장음표시 사용
501쪽
ME YHOD Vs GENERALI s. queu tem x tempora, sed & synciput quoque irrigare lic at, moto tepidis , laodb frigidis. Contrariis ex causis ephemera quoque interdum silccenditur,ut quum aestuans con- alsactumque corpus derepentὰ in stigidiorem acrem sc onseri,qui cutim deniet atque constipet nec concalfactos humores expirare sinat: aut quum inbalneum frigidum aut aluminosum descendit quod minimὸ contingeret, si pari- ter interiora ut per brumam iter Acientibu , fi igerent. Per hanc igitur frictione molli, aut unctione laxanda cutis est, vel sudoris promotione , v l balneo calido: quod si horror in balneo percipiatur, consestim egrediendum, conceptam enim iam esse putredinem testa ut:alioqu si diutiuς cutis constipetur metuenda putrida erit. Ephemera ex motu eae peregrinatione, aut labore immodico generata, lassitudinem artuum musculoruinque dolores exhibet,quos vel leni ac molli frictione, vel unctione ex oleo dulci ac tenui,ut lolato,aut chalnaemelino, aut liliaceo, demulcere iuvat:
quuinque iam febris inclinare coeperit, sudor sementis blandὰ prouocetur aut etiam dulci balneo,cui peculiare id ac proprium est eiusmodi lassitudinis dolores finire. Eadem sere sit ratio, si ephemeram vehemens dentium crueiatus,aut colicus neptiriticosue dolor excitarit. Neque ad hiodum dissimilis est ratio si eam vehementiores animi
perturbationes,Vt ira excandescentia, protulerunt: sui
ina quippe animi tranquillitas & hilaritas imperanda, bilisque feruor frenandus est victu potuque refrigerante, Sc, in i abstinentia. Quae ex vigiliis, ex literarum studio,ex
multa meditatione,ex curis,ex moerore,aut ex tristitia procellerit,ignauior qii idem existit ac minus seruida,pulsuque lanauiliore & contractiore. Atque ut ex iis causis Iarior est ephemera,ita quae fortasse inciderit, proprios serὰ limites excedit,ic causis perseuerantibus in diuturnam lentam plerumque abit,quae marcorem accersit. Per hanc omni studio exhilarandus est animus,spiritus eicitandi,cardiacis eor sollenduin,atque muniendum epithemate odorato : somno farciendus est spiritus dissipatus,& cibi bonitate,odorato tenuique vino moderate reparandus humor beniagnus, qui exhaustus fuerat & corpus balneo sine si dore humectandi im.Simili prope ratione curari ea postulat,quam fortia tuanitio immoderata induxit,sive ex inedia aut sitiin
502쪽
Ss r EB RrvM CVRANDARUM solerabili,siue ex vacuatione spontanea, aut medicamentivi sacta. Raro tamen aut exinanitio, aut inedia febrem insert,haec enim praecipue humores compescit atque spiritus,non autem excitat aut impellit, corpusque saepius rofrigerat.Si enim bilem ab hac accendi contingat putrida quam ephemera potius metuenda: quq ne succedat refrigerans limaaectansque cibus etiam inuadente ea multoque magis inclinata,conceditur. At vero repletio immodicatum quae ex cohibitis naturet excrementis,tum quae ex pleniore aut calidiore alimento profi iscitur, frequens est febris gignendae causa,principio quidem ephemerae, deinde etiam putridae, si quidem inualescat aut diutiuς ea persistat.
Primum enim suppressorum excrementorum vapore spiritus humorcsque inquinantur & incalescunt: caput dolore tentatur,& eorum mole oppressum corpus ingrauescit, quae peculiaria huic sebri symptomata sunt. Praeter caetera igitur confestimi naturalis consuetaque omnis vacuatio est
molienda: adstrictior aluit; clystere soli lada: urina parcior diureticis mouenda sudores prcter naturam cohibiti ciei di sunt diaphoreticis haemorrhoides,aut menses, qui prae' ter consuetudinem subsistunt,ptotitandi sunt: quemadmodum & vetus fistulosumque ulcus, e quo consueta sanies ram diu non emanarit. Huius Quidem ephemerae facilis est in putridam transitus. Itaque si causis perseuerantibus ea . longius excurrat ,& ex impuritate impendeat suspectavest putredo , purgatione quidem aut accommodata venae sectione arceri poterit, si plethora iam gratiis euaserit. Ea enim ephemera,quae ex subita frigidiusculi humoris fluxione in inguina: aut in alas, aut in aliam corporis sedem obtigerit, purgationem postulat, quemadmodum, & venarsectionem quae ex tenui feruidique sanguinis irruptione in crura in aliasue sedes, erysipelatis specie cum horrore inuaserit,& quae ex pruritia,ex scabie,ex furunculis,aut ex δε- sessu externo. Nam interior omnis putridam pavit. Iam vero immodica alimenti eiusque optimi repletio quod aegre dometur atque coquatur, cruditatEmque pariat,diariae plerumque fit occasio: ulto autem magis, si ex acriori cesi dioreque aluncto stierit,ut ex immodico generosi vini potu,ex sinapis, nasturtii, ceparum,alliorum,& aromatum Qu.
Sub hac ventriculus distenditur ac plerumque et et, caput
503쪽
; apore impleturi tempora pussant: corpus ignauum, graue, α inquietum existit. Quocirca praeter quietem & refrige-xationem, quae omni u comunis est,iaedia atque cibi parci tas apyri me est utilis. Potus tamen, si implacabilis sitis est, permittendus. Vomitio, aut etiam alui subdiictio accommoda, si malum crudelius increuit. Imo etiam si cruditas
nondum euicta calore, putredinis nidorem quendam indit xisse videatur, purgatio accedat ex puluere hierae,aut rheo- barbaro aut ex se nna,aut ex catholico, eaque sc apte comparata , ut ventriculum priniasque sedes exquisite purget. Multo autem magis haec necessaria suerit, si ex immodico& intempestiuo fugacium fiuctuum, ut persicorum, mal
rum,chrysolia elorum,fragorum, mororum, peponum, me lonum,cucumerum,Vuarum, lactis,& omnium quς promptὰ corrumpuntur,esu oborta sit. Etenim corruptio,si diutius in ventriculo primisve sedibus resedit aut si hinc in ic-
cum venas'; maiores penetret,cum spiritu Eumores sanguinemq; contaminans,putridam starem accendet. Quocirca
expurgada est protinus,etiam si portio eius vomitione, aut alui deiectione sponte proruperit: quandoquide solus cose ruptionis nidor derelictus putridae febris initium plerumque fuit. Ab his deinde concoctio iuuanda electario diar-rnodon, vel aromatico rosato, vel cortice citri condito, vel myrobalano, vel nuce moschata condita, vel condito ex his concinnato. Firmandus quoque ventriculus oleomastichino, nardino, mentae, vel ab synisiij,idque dum con- coetionis bonitas existat. Posteriora haec ephemerae gcnera, si vel causarum magnitudine inualescant, vel negligentiu ς curentur,quod aliqua intus materia foueantur, in putridarum specie desciscunt. Id autem certo & circumspectruis ex inclinatione praeuidendii. Si longa atque difficilis est diariae inclinatio, quam neque sudor, neque mador ex cipiat , aut si a sudore frequens adhuc pulsus inaequalitatem nanciscitur, aut capitis dolor, aut sitis, aut inappetentia, aut aliud syiuptoma perstitit, neque biduo tridudve pura sequitur integritas, metuenda certe in putridam permutatio. Hoc tandem loco minime praetereundum duis, se-bres quasdam tum assiduas, tum intermittentes, artis Vsu notari quodammodo ancipites, &quas neoue in ephemex is , neque in ullum putriduum sevus certo reserre possis.
