Ioannis Fernelii Ambiani Vniuersa medicina ab ipso quidem authore ante obitum diligenter recognita, ... Postea autem studio & diligentia Guliel. Plantii Cenomani postremùm elimata, .. Ioannis Fernelii Ambiani ... Theraupetices vniuersalis, seu Medend

471쪽

A N τ A olim Empiricae sectae vis suisse

videtur & celebritas, ut apud eos, qu sese Rationales profitentur, non parum etiamnum pristinae retineat author it tis. Perpauci enim moIborum causas, aut conti nentes,aut antecedentes, aut etiam concomitantes accurate satis scrutantiu ,sed morbi cuiusque audito nomine, seu quod febris continua tertianave sit,seu pleuritis,seu trephritis,aut arthritis, protinus ad peculiareu tradita; sibi megendi praeceptiones concurrunt, quas mirificc,sed nullo aut certὰ minimo iudicio amplexantur & excolunt, umbras potius & nomina quam morbos ipsos sequuti. Si qui foric ex his continentes causas attingunt antecedentes tamen aut concomitantes funiuersam dico corporis, principumque partium, & humorum, qui in his peccant,constitutionem l praetermittunt. Generalem igitur medendi rationem ac methodum, de summa quae hactenus protuli,remediorum genera statuens ad singulorum deinceps morborum peculiarem curationem a commodare, insuper propria cuiusque remedia producere, hoc quasi initio praeceptiones tradam,quibus qui medicinam facturus est, 'curandi iudicium dirigat atque confirmet : tum nequid inconsiderate gerat, tum etiam ne in si gulorum tractatione breuitatis studiosi . cogamur haec sibinde inculcare,quq multoruin sunt communia.

Me morbi cutisque curationem omnium, tum humorum, tum tium corporis ilia pervestiganda esse. C A P. 1.

M N i v M id iure primum videtur, ut ad aegrum veni enet, ex sImptomatum quae Plurimum fatigant re

472쪽

eensone,& assectam primario sedem,& assectum qui in ea consistit, & eius cotinentem causam intelligas, ut quorum gratia sis naxime accersitus.. Deinde vero reliqui quoque eorporis ut secundo pathologiae docui constitutionein discas sine qua nihi; tuto aggredi possis. Inter sermonein tacite obserites, quo habitu gracili an obeso ,& quo seretemperamento decumbens sit: deinde scisciteris, quae vivendi consuetudo olim familiaris, quae ante morbum integra valetudine esset corporis constitutio quis habitus mediocris an plethoricus qui non nisi putorum est & bene valentium. Si deterior corporis constitutio suspecta fueri Cquaerenduin quibus olim grauioribus morbis conflictatus sit, de persectene sublati sint: in hoς enim facilis est rolapsus. Ad haec litoq; propriis noris de corpore sciendum,

purum ne id sit an i inpurui . si impurum, quae corporis regio obsideatur vitioso humore primane,an tecti da, aut tertiaris vero humor altera tuq sol sim ne sit: ut crudus aut leuiter corruptus qui citra vacuationem seu naturae, seu artis

beneficio , possit in pristinam bonitatem rediret anne sic

vatiatus, ut naturae limites praetergressus, & omnino prae-rer naturam prorsus extirpari vacuarique debeatae Tertio, vagus ne ac dissiliens sit:an contra venarum , aut viscerit

aliarumve partium substantiae impactus & adhaerens: ille enim breuioreui morbum facit, promptEque medicamento cedit: hic vero dissicit E, & morbum pervicaciorem reddit. Si adhaerens an cum obstructione simplici,aut etiam

cum tumore, qui in aliquo viscere aut alia parte contactu mollis aut durus, renitens aut laxus percipitur. Tumor enim, praesertim durus atque diuturnus, non nisi praeparatione adhibita, multo tempore eximitur. Quarto sit vitiosus humor, anne corruptui: hic enim accelerandam cur

tionem cautione maiore indicat, praesertim si sebris adest de hae e corruptio atque putredo simplEx ne sit& solitaria: an praeterea partis, cui adhaeresci substantia labefactata sit. Haec rursum labes sine ex diutina humoris corrupti contagione & adhaesu, an ab ipso ortu & a prima origine quasi

haereditario iure conti acta. Postremo,leuisne ea sit ac re' cens , an consummata adeo ut non amplius in naturalcmatque bonum statum pars reuocari possit. Grauissimum sa' itium est labes aut corruptio substantiae visceris, quod,

