장음표시 사용
31쪽
pedimentum, qjuo minus permeare, atque in 'l tabitum corporis perferri concoctus cibus pollit, omnia , corruptelam devergunt , quae febribusi morbisque omnigenis praebet se riinaria, i rgante- ω'AE IV in quam ingruunt auersari , ac fa tidire cibos homo letu inis. i incipi t a tq ue o sci tatio ne,np usea i, pandiculatione Unde no=ς seu distetione ac rigore vegari. Et quori iam spiritus nulli mφ-l quos humores eae halaeni, alienan, qualitatem con- ros cipiunt, ac crebriam obnubilant sie Ut morosi quot que ei tantur, ac leuissime incandes eant, aliisquei animi pert rbationibus agite tur iam enim nal turalis spiritus in hepate conficiatur, non potest isi patriis e fci. nec in substantia in aeream et ite lauari, nisi id viscus ab omni affectione sit liberum. Caete-l rum vitatis spiritus ex naturali originem concipit; Vitassis ac procreatur, qui a corde per alteriarum decursus ratus in uniuersum corpus diffunditur, moresque variosi Noducit pro classitudinis, aut tenuitatis ratione, j qua partim ab alimentis, partim ab aeris ac regio nis conditione assequitur. Sic qui Aquilonisunt ex-l positi, tractusque frigidos occupant, ob sanguineiam Vnis crassiorem,densosquespiritus,animos conspiciuna quid arae 3tur inhumani , formidabiles,truces, feroces,& qui vultu, voceque minaci hominibus terrorem incia i trunt. Quod vero ad pericula adeunda attinet,in i trepide se omni b. obiiciunt, vitaque distrimina at tacit atque infracto animo iubeunt. Quae natura, i conditio in Asianis desideratuτulli enim molles ars que eis eminati , ingruente vel leuissimo incom-l tu odorabascunt, illatoq; nainimo doloris sensu in- -θυ, i gemiscunt ac mero exa lbescunt. Q γd diserimen i animorum iniex belli ciuilis tumultus obseruat in il his versis expressit Lucanu : mcq id i fostra pu , mundi rue teporem Ita
32쪽
NUAtur, in rimitim bestis,c mortis amatre. uces errore , quos iste ramorum Maximim haud urget lethi metu, inde ruori ferarum mens prona visu, animaeque capaces Mortis, se ignauum reditura parcere vita.
Quibuscunque enim sanguis crassus exsistit,aa risque ambientis frigore densescit, corpulentos hi ganguis validosque spiritus obtinent quo fit ut sint impla-erassus cabiles, atq; animi motus impetusque diuturnio- quid essι- res habeant,&qui serius deferuescant,eoque sit,utinat. eorum pleriq accepto vulnere, conspectoque sanguine acrius in hostem insurgant,atque in pugnam ancalescant ardentius. Qui vero subtenuidunt sanguine exiles habent spiritus citoque evanidos, in- eandescunt illi quidem ocius, atq; acriter certamen lain, uis ineunt, sed contestim iis ira subsidet, atq, ad primErenuis, vulneris inflictam, sanguinis'; emanantis intuitu, oidis animo deficiunt ac collabuntur. Caeterum ad componendos sedandosque animi motus, ad sopiendos affectus enormes, quidc spirituum aestu ac feruore ebulliunt, opers pretium mihi quisque facturus ubdebitur , si quo agatur spiritu, qua vi adactionem impellatur,quam sint feruidivel remissi mentis stimuli, excutiat. Sic enim ad temperiem ac modera. tionem reuocare poterit, quae ultra mediocritatem consistunt. Haec autem spirituum diuersitas; ex qua su/na tantae ingeniorum, morum qi, VarietateS oriuntur, ou. ab humoribus varias mutationes concipit: Ita anima, tametsi singularis sit, & ut Ciceronis verbo va de an ta unigena multiplices tame actiones edit prospitimorum tuu natura, atq; instrumentorum differentiis. Hinem rura . tanta in animis hominum cogitationum,cupidit tum,affectuum,actionum, perturbationK Varietas, quam aegre ratio ac vis mentis, nisi coelesti doctrina
Lxbiliter atque inconcusse sit fui ta,domare potest ac reprimere. Vbi enim naturalis vitalisque facultas una
33쪽
tas una cum insitis spiritibus inualescunt, atque ex alimentoria quum copia tum qualitate vires collegerunt, rationis frenum excutiunt, ac spiritum a- bellio. Dimalem nam omnes ex uno fonte promanant in suam factionem pertrahunt. euenit ut sube- Unde pru unte cogitatione aliqua noxia, inquXum in libidi- ua cogita nem, in obscoenas pudendasque voluptates homo tio.