504쪽
18 'Fz8RIvM GvRANDAR vuQuaedam enim ultra diem tertium excurrunt,ac eodem interdum die saepius exasperantur,idque aut dum cibus conficitur,aut . sub vesperam,nulla intermissionem puram sortitae,blandae quidem,& quibus laborans vix se teneri putat,
pulsus tamen celeritate ac frequentia, lassitudine,corporis grauitate,aut exolutione: interdum etiam grauioribus symptomatis conspicue. Quaedam vero ad puram. intermistionem deductae sine horroris sensu leuiter, ut dixi, aut dum concoctio sit,aut sub vesperam,aut quavis occasione recrudescunt.Eius generis nonnullae a vehementiore pruritu, a scabie,a furunculis,ab externis abscessibus,& ab acri destillatione fiunt. Nonnullae etiam a cruditate indomita, vel abile citra putredinem effervescente,vel a semimala humorum qualitate,quae aut primam,aut alias corporis regiones
obsideati haec enim vitiosa illorum qualitas media quaeda ta est ad putredinem,in qua plerumque assectio subsistit.
Quocirca eius generis febres omnes aut tenui refrigeranteque victu sustuli,sub quo natura qualitatis vitiurn sola mendaret i victus parum profuit,huic insuper aut venae sectionem, aut purgationem accommodaui, quibus breui est solutio sequuta. D. putridis febribus. CAP. v II. PVτRioARvM febrium curationein non apud veteres modo, sed & apud iuniores plerosque ancipitens pa-xumque tutam effecit causarum cssiectarumq. partium ignoratio,neque enim humorum qui peccant recta est habita internotio neque locorum in quibus illi computrescunt. Etenim bilc, verbi gratia,unam eandEinque male statuunt
tertianae intermittentis,& continuae, atque etiam causi materia, illique sedem perperam designant.Quocirca posthabitis eorum sententiis,traditas olim per demonstrationem hac de re hypotheses sequuti,earum curationem trademus non contemplatione solum, verumetiam usu longo & obseruatione comprobatam,idque veritate magis quam ali rum testimonio & authoritate ductus. Si quem horror aut rigor adoritur,qui ab extremarum partium refrigeratione sensim auctus corpus vehementer concutiat, hinc deinde calor acer atque liccus cum pulsu celeri, crebro,drinaequali
clatat,qui lumino accessionis visore in sitim inexnau
505쪽
fiam eapitIsque dolorem pungentem & aestitantem cordis dolorem, atque irrequietam corporis totius iactationem deducat,nec supra horas duodecim productus, copioso e6que calido & acri sudore solii tuq integrὰ soluatur ac desinat, ut in intermissione nihil quicquam symptomatum supersit, exquisita tertiana expectari potest , ii praesertim laborantis natura & aetas, anni tempus, coelique status in id conspirent. Hanc vero proximus circuitus sue status sit, sue anticipet,siue cunctetur, confirmabit. Proxima continensque eius causa bilis est superuacua, citrina quidem, aut etiam prasina, eaque s7ncerior, nec frigido humore
permista, non eruperans mod5 vel nimium exaestuans, Verumetiam putrescens, idque aut in propria cysii,aut ci cum caua iecoris, aut in pancreate, aut in vicinis sedibus. In iis quid' ea neque concreuit, neque obduruit, neque
impacta Hii parti tenacius adhaerescit, ut tumorem ullum pariat in visceribas,sed tenuis libere diffluit. Quocirca nisi
obstructione coercita suerit, accessonis impetu excuti χ-let, aut prorumpere vomitione , deiectione, mictione, &sudore: ninc tertiana exquisita breuis existit, nec ultra septimum circi litum producitur. Tanto autem breuior est, quo aut parcior materia subest, aut expeditior eius eruptio : quibus vero non ita sensim per circuitus ea prorumpit, plenior sub finem , Sc in ipsa totius declinatione quasi
decretoria vacuatio expectanda est, quae omnino tutam illius solutionem facit. Accessiones ab ortu invalescunt ad quartam,quae tum longitudine, tum magnitudine & acrimonia omniti esse solet vehementissima quq deinceps sunt inclinant ad septimain. Si qua citius mitescit,ante septima soluitur: si tardius,longius excurrit.Itaque accessione quarta status est & summus morbi vigor, reliquo deinceps tempore declinatio. Haec raro repentina crisi ut continua,-- pius lente soluitur. Urina interdum toto progressu pura dccum sedimento deprehenditur, quum scilicet bilis non admodum prosilit in venas: quum autem eo sertur, suin me turbida est,accessione quarta,exinde vero inclarescit, sedimentumque deponit: tum enim minus bile persunditur, ininusque sunt impeditae lanctiones natiui caloris. Itaquo concoctionis indicia non incremento, aut in statu intermittentium febrium, quemadmodum continuarum, sed
506쪽
serὸ in geclinatione visuntur cum peccantis materiae par magna iam est exhausta. Neque tamen ea noxiae materiae sed cibi cocti indicia sunt: neque praeterea bilis superuacua, quae putrescens intermittentium est materia, concoctionem smiliter admittit atque putredo, quae in maioribys conclusa venis continuam febrem proseu.
