Tarquinii Gallutii Sabini e Societate Iesu Orationum tomus 1. 2.

131쪽

. frustra comparari alia putent omnia in hominum leoetibus instrumenta felicitatis. Etenim Rex ve. luti caput, & certissimus eth sons , unde corriuatur in caeteros ea vis, quae communem parit omnium tranquillitatem, & requietem. Quo factum est , ut nullae suerint viaqtiam gentes ita moribus agrestes, ac barbarae, quae non crede .rent, S sic animum inducerent situm : omnium sane optimum, atque sanctissimum oportere

Principem esse, ut liuis, delibatam, S decerptam ab auctore Deo, queat humanae vitae beatitu-nem impartiri. Sed tamen vel institutis Rerum publicarum parum idoneis , vel ignoratione rerum humanarum homini prope necessaria, vel cupiditatibus , animique permibationibus caecis impediti mortales , minus saepe in Regibus eam optimi formam tinniunt, quam in Moderatoribus sitis volu ηε requirunt uniuersi. Erit itaque mihi praecis is hodie labor, ostendere , a Rectoribus stippetere nobis amplissima selicia

talis adminicula, & munimenta : quia neque abitat ituto societatis, neque ab eorum errore, qui - Moderatores faciunt,neque a prauis animi commotionibus vllum in eo genere vitium est , quo possit ipsa regendi, parendique ratio perturbati. Ordiax igitur a primo, atque ab illa rationum infinitate discedam, quibus Ciuitates, & Regna dominos habent. Ijs .enim praeteritis ; duos esse praecipue video nanciscendi Principis mo- . dos;

132쪽

Oratio VL et I

dos; unum cum haei editario, ac transsaritio ii re succeditur ; alterum cum appellatur pO-pulorum suffiagatione deligitur Rex . Ac prior

ille quidem , quamquam vetustissimus omnino non est, usitatior tamen videtur esse , nec sua caret antiquitate. Posterior & est antiquissimus, S ciuitatibus Sapientium opinione salubrior. Nam quid est haereditarios accipere Reges, nisi saepe malos accipere, aut casia quodam accipere bonos Neque enim minus fortuitum est, a Principibus generari, quam eum bonum esse, quem Principes ipsi genuerunt. Prudenter adeo doctrinae princeps A.stoteles , ex melioribus nasci meliores non tam rem exploratam esse duxit, quam verisimilem. atque interdum ipsb qu que comprobatam experimento . Signiscauit enim haud dubie, non semper ex sortibus procleari sortes : S saepissime fieri, ut pessimi nascantur ex optimis Longa series eorum est, quos e praestantissimis natos parentibus, scimus tamen fuisse profligatissimos. Nullus enim mo talium , ut hinc incipiam, Salomone vel fuit,vel

fingi potest animo sapientior. At stultissimum, atque arrogantisiimum illum filium sitscepit Roboam ; qui persiimmam temeritatem ad dese-etionem, per impietatem ad superstitionem sce- dissimam impulit seos. E Regibus illis Astrio- , Ium primis , qui regnarunt in Oriente latissime. Ninum Babylonis auctorem, eiusque propaga b 3 - torem

133쪽

torem Imperii inincipem video suisse celeberri- propter insignem sortitudinem eius sit uercules a Chaldaris, ob egregiam, aeprope diuinam prudentiam Iuppiter ab Assyrijsiit appellatus. Quem tamen ό tanto viro ge

tum n lium commemorant historiae nisi Ninum alterum , qui inter pitellarum, spadonumqtuta consenuit greges auos ex illo stibortos in eo 'principatu dominos accepimus , nisi subinde , ac identidem perditissimos ; nee ande nefarios esse desiisse , quam in Sardanapalo clauderetur improborum umen, atque ad Medos florentis. simum illud Imperium transferretur In Graecorrum autem monumentis, haud scio, an quisquam reperiri queat Pericle laudabilior:qui suruminibus illis, sulgetrisque verborum armatus, &Olympij sibi nomen inuenit, S quadraginta

ipses annos in libera Ciuitate prope Regnum habuit, S dominatum . At is ex tribus, quos suscepit e coniuge prudentissima liberis ut ait in Alcibiade Plato Paratum, & Xantippum stupidos vidit,' Cliniam etiam amentem , ac suriosium. Quis Aristide melior, aut insignior in Atheniensium concilio sitit a cum in tanta iustorum hominiis multliudine singulare Ilisti nomen esset assecutus ' Et tamen idem scriptuire reliquit in Men me Plato, Lysimachum habuissessilium nequam , atque ad nullam partem sitae Ciuitatis idoneum. Phocion autem ille Cogno-