proruat; utque conspecta lasciua aliqua blandaque adolescentula, & cui aliquid venustatis inest mens inardescat in illicitum amorem; atque ex affluxu Chri
humorum, concursuq; spirituum; qui ex toto cor- quid horpore eo confluunt, indecore inguenturgescat,ac mini ιο
mentula essiciatur rigida, sic ut aliquando virilem tulit. animum expugnari contingat, nisi Dei fiducia ac coelesti doctrina fultus, vitiosis cupiditatibus acriter obsistat. Insita est menti haec ad malu procliui -- tas & incliinatio, Ipse snsu se regitatio, ut Moses ait, Gen. . t.
adprauitatem prona eu ab incunabutis. Sed hanc labem exemit optatissimus C hristi aduentus qui clade ac calamitatem quam Adae lapsis nobis inuexit, morte ac resurrectione sua sustulit. cogitatio hoc inanimis animum efficere debet, ut quoniam spiritas ad vi tiaac virtutes sint incitamento, omnibus modis ii Iorum conseruationi quisque inii fat. Et nunquam spiritus animalis sit carteris praestantior, ac dignitate prior, ordine tamen est potierior. Siquidem ex naturali, qui vaporem aemulatur,atqtae , sanguitie virtute hepatis promanat,vitatem,qui aereae naturae est, profert, illiq; fomenta ministrat: n AE- Vitalis Vero a nimalem procreat, qui tenuitatis ac lis spiri uis tib ilitaris ratione aethereus exsistit. Is enim inc textu reticulari ac cerebri sinuosis anfractibus ela- boratus odoribus rebusq; suaveolentibus alitur ac recreatur, auraque salubri fomentum accipit: ob hoc omnis vis ac facultas, qua anima abs sede pI
mit,oc a qua Omnes actiones pro cedunt, Proficisci-
34쪽
tur, eumque omnibus functionibus accommodat, merito itaque censetur spiritus hic animalis pro- lprium' animae instrumentum adsensus omnes, admoturia, atque agilitatem, ad musculorum neruorumque robur ac firmitatem tuendam: vires enim
Sstiritus suas tanquam actionum opifices in neruos qui sen-τt se per liendi mouendique potestate pollent,deuehit. Oeb dici dismnia ita l. sensuum instrumenta spiritu sana malis fundat. vi ac munere imbuta, ad obeunsa munia nabilitate consequuntur argumento quod aflectis obstructilque viis per quas is spiritus deferri debet, moueridi lac sentiendi potestas adimatur: quod in apopleXia, lparalysi, tetano, multis .aliis morbis obseruamus: defertur autem in neruos spiritus animalis, ut radu l' iis a solares per vitrum pellucidum. Et quemadmoda lmitro, , calor ignitus in candens ferrum penetrat, ac te dit candento fundit, quamlibet durum sit, adeo ut mollescat, ac ferraia fiat tractabile , ita spiritus qui tenuissimus est in lneruos illabitur. Quaecunq. itaque sensa motuque atq. agilitate indigent, spiritus animalis vim expo-1cant: quae vero nutriri atq adolescere vitamque alimetis falcire, naturalem vitalemq iacultatem ac
spiritus exigunt. Q circa qui spiritus illetlios tueri
velit,ac quam maxime jnceros efficere, optimum corporis habitum moliri studeat: Galeno lib. teste , singulare praesidium ad naturales factistares consis3
externis uanda Ossendosisl metu, rem ramentic odia. Vt enim si nile externi flatus ventorumque concurius ac turbines
corpora nostra multifariam aificiunt, ac non sylum hominibus: sed animantibus etiam fatis, messique triticeae damna infer ut vel immodica hutniditate, vel siccitate nimia, leniq. penetrabili frigore, urentiq. calore: sila insui nobis spiritusvel copia,vel qua- Aa sic 'ilitate multiplices pecturbationes parilit ac corpuri ino ris animiq. statu manifesto immutant. Vbi. n. cram
35쪽
