cx albo tamen & selectis unum, ut opinor,
non de medio Populi, quod Noo DTIUS mavult, qui a Praetore partibus addictus, ex formula, in loco, quem formula comprehenderat Praetor, vel ubi solebat judicium sine incommodo litigantium fieri, etiam ICtis sibi incon- filium adscitis, de plano tamen & pedaneus, vel, uti Go-VEANUS, pedarius judicabat. De his dicendi locus alibi futurus est, & di xit egregie multis cum Autorum Ueterum, tum Librorum nostrorum locis congestis laudatus NooD-τ ius de Drudire' per. Lib. I. cap. XIII. seqq. XI. Est tamen, quod huc pertinet, & quod paullo diligentius explicabo, nempe quid sit extra ordinem jus dicere, maxime cum videam, Clar. Noo DTIUIi id leviter attigisse,& quod inde fieri asiblet, alicubi esse lapsum. Ordinarium jus est consueta juris forma, Impp. DIOCLETIANUS &ΜAXIMI AN Us Cytichio: dinarii juris es, ut, mancipiorum orta quasione, prius exhibitis mancipiis de possessione judicetur, ac tunc demum proprietatis causa ab eodem judice dec
I. U. C. de rei vindicat. A quo si quacunque ratione disceda tur, extra ordinem illud fieri dicitur. Ita decem Tribuni ecbis, Consules duo, decem & octo Praetores , sex Aedies in civitate jus reddebant, La. ude Orig. Iur. Sed& erant Romae constituti, qui extra ordinem jus dicerent,l. 7. g. a. D. de insic. Proco . qualem fuisse Priefectum annonae& Pr sectum vigilum, ab eodem Pomponio dicitur in dia. 3 33. D. de Orig. Iur. Sed &magistratibus ordinariis, ut extraordinem jus reddere.t, . Legibus, SCtis & Principum Constitutionibus injunctum est. Ita Claudius, suETON Ioleste, in vita ejus cap. serit. sanxit,ut pupillis extra ordinem
28쪽
29 tutores a Consulibus darentur,collato IIIde Atti Tutore.IEa
ex Edicto de Minoribus, nulla propria actio vel cautio proficiscebatur, totum enim hoc pendebat ex Praetoris cognitione, L a . g. ult. D. de Minoribus. Ita personis pquae Edi cto
Pr:etoris de restitutione majorum continebantur, eX Senatusconsultis, & principalibus constitutionibus jus extraordinem dici dicitur in L 2. D. ex quis . caus mas Immo quotiens utilitas rei publicae postulabat, res omissa actione cognitioni subjiciebatur, L I. I. In II. O. de Exercit. AELApud magistratus ordinarii juris erat, ut daretur Iudex. Excellens locus est suETONII in Gaudio cap. N. quem eo pressius dabo explicatum, quod Virum eximium hic hau
Iucinatum esse deprehendam. ΥR AN QN i L LU s de Claudio, postquam dixisset, quod in cognoscendo ac decernendo mira varietate animi fuerit, modo circumspectus ac sagax, modo inconsultuS ac praeceps, nonnunquam frivolus amentique similis: Cum, inquit, decurias rerum actu expungeret, eum, qui dissimulata vacatione, quam beneflcio liberorum habebat, responderat, ut cupidum judicandi almia te alium interpelgatum ab admersariis de propria lite, negantemque coinitionis rem, sed ordinarii juris esse, agere causam confestim apisse coegit, proprio negotio documentum daturum, quam aequus judex in alieno nePotio futuruι est. Ait sv ET ONI Us, si Noo DTIO L. I. Cap. VII. credas: reum quendam Imperatoris cognitioni in re, quae ordinarii juris estet, recte atque ordine restitisse, sed Claudium non communi jure, neque civili more fecisse, verum Imperatoria & legibus soluta potestate. Scilicet fraudi fuerunt ClarissimoViro verba illa : agere causam confes apud se coegit, quae de Claudio Imperatore interpretatus est, cum de reo ab adversariis interpellato accipienda sint, ea prosesus locutione, ut in is D. de Adoptionibus dicitur: es Con-
sui, vel Praeses Alius familias fit, pse eum apud semetipsum vel emancipari vel in adoptionem dari constat, & in
29쪽