Maenio

134쪽

Oratio VI. II '

mento Bonus nonne Phocum procreauit vinolentum, & dis lolutum adeo, ut ne Spartana qui

dem corrigi disciplina potuerit ' ciuid Cabria. vir itidem S virtutibus,& magnis. victorijs apud Athenienis clarissimus t Nonne Ctesippo sit- scepto filio nequissimo , ita concidit, ut vulgo dicerent ; multo eum suturum suisse seliciorem, si nullos unouam filios habui sibi λ Aristippus vero Philo pnus non exemplum modo eiusdem sinfelicitatis exhibuit posteris, sed etiam saluberrimum in ea calamitate docia mentum. Cum enim admodum degeneres ex se natos vidisset filios, eos ita neglexit, perinde ac si ex ipse nati non essent. Causam percontantibus amicis, a que admirantibus , respondisse sertur: improbos filios haud minus abigere procul oportere, quam e nobis nata purgamenta capitis, &pituitam . Sed praeterniisiis externis, ad Romanos venia mus: quorum in utraque fortuna res gestae videntur illiistriores. Incurrit statim in oculos Fabius Allobrogici filius: quem ita luxus, & nequitia perdiderat, ut paternis ei bonis interdixerit,approbante multitudine, Praetor Urbanus.

Incurrit filius Vticensis Catonis , qui & famosa quadam ignauia, & lasciuia praeditus filis et dicitur in blentissima. Incurrit M. Cicero, filii Oratoris, tanta inquinatus temulentia, ut & vis ni congios binos saepe solitiis esset ducere, ScM. Agrippae ex ebrietate scy phum impegeru

135쪽

aliquando, quem exhausistet. Incurrit Hortem. sius ille Corbio, Hortensij, hominis eloquentis, & sua tempestate clatissimi Nepos, cuius impurissimum os sic inter ganeas visebatur assibilue,quemadmodum Aui vox pro salute Ciuium continenter audiebatur in foro. Ac ne selum antiquissima illa tempora replicemus, ipsum intueamur Caligulam, ne sepiiltura quidem habiatum suorum iudicio dignum . At cuius filium iEius nimirum Germanici, quem extinctum longinqui etiam populi, Nationesque Barbarae in pincherrimo funere defleuerunt. Domiti num intueamur, qui Titum fratrem, delicias

orbis terrarum,& Vespasianum parentem viri tibus , ac triumphis insignem , quantum in se suit, omni sceleriim turpitudine contaminauit. Intueamur Antoninum Philosephum, cuius i tegerrima vita hoc tantum attulisse Reipublicae dicebatur incommodum , quod Commodum

reliquisset filium, Neroni , quam Antonino Gmiliorem. Nihil vero de Masno Constantino

dicatur: cuius liberi tres ab indole paterni an mi sic defecere, ut quantum ille sortitudine, dc probitate praestiterat, tantum ipsi vecordia, flagitiusque, superioribus antecellerent Imperatori-hus . Neque enim Constantino filio quisquam ad vitae tutelam incautior, Constantio ad indecoras voluptates abiectior, Constante aut leuior, aut ad arrogantiam intolerantior fuit. Deni.

136쪽

Oratio VI. III

que,ne longius in percensendis hisce nobilibus ignauiae, nequitiaeque portentis abeamus, Auiqdij Cassij vocem hic excitabo, quae oracillula fuisse videtur , & dictum Apollinis: cum diser

te, planeque pronunciare non dubitauerit,neminem magnorum virorum, liberos , aut moribus

bonos , aut utiles Reipublicae reliquisse. Vsque adeo verum est , e sulgetris saepenumero nasci tenebras,& teterrimam Z clarissimo fulgure tempestatem. Cum ergo tam certum in hoc haereditatio dominatu perieulum sit, ne deterrimus aliquis e sortibus natus, ac bonis, aggrediatur Imperium, sine dubio illi est anteponenda ea Moderatorum, & Principum optatio libera, ubi iudicium, ut ait ille, integrum est , & si velis eligere optimum, quasi digito ex multorum consensione monstratur. Nihilose tamen minus haec etiam ratio in Ciuitatibus, quae lege temperantur humana, est fraudibus, atque errori hiis opportuna quamplurimis . Ac primo qui dem fuisse videmus ex antiquis,externasque Regnis oppido multa , quae cum hoc uterentur eligendi Principis instituto , quia tamen E certis tantum familijs eum illis eligere mos ereserrorem, ac periculum superioris non eua ant . Nam in Ionia ex una Croesi se te, apud Lacedaemonios ex Heraclidariam genere , apud Persas ex Achemenidis, apud Milesios ex Sc

mandri posteris,apud Rheginos ex Messeniorum

137쪽

progenie sumebantur populi suffragio Reges. 1 Quod profecto nihil erat aliud, quam castu, ac lpene seristis quaerere bonos in magnis lamilijs, :quae propter amplitudinem suam multos haberent in tanto mamero etiam malos. Ut enim per agros late patentes, infelices herbae, ac noxia gramina frugibus innascuntiir plurima, se in 'amplis familijs, inter iustos, ac bonos, sempersebolescit aliqua posteritas pessimorum . Illi ergo, dicet aliquis, offendebant nihil, qui haeredes Regni vellent aliquos , nec certis familijs, tamquam scopulis adhaerescerent, sed suo iudicio Regem facerent, qui praestantissimus esse videretur. At ne hos 'quidem videmus ea prouidisse, quae delectuna omni prorsus ese tore liberarent; cum eam in ijs, cpios eligerent, excellentiam , praestantiamque spectarent, quae casu cum iustitia cum imperandi calliditate coniungitur. Nihil hic ego dico de Meroensidiis, apud quos nisi qui praeualido corpore caeteris antestaret, assequebatur Imperium nemo.