Iari contingit: atq. ut solem offusa caligine, minus elucere. Quo fit ut iis ingentu sit hebetius, magis'. obtusa mentis acies. nobis specimen exhibent, qui ad polum Arcticam. ac mare glaciale de- Uergunt, quos ni potissima pars vasto validoque 'corpore exsistunt, at nullo acumine ingenii ac praestanti doctrina, quamqua haec natio singulari prudentia serenisi Sueciae Regis Erici, humanitate exculta, mitigatianimi indicia nite proferat. Qisve ro moderata frigiditate imbutos habent spiritus, constantes sunt ac stabiles inhbeundis rebus animoq; obfirmato quiduis aggrediutur, sic 't non facile a cocepta opinione resiliai t: vera ob frigiditatem ac caloris languid si nisi accedat educationis inta Gai ηιdustria qfia iam olim expoliri coeperunt,no admodum acuti sunt, aut emumstae naris, nec deni q. callidi atq astuti, tum qui in cireum ueniendis hostibus nihil agant subdole oc versu te. Quabus vero vel ex regionis conditione, vel coeli qualitate humidus subest spiritus modo is moderatus sit, facile δ ex peditam serinarum susceptionem reddit. sed filixi ac cito periturammeque enim facile figura fors Aa queret, ut nec cerae fluxe aut fluid ς imprimi potest. M aui. Itaque 'bliuiosi sunt,somno Ienti, artibus discendis inepti angenio stupido, minimeque sagaci,&quum nolta ricorpore obeso sint Atque Ino, memoria minus valent: quod ipsum etiam in vehementi siccitate
statui debet. Qea' fit ut senes si, siccitatem frigidi- ,. sitati coniunctam, obliuiosi eXii stant, pueri ob humi- , ditatem immodicam. qualitates meticulosos ei iam homines esticiunt, atque trepidantque, quiq. 5 sminus audaciae habeant in propulsandis' endit'. 'aduersi; quod muliebri quo r. sexui peculiare. Ue-xum cui u q. regionis conditionem ac naturam qni imitari populares solet, immutate incatio institu- .itio,disciplina: sic ut promiscua multitudo incultis 3 t
36쪽
zo, LEVI NI LEMNII moribus conspiciatur, quum viri politici, & qui ex
patriciis sint prognati, immutata victus ratione, re- lictaq; veteri, atq; inolita consuetudine optimum vivendi institutum asciscant ac se uosq; ad lauda- biles moles componant. Quod si humiditas modico calore tepescat, vi iis qui loca incolunt plana, a - prica patenis a paucisque alboribus consita quales Maturii sunt MattiaciBelgae, qui hibernis mensibus frigore; nurib - aestiuis ardore plerunq; infestantur,ut corpora sordi. tiuntur robusta, laboribus assueta, membra articu lata , cutem hispidam: ita animia pertinacem obtinent, obstinatum, iracundum magisque ferocem, 2 mra quam benignit,caeteium acri suntludicio,pruden-.tique industria, ac negotiandi peritia mire in rom. qui rebus delectum adhibeant. Caetera Belgae, quibus arbores praebent Vmbracula , ac ventos arcent, quique coelum habent salubrius, terram . minibus scatentem agros aquarum dulcium ductu: atque arrigatione foecundos, mitiori sunt ingenio, minusq; aspero,sed alii aliis prudentiores atque adriandri. res gerendas magis apti. Sic Flandri grauitate di- Arabant . cendi, atque inuentionis subtilitate pollent,BrabanticXc usa seueritate , hilaritare animi ac mora comitate animos hominum conciliant; quamquam illitiali. facilitates imonis ac verborum lenocinio grauitatem condire soleant. Quod si pectori ac cerebro incumbit spiritus calore humorem reperato perfusus,iiqui illius munere potiuntur, in rebus geredis viqiles sunt, acres, industrii, di qui sagacitate, acu- Itali cur- mine ingenii, naturae solertia; praestantia doctrinae iniuriaris dicendi peritia; atque ubertate caeteris praestant , deas res. nique memoria rerum praetentarum tenacuunt ac
firma quaeq; non facile essiuat,aut exolesicat: ata liqua illata sit iniuria, post multos annos reuiuiscit, nec mens vindictae auida priuata offensionem ob-
Aserari patitur. Quem affectu calari adscribo, quo
37쪽
animus indignatione ita exulcera thir, ut eum humor diluere nequeat, aut exstiirguere. Adeo enim impotenter modo tacite imis' praecordiis, modo aperte eorum plerisque feruet animus: Sic iliis calido pectora missiulabitu Perssar.