473쪽

etiam si omnem noxium humorem expurgaueris, persistit in viscere, & vix aut ullo modo arte corrigi potest, praesese tim si haereditarium est, vel graue atque consui natum existit. Haec praecipua interiorum est causarum obseruatio,ia ad praedicendum,tum ad curandum imprimis necessaria. Nam siue interior praeter naturam causa morbum protulit eique coniuncta est atque continens,sne illi duntaxat implicita sit, propterea tamen quod vel eum ipsum fouet, vel eius symptomata asperiora reddit,prqtermitti no debet, quadoquidem sne animaduersione neque praedictio neque curatio iniri recte potest. Magni igitur interest,morbuchoc illove modo affectum corpus inuadat. Qui in purum& bene constitutum corpus inciderit,certos atq. legitimos, qui in vitiose in atque impuru,distortos atque inopinatos,rrogressiis habebit. Si quem euchymo & puro corpore partibusque principibus bene constitutis, eui lenti si causarum vi, ex subita post exercitationem validam refrigeratione, pleuritis adoriatur: ea utique pura & exquisita exister, quam protinus secta vena quam plurimum leniet, aliaque adhibita remedia luculente iuuabunt: huius quoque concoctio statis fiet periodis,nec alia quam pleuritidis symptomata aegrum assii gent. Alium item bene constitutum, plu-nioso coelo simulque aestuoso iter facientem, si constipataeute obsideat, continua febris, eaque conclusa ex putrefa-δis humoribus qui in maioribus sunt vasis ea omnino siuiplex quum sit, propriis duntaxat stipabitur symptomatis constantes nec perturbatoς,sed decretoriis diebus definitos motus habebit,legitimaque iudicia. In hoc statim initio, nulla purgatione praemista, venae sectio quae multitudinem

conclusaeque putredinis magnam portionem subtrahat,pIurimuin ad curationem conducet: deinde detergentia medicamenta & attenuantia, quae corpus reliquamque putredinem praeparent, ut insiti caloris beneficio cocta secretave,tum arte, tum naturae beneficio atque impetu deducatur in salutem. Ad eundem quoque modum pestilens febris,quae ex inquinati aeris contagione maligna purum corpus inuaserit, sui duntaxat generis symptomata promet,& antidotis maxime cardiacis,& iis quae maligni-

ratem frenant, abigetur, nulla vacuationis necessitate. At

si contra statuamus iisdem ex causis alios,quibus ante mor, bum

474쪽

bum vel impurum corpus esset, vel malE constituta viscera morbit similibus exerceri: horum neqne certa lex, neque certum suerit indictuin: sed omnia perturbata, cCnsula, &plerumque inopinata ingruent,ac velut tumultuosissime adorientur,ut subinde remedia mutanda atque permiscenda sint .Pleuriti; enim si obtigerit, neque exquisita neque legitima existet,sed vel e destillatione frigida, vel e corporis frigido pituitosoque habitu crudior euadet,concoctuque dis- scilior,e qua vir quicquam tussi educetur, neque hanc Vena secta conspicue minuet: sed & extraordinaria ac illegitima symptomata, ut suffocationis metus, progressus ordinem pertiertent,prςsertim si olim asthmati opportunuς sitit aeger. Si vero continua aut etiam pestilens sebris id ipsum occupauerit corpus,impuritatis symptomata, ut cordis dolo animi desectio,nausea, frequenς vomitio,oppresso,hisi. que similia propriam febris conditionem mutabunt, Vt eius incertum suturum sit iudicium. Eadem quoque impuritas viscera primasque venas inferciens, obsistet ne statim initio propria febri remedia accommodari possint. Ea enim antequam venae sectio adhibeatur expurgari postulat, non paruo temporis viriumque dispendio. Febris etiam longior,& tum iudicatu, tum curatu dissicilior at ne periaculosiore dit: multo autem magis , si quod viscus ante morbum male iam a Tecbim erat. Haec igitur sunt ante cuiusque morbi curationem animaduersione digna: quibus praetermissis, nihil certo potest de morbi cuiusque iu-ἀicio aut curatione statui. Qi-nam plethorae, quae cacothymiae prae ipse sis sedeser qua viris et e sint cause.