Porro febres terminantur crisi, flusione,s eom
CONτiNVAM febrem secunda, aut quod tardissi
inum estitet tia hebdomada decretorie soluit. Sive enim synochus ea sit, siue causus, siue continua conclusa, myrimaria est, putredinis materiam habet in venis coercitam maioribus,quae inter alas & inguina excurrui: quum linulli visceri, nulli parti assixa ea sit, sed in venarum capacitate cum sanguine eiusqtie sero fluctuet,satis hoc temporis curriculo solet a natura domari atque concoqui, dc nusquahaere hs excludi serasq; depelli: id autem decretoria est Iutio illius:quqe etiam febris commutatione soluitur, quoniam haec imperfecta quaedam crisis est, qua non Omnino natura potest materiam excludere sed subiistit ea aut in aliquo viscere, aut in adenibus, aut in alia parte corporis, in qua morbum nouum progignit: ea in quam commutatio, quia criss quaedam est, tertia saltem hebdomade fit. Quae
'ero non repente crisi,nec e*cretione, nec commutatione,
velut abscessu soluitur, ea tamen vel decimo quarto die,vel vigesimo si mum seruorem summamque symptordatum sevitiam deponit, idque nulla, vel imperfecta excretione, ac deinde quasi speciem gensisque mutet, lento progressu& dierum numero sensim paulatimque desinix. Longa hi ius est inclinatio,diciturq; concoctione paulatim solui. Et enim vitiosus humor qui sanguini permiscetur in venis; acetiam sanguis totus venarum si vitiosue fuerit, diebus -- ginti aut triginta totus absumi seset,ac sere totus renouari, si modo purius sessicitur alimentum, nec iecoris viscerumque impuritas, aut vitiosa quaedam constitutio obsistit. Si quam
507쪽
METHODUS GENERALI s. Ussquam igitur febrem contingat supra diem vigesimum pari
aut etiam maiori acrimonia & magnitudine exporrigi, hanc tu symptomaticam censeto: atque eam ves interiorephlegmone & abscessu, vel ex putredine viscera alicui impacta prosectam. Solutio autem quae persecta fit crisi imprimis optanda,ut quar depulla morbi materia omni . nihilque reliquum faciens, summam quietem & integram valetudinem restituat .Quae vero sentim ac paulatim sit, ut maxillae fastidiosa est prolixitate , ita & minimὰ tuta, & saepe cum metu recidiuae. Atque siquidem ipsa declinatione quia adhuc impurum est corpus aeger quicquam committat, facile relabitur. Putridς porro febri; continuae crisis nulla fit perfecta Adore: quanquam enim sudor decretorio die lex Hippocratis sententiaὶ confert, atque dissipata, tenui quadam humoris portione febris seruorem lenit, & impetum
sedat, non tamen potest crassiorem eam putrescentem materiam educere, quae sebris est somes. Sanguis quoque seu ex naribus, seu ex haemorrhoidibus, seu ex utero proquens die critico, licet synochum soluat,neque tamen causum, neque continuam terminare potest: neque harum persectam atq; tutam crisin secille deprehenditur,quod exiguam du- taxat impuritatis portionem cum maiore portione utilio-1is sanguinis magna virium iactura educat. Abscessias unus ut parotis aut bubo, nequit uniuersam febrem excutere. At si vel plures sparsim erumpant,vel undiqsin articulos artusve confluentes tumores excitent, febrem quidem soluere pollunt, at certe difficultate non modica, quod exorti dolores non parum excrucient,eosq; seia lenta quaedam febris comitatur, ac tum febris non critice nec solutione, sed co- mutatione potius terminatur. Vna igitur alui stontanea solutio atque perturbatio continuam febrem tuto ac persectὸ iudicat. Ea quippe sola potest putridam sebris mat
riam perfecta iam concoctione apparatam prorsus exclu-dhre, atque viscera & maiores venas, sordida illuvie obsessas, citra virium & naturae iacturam & offensionem expedire. Vomitio intermittentes febres plerumque iudicat, continuas vero non item. Licet enim ventriculus & circumposita, vomitione sese facile onerent, maiores tamen venae deiectione potius per eas venas quae e iecore in intestis n* contendunt e purgantur. Perspecta igitur febris specie
508쪽
cognitum hinc esse potest qua ratione ea si salutaris si secundum naturam facilὸ,Vtiliter, perfecto,ac tit id iudicati&decretorie solui debeat. Nunc autem exponendum quόPacto ea toto morbi progressu debeat a natura dirigi ut adnane c5uenientem & persectam crisim perueniat.Priini in autem in exquisitis typis exercitari unum quenque velim. Continua febris quae ex sua magnitudine impetu,& more primis diebus cognoscetur,iudicanda Aecimo quarto die lexquisitam motus & progressionis sorina seruar. Primum quidem repentd invadit, & certa atque manifestam habet inuasionis horam. Quae enim repente inuaserit, repente quoque nisi aliunde quippiam obsteti soluetur: quae vero . clam,'bscure, Si longa praecedente lassitudine vel inaequa late inuadens nullum manifestum ortus sui initium habuerit,nec repentὰ nec crisi ulla solui potest: par enim exi-ηUC id orem Ootingit: omnem enim ortus sui causam intus habet in corpore, Febris vitur cuius sormam & progressum explico riue ab aliqua, siue a nulla euidente causa processit,repente prehendit, certumque habet ortus sui initiu: hocque modo blandum est ac mite, modo acre ac veli inens. Sen m haec increscit ad diem septimum, licet non pari temper impetu laborantem exerceat. Vrinas exi, bet Interdum biduo quum nondum putredo inualuiti sanis ii 5
admodum dissimiles, sed quae postea, augescente putred
QIC S auior quaedam hi morbi perturbatio
quam vel sudor, vel spontanea alui biliosa deiectio excipit: quemadmodum' salutaris est& pollicetur perfectam cri- se ili poHhac futuram. Sedata dici septimi perturbatione
urinae manifestam coctionem exhibent, estque tum verὰ morbi incrementum, licet ab ea perturbatione, saepe tamquam ex rinperfecta cris symptomata mitescunt: ager Onim plurimum leuatur, atque interdum sine sebre existit. At iis,quae ex ratione non levant,considendum non est,in-
509쪽
MyrHOD Vs GENERALI s. 463ruit Hippocrates. Vrinarum concoctio nonnula litam persistit nonnunquam intermittit: ac deinde redit atq; relucet-
Vndecimo autem die febris aut redit, aut inualesci isque summus est morbi vigor, qui sere permanet in diem quartum decimum. Hoc die atque interdum decimotcrtio, se-bris vehementius.excandescit cum signis persectae conco- 1ionis, nepe cu hypostaci alba,leui & a quali, quumque ea excandescentia & exacerbatio inclinat, febris repente solititur ac definit, idque suborta deiectione biliosa & copiosa quae in die unu aut etia in alterutra perseuerat. Ab hac igi t. ir perturbatione Sc copiosa alui deiectione m et necetiarii, imbecillior euadit: at nihilominus si persecta crisis ea fuit subris nulla prorsus manet,nullus capitis dolor, nullum deniq; febris symptoma,sed lumina inest corporis tranquillitas: plerisque tamen sudor praesertim dormientibus emanat , quae omnium est evacuationum postrema. HXc quidem persecta est & repentina morbi sanatio, cuius breuis est admodum declinatio,ium solum durans,quum aluus solutior noxiam materiam excludit. Si non omnino persecta cris: suit, cohibita aut subs stente alui