Turgescit,quam non exstinxerit urna. cicutae. s-Ιnhorui confinio consistunt,ac proxime accedunt, sed aliquo interuallo Britanni, quibus quum Ianguidior sit calor, minus'; feruidus atque ab hu- miditate superetur, statura quidem sunt decent corpore su calento ac vegeto; verum humanitatis studiis minus dedi ti, ac politioribus literis minus exculti,qui tamen si animum, ut coeptum est, praeclaris rebus applicare pergant, ad res gerendas ess-ciuntur apti, ad perdiscedas artes appositi. Et quo. SQ η' niam spiritus habent crassioresaealore modico per- se Scotimis acres habent iras motus stabiles ac diutur- acres ha- nos,quo fit ut implacabiles sint atq; aegre animum benti α excetium atque elatum nisi obsequiis ossiciosis expugnati sinant. QSod si spiritus ex seruore cordis, atq; aeris regionisque qualitate impense calidus sit, fervidos celeresque motus edit, sed qui ob tenuitatem sensim deferuescant. Quo fit ut ubi eorum Hi avi.
nonnullis incalescit animus, temere atque Incon-1ulte quiduis aggrediantur, nec cessent quin quod animo conee perunt, perficiant. Ita si qua subit animum conficiendae rei cogitatio,vt intςr initia aegre CXcutitur: ita mens nonnumquam instabilis est &inquieta, nisi rationi; sceno coerceatur;
Sic animum nunc huc celerem nunc diuidit Etae. V m libri Inpartesii rapit rias, per omnia versat. Φ.2Exa aQuod etiam plerunque usu venire solet iratis &vindictae cupidis, tum iis qui furore vel amoris stimulis agitatur; quorum mens, quoniam aestu quodam fluctuat, ac paulo momento hinc inde impel-
datur,non sibi constant, nec certi fixique aliquid in
38쪽
finiendis consiliis satuunt. Qui vero ex iis se ast
consectandas artes conse unt, quamlibet difficiles lat l. operosas , strenue nec sine laude in his versantur: quibus vero spiri ins tenuis exsistit temperato calore imbutus, acre iis ingeniti ae volubile, expe- dita ac profluens in dicendo celeritas: quibus &illae naturae dotes accedunt ut ad excogitandum sint acuti, ad eXplicandum ornandumque uberes azς piosi: ad eloquendum exprimendo 1,' quae mente locia ceperint promti: quod autem ad animum morum'. propensiones a tinet, vividi sunt. alacres e- l. recti agiles gesticulosi: plerique eorum quibusliberatis deest educatio ac doctrinae stitutio ingenio sunt mobili, captioso sellaci, infido rectu nouarun3 auido, loquacitate futili ac vana: in consiliis lcaptandis callidi ac versuti adeo, ut quae metis impetris concipit, confestim quid statuendii sit niebaigant, a. mature perficere pergant: obiter ubi inte-derint ingenium,ibi valet. in uni itaq. spirituum diue istas, arq. ingeniorum morumque discrimina ex loci, aeris regionis alimentorum conditione ac natura oriantur quis' secum ipse expendat, quare
incolumitati prospicere optime possit, est'. decli siet, quibυς aliquid subest vitii & quae cum valetu dini tum spiritibus ossicere atque aliquid labis aut contagii adferre possint. Quocirca optima :nstituendaxictus vitae 3 . ratio,atque aeris salubritas cti In Primila captanda. Haec enim sanitatem etiam incli-xatam ac labantem erigitet, ac spiritus metAime synceros essci ut . Siquidem si corpus vitiosis humoribus redundat, si spiritus impuri sint.&cerebrum iurasis sumis, quos humores appellant: oppletu &corpus di anima detrimenta percipiunt. Hinc iata in animis hominum deliratio, tantusque metis error alienatio , stupor, despientia stiror, sementia et ut ea quae si fissi exposita no
39쪽
DE COMPLEXIONI B. LIB. I. Mi eaque audire quae nemo est eloquutus. Siquidem l imaginatio iis cori a pitur; sensus communis quil diiudicat lc discernit omnia, detrimentum perci-l pit: memoria labascit, hebescit visus, caligant bcu li, omnesque animae facultates, hoc est, insitae vires quibus sua munia exsequitur, languescunt, suisquel ossiciis oscitanter perfanguntur. Si vero spiritus a-l nimalis ad amussim purus en , atque aethereus quam l lis est halitus exacte elaborati 1anguinis, non sol lum pellucida est oculorum acies, sed omnes sen i sus tum externi, tum interni vigent, ac functionesi suas inculpate perficiunt,l De piritu qui toti mund uel quepartibus insitin est, 't Q
in hominem minitim de sis, mentem eius peculiari ualere imbuit. Obiter de bonumali quegentu, qui hu moribus spiritibusque immixti , rivi mutatisnes humanis animis ix ferunt.