Nihil de Gordijs , qui eum ex corporis mole de indole iudicarent, regni Moderatorem eligerbant obesi , & sucei plenum. Nihil de Medis , apud quos valentaeimi viribus, & robustis simi regno putabantur idonei. Nihil de Lybicis

qui maxima praeditos celeritate, cutiuque u

locissimos admouebant Imperio. Nihil de Ca- iliacis Indorum populis, qui formam corpori. insi-

138쪽

oratio VI. Ia,

insignem , ac praestabilem oris pulcritudinem, dotem Regiam ante serendam caeteris exilii-mabant. Nihil de Aethiopibus, apud quos

usus, & consiletudo siusceperat vetus , ut maxime opulentis, ac pecuniosissimis dominatus permitteretur in caeteros. De his, inquam, quOniam tam plumbei sunt,&adipales in iudicando,

taceamus hoc tempore . Eorum potius initituta

proseramus, qui deligendis moderatoribus ciuitatis videbantur alijs prudent,ores. Romanos ego dico : quorum amphili mi magistratus dabantur iis , qui stipati clientibus in Campum descenderent , qui candidati peterent, qui plebem prensarent, qui populi voluntatem emerenς pretio, qui Curiatum suffragia blanditiis emendicarent . Quid enim a ratione magis alienum videri potest, quam ijs potestatem in ciues demandare , qui eam enixe petant, atque artibus

tam apertis ad Imperium, & dominatum sibi muniant viam p tamquam quid haec ita disputo, quasi nihil in eo sit Impeiij genereia .squod, si minus habeat vitium , ceIte discedat, ab optimo Reipublicae statu , qui v- num in Regnis singulis dominatorem postulat, abhorret a pluribus λ Quos quia Romani, non modo non repudiabant, sed populi etiam , ' multitudinis eam dominationem admittebant , quae πιλιτεia dicitur, a probatissimo aberant Imperio, quod Regia potestate , atque unius

139쪽

dominatu Alitario continetur . Cum eniimis in eo posita ciuium beatitudo sit , ut unum excinnium consensione veluti faciant, & coagmentent corpus, nemo non intelligit, quanto id facilius consequantur qui unius, quam qui mutitorum ducuntur nutu , & voluntate. Vnum

Impeiij corpus unius animo regendum esse , veterum vox fuit, & dictum hominum sapientium , nec aliud esta, plures in eodem domin . tu dominos velle, quam plures uni mundo soles dare, ut rerum uniuersitatem HKendio perdant. Ipsa quippe natura praestae mortalibus , & potioribus deteriora submittens, praestantissimum Reipublicae genus expressit in singillis. Elephantorum greges unus,& quidem excelsinfimus ducit. Unus armenta praecedit Taurus, &is, qui proceritate , qui toris , qui pulcritudine

caeteros vincat. Grues ordine litterato, ut dixis ille, sequuntur unam , & eam prae caeteris maximam, atque spectabilem. Apes sic unum tantummodo Principem volunt, &eum insigni

forma, caeterisque magnitudine, ac nitore dissimileni, ut illo tandem amitib, pugna quaω .rant, & dimicatione meliorem . Nos autem,

in quibus quoddam est simulacrum uniuersitatis expressum , ita facti, stoeque sumus a Deo ,

ut es corporis membra omnia, articuli, venae, arteriae, nerui fibrae ab uno cordis initio fluant, vi animi facultates tam variae , tamque multi-

140쪽

Oratio VI. ras

plices ab una ratione in ossicio, ac potestar contineantur. Quid plura i Deus ipse, cuius imagines , & simulacra dicuntur a Pla one Ci uitatum Principes , non modo sito ipsius exemplo , . qui tam unus , dc selitarius in Regno mortalium, atque immortalium est 3 veruta setiam documento, &quasi decreto planissimo demonstrauit, hunc sibi placere dominatunias unius et cum populo illi,quem unice diligebat, Sunum tantummodo dedit Moysen, a quo per litudines duceretur in Palaestinam, & Reympollea statuit item unum, cuius , domi forisque imperio , ae potestate regeretur. Huc accedit omnium adprobatio gentium : quae , ut antiquae tradunt historiae, Regibus initio paruisse dicuntur, A iustos dominos , quam libertatem, ac conamunem Rempublicam maluisse. Quae cum ita sit, citra omnem audaciari a iaffirmare possumus, & illud iure optimo gloriari ΡP. nostrant hanc ita sapienter institutam vi Νse Rempublicam , ut sela propemodum sit, quae sine controuersia optimum sςmper legat, S sufficiat gubernaculo Moderatorem. Sive 'enim adeundi ius Imperij spectes ; nulla fallente, aut siuppeditante malos circumscribitur haereditu, sed est in medio positum oςcupanti virtvir, ae praestabili solentiae siue genus

ipsisna imperandi ; se unica ditio , R sedi est , ut Sodalitatis luam informat, tam Atiniri

tant