dele 'ione, febris etiamnunν aliquanta manet, quam & symptomata leuia, comitantur: sed non multo post omnia Iesinunt, ac tum morbi inclinatio prolixior est atque manifestior, in qua &plures sudores erumpunt. Si quod rarius est acutior febris septimo die soluenda est decretorii .ea primo statim die hominem vehementius adoritur, urinasque rubras, Massariatq; confus is promit: quarto vero die concoctionem 'tran- . dam sed quiete manifestiore ex liubet, nullaq; aut certe leniosima atque minima remistione in die septimum perseverans,
tum magna admodum perturbatione concutiens,repentina
quoq; alui deiectione xris in habet,eamq; modo persectam, modo imperfectam. Quae undecimo die soluetur, omnia quadam mediocritate habet, & rarior est ca ibi utio. Quae vero v gcsmo die aut vigesimo primo crisin est acceptura, fere lai guidior initio ex illit,die leptimo flammam crudita-lcm habct, quae in undecimum ac sape in decimum quartii Perseuerat: ac tum fere primum apparente concoctioneraritescit, idq; interdum vacuatione quadam imperfecta interdum etiam nulla. Raro enim sit , t in diem vicesimum summa illius saeuitia perduret: quumque sese illa remissit,
510쪽
tur , quod neque vomitio , neque alui deiectio biliosa ulla spote sit, nec facile sit dore corpus diffluit, nec facilis est aut libera satis medicamentorum purgatio: sed quasi praeclusis omnibus vacuandi viis, aut humore contumaciore existente , nullam natura vacuationem sponte molitiir. Raro
quippe persectam crisin natura efficit,quam non ante spo-tanca quadam vacuatione praemonstrauerit. Contra,quia iri
viis omnibuς expeditis ac liberis humores purganti medi camento facile obtemperant, & nonnunquam , praesertim diebus iudicibus aut decretoriiς, aut vomitiones, aut deiectione; bilios se si, ante prodeunt, facile laborantis tolerantia futura crisis sperari potest. Continua igi*ur febris, quae iam apparente concoctione sὸlutaris speratur, si nulla vacuat ne spontanea impetum secerit, sensim atque paulati in concoctione atque digestione soluetur. Licet autem nullas sponte vacuationes exhibeat, singulis tamen criticis diebus exacerbationum impetus habet, quibus viruici naturae molitionem ostendit: quumque vel septinaci, vel quarto decimo,vel vigesimo die, persectae concoctionis signis apparentibus, summum vigoris impetum fecerit,reliquo deinceps tempore sese remittit,ac perseuerante concoctione sensim decedit, dum prorsus desinat, nulla va ratione suborta Hoc autem tempus totius est morbi declinatio , qt e longa plane, ac interdum toto morbo diuturnior obtingit. Quae nulla vacuatione, sed sensim concoctione lsoluitur, facile minim6que errore redit. Ab hac enim corpus non aeque purum,atque a persecta crisi manet: quumque pristinae qualitatis nonnihil etiam nutu retiiteat,u quia vel alimentorum copia & qualitate, vel labore. vel vigiliis
peccatur, ex veteri sermento noua putredo excitatur, sa-cilisque in pristi mina moibum relapsus. Corpore vero per crisim exquisite pulsato, nihil efficere potest externarum euidentiumque cautarum iniuria. Est porro tertia febrium
solutio quae commutatione fit. Nonnunquam enim continua in tertianam, n5nunquam iidque saepius autumnoὶ in quartanam degenerat. Id autςm accidit, quum crassor est venarum materia, quam ut i in aluum proritas extirpari possit: aut quum magna visceium obstructio ac densitas obsistit ne morbi matcria deuoluatur in alitum. Ab his quippe causis peccans febris materia, vincentis naturae robore a