C A P. I ii. SPiritus vis, quae diuinitus in haec inferiora dela, sp risi
psa, hanc machinam , mundiq; molem agitat , & tura, quaecunq; ambitu coelique condit exucOeiventur, fouet ac vegetat in immensum se porrigit ac longe lateque diffusa est. Haec siquidem regit ac modera turomnia cunctaqueste unda esticit,ac vitali calore
imbuit. Nee est quod quisquam opinetur aut persuadeat ullam esse vim aliam,quae ista perficiat, quam spiritum illum, quo ab ipso rerum condita- spoisi
rum exordio inundus,quaeque oculis nostris obuia Domini, sunt ac sensibus exposita, tam concinnum ac decentem ornatum, adepta sunt: Uerbo enim Dominίo- lat. 32. Mia formata stin , ac hiritu oris eiuδ omnis decor , pecus, venui tac, que ornatu, eorum. Ipsis quidemsuet, ac ver senes a ra quaque pr0 t, eamdem vim confert, qua propagarese, Damr Me continua ferre omnis geueris poctes ρroferre, tueri Ge 2
40쪽
ae propagandi ordinem insevit, quo posteritati ae success1oni insiistant,hoc est, spiritus diurnus in uniuersam creaturam diffusus, stirpes, animantes, homines sustentat, allisque vim impertit qua subsi-ssi ritum stant. Itaque nihil est in tanta rerum uniuersitatem- quod efficacem Dei vim non percipiat eiusq; uber-eumbere tale non staturetur Condito siquidem coelo ac terra, primisque elementis; hoc est, rerum principiis constitutis; Spiritus diuinus iam itide ab initio erebatur super aquas, hoc est liquidam materiarnalioqui effoetam, foecundam praestitit. Cuius dicti senium graphice expressit Basilius cognomento Hexat. Magnus: Spiritus Dei ferebatur ive qua De ciem, lib. hoc est,souebat vitalemq; foecunditatem, atq; ani mam vegetantem elemento liquido, ac omnibus rebus creatis contulit, sic ut spiritu coelesti omnia essent perfusa ac concalescerent incubantis alitis more,fouentisque auis specie atq; emgie;quae vim. caloremque vitalem illi imprimit, cui in siidet atques; i ea incumbit. Cuius rei exemptu agallina sumeret
qallina, cet,quae ova animat, vitaq; litibui atq, animalculi laua puia figuram inducitidu'ditaque spiritus innatare a miltosfoueri dicitur, aut elemento liquido incumbere, dos cunditate illi indita intelligi debet. Caeterii quum
uniuersa rerum natura quaeque spirant atque ex 21-ctunt, diuini spiritus munere potiantur, illiusque virtute si1bsistant, tum homines praecipua ac singulari praerogatiua omnia sunt consequuti, a tque ans Amia habent ex aeterna ut Cicero ait, delibatos, vel potius,ut Scripturae testimonium proferam, accepe runt seiraculum υita, atque imaginem ex Diuinitatis
archetypo descriptam. Hausit huius dogmatis ex L. ἴν. 3. Hebraeorum fontibus tenuem auram, idq; expresve arta sit his numeris Ouidius; an K Eni Deio in nobis, ni se commercia tali SHibis atherei spirit- ae venit.