CAP. II.

PI ετ iso R A , quae probi ac utilis sanguinis seu succora

omnium est redundantia, maxime ac praecipue e venis oritur maioribus, e quibus anastomos, tenue n5 nihil,quε- admodum e pleniore sinistro corAis sinu crassiusculum alia quid, una cum vitali spiritu in maiores effunditur arterias: quae non minus quam venae, copia tumentes atque distentae validu tum pulsum edunt. E maioribus tum venis tum arteriis copia turgentibus in minores, ex hisque in carni

molem,habitumq, cogporis emisio st,atque plet hora sum-

475쪽

gia negligenter sequi videntur in iis tamen diligenter ac laboriose ins ait.Quo exemplo D. Ferneliin auus tuus cuius recordatio tibi semper iucundi arma es se debet arae medicinae clarissimus, omni laude testate lya inuidia9 c nutansiimus, palma tam iidam promeruit,v ko i e lumine nonsolam Galliam ,sed exterru quos getes illatinasse videatur. Etenim quia in eo maxima ct praeclara fuit ad praeclaras artes indoles, ab ea virtutis ac absolutae eraditionis prima e-tra apud suas quod raro homini concusum est commendationem sic te reportauit. Idcircocurn H enricuNII. Galliarum 'x Chrstian imin cui consiliaraus ac primarius erat medicii iussisset, utpro ea qua se pud omnes sustinebat expediatione , artem medendi meliori forma redderet eaM enim multis locis detur

pataim, o pluribus imperfectam esse acceperat 2 aut

iam tum ortassis magnitudine 9 mole nimia laborantem,instauraret: ad id muneris praeclare exequen' dum omnia veterum monumenta um enim vel minimum scriptorem neglexit 9 cum accurate excussisset nusquamse tamen illis omnino addixit. Verum eximi il lim pictoris exemplo, ut Agrigentinis tabulam polit ima arte depicturus,nudas eorum virgiNesivi exit,ut quid in quaque pulchru Uset cum nam in uno nihil omni ex parte expoliat ex iis tariquam et tuo exemplari in D utum simulachrum amrificiose, transferret praessant imae artis veram imagine mve

ris coloribim additis,ad unguem expressam, maximis laboribus in ' 'ptis,posteritati i e cosecrauit. Etenim obsi unam ante ita nauit, contaminata M perpurga uitendieritam erexit, ct abaliust, ita visuis iam re- si isti a natalibus iniim hominis in tiJfria videatur. Idq. non cud aca es 2 serra qui ei vigore

476쪽

num hamis molestia decussum uniussetis accessu ac ,

fauore ineunte vere recuperant. Denique quodfaciludis illimum erat,tanto ingeni' acumine, verbis tam eximis ac venustis veteris ensa expresiit ut aut nona omnia secuse, aut mira luce colla asse merito censeatur. O proinde omnes fateri neaeesse funicum semetium in tantis medicinae tenebris clarisiimum tamenpraetulisse. uod itique Rex veriprouidus auguriam rumpraesentiens, Alexandri magni exemplo, qui edicito cauit, ne quis praeter eden'suam depimgeret Gligiem , unicum Fernelium huius tantae artis

qua nusia estnec hone lior nec diiuniorpossesii habere voluit E stratorem oe amplificatorem, qui crrerum er et ei bonum suppelletiliis maxina hanc nondusatis dotatam Ercomptam locupletaret 2 augeret. Enimuero si pares ingenio corporis vires nadius fuisset, fortasse nunc haberemus quem n= Hippocratis aut