I. eod. Magiseratum, apud quem legis actio es, is emanci- pare Alios seuos, s in ariptionem apud se dare pol, Neratis sententia est. Species apud suETONIUΜ talis est: cum Claudius decurias judicum expungeret, quendam ex illis respondentem, interpellabant adversarii de propria lite, forte quod invaluisset minus recle, cum, cui propria iis, inter judices esse. Claudius qui videbat, poste aliquid objici ejusmodi judici, neque tamen virum probum ideo recte deleri, ut fuit aliquando sagax, interrogat, num causa illa sit cognitionis, an juris ordinarii, id est, num notio ad Praetorem, an ad judicem pedaneum pertineret pubi ille negavit esse prius, coegit cum, ut confestim ipse suam causam apud seipsum, puta per Procuratorem, ageret, & de proprio negotio ipse, ut judex pedaneus, statueret, documentum daturus, inquit SUETONIUS, quam aequm judex in alieno negotio futurus e set ,quae ultima Verba NOΟDTIUΜ satis de errore monere poterant, sed & priora illa: cum decurias judicum expungeret Sc. sci & quod hic non praecipitis, sed circumspecti & sagacis Claudii facta traderentur. Nam & quod sequitur perquam sagacis est, feminam non agnoscentem filium suum, dubia utrinque argumentorum fide, ad confessonem compulisse, indicto matrimonio juvenis. In eo equidem imperio usus est, quod judicem in propria causa judicare coegerit, summa sibi illius rei servata inspectione, sed non in eo, quod rem ordinarii juris cognitioni subjiceret, qua in re Claudio restitisse
τον frustra ait N o o D T i u s. Sed redeamus e diverticulo in viam. Magistratus, ut diximus, sunt, qui extra Ordinem jus dicunt. Sunt&magistratus ordinarii, qui incertis causis extra ordinem jus dicere jubentur. In ipla Iurisdictione juris ordinarii est, judicem dare, an vero judices non clare, Cognoscere cum Decemviri S, cum CentumviriS, erit extra ordinem cognoscere Θ Ita loqui amat N O o D T I U s Lib. I. Cap. VII. ego ordinario juri cognitionem Diuitigoo by Cooste
30쪽
posuerim, quod TR AN ILL Us idoneus autor sit, quod nullibi repererim judicia decemviralia, immo centumviralia dicti esse judicia extraordinaria, quod denique inter ipsas cognitiones nonnullse fuerint extraordinariae, adeoque incongruum vidcatur, & omnes & nonnullas cognitiones dicere extraordinarias. Ordinarii juris erat, hoc est, juris formae congruebat, ut Praetor quaestiones facti ordinario jure dato judice finiri decerneret, quaestiones juris cognitione sua dignaretur, qua cognitione, si ob personarum favorem, in facti etiam quaestionibus, succum
rebat, hoC extra ordinem facere, extraordinariamque Cognitionem suscipere dicebatur. Illae autem personae sunt fere Praeceptores studiorum liberalium, RnetoreS, Grammatici, Geometrae, I. I. pr. D. de Extraorae cognita
Medici d. LI. g. r.3. Obstetrices d. l. I. g. a. Ludi literarii magistri, Librarii, Notarii, Calculatores sive Tabularii
do. g. 6. omnes denique artifices, quorum artes non sunt extra literas vel notas positae d. I. I. s. g. ComiteS LLI. g. 3. Advocati ae L I. g. Io. I. . eod. Nutrices d. L I. g. 1 . de quarum mercedibus, salariis, nutriciis, Proeto commissis cognitio extraordinaria fuisse videtur. Sunterimi', quae tradit ULPIANus Lib. XLIX. as Sabinum: Persecutionis verbo extraordinarias persicutiones fluto
contineri, ut ta fideis innissorum, cae si qua alia
sunt, qua non habent juris ordinarii executionem. LIV. g. a. D. de V. S. maxime si conferantur cum iis, quae habet idem υ L p I A N U s Tit. XXV. g. 12. Fidei commissi non per formulam petuntur, ut legata zSed cognitio est Roma quidem Consulum, aut Pratoris, qui fideicommissarius voeatur, in provinciis vero Pram