장음표시 사용
21쪽
Crauioris menti0nem secit, conjicere p08Semus, ipsum in Cons0lati0ne quoque eum esse sequutum duem Crant0ris librum magis desideraremus, niSi servata n0bis essent satis ampla ramenta, quae in libro , παραμυ-9γητικὰς προς Ἀπολλωνι nubis offert Plutarchus, qui et ipse Crantorem est sequutus. duae quum ita Sint,n0n eremur, ne initum a ver aberremus, loc0 Ill0s,
qui in Tusculi disputi iidem iuveniuntur atque tu lutarchi libro, ex cranturis eripi haustus esse atque ita in Cicer0nis e0ns0latione fuisse c0ntendentes. Sed hac quidem in re omne cauti0nis genus adhibendum erit, qu0niam inveniri putest, Ciceronis Plutarchique librus nonnull0s praebere locos, qui in ranioris libro ui suerunt, quique aliis ex lantibus, ab utr0que adhibitis, pr0- secti sunt ). Cicero praeterea ipse, Sese n0n 0lum erant0ris libro, sed etiam aliorum literis, quae e0dem de
argumens e0nscriptae erant, usum esse, atque ex iis ine0BS0lati0uem recepisse, verbis supra allatis teStatur,
quod ultro ex reliquo scribendi mod apparet, quum ita De erantur ejusque fragmentis, quae apud Plutarchum in-Veniuntur vid. r. Selineider, comment de Cranturis libro, qui περὶ πένθους inscribitur, in ei febris fur die AlterthumsWissen- sellast 1836. o. 104 sq. - r. ab ser, de Crant 0re eademico diss. Heidelbergae 1841. 2 Rectissime hae de re Matthiae p. 51. hisce: Ut vero
Cicero, inquit. 0n se erant0ris s0lum, sed aliorum etiarii scriptorum consolati0nibus usum esse, ipse testatur, sic Plutarchum etiam verisimile est. Certe qu0d uterque Callimachi versum eundem laudat, ex alio quodam lante communi utrumque sumsisse existimo. Nam in libro Crantoris, qui circa l. 120 oruit, n0 potui dictum commemorari poetae, qui eodem tempore vel serius etiam nuruit.
-- 27 n0tum, eum, ut Sententiam appr0baret, libentissime, si opus suisset, ali0rum opiniones recepisse. duae uult, sic se habeant, Cicer0, quamquam in illo consolati0nis libro scribendo aureum Tranioris libellum respiciebat, tamen eum ejus placitis ali0rum quoque phil080ph0rum de anim perturbationibus doctrinam cui unxit atque iterum iterumque, ut ex Tusculi dispuli libro III patet,
Ciceronem h0 qu0que dialogo in libro scribendo usum esse qu0drachneideriis in dissertati0ne statuit, quamquam ei erat concedendum, Cicer0nem numquam hunc dial0gum in Tusculi dispuit. 0mmemorasse. Si quidem l0cos ex Tusculanis sumptos in c0ntentionis judicium v0camus eum iis, qui similes in Axiocho inveniuntur, facile ex libr0rum consensi0ne c0njici 0test, qu0 Schneiderus Voluit, qui tamen ipse latetur, accurata lecti0ne similitudinem qualidam inter Aeschinis et Plutarchi libros intercedere apparere, quam ob rem aut statuendum nubis erit, Plutarchum qu0que ex Aeschinis libro hausisse, aut lacilius adducimur, ut redamus, miles tres libros Cicer0nis, Plutarchi et hunc dial0gum ex 40mmuni aliqu0 lante esse haust0s; quae quidem unica n0bis exstat rati ad librorum similituditiem atque c0nsensi0nem recte explicandam. Si enim ipsam dial0gl rati0nem et argumenta, quibus 0crates Axi0chum aegr0tantem a m0rtis metu av0eat et c0nS0latur, spectas, haud pauca ex Crant0ris libro desumpta iuventes,
22쪽
quam ob rem neque dubito latuere, communem illum litem fuisse celeberrimum Cranturis librum, neque me poenitet, Matthiae sententiae esse, qui in libro laudatos p. 49. dem0nstrare est ausus, dial0gum ne esse quidem videri Aesellinis Socratici, qui Plat0uis fuit aequalis. Declarant enim script0res, qui veri Aeschinis dial0gum laudant, unge aliud suisse argumentum, quam ob rem vocabula, quae illi scriptores Athenaeus et Pullux asserunt,lu 0stro libro servat B0 inveniuntur. Huc accedit, quod dicti0, quam u0bis praebet auctor Axioebi, nimium quantum abest a Sueraiis ejusque discipulurum elegantia simplici, ita ut Meiuersius tu commentati0ne, qua judicium de Axioelio assert, dixerit, p0rtentosum ejusm0di seriptum a barbaro tantum vel semibarbar h0mine exarari p0tuisse ). Cui judicio quamvis equidem Subscribere n0lim, tamen paene eadem mea de h0 libro est sententia. Nam si optul0nem meam, quamquam haec quaestio hujus loci non est, asserre licet, nulla alia est, quam dial0gum
hunc posteriori demum temp0re, Alexandrin0rum Scriptorum aetate esse c0mp0situm duae quum ita sint, non est, qu0d xiochum Cicer0nis libri de consulatione sontem fuisse statuamus. At verisimillimum mihi videtur, Ciceronem n0n minus quam Tusculanis, ut Schulgius conjecit, cons0lati0lii qu0que leaearchi libros εσβίαχόν sive de anima, et Κορινθι sive de luteritu h0minum adhibuisse; 0n multum enim, ut iusta Videbimus, Cicer0nis libri argumentum aberat a 0usilio Dicaearchi, qui h0minum m0rtem m0riu0rumque conditi0nem Scriptis est per- sequutus, cujus tamen sententias Cicero, nun ut eas probaret, sed ut refelleret, adhibuit, quod recte clineideriis animadvertit p. li). Atque e magis adducimur, ut Ciceronem Dicaearchi libris usum esse c0ntendamus, quum n0tum Sit, eum, 0Sann judice, n0 argumenia s0lum ex Dicaearchi libris hausisse, sed etiam larinam exteri0- rem et in libris partium disp0siti0nem 3. Accedit, qu0d Cicero ipse eum delicias suas appellat magnumque hominem n0minat. Praeterea hic animadvertendum puto, magn0pere ad minuendum d0l0rem Valere Serm0nem, quo sententiae sibi c0ntrariae de ipsa illa re, quam quis de-pl0rat, ita pr0p0nuntur, ut, utra Sit Vera, argumentis de-m0nstretur. Iam qu0 Cicer Atticum r0gat, ut sibi Dicaearchi libros mittat, acile e0lligi 0test, ejus magni atque c0pios phil080phi placita ipsum n0nmmnino in libro de luctu minuend praetermisisse. Scribit enim noster risDicaearchi me ψυχης utrosque Velim mittas et am- βάσεως. - Tres e0s libr0s maxime nunc vellem apti essent ad id, qu0 cogit δ). Sed lanasse dixerit quispiam, illam epist0lam, e0nS0lati0ne jam scripta, esse missam ad Atticum, Cicer0nem igitur n0n potuisse illis libris ad 0ns0lati0nem scribendam uti ). Tempus vero non adversatur, quod rectissime Schneideriis an c0ntendit. Ex ali enim epist0larum ad Atticum exemplui est Meinersi judicium de quibusdani Socraticorum reliquiis, in Aeschin dial edit. II., a Fisebero curata, p. 39. Sqq. 1 est. sann Belirage u grieeli uia ruinischen Litteraturgeschielite Tom. II pag. 41. Not. 2 Tusc. I. 31, 77. D. ad Attie. II. . de me. u. 5, 16.3 ad Attic. XIII. 32.4 Est enim haec ep. Mai. mense exeunte seripia est de Gruber, libr. laud. p. 26.
23쪽
efficitur, Cicer0nem, itamquam librum jam e0mposuerat, tamen ad argumenta mutanda et amplificanda sciscitatum esse per literas, quae pus viderentur. Seribit enim ad Atticum XII. 20): Velim me saeias certi0rem pr0ximis literis, Cn. Caepio, Serviliae Claudii pater vivone patre suo naufragi perierit an m0rtuo. - Pertinent ad eum libriim, quem sede luctu minuendo scripsimus. Si igitur consolati0ne jam Scripta, ad mutandum argumentum Atticum rogat, eodem jure neque min0ri verisimilitudine conjicere p08Sumus, eum ad pus amplificandum Dicaearchi libr0s 0stulasse, praesertim quum supra latuerimus, Ciceronem, quamvis e0u80lationem jam Martio mense conscripserit, tamen et 0stea et paulatim adhibuisse χ0nficiendi atque perp0liendi inperis extremum
Neque n0bis a ver abh0rrere videmur, si Schneideri auctoritatem p. 2 sequuti 0ntenderimus in Ciceronianam c0ns0latl0nem ei iam Hegesiae Cyrenaici praecepta vim aliquam exercuisse. Audiamus enim primunt, quid de Hegesia Cicero ipse pr0serat Tusc, I, 34, 83 se malis igitur, inquit, m0rs abducit, n0n a bunis, verum Si quaerimus. Et quidem li0 a Cyrenaic Hegesia sic copiose est disputatum, ut a rege Pt0lemae pr0hibitus esse dicatur illa in scholis dicere, qu0 multi his auditis mortem sibi consciverint. duibus ex verbis recte c0njicitur, Hegesiam de Vita ejusque miseriis disputasse ut nemini expedire c0ntenderet vivere; qu0d etiam sequentia Ciceronis verba demonstrant, qui Hegesiam in libro unoκ et peoo vitae humanae ine0mm0da enumerasse dicit. Infra autem, ubi de e0n80lati0nis argument dicendum nubis
erit, videbimus, Cicer0nem et ipsum m0rtem audibus extulisse longeque eam praeserendam Sse vitae putasse
sed p0tius b0num Cujus rei ipse Cicer est auct0r, qui sesecimus, inquit, h0 in eo libro, in quo n0smetips0s, quantum p0tuimus, c0nsolati sumus* seil ui de-pl0rando efficeremus vitam miseri0rem quae verba eo magis pro opini0ne n0stra l0qui videntur, qu0 paulo ante sunt scripta, quam ea, quae de Hegesia dicuntur. du0 vero attinet ad Theophrastum, Peripateticae
disciplinae addictum, cujus librum, qui Καλλισθενης i
scribenda consuluisse Selineideriis p. 11 sq) 0ntendit, locum libri Plutarchei c. . appellans, qu The0phrastus statim p0st Crant0rem c0mmem0ratur, concedendum nobis est, Ciceronem saepissime in libris menti0nem ejus fecisse scriptumque, de qu agitur, c0gn0SSe; et quamquam dem0nstrari n0n 0test, ipsum c0ns0lati0ni librum illum adhibuisse, praesertim quum Theophrasti verba n0nali m0d asserre p0tuisset, quam ut ea resutaret tamen, quum The0phrastus, quippe qui naturalem existimaret luctum, naturae vim n0 intulisset, sed se potius illi acc0mm0dasset amicumque, quem habuerat unicum maximeque dilexerat, depl0rasset, haud multum a veri similitudine aberraturum me arbitr0r, si eum Schneidero contendero, The0phrastum parite . atque, ut jam vidimus, Dicaearchum haud minimam Cicerunt praebuisse ad 0n-80Iatl0nem materiam. duae res utcunque est, alii
1 Tusc. I. 34, 83. D. Laetant instit. III. 19, 14.
24쪽
quoque Peripateticae sch0lae phil0sophi de cons0latione scripserunt, qui c0Π80laniis metum putarunt, ut non magnum malum esse m0rtem d0ceret, quique multa, ut Cicero refert ad placandos anim0s attulerunt duinam ierint illi Peripatetici, h0die jam ignoramus, quum scripta
eorum n0n Supersint neque n0mina sere mem0rentur
praeter Aristotelem, Peripateticae disciplinae principem, de quo insta agitur du0 circa ut conjiciend ne a vero nimis aberremus, his missis ad allum pr0peremus. Ante omnes in Iitomachum, Carneadis phil0sophi discipulum, lucidimus, qui Carthaginiensis, quamquam n0n de morte cons0lati0nem scripserat, tamen in libr0, quem, Carthagine eversa, c0nsolandi causa misit ad cives, n0nuit sectae addictus, sed in Academiae, Peripateticae, Stoicae sch0lae placitis versalus, omnia e0nsolandi genera contulit duo de libro nihil jam licet 0njicere, ut de re incerta nos autem magnam fecisse jacturam in libro deperdit0, Ciceronis scent verba, qui mirmat, iantam in eo calamitatum praesentium medicinam aphilus0pli esse adhibitam, quanta ne desideraretur quidem in inveterata Cicero autem ipse n0bi est auct0r, sese tali 0machi Iibrum legisse ). Num vero Cicero c0ns0lati0ni epistolam Panaetii de dolore patiendo ad Tuberonem missam adhibuerit, exploratum quidem n0bis esse nequit, quamquam legisSe1 Tusc. IV. 5, . est eod. III. 31, 76. 2 est quae de Clitomacli phil0sopho et dialecticae schillae auctore dixi Lerschius in Zeiischris fur die AlterlhunisNissen-sehan. 1839. 0 21 sq. 3 Tusc. III. 22 54. est Acad. II. 45, 137.
ipsum eam ex Finn. IV. 9, 23 conjici 0test duae quum ita sint, quum, Cicerone teste, Panaetius Crantoris libri mentionem secerit n0nnullaque inde desumpserit ), et Gelli auct0re, ceterorum Stoic0rum ἀναλγησίαν et απάθειαν impr0barit ideoque usus suerit humani0ribus, quam reliqui ejusdem seli0lae, argumentis in consolando ): minime dubitamus, quin Cicero epistolam hanc libro de
- Hactenus suit, quod caute a me scribi posset de is philosophis, qui de luctu et 0l0re minuendo et perserendo libros ediderunt, quibusque cicer ut potuit Attamen ipsum eurum, qui 'ententias passim tantum lartuitoque dispositas aperuerunt, nullam habuisse rationem nego, quum, S0cratis disciplinam, quam hic passim in hunc modum disseruit, eum adhibuisse, innumerabiles sere ostendant l0ci, qui in Tusce dispuit reperiuntur Maxime autem, quantum animi mei c0njectura e0lligere p08Sum, respexit Plat0uem, quem n0 80lum omnibus aliis philosophis anteposuit, sed etiam phil080ph0rum deum appeI-lare n0n dubitavit, qu0cum errare, quam eum alii Verum dicere rectumque sentire mavult. N0tum est, ficer0nis
libros plenus esse maximis Platonis laudibus, quam ob rem propter ipsam multitudinem atque frequentiam J0nt Acad. II. 44, 135. quae supra dixi, ea ex Ciceronis verbis
concludere non dubitavi. 2 est. A. Gen.40et Attic. XII. 5, 10. ed. Hertz): Haec ergo vir sapiens t0lerare et cunctari p0lesi, 0 admittere omnino sensum sui non potest: αναλησία enim atque παθεια non meo tantum, inquit, sed qu0rundam etiam ex eadem porticu prudentiorum hominum, sicut judici Panaetii, graVis atque d0cu Viri improbata abjeeiaque est. est Cic. de nn. II, 28, ib. δ
25쪽
erit necesse, singul0s asserre l0e0s. Satis habeamus dixisse Ciceronem p0tissimum mi dem de animurum immortalitate sententiae fuisse eum Platone quem, licet cons0lationis librum, qualem alii permulti phil080phi, n0uscripserit, tamen e0nStat in Scripti de n0nnullis couS0landi argumentis egisse eaque tam praeclare et c0pi0Se explicavisse, ut in h0 qu0que luc aliis philos0ptiis hac de re scribentibus veluti laus, ex qu0 0nS0laudi rati0nes hauserint, recte dicendus sit. Et Cicer0uem qu0que n0nnulla ad librum de luctu iuuenil scribendum ex Platonis libris hausisse, aut 0n est pus, dem0nStremus, postquam hac de re satis, pistbr, eusdius scripsit ). Neque Veremur, ne audaciae accusemur in conjectand0 nimiae, Arist0telis librum, quem inscripserat νδ istis Ime φυχῆ , sequutum esse Cicer0nem atque ex ejus rivulis hortulum suum irrigasse, asseverantes. Legimus
enim in Tusculi dispuit. I. 26 ipsius Cicer0uis testimonium, sese Arist0telis sententiam esse Sequutum eamque tu e0ns0lati0nis libro expressisse qu0d exprimendi verbum nihil Iiud signiscare videtur, quam Cicer0uem Aristotelis sententiam suis ipsius verbis in latinam vertisse linguam ). Praeterea apud Plutarchum risi0telici libri fragmentum ejusque de Silen fabula c0mmem0ratur e 27 , quam Cicer et in Tusculi dispust. Servavit et in consolati0ne, ut iusta videbimus, attulit. Accedit, qu0d Cicero de divin. l. 25 narrasi0nem assert de Eudem0, quam interpretes paene nanes suisse iii 0 Arist0telis
ulal0go putant, undeciam, si verum esset, e0 ici p0sset, Ciceronem hunc librum legisse; qui tamen sere t0tus interiit cujusque, licet inseri0 fuisse Platonicis dial0 s dicatur, jactura dicenda est maxima, quum summam ri-8t0telicae sententiae de anim0rum p0st mortem conditione explicaverit . Addere placet hisce Ciceronis sontibus Xen0cratem, qui Platonis discipulus atque Academiae SucceSS0 a magistri sententia haud multum recessisse videtur, et qui librum περὶ θανάτου Scripsisse sertur ), quem Scimus adeo periisse, ut ne ullum quidem fragmentum ad n0stra pervenerit temp0ra, quam ob rem pr0rSu est incertum, quibus ungulandi argumentis sit usus. Fuerunt, qui c0u- tenderent, Xen0cratem illum scripsisse dial0gum, quem Supra mem0ravimuS, xl0chum, qu0rum tamen sententiam pr0rsus vanam esse jam stenderunt viri d0cti ). uem Xenocratis de murte librum si c0gn0vit Cicer0, et equidem n0 dubit0), legisse eum qu0que et adhibuisse ex e e0njici 0test, qu0d Xenocratis menti0nem fecit ereberrimam omnibus in libris maximeque in Tusculanis. Rem itaque e deduxi, ut, quales maxime lantes
Cicero adhibuerit phil080ph0s, jam nunc videamus. Fuit
2 eis. Cic. disp. Tusc. rillsch bericlitiget uni ei laulert 0nΚl0tr. 4eipr. 835. pag. 86. Not.1 Minime recte cogitasse mihi videtur eusdius, qui in disquisitiun de phil0s0phiae Ciceronianae lante praecipuo p. 2493, postquam cons0lati0nis fragmentum in Tusce dispuli. I. 27 66. servatum attulit, haec subdit: Admixta, lateor, huic sententiae Aristotelea ratio est. Veruntamen, Si 0ntem quaerimus, Unde ducta sit, reperiemus eum in eximia Socratis, quae est in Phaedone, de animi natura ac divina indule disputatione. Testimonium enim ipsius Ciceronis, ut dixi, bStat. 2 cst. Di0g. Laert. IV. 2 9. V0L I. p. 268. Hubn. 3 est. Heusde diatribe p. 33 sq.
26쪽
autem Cicer0nis e0nsuetud0, ut Phil0nis praecepi0ris auct0ritatem sequutus, Versus lectaque p0emata suis dis putationum l0cis insereret atque Subjiceret, ut oratiunem versibus exquisitis saceret nitidi0rem ei diciis argumentisque vim et auct0ritatem c0nciliaret maj0rem dua de re Cicero ipse scribit liaee: Phit et pr0prium numerum et lecta poemata et l0c adjungebat. Itaque p0si quam adamavi hanc quasi senilem declamationem, studiose equidem ut0r 0stris odiis Sed sicubi illi defecerunt, verti ipse multa de Graecis, ne quo ornament in h0egenere disputationis careret latina ratio ). u0d quum aliis in scriptis sacer 80leret, nun 0ngius a Vero abhorrere n0s put0, Ciceronem versus quoque cons0lati0ni inseruisse c0ntendentes, praesertim quum ex Tusce dispuit libris et Plutarchea c0ns0lati0ne, in quibus sereiidem reperiuntur p0etarum l0ci, c0njicere liceat, Craii , torem jam ipsum in libro su p0etarum carmina scripsisse. Huc accedit, ut Di0genes Laert testis sit n0bis et auctor Crant0rem p0diarum lecti0ne valde suisse delectatum Sed praestat, ejus Verba asserre: Ἐθαυμαζε
κα συμπαθῶς γραφα δ). ui vero p0dtae Cicer0ni, Crantoris auctoritatem sequut0, maxime praebere p0tuerint argumenta, si quaerimus: mihi quidem tersuasissimum
brum, qui inscribitur: achirAge uni Bericlitigiangen ii Cicero's dispuit Tusce LeipZi 1843 p. 79 sq. cujus Senientiani n0n repudio.
est, Homerum et Euripidem fuisse. De 0mer0, quem Saepissime citat Cicer0, jam n0n erunt plura nobis l-cenda, neque multa de Euripide aliqu0 enim versus sabulae Euripideae, quae inscripta erat Cresph0nti n0mine, in Tusculanis vertit Cicer e0sdemque praebet Plutarchus, quam ob rem Sumere non dubito, eos in consulati0ue nostra suisse, quippe qu0s jam Crant0 libro suo adhibuerit.
P0stquam tam inanes, ex quibus hauserio Cicero, phil0s0ph0rum p0etarumque graecorum s0ntes periustravimus, reliquum St, ut Videamus, num a R0mani qu0que ejusdem argumenti quidquam, ii Cicer0ni uti licuerit, scriptum fuerit. Neque deest Ne dicam de omnibus laudati0nibus unebribus, quibus uti p0tuit Cicero, de uua
tantum plura l0quar, Schneiderum praecept0rem SequutuS. d. enim Fabius Maximus Verrucossus ad luctum leniendum animumque confirmandum, et ut dem0nstraret, Sese luctu Superi0rem esse, in m0rtem filii c0nsularis laudati0nem
scripsit ) Cicero hac de laudatione et de constantia, qua Fabius d0lurem pertulit: Multa, inquit, in eo Viro praeclara c0gn0vi, Sed nihil est admirabilius, quam quomodo ille murtem filii tulit, clari viri et e0nsularis si in manibus laudatio quam quum legimus, quem phil050phum n0n 0ntemnimus Τ Alibi qu0que Fabium laudavit, quia viriliter magnam illam calamitatem t0lerasset t. Accedit, qu0d Cicer ipse latetur, sese Fabii exemplum
27쪽
eonsolati0n adhibuisse. Quae quum ita sint, quumque Ciceronem audati0uem illam legisse sciamus, n0u put0 me nimiae audaciae argutum iri, cum Schneider c0ntendentem Fabii qu0que laudati0ne usum esse Cicer0uem quantum potuerit ). Sed dixerit Drtasse quispiam, dia-l0gum de senectute, consolati0ne jam consecta, esse scriptum, et ita Cicer0nem, si iunc demum Fabii liber in manibus fuerit, n0n 0tuisse adhibere eum cons0lati0ni.
dum dubitati0nem ut refellerem, jam n0 Studui, qu0niam resutando pus non est liceat tamen ad desii Som- merbrueti editiunem Cat0nis maj0ris delegare, qui de tempore, qu liber de senectute Sit 0mp0situs, tu piae- lat. p. VII. disputavit, laude apparet, n0 mult0 0ste0ns0latinnem hunc dial0gum 8Se Scriptum. Hi sere omnes fuerint script0res et libri, qu0rum rationes imprimis ognoscere Cicer0nis intersuit. At mnes hos sontes quamvis diligenter pervestigaverit et penitus exhauserit, nihil tamen praeter materiam inde sumpsisse videtur, cui iractandae suum judicium ita interposuerit, ut 0ns0lati0nis liber propriam quandam larinam induerit. - cui de cons0lati0nis lautibus quaesti0ni, quum nihil, qu0 addam, restet, tertium nune annectatur caput, qu0d mluus est involutum atque implicatum.
Quale sui c0ns0 lati0nis argumentum Priusquam autem ad ipsam rem argumentumque libri explicandum acced0, liceat pauca e0mmem0rare et stag-1 Verba interposui quantum potuerit , recte, ut puto neIn0 enim negabit, aliud esse eonsolationis, aliud laudati0nis proprium
menta tum demum suis lucis persequi, quum praelatus fuero, quae arbitr0 ad rem n0stram maxime pertinere. Hausi enim c0us0lati0uis argumenti maximam partem ex Tusculanis, in quibus Cicer0nem permulta, quae l0eum habuissent in libr0 de Iuctu minuend0, repetivisse, jam W0llius rectissime pr0uuntiavit; quibuscum c0ntuli lutarchi 0nsolati0nem, eaque desumpsi, quae utrique Sunt communia. Accedunt praeterea Ἀ0nnulla fragmenta, Lactanti aliisque ecclesiae ductoribus servata. Attamen omne cauli0nis genus, ne disputati n0stra in mera 80mnia abeat, adhibendum est, quum et in Tusculanis et tu Lactantii ali0rumque scriptis multa deprehendantur, quae p0ssint iu 0ns0lati0ne suisse, quae tamen re vera ibi fuisse Statuere nequeamus, quum testim0nia n0bis desint, e0njecturis autem facile rapiamur in err0res Tum qu0- que Cicero, quamquam idem sere argumentum in c0n-s0lati0ue persequutus est atque in Tusculi dispuit non exigua parte, alium tamen l0cum in ea, alium in Tusculanis saepe assignavisse mihi videtur, ne lectoribus eandem rem eadem pr0rsus ratioue tractatam animadvertentibus taedium asserret Neque milius ad id animum intendamus 0p0rtet, eum iu 0Π80lati0ne multa paucis autum dixisse
verbis, quae in Tusculanis p0stea scriptis pluribus disputavit. Quibus praemissis nunc ad pr0p0situm regre
Cicer ipse summae libri Sententiarumque 0rdinis auct0r est si Erit igitur, inquit, in e0Π80lati0nibus prima medicina, docere, aut nullum malum esse aut adm0dum parvum altera, et de c0mmuni conditi0ue vitae et pr0prie,
si quid sit de ipsius, qui maereat, disputandum tertia,
28쪽
summam esse stultitiam, frustra e0nfici maer0re, quum
intelligas, nihil posse pr0sci; et idem testis est con 'solati0nem n0 fuisse perbrevem: Sunt etiam, inquit, qui haec omnia genera cons0landi c0Iligant, alius enimali m0do m0vetuo, ut sere n0s tu e0nsolati0ne omnia in e0nsulati0nem unam c0njecimus; erat enim in tum0re animus, et omnis In eo tentabatur euratio Qui autem, hominis sibi carissimi morte in s0rdibus luctuque laeens, omnes circumspicit rati0nes, quibus se cons0lari possit prima d0l0rum s0laiia inveniet ea, quae omnibush0minibus pr0desse, quibus omnes uti possunt; sed ali0rum dolores alia rati0ne sanandos esse nemo negabit. Ut enim medicus est irridendus, si omnibus aegr0tis uno alterove remedi medeatur: si etiam philos0phus videtur esse explodendus, si omnibus aegris easdem medicinas asserat. Nam ut hominum indoles varia esse s0let, neque minus 'Iuctus natura, sic quoque alia atque diversa rati0ne Singulis adhibenda est medicina ' Quae quum ita sint,e0mmune est phil080ph0rum praeceptum, ut, qui alamitatem quandam accidisse sibi lugeat, is ad leniend0ssedandosqne d0lores rati0ne utatur, quod velut principium
Vir autem cogitanus atque sani semper sult, inesseetibus quaerere causas, unde emanarent, ut haberet
rectum aliquod esseetuum judicium. Quam rationem in
1 Tuse. III. 32, 77.2 Tusc. III. 31, 76. Si Cicer0nis verba adscripsi, quamquam persuasum mihi est, Verba in e0ns0lati0ne ' nihiI aliud esse quam annotationem, a lect0re laudum in margine Seriptam, quae p0stea in textum irrepsit. 3 est Tusc. IB. 33 79.
dolore de hominis cujusdam m0rte quisque persequi, itaque ante omnia de m0rtis natura utpote d0l0ris causae inquirere debet, utrum m0rs sit malum vel asserat aliquid
mali, necne. Nam ut medici, liceat mihi, quum jam
supra eandem adhibuerim similitudinem, ea rursus uti), qui m0rbi causam invenerunt, e0rp0ris curati0nem SSerepertam puiant sic ii, qui luctu laborantes, ex 0 emergere Se Velint ejus riginem satis habeant e0gnitam necesse est; et ut Suepissime inveniuntur aegr0ti, qui ea de re, qua anguntur, salsam serunt sententiam quam ob rem perperam curant aegritudinem, vel etiam, p08tquam
abjiciunt salutis spem sic qu0que res habet cum dul0re, quem nihil aliud esse statu0, quam mentis imbecillitatem atque errorem, qua imbecillitate sublata maer0r ipse erit sublatus Hanc rati0nem sequutum Cicer0nem c0mposuisse c0ns0lati0nem librique initium fecisse a m0rtis c0gniti0ne, utrum sit b0num an malum, jam eo apparet, quod in Tusculanis qu0que disputati0nem rsus est a refutatione verb0rum audit0ris, ut 0rtem malum sibi videri esse dixerat; atque ex verbis supra allatis conjici potest, Cicer0nem primum studuisse, ut Stenderet,n0n esse malum m0rtem, quippe quae rati prima Sset maerentis medicina. Ut autem dem0nstraret, m0rtem n0uesse malum, neque m0rtuis, neque iis, quibus m0riendum esset, diversas phil080ph0rum sententias explicare debebat, ut videret, quid esset m0rs. Quas sententias Cicero ipse eump0suit in Tuseuli dispuit Maxime autem
29쪽
ipsi asserenda erant placita eorum, qui animum Simul cum corp0re interire c0ntenderunt, Epicuri et Dicaearchi et Sane attulit, qu0d e niagis pro cert haberi velim, quum, qui primis tantum labris gustavit Ciceronis literas, jam e perveniat, ut Videat, Cicer0nem in enumerandis phil0s0ph0rum de m0rte ejusque eventu sententiis tantum abfuisse, ut eas Solas, quibus ad libriani Scribendum potuerit uti, adhibuerit, ut disputati0nis seriem saepissime interruperit l0cis ejusm0di subjectis, quae adni0niii0nes esse videantur, quibus Seuientia salsas, itaque cavendas praemuniterit. Et qu0d ni us est, Sententias atque placita e0rum attulit, quia, quamquam velut in Tusculanis animi imm0riali latent nivibus Veterum Sapientium argumentis d0cuit, tamen ad liquidum e0nRSSunaque perduceren0u 0tuit; ipse nini latetur, nihil hac de reor certo haberi p0sse , qu0niam utraque, inquit, earum Sententiarum d0ctissini0s habuit auctores; nec quid erit Sit, divinari potest. Quibus philos0ph0rum placitis allatis, nihil aliud agere p0tuit, quam ut ostenderet, etiamsi 0 minis uteritus exe0π0re ei anim statueretur, nullam esse maj0rem ausam, eur de m0rte depl0rarent h0mines, quam si animi essent Sempiterni nam eis quis e0nim, qui uini diss0luti0uem et dissipati0neni statuerent, sententiam pr0baret, tamen n0 esse querendi causam quummmuta simul cum interitu
1 est. Crum pag. 3. q. 2 Η0 a Lactanti institi. VII. 8, 9. nobis servatum stagmentum, qu0 ut ex incerto quodam Cicer0nis libro desumptum, in editione l0trii P. IV. vol. III. p. 347. legitur, in consolati0ne suisse suspic0r, quippe uuiu et in Tusculanis similis sententia inveniaιur I. 11. 23 et maxime in hunc l0cum adere videatur.
suirentur et eum vita sensus amitteretur M0rtem igitur summam quietem allaturam, quae ne S0mnii quidem cruciaretur atque turbaretur, neque b0ui quidquani neque mali 0bis c0ntingere, quum ium0rte pariter atque tu Simulacr0 0n esset sensus. Sin Ver m0rie animus n0n exstingueretur, Sed e0rp0re relict0, permaneret, Si m0rs, ex S0cratis sententia, migrati esset in illas ras, quas ine0lerent, qui e vita excessissent; 0n 80lum eam n0n esse dicendam malum, sed b0num p0tius, quum B0S, Vinculis, quibus animus c0rp0re c0nt neretur, liberati, non amplius perturbaremur c0rp0ris libidinibus neque animus a Ver perscrutauit et c0gn0scend detineretur Quamcunque igitur sententiam Sequeretur quisquam, minime malum, Sed 0num esse videri 0rtem. Quam Fer Sententiam Cicer ipse probaret, dem0nstrandum erat. Qui non ignarus est phil080phiae Cicer0nianae, facile e0ncedet,i0tam Epicuri ejusque asseclarum d0ctriuam uni ita c0ndemnaSSe, ut, qui eam sequerentur, si sibi e0nsentire vellent, de h0nestate ne p0sse quidem praecipere ta- tueret ), et in cons0lati0nis libro Plat0nis Arist0telisque de animi imm0rtalitate sententiae suisse. Quam quidem rem maxime libri 0stri fragmentum dem0nstrat, qu0d Cicer n0bis, Si quis usus venerit, satis l0ngum Servavit; scribit enim, p0stquam animum divinum esse et ejuSdem, ut ita dicam, substantiae cum diis, ex Arist0telis sententia
1 cIr Tusc. I. 11, 24 31, 82. Plui. 0ns. c. 15.2 Tusc. I. 49, 117: sin autem perimi ac delet omnin0, quid melius quam in mediis vitae lab0ribus bd0rmiscere et ita c0nniventem somno cons0piri sempitern08 est Plut e 12 et 15. 3 cis Tusc. I. 1. Pluti c. 3. 4 de Tic. I. 2, 5.
30쪽
dem0nStravit, haec: Hanc nos sententiam sequut his ipsis verbis in sec0ns0lati0ue hoc expressimus ). ni- murum nulla in terris rig inveniri putest; nihil enim est in animis mixtum atque c0ncretum, aut qu0d ex terra natum atque clum esse videatur, nihil ne aut humidum quidem, aut abile aut igneum. His enim in naturis nihil inest, qu0d vim tem0riae, mentis, c0gitati0nis habeat, qu0d et praeterita teneat, et sutura provideat, etc0mplecti p0ssit praesentia quae 50la divina sunt, nec invenietur unquam, unde ad 0minem venire p0ssint, nisi a deo. Singularis natura est igitur quaedam atque is animi, sejuncta ab his usitatis nutisque naturis. Ita quidquid
est illud, qu0d sentit, qu0d sapit, qu0d vivit, qu0d viget,
caeleste et divinum b eamque rem aeternum Sit, necesse est. Nec vero deus ipse, qui tutelligitur a n0bis, alii, modo intelligi putest, nisi meus 80luta quaedam et libera, segregata ab omni c0ncreti0ne 10rtali, omnia entiens et m0vens ipsaque praedita m0tu sempiterno ). Quod quum Cicer0ni persuasum SSet, quaerendum erat, ubi animus p0S m0rtem versaretur qualemque vitam viverei credidit autem Cicer0, mortu0s alteram degere vitam, sed n0 eadem s0rte gaudere omnes putavit, sceleribus, dum in terris sunt, c0ntamluat0s, illic p0enas esse solutur03; 0n0s ver0, qui a delictis liberi cupiditatumque expertes fuerint, m0rtuos perae pretium assequuturos atque a vitae lab0ribus quietem captur08. Servata sunt nobis ipsius Ciceronis hac de plui0ne verba,
ex c0ns0latione desumpta, quae apud Laetantium institi.
III , 9, 3. q. inveniuntur, quibusque d0cet, B0n easdem sedes inc0lere justos et impios. Nec enim omnibuS, inquit, idem illi sapientes arbitrati sunt eundem cursum in caelum patere. Nam vitiis et sceleribus c0ntaminatos deprimi in tenebras, atque in eoen jacere d0euerunti cast0 autem animos, pur08, integros, ine0rrupt08, 0nis etiana studiis atque artibus expulitus, levi qu0dam et sa-cili lapsu ad deos, id est, ad naturam sui similem pervolare. Quae p0stquam dixit Cicero atque eo pervenit, ut ex sapientium virorum placitis duplicem animorum post 0rp0ris m0rtem curSum Statueret, qu0rum alter ad poenas ulvendas, alter ad deorum habitaculum perduceret: sacile, quum, qui de civitate tota aut de singulis meriti essent, eorum mem0riam de0rum imm0rialium h0n0ribus esse e0nsecrandam putaret ), ejus sententiae potuit inclinare, ut de0s nihil aliud esse crederet, nisi h0mines m0rtu0s, qui c0mmuni 0nbuetudine, fama, voluntate in caelum t0llerentur. Neque est dubium, quin haec cogitati nihil non habuerit e0ns0lati0nis, quum scierit Cicero, Tulliam qu0que, quae ipsum, qu0ad Vixerat, peramaverat et de ipso maxime merita et lutegra castaque illuc, ex his inculis emissa, erat lata, in deorum numerum esse receptam. Cujus sententiae Ciceronem revera suisse, ingens testatur multitudo epistolarum ad Atticum scriptarum, in quibus serna est de sano Tulliae exstruend0 testantur idem e0nS0lati0nis verba a Lactantio Servata, quae simul cum ejus verbis introducentibus Da est pag. 31.2 Tusc. I. 26 65 27, 26. Lact. de ira dei e X. g. 45 seq. institi. I. 5, 25.1 de nat. de0r. III. 19, 50.