Galent tantum inserpretem, 2 tatu ingeniis dignum genium, sed exor atorem diceremus. Quinetiam propter exce entem ingeni magnitudinem, necnon ummam in re medica peritia is tantum aliquanda Maximus i e x huic tribuit,ut aulae proceribus in Veni, os de domesticis oesus medicis interse aliquando gloriantibiu clarisiimo de eo elogio i iam ssentistionem represserit. grauiter enim er vere respondisse non reperisse quenquam praeter unum Femnebum quem iure Afeὰιcι nomine cohoneniaret. AH eo nempe Regi maximosatisfecerat I melim, ut v nus instar omnia n videretur. Atqui principibus pia

Y: iris niquit ille non vltima lauου s. Verumeni ero licet hocgrauisi mam fuerat Regis de Fer ne' medicina parentis singulari dos trina iudicium,

Ur i num tanto viro testimonium, haud tamen ob

477쪽

erectatores fit rarunt or literatorum fores defuerunt, qui crabronibus deteriores non irritati aculeos in bene meritum exacuerint magi=no enim Φeteris disciplinae

iucundisiimam ingeny laudem inuidentes, ors Ilissimam eius existimationem virtute or labo re partam violare frustra cupientes. Femellum docuisse res admurari ron autem intelligere, dis litarum. Quae cen- furia hominum tantum sibi tribuentium, oesama viri semper sufficiendi detrahentium admiratione e ldigna. . IVita in enim est censores tam acutos or tam donios aut non intelligere aut in admirationem trahi,

quam ab ignoratione proficisci philosophus testatu nPraetereo quorundam alioris eo natam maledo e di licentiam ct contumeliosin ingratorum discipulo mn voces, cum praesertim nemo sit, qui nesciat eum imtanreprecto 2 existimatione apud omnes suisse t qui Fernelium repudiat, idem omnes omnium hominum putas ratas i de homine enudito opiniones acsententias quod impium est reiiciat ac eiuret. Quem enim innumeri pleniore quasi ore laudant or amplectuntur, eu nora est ab oppido paucis repudiaria Viris magis

D fuerit mens nemo non intelligit. Quanto enim v-muersorum iudicium paucorum aestimationi or pom dene or numero antecedis , tam acilius laudantium iudici' grauitas, obtrecitantium leuitatem pessundatac opprimit. Vt enim aquae particula scilius corrum situr quam tota aqua: sic robabilius spaucos caeco amore sui occupatos quam multos veritatis studio immpulsos,a ratione acuero deflexisse.Aci i pauci modius stibi suoi nomini co futuissent, si vocem inhumanam

478쪽

docuit admirari, intelligere admirando. Tistis dialemus ilis de abditis rerum causis liber, et niuefa fere naturae mycleria complexu qui posteritatis memora in promeretuQ. Testis 2 uniuensa Ferneli' medicina multis pne clarisi monimentis ad omnem memoriam commendata, qua sibi monumentum aere perennius extruxit,quae iam velut ab imis defixa radicibu eab omnibus expetitum,tanto ardore legitur, iampassiis uno Ferneli' nomine publicae scholae pc orient. . vinetiam nullus adhuc ad bene furseciteri medendum pra clare s cum asi putat, qui in ea nonsit se

versatus. Quod nuper Ioametes Crato viri raeter mo-r m grauitatem vitaei intem itatem omni senarum genere clatrisiimus,Caesareae maiestatis ac consiliarium,elegam ima ilia epistola, qua in optas Fer neli' ante aliquot annos Venuo typis exclusum praeludit, et idetur confirmasse. I ic enim et idem Hbi fuisse teritionem scriptorum Fernelis ex animo professus, eum demum in medicina pi fecisse statuit,

cui Fer etiana non dis licent. Ciunimo i is tantum tribuisse, tantos ludioprosequutum accepimus, ut ea viaticum vitae appetrarat,vecsine iis unquamAlexaκdri magni exemplo qui Homeri Iliadem ib pului laseritabat, periso flant. Aly in eum paulo iustiones,

Iraeclara quidem eruditione atque Az Brina o cumr, Cr in arre medendi in primis vensatum ouo ammodo commenda unt, quod viderint admi Anda areis opera scriptis ocissentire, ix ea quotidie felici rertim euentu consi mari magis i ac magis iliarum veritate cli cere , quam cum nec auderent nec posent rationibu vitas Gn e ere, tandem teritate et stiti storum script rum inuentionem uni Fernelio attribuerunt.

At ne quid ad virulentam rabiem deesse videretas

479쪽

intestino velat stagnantes odio necdum adhuc vetere deposita inuidia, dictionem diuulgarunt cuiusdam alterius esse , nec tyi licuisse tot occupationibus districto tam accurate ct eleganter tantum opus concinnare. O puerilem hominum cauillationem , qui octo er ignauia Bquescentes,alieκa tanta&at opera vellicare at inserit τι norunt, quis omnino philosophia rudes, prae remissa aestimatione rerum,uerbas a grammaticorum more ponderant 2 examinant. Qui utis priora eii Fena,quae omnes sine controuersia semetio adscribui, cum posteri ribus contulerit, aut dicendi characterem tam g s verba accurata obseruatione animaduer

teris,seu sane obis flanitia oe exaeadem ossicen refe-Cla sipro sus sit mente captus9 agnoscet AH denissi

vi ea etiamnum improbarent in summam inuidiam adducerent, nouas eum Ur falsas opinἰones inseruissec' insitas euulsi se peruulgarunt. At vero noua quo

pacito dici possunt, quae ex limpidisi is vetem fontiabus hausta sunt or deprompta, aut quorum falsa es adulterinae sertim erueritatist praeceptis artis sint

consentanea' Nam constans or firma de calculo,pa ralis catarrho or arthritide eius opinio tot alioqui do Em armorum vironum exquisitis is rationibus tanquam machinis oppugnata ita firmiterstat orsuviastit,ut nulla unquam ratione qua rerum omnium v

ritas est e uirenda conueri adhuc potuerit. Oue dam esse audio, rufame potius quam fama conssimus

eo venerit ire pudentiae t eum etiam dicere no puduerit niuersam Fer ij medicinamprocul a libera be ne i constituta academia esse relegandam,quod ex turbidis Ambum rutulisperata, or ab eodem tantum di ctis tu quodam lenocinio philosophis indigno, ornata, Quem medicinae flendorem contaminarit,su stulerit, pene A

480쪽

pene1 extinxerat. Osubtilemphilosophis, sed re, stim

medicum, cum nemo inquamsitgenitu , qui per e diis eii operibus 2 eorum veritate comperta summa in iis rerum inuentionem non admiretur suspiciat, fateatur j supra modum auctam , magno cum mortalium commodo σ Profectu illa alam esse med:cinam. Si virum omni disciplinarum genere insignem, quem non fortuna ad Emriam erexit, sed vi rim ad laudem

extulit, contumeliis dilacerant acprscindunt. Sic magni animii ἐπ ingen, virum, cur virtute σ eruditione pares esse nequeant, auis mum exemplo, uisu bitam ahorum felicitatem ternis oculis intuentes, ct

mi, dii suis diuidentes, industriis hominib. obtre flant,

inuidia ac malevolentia prosequuntur.Adeo laudi crgloriae inuiderisolet.Sed id mmum,quem visum aperte petere noluerunt, eum mortuum si modo is mortuus est qui libris editis tanquam liberis nouaisobole faecundus reuiuiscio clam oppugnare voluerunt. At mor tuorum laudibus obtreflare , id EJorum manes violare est. Quod quam impium,id etiam Scytharum ipsa te status barbaries. Est ne quicquam crudelius quam hunc dolo rem Ferues cineri atque libus inurere, ut quam ei laudem multi graui iudicio tribaerunt, eam pauci male feriati leui opinionis veto agitati immanu ant oe detrahere conetur uod tibi Barnotti optime gloriosum esse debet,cum auum tuum mira dis non ca ruisse videas. Id enim praeclarum est auite in aEo tuo ct angit hae virtutis agumentum. Hac linguae Pro a

citate percupus si quid amisit, id plurimi am erunt: consecutus e No ia sua quod aura obtinuerunt. Uuost, ut tibi Dratuler cum ab auo patres tres tui pran cipia duxeWis, quibus inuidi non pepercere,id est, u num g ria lata extitit, ut male fanorum oculis ac em