장음표시 사용
21쪽
Iesum Nazarenum , cuius res gestae adeo vivide veros Messiae characteres referunt , ut dubitari impune non liceat, quin ille sit, quem Lex & Prophetae praedixerunt, verus Deus& Ηomo , Mundi Salvator atque Redemptor. Hane propositionem egregie persequutus est, & pluribus demonstravit Adolphus Groli a S. Georgio mei ordinis Schol. Piar. Praepositus Generalis, & mox Iaurinensis in Hungaria Episcopus, in suo Libro Testis & DoLIσr typis vulgato , quem studiose consulant Rabbini, nec eos huius laboris unquam poenitebit.
22쪽
De Versione LXX. Interpretum , & Novo
NrER Graecas Ueteris Testamenti V eriasiones principem locum iure suo sibi vindicat celebris illa septuaginta duo- irum Interpretum , cui summum hon rem tam Iudaei, quam Christiani constanter detulerunt . Eius Uersionis Hiastoriam litteris consignatam primus O
mnium posterorum memoriae commen
davit Aristaeas , vir & sapientia & dignitate apud Graeco celebratissimus. Librum , qui eius Historiae fons habetur, longa saeculorum serie Aristaeae tributum in dubium nuper revocavit magnus ille Valentinus Criticorum facile princeps Ludovicus Vives σ), inde Ioseph Scaliger b) eundem tanquam a Iudaeis Alexandrinis confictum praepropere proscripsit. Nihil tamen illa habent, quod antiquissimi monumenti auctoritatem deprimere possit , ut merito Isaacus Casaubonus in Graecis Scriptoribus yersatissimus dixerit o, librum Aristaeae vindicandum esse , Auctori videlicet, qui rebus gestis interfuerit. II. Itaque sapientissima Seniorum societas ex omnibus
23쪽
Iudaeis ab Eleazaro supremo eorum Antistite delecta, potentissimi Regis Ptolomaei Philadelphi iussu, Versionem sacrorum Bibliorum ex Hebraica in linguam Graecam brevissimo dierum spatio perfecit : quod non ita quidem contigit, ut septuaginta viri illi totidem cellis includerentur, quam fabellam iam olim Hieronymus sa) explosit; sed ita ut in una Basilica congregati, quidquid expendendum esset, omnes inter se conserrent , Aristaea, atque Iosepho narrantibus. Totam veteris Testamenti Scripturam , neque solum Pentateuchon , quod plerique Iudaeorum ex Talmude asserunt, tunc graece redditam fuisse, Aristobuli b), Iustini Martyris, Eusebii testimonio pro
comperto habetur. Exploratum est etiam, & omnium Veterum consenso ne firmatum Codices puros putos Hebraeos ad versionem adornandam ab Interpretibus adhibitos esse; adeoque merito refellendi sunt Recentiorum nonnulli, qui Samaritanos , aut Chaldaeos Codices in scenam produxerunt. III. Idem ipsum Versionis LXX. Seniorum ἀυάγραφον, sen tentia est Tertulliani, Iustini, & Chrysostonii , suis temporibus in Serapeo exstitisse et hinc veri simile videtur illud ex flammis Ptolomaei Bibliothecam incendentibus ereptum in .ea , quam ibidem Cleopatra construxit, repositum sui se . Quod si minus probetur, certo liquet, quemadmodum Aristaeas &I sephus tradunt, Iudaeos Alexandrinos, permittente Demetrio, plurima exemplaria ex autographo descripsisse. Unde patet , qua via eadem illa Graecorum Uersio ad nos usque descendere potuerit; atque imperite a quibusdam Recentioribus alteram versionem Graecam Philometoris tempore factam com fingi , quaeque in locum Septuaginta succreverit . Quae cum ita sint, &, exemplaria eius Versionis, quae Apostolorum, omniumque Ecclesiarum usu quodammodo consecrata videtur, genuina supersint; quis furor invasit recentes Scriptores, qui in antiquissimum opus, & ipsa canitie venerandum immaniter debacchantur ' atque passim LXX. viros tanquam Hebraici Textus adulteros criminantur t. IV. Non inficior Graecos Codices hodiernos quasdam sordes contraxisse, suosque naevos habere ; id quidem vetustatis indi
I Hieronymus eum in hane sententiam propendere videtur non ex propriassed ex Iudaeorum opinione loquitur ; nam ille in Comment. in Proph. in Epist. ad Suniam,&Fretellam, S Lib. II. contra Russinum cum aliis Patribua consentit.
24쪽
indicium est; eorum tamen auctoritatem ita temperat, ut etsi summam non eam habeant Catholici, magnam aperte dicant,& profiteantur. Neque aliud sorte voluit Hieronymus , dum Graecam ipsam Versionem minus vereri videtur; cum in Ap Iogia eontra Russinum ingenue testetur, fe nunquam LAX. Interpretibus tantillum voluisse detrahere. Iudaeis ipsis tantopere probatum olim suit illud opus, ut per Asiam, Graeciam,& χgyptum publice in Synagogis apud eos legi consueverit; quemadmodum luculenter ostendit Scaliger in Eusebianis. Quapropter ieiunium , quod propter legem Graece redditam qu tannis γ) celebrandum indicitur, & tenebrae, quae tribus diebus tunc temporis b terris incubuerint , putidissima recentiorum Rabbinorum commenta sunt. U. Versionis Graecae obtrectatores adversus eam opponunt ingens illud discrimen, quo a Chronologia Textus Hebraici recedere videtur. Nam quod Iohannes Morinus Graecam com putationem cum Hebraica conciliare voluerit,laudandus quidem esset, si conatui exitus responderet . Itaque discrimen illud
an nosco , atque Hebraeorum calciatirari probandum esse Conten
do; nihilominus septuaginta Interpretes incussare non audeo, nec ab illis originem errorum repetere . Vetustas enim ipsa non parum Chronologiam perturbavit, ut vel unico Mathusalemi exemplo intelligi potest. Ille quidem in hodiernis Codicibus tranquillam ducens vitam post diluvium ponitur; qui tamen error non nisi post Origenis tempora Graecos Codices invasit, ne omnes quidem, cum Augustinus e asseruerit, in aliquibus Codicibus veracioribus suo tempore inveniri , Mathusa-1emum sex annis ante Diluvium vita suisse defunctum. VI. Maioris ponderis illud est, quod Cainanem inter veteres Patriarchas Q recenseant septuaginta Interpretes . Hoc
autem nomen recenter assutum videtur magni nominis Criticis o , quod nec in Textu Hebraico , nec in Vulgata I .ati na, nec in aliis Versionibus legatur. In hanc ultro sententiam concederem , nisi Lucas in suo Evangelio eiusdem etiam nominis mentionem iniecisset . Si mihi liceret opinari cum Crotio nomen is Καὶ αν librarii alicuius errore in eum locum intrusum suisse, facile me ab implicatissima dissicultate expe-
25쪽
direm . . At vero amplei hi non possum id,quod nimis libere dictum existimo. Reliquum igitur est, ut asseram, potuisse Lucam , i Scriptorem nomen illud supplere , quod iam LXX. lSeniores ex constanti Iudaeorum traditione in textu reposuerant, quodque Moses salva historiae fide non una de caussa praetermiserat. Nihil heic a me positum est , quod nequeat multis argumentis confirmari. νVII. In versione o verbis illis Psalmi XCV. Κίε in ἐβασίλiores Dominus regnavit additum olim sui me ἁ- ξω a ligno, luculentissiimi testes sunt Iustinus Martyr , Tertullianus, Augustinus, Cyprianus, I .eo Magnus, Psalteria vetera Romanum, & Gothicum. Num vero eius vocabuli accessio veteribus Christianis, ut Iudaeos hinc premerent , an po- ltius ipsis LXX. Interpretibus tribuenda sit, quaestio est, quam
ego definire non audeo; et si hanc alteram partem longe ve risimiliorem crediderim, cum Interpretes non semel paraphra stas egisse , omnibus compertum sit . Eius rei exemplum, peti potest ex verbis Psalmi XCI. timnx 'πιν nupti excidio , quod vasabir meridie ; quae quidem LXX. reddiderunt per ineursum & δειμόνιον Daemonium meridianum. Haec enim explicatio, quae Graecos & Latinos Patres diu multumque vexavit, egregie Hebraicam locutionem refert , dc ex opinione, quae tunc temporis apud Ethnicos etiam versabatur , & quam nobis tradiderunt Callimachus Cyre
naeus σ) , Theocritus b) , Lucanus se multum illustrari
potest. VIII. Graecum Novi Foederis Textum integrum , & purum esse, non secus ac Ueteris Hebraicum , eodem omnino iure defendo . Itaque etsi menda leviora , & lectionum varietas temporis iniuria irrepserint , summam tamen fidem ei praestare debemus. Unde si quando apud Latinos quaestio exoriatur, & inter exemplaria nostra varietas occurrat , recurrendum ad sontem Graeci sermonis, cui Novum Testamentum primo traditum est: quod suo tempore monuit Hieronymus,
oc etiamnum 'sapientissimi quique Catholicorum . Scio mihi obiectum iri ab aliquibus , Apostolorum & Evangelistarum non amplius hodie superera : at nihil hinc in meam sententiam, cum non liceat dubitare , quin hodierna
26쪽
Graeca exemplaria ipsis plane autographis respondeant. Praesertim cum vetustissimi Codices, & emendatissima exemplaria nostris hisce temporibus exstent, inter quae principem locum iure obtinet exemplar Complutense a Cardinali ximento primo editum, inde in Bibliis Regi Hispanicis recussim . Celebrantur & sexdecim illa , quibus usus est Cl. Hisp. Marchio Velesius Petrus Faxardus, quorum octo erant ex Bibliotheca Regis Hispaniae Laurentianae tantum abest, ut manu scriptos dices ad normam Vulgatae re finxerit , quod ipsi per summam calumniam exprobrat Clericus a), qui levissima coniectura permotus ausus fuit in virum gravissimum Faxardum Petulantius insultare, tum & in do Rissimos viros Iohannem Ma
rianam b), & Ludovicum de la Cerda e) , qui varias illas
lectiones plurimi semper habuerunt. IX. Inferioris notae quidam Graeci Codices omissam a Marco Resurrectionis historiam volunt , quod vitio librariorum, qui inter Marcum 3c Matthaeum hac in parte interesse ad ανδεν imperite putarunt , tribuendum et hanc eandem omissionis caussam reddit &Ipse Hieronymus sq. Atqui in Codicibus purioribus 8c hodie Graeci integrum illum i eum recensent , & olim etiam exhibuerunt , ut ex Patribus
Irenaeo H, Athanasio f), Theophylaeto g) certissime agnoscitur. Quocirca nefas esset dubitare, quin tota illa pars. verbis illis comprehensis etiam iis μ) genuinast , & apud Graecos semper exstiterit. Similiter quod legitur in Luca μ)-b--'--χμων ἀυτὸν 'εν ἀγιν- ωιτενέσιον , ο ιμι ι- ώσ--- Φ γοω paruit autem ilia Angelus e caelo conforranr eum ; factus in agonis intentius orabat. Fatam es autem sudor ejus sisut guttae fanguinis δε-
currentes in terram. Haec autem commata tametsi olim defuerint in quibusdam Graecis libris , testibus Hilario si) ,- &Hieronymo λ ά hodie tamen in omnibus exstant Graecis, Lati-
cit, in Manichaeorum audaeiam caussiam refundens. ce) L. III. adv. Haer.
27쪽
nis, Arabicis; ut certe iam palam sit temere aliquando suisse a quibusdam omissa. X. Versem ultimum Capitis VII. Evang. Iohan. ευ ο ειε OIων mimi ad duodecimum usque Capitis sequentis, ubi historia mulieris in adulterio deprehensae refertur , omiserunt olim quidam Graeci Codices , ut ex Euthymio habetur : quod caussam dedit Hugoni Grotio a , ut eam a Iohanne Graece scriptam negaret; aliis vero Theologis, ut fidem Graeci Textus incussarent. Ceterum nihil est cur hinc praesidium petant adversarii . Nam in paucis Graecis exemplaribus deerat historia illa, in multis contra legebatur etiam
Hieronymi b tempore: deerat autem in aliquibus, quia ab haereticis Novatianis sorte fuerat, Augustino o asserente,
sublata . inid ergo saepius retusam calumniam in Graecos Codices otiosi homines iterum opponunt Illorum autem integritatem egregie confirmat id, quod habet Socrates bH,ab initio scilicet seriptum fuisse Iohan. Epist. I. C. IU. 3. Πα πνεῖα et λυα Iυσοῦν omnis Birtius gui solvit Iesum , pro eo quod nunc est Πα, ε οπιλογω - 1 κσων omnis
spiritus , qui non conssetetur Iesum ; illudque a Nestorianis
eon tam : quandoquidem eius lectionis antiquitas non ex Latino tantum interprete , sed etiam ex Irenaeo se intelligitur. Itaque toto caelo errat Grotius, qui arbitratur id mutatum, ut Gnosticos illos refelleret, qui alium dicebant esse Iesum, alium Christum, alium XI. Asseritur etiam Graecorum librorum auctoritate versus septimus Ep. I. Iohannis C. V. ω
tioniam tres .fiunt, qui resimonium dant in caelo , Pater, Dr-δum σ Spiritus Sanctus , O BI tres unum funt , quo inv ctissimum adversus Unitarios argumentum continetur. Neminem ignorare arbitror Erasmi ,& Richardi Simonii contra laudatissimum testimonium conatus; quos tamen omnino irritos
fuisse ostenderunt ex Catholicis doctissimi Theologi , qui eius
rei testes Graecos potissimum libros attulerunt . Sed & cele- .herrimi Scriptores Blanchinus, & Marchio Mactius tantam lucem sententiae Catholicae addiderunt, ut materies omnis con
Ad hune loeum. cb Ilier. ubi supra, vide & Atham in Syn.co D v. de adul. eoniug.QVIL Adesis Lueam Brugensem ad hunc locum.
28쪽
iroversiae penitus ablata videatur : ille enim Magnum Ath nasium eius testimonii patronum produxit 9 , hic autem Cassiodorum M. XII. Satis superque, ni fallor , soluta iam sunt praecipua
momenta, quibus recentiores magni nominis Critici Graecorum Codicum fidem labefactare tentarunt. Unum illud silentio praeterire non debeo , quod Marc. I. a. apud Graei eos hodie legitur γεκαπτα E. Eis προφηται Sicuς scriptum es in Prophecit ; cum tamen Latini constanter habeant Sicut scri um es in Esaia Propheta. Consentiunt Syrus , 8c antiqui se simi interpretes k . Nec vero Porphyrius homoversutus locum suspeetum adversus Christianos disputans protulisset , aut illi in nodo hoc solvendo multum laborassent. Atqui eandem ipsam lectionem dc ego laudo, & ita αι- Sicut scriptum es in Esaia Propheta lectum olim fuisse a Graecis auctoritate Irenaei se contendo , quemadmodum' etiam modo reserunt Codices emendatissimi, ut videri potest apud Cl. nostratem Marchionem Velesium, & Lucam Brugensem.
XIII. Contemnenda hiae i. reost uuaa , quae oritur ex
Matth. C. XXIII. 31. ubi Zacharias , qui inter templum & ait re filii occisus, filius appellatur . Depravatos Codices nonnulli conqueruntur , quod historiae veritatem animo comprehendere nequeant. Imperitiam aperte fateri satius iis so-ret , quam eam in calumniam sacri Textus vertere . Ego vero vetustatem lemonis, quam tuentur magno consensu Graeci
omnes sca In Expositi Symboli, quam primus vulgavit Blanehinus. In Lib.Complo. a Mipione Masseio edito. Citat hoe eodem modo testini. Videatur Grotius in Adnotat. I Hugo Grotius Arabem pro hac sententia refert; sed ego multo aliter in ea
versione haberi video i-a-. C. Preuiseriptum est is Pro
phetis . Itaque Grotii viri alioqui linguarum peritissimi. μυμ ιν puto . 'niam autem ingenui est hominis eos, per quos didicimus, opportune proni 1ἰ honoris gratique animi adversus meatum Thesium censorem mihi delignatum CI. Augustinum Georgium publieum in Romano Arctigymnasio Saerae Scripturae Professorem Ord. S. Aug. mussa hete adiungam ea, quae vir eruditissimus mecum perhumaniter communieare dignatus est. In Evangeliis Viennae an.. I 6. lingua Syriaea editia legitur neut scriptum est ιn Propheta. Ceterum in antiquissimo Codiee,qui asservatur in Bibliothera Angeliea ex Graeco in syriaeum veris, Ac a Thoma Eraelea an. 616. eum tribus probati inmis Urae cis exemplaribus Alexandriae apud Sanctum Antonium eollato habetur Arat scriptum est In Probetis. Qiaidni ergo in diversis Arabieis Codieibus contin ' gere potuit id , quod & in Syriaeta eontigit; ut ideo in aliquo ex iis, quo cons
29쪽
otianes , omnesque . Interpretes, sic de Ando, ut teneam Barachiam alio nomine appellatum Ioiadam etiam fuisse ; quod quidem in Codice Hebraeo Nazarenorum diserte apparet. Hanc opinionem egregie illustrat Hugo Grotius pluribus exemplis , quibus liquet , apud Hebraeos in more positum suisse, ut nomina in alia eiusdem aut vicinae significationis mutarentur 1 . XIV. His circa Graeci Textus integritatem constitutis, inquiri nunc posset, an omnes Novi Foederis libri Graece primo scripti fuerint . Absque ullo discrimine multi ex Recentioribus asserunt, qui tamen vehementer falluntur ; quandoquidem antiquissima Patrum tam Graecorum , quam Latinorum traditione compertum est Matthaeum Hebraico idiomate suum Evangelium adornasse ; adeo ut Hieronymus plura nactus suerit Hebraica illius exemplaria . Hebraica vero lingua, quae tunc temporis apud Iudaeos obtinebat , valde corrupta erat, & ad dialectum Syriacam multum propendens . Hoc ipsum patet ex verbis illis Christi D. e Cruce pendentis apud
meus, ut guid dereΠρώμSi me quae quidem Syriaco idio ma-
te prolata esse docent Lucas Brugensis, Lirinus, Sc certissime constat, eo quod hebraice aliter efferri debuissent, ut exstant videlicet Psal. XXI. unam nti, Hs 3,s . Eli fili Iama hha-aauthanI. Heic autem animadvertendum, nomen
Nazareni in titulo Crucis Christi eiusmodi litteris mae)a , non vero cum Zoin , ut vulgo creditur, scriptum fuisse. Perspicue id ostendit inter alios doctissimus Morinus : unde primi Christiani appellati κmra , & ipse Iesus urima . Illustrari potest Morini sententia ex Arabico Interprete, qui Johan. XIX. I9. habet XV. De Epistola ad Hebraeos qua lingua & illa exarat 1
fuerit, nondum certo constat; quamvis elocutio , dicendique modus hebraicum sermonem vehementer oleant: accedunt plurimorum veterum suffragia . Quocirca eam opinionem vero maxime
a Non longe eorum nominum significatio distat ; Baraehias enim hebraice 'a explieatur Boedicens Domino , aut , genuflectens Domino Ioiadotem Hebraeis in Domini scientia, vel Domini eognitio . Quemadmodum Rex Salomon Tae cus appellabatur etiam Iedidias rivi id est amabilis . LTtur Grotius in Commentariis, qui & Opportune monet , mussam nullam esse , cur hae in re Nazaraeorum, aut Ebicinitarum fides arguatur; cum eorum Codices hoc etiam loco Hieronymus ipse consuluerit.
30쪽
xime consentaneam existimo . Eius vero Epissolae aut orem, Paullum Ueteres omnes 3 explorate agnoverunt; ut certe indignum sapientis gravitate atque constantia videatur, quod Erasmus, quem alii sequuntur, caussam actam & penitus conclamatam in dubium vocaverit. Restiterunt olim eidem Epistolae Latinorum nonnulli , quod putarint , falso tamen , ut Hieronymus animadvertit, testimonia ibi proferri , quae imis Hebraicis Codicibus non habeantur ; adeoque haud omnino certum est Paullum ex versione G o antiqui Foederis testi-1nonia in epistola citasse, quod nimium confidenter a Recentioribus assertum video XUI. Variantes ieetiones in Graecum textum haud secus ac in Hebraicum irrepserunt ; quae tamen eius fidem nihil minuunt, cum rebus in sint non omnino necessariis , aut certe recto Critices usu verior a falsis lectio , accedente Ecclesiae auctoritate , discerni possit. Hinc etsi verba illa Matth. IV. Io.. σω μου. - να abi post me Satana hodie in multis libris legantur, nec aliter a Cl. Hispalensi Montano in celeberrimis Bibliis sine 3 eum tamen illud oes , in aliis codicibus non exstet , nec ejus meminerint Patres Origenes, Chrysostomus , Euthymius , Syri, Latini cum Hieronymo, merito confodiendum erit. Contra vero Cap. praecedenti v. II. Iohannes de Christo , inquit λυαι ce. πικὴ vim αγην s πυρί Isse vos baWiaa,is in Spiritu Sancto , Igne . Verbum meso mittunt Theophylactus, Euthymius, atque septem Codices Parisienses. At id erasum ab aliquo imperito odio haereticorum , qui in conserendo Baptismate igni seu cauterio utendum contendebant , nullus dubito , veterum omnium Chrysostomi, Hilarii, Hieronymi, Syrorum, Latinorum suffragio de vera lectione certior faetus. XVII. Ad hunc locum spectat comma illud orationi Dominicae superadditum. Matth. VI. Ig. Crin σοῦ ζων η βασιλέα , . . Da vit e-ως air ωοδεας , & Arabs etali eu v
ria in faecula faeculorum. Totum hoc alienum esse a textu animadvertit iam ipse Arias Montanus , dc patet ex Tertulliano, Cypriano, Hieronymo, Ambrosio, Augustino ; sed & iam inde a multis saeculis Graecos codices occupasse, inde discimus, quod
. a Chry- 1 Tertullianum exeipio, qui Barnabae tribuendam putavit.