Petri Petiti De ignis et lucis natura exercitationes ad Is. Vossium

21쪽

EXERCITATIO I. An ignis sola consit atronesignatur. PI illud occurrit considerandum, qtroduc

modis coniiciendi ianis laitio iii libri sors. Qii pe num dumtaxat agnoscis materiae constipa.tionem. Ita enim scribisci Licti vero hic ignis in uiaris' a ut omnes tam n isti iodi ad unum reducuntur. Iair Lem a MI attritionem materiae silidae. Nam si

iorum, seculis comburentibus, iam ignis nato mnon explicamus, si saltem modum Ulcnimus quo lenis sis agor iam exissens multiplicari, propagari possit. Lilius trietque repeten us es ignis ortus, indicanda ratio, vo pacto Inis nassatur ubi nutas ut lignis vc calor et el praeexistit. Hoc autem aliter non contingit, quam oti compresione Au attritione. Cum enim non Zomni duo cor- Iora tis in eodem loco, necessario euenit, et quando Pacomprimuntur mutu flenctrare conantur, orratur calor, o dein ignis Minor compres o f cit Osirim, e-hi mentior vero cota attritio ignem suscitat. Is vero re et ialti tactus inaniens G euacuans nimiam co/. Fationem, hoc

quidem pacto ipsa sibi succurrit natura. Haec tua ei de ignis ortu sententia, quae sub honesta verborum spo-cie atque apparatu multas continet disti cultate . Ignem znerari attritu corporum cunctis iactallinuimest: solo attritu generari inauditum, nec Crisimile. Nana S cereum igni admotum cum accendimus, vere ignis ab igne generatur. Non , inquis, tunc gen Cra-

22쪽

tur de nouo ignis, sed propagatur, inmultiplicatur.

Quasi vero res dum propagantur, non VCreg Ignartur. Igitur in tua sententia animalia non generantia , cum

seminio propagantur. Atqui eadem S dum igi matur propagiri, dum propagantur gigni ac multipli aricertistimum est. Neque veto illa ullo modo propagari possent, nisi noua subinde ex iis proles contiauis generationibus subnasceretur. Qui enim ex uno inimali, aut ex uno igne ligulari multos alios isnes nasci intelligas, prior igne nihil quicquam mam nuto, nisi per generationem Z Sane omnis multiplicatio, aut alicuius totius diuisione in partes, aut similium generatione comparatur. Alium quo res multiplicet Natura modum non uenit. Constat autem dum ignis nouus accenditur, eum de quo accenditur, non diuidi neque eius moli quicquam detrahi, etiamsi decem millia lychnorum ex eo accendantur.

Superest igitur ut quum ignis quispiam de alio accenditur, vel ab illo gignatur. Videris autem deceptus iis quae fiunt stirpium propaginibus, ut quum ramus ab arbore in scrobem deprma itur, S post flexu abscisi , parte sui vivit. Verum non ita antinalia aut ignis de quo agimus, propagari possunt. Vide autem disparitatem. Ramus ab arbore ad propa oationem humo depactus, eadem anima ac truncus, n- formatur quippe Vera arboris par eaque anima diuiso ramo partis sibi radicibus seruatur. At semina anu alium aut non iuunt, aut si vivunt, non eadem anima ipsorum animalium e quibus decisa sunt sed alia consimili, quae seminati materia inditur 'cum semina gignuntur. Quae seminis productio a nimalis noui generatio dici potest , in eorum qui-

23쪽

NATURA IIdem sententia , qui semen actu animatium volunt:

ita xtra eos vel qui semen actu animatum largant,

propagatio solum fit ratione materiae proximae sitie senum quod gignente confertur, cui post ultimos apparatus cum anima imponitur, nouum creari animal

intelligitur Ex quo apparet, longe aliam cis rationem pr pagationis in plantis atque in animalibus 1 in illis ei una iolo depreisu ac diuisione instituitur citia penerationem, in his a generatione non illinguitur Maxime ver ignem ab ea, quam hic ad truis, propagatione abhorrere necesse est, utpote qui in tua schola nihil sit a ud quam calor intensus. Nam quomodo idem .ilo e subiecto uno in aliud propagar ac transire possit, cum omnium Philosophorum contentu accidens non

migret de subiecto in subiectum. Cum ergo x his

constet ignem dum ab alio accenditur vel e generari, idquitur non solo attritu ignem, ubi nullus fuit, pio gigni, sed oc actione ignis materiam alterantis ad similis ignis procreationcm. Quod autem ais, in ligno quod accenditur, prae-

extitille ignem, ideoque non proprie notatam creari, sed latentem, in conspectum dari, manifesta est contradi lio. Nam modo ignem ita propagari dicebas nunc id hoc nouo commento plane destruis. Quippe si eo lignum accenditur, quia ignis in pt latens in conspectum ducitur, iam non is ignas de quo accenditur, propagatur, in suo enim manet subiecto, neque ultra extenditur, soluin alium c latibulo extrahit hunc vero nec ipsum propagari, dum in conspectum educ itur, quisquam dicet, si quidem propagatio omnium irilicio multiplicationem indicat, ut vel plantarum exemplo patet quo ita Obolescunt. At ignis ille latens ne ia

24쪽

que multiplicatur, neque extenditur, sed solum materia complexu atque impedimento liberatur, ut facile in conspectum prodeat. Sed & quis merito ex te

quaerat, quamobrem in ligno, dum igni admotum accenditur, ignem praeextitisse putes, non item climat- teritur iam de ligna attritu accendi scimus. Quidni enim paliter dicamus, in ligno, saxis, ferro , dum CO-rum collisu calor aut ignis elicitur , calorem atque ignem praeextitisse. Quare nulla causa est, cur potius attritione quam aliis modis ignem primo ortum accipere dicaS.

EX ERCIVATI, H I. Quomodo attritio ignem generat. I imprimis perscrutandum est , quo pacto

ignem attritio generet: non enim quocumque attritu, aut cuiusvis corporis ignis cssici videtur. u. phorbium , piper, gemmae etiam durissimae mortari: scitra ignitionem teruntur. Qui attritus quam sit vehemens, euentus indicat: in puluerem enim minutissumi in eas res redigi ea opera videmus. Non ero opers attritus durissimorum corporum ignem generat, sed propter motus prope momentaneam celeritatem nisi cnim ea adsit conditio , quantumvis magna attritio fiat, ignis non extunditur. Quam conditioi em tuum

acumen fugisse miror. Hinc porro intelligi potest non proprie ex attritione ilicum ac particulis Corum minimis excussis progigni ignem , sed potius ex aere qui subito eorum conflictu attenuatur supra modum' ad eam scilicet raritatem, quae igni competat. Nam sit

25쪽

ex ipsis silicibus collitis ignis fieret, quum g minae

aut alia soluta in puluilculum tercndo Culi untur, ignem laeti itidem oporteret quid enim illi alti itioni aut comprellioni deest, quonam hi, ex Caacccia datur

ignis, quae corpora tam cona pacta in insensilem quasi halitum soluit Z Non fit tamen a attritiori ignis,

quantumvis valida : quia videlicet motum subitum non habet, quo solo aer alteri potet t. Magna nimm Ctus concitation ac velocitate opus est, ad aciem inter corpora solida intercipiendum nempe tali, quae

Ocum, quo ac impellenti cedit, praeuertat. Caeterum corpora quaeque solida citra Cana motus pernicitatem maxmae alter po illint, ac proinde, si ex CO-rum compressione ignis per se crearetur, nunquam illa impensius teri possent, quin ignis erumperet. Quod cum elle falitim experientia doceat, pro certo laabendum est, non ipso attritu sola dorum per se, sed aeris attenuatione d rarefactione, quae per eam sit collis onem, ignem CXcua I i. Hua porro apparet, non recte diludi alle Cardanum , quum lapidis partem ferri ictu excias lam, non ipsum acrem igneicere centuit. Qui error tam strenue

a caligero confutatus est, ut mirer, in Cum denuo

incidere quemquam potu ille. Nunc adeo quando tute in eumdem scopulum denuo impegisti, ac acrem negas calcheri rarefactione, illud vide sis, quo pacto in ea opinione explices, quod fieri experientia omnibus compertisJimum ii, quamobrem glans balearica solo peracrem motu ignescat quamobrem item campanae, dum diutius pulsantur, adeo incalescant,

it si quid frigidi applicetur , dissiliant. Nempe cum, t patet, neque glans plumbea, neque campanae co

26쪽

motu atterantur, superest , ut solum aerem ab iis alteri dicamus , ac proinde aerem rarefactione incendi , non autem frigescere , Ut contra Omnem experientiam asseris. Non enim si aer, dum ventilatur, frigidior sentitur, propterea nouum progigni in aere frigus putandum est, sed cum nostri caloris Comparatione, aer vel aestiuus semper frigidus sit,

id nobis agitatio praestat , ut quae partes aeri nostro contactu calefacta a nobis non sentiebantur, partibus aliis nondum nostro calore tepidis decedant quae proinde nobis frigidiores videntur. Verum motus, ut dixi, eam frigiditatem in aer non facit, sed distrahendo partes commutat, nondumque calefactas in locum earum quae incaluerunt, subire facit. Caeterum

memineris Cardani dicta in posterum diligentius tibi

excutienda esse, antequam ea amplectare, cuius viri

authoritatem tibi fraudi fuisse vides, dum eum potitis quam rationem consulis Magnus vir fuit Cardanus fateor, sed ingenio feruido, nec satis ad ea quae tractaret, attento atque diligenti, dum plura amplecti quam perpendere ac diiudicare studet dumque insana ambitione multa volumina scribendi, omnia ex aliorum areis in suum horreum congerit, paleas cum frugibus, etiam scarabaeos cum suis tabernaculis nequid squam rerum nescisse videretur. Quo minus mirum est, qui tam multa Coa Ceruaret, minus multa potuisse digerere atque concoquere. His accessit nouandi dulcedo, quae o gnos viro transuersos saepe egit, ex qua duo veritatis hostes nascuntur, temeri tas, Veterum contemptus, ex quibus deinde in mensa errorum seges pussulat.

27쪽

Flamma ulminis qua causa accendatur. NO, , inquis, probo quod vulgo dicitur, ex coli Ic-

ne corForum tardorum , uiusmodi unt nubes, ignem gigni esse Iitud vulgus cuius hic sententiam Grudias, Democritus est, Epicurus, Lucretius, Stoici, Seneca ipse, cuius verba haec leguntur in Ir. Quaest. Nat. ιλ ne quem modum ita ae manus inter se Lu- sum An , i istum intc se nubium onus potes se magnus , quia magna concurrunt sint Aristoteles nubes cum ingenti S terribili son: tu secus terram deferta visas testatur in I. Meteor. cap. I 2. At corpora fluida, Vt nubes, quantumvis collidantur , ignem non edent. Qii id ni si collisio est vehemens, ut etiam fluidorum est potest Nonne initio unum modum posuist agnis conficiendi collisonem seu attritionem , quae sit vehemens ubi igitur illa fiet, lonem etiam Crane 'are non potes. Praeterea collisio nubium satis ad fragorem te iudice mox enim sub disci Consumpi passo im qui intercedit aere, Ger com ioncm orem. Si igitur ex te satis vehemens nubium collitio ad efficiendum fragorem, quidni S ad ignem creandum 3 An magis ignis generationi, quam Oni praesertim an iobstat uiditas 3 Atqui scis, solidorum ictum etiam requiri ad soni generationem ita Aristotcles in ii. de anima ita omnes. Tum illud explicandum tibi est, cur aere consumpto potitsimum nubes collidi censeas. An ut prolat beatur vacuum Z Atqui illius tu magnam

Naturae facultatem ac licentiam dedisti, qui supra

28쪽

aerem vacuo latissimas assignasti prouincias, in quibus dominetur, solis astris ibi citra vli: has corporis m-pedimentum libet discurrentibus. Si igitur tantum Natura induliit vacuo , quorsum nubes tam citat imp tu committis, ubi is qui in medio, ac perit Quis autem, aut unde signis aeris consumptor Cum fulminis flammam neges de nubium collis enasci, aliam causam eius flammae a te allatam portuit. Nunc postquam eum ignem ita gigni inficiatus es,oblitus propoliti , fragoris sub dis generationem. Qua causa igitur fiant illi fulgores terrifici, qui caelo tonante nubes rumpunt, dicam. Ex iis halitibus, quos terra caelestibus percussa radiis sursum emittit, quicumque ad summum aerem euadere non potuerunt, sed vaporibus in media regione densatis intercepti sunt, nubiumque velut callibus impediti, hi ubi nubes postea spissius conglobantur, ac ventis e longinquo vapores impellentibus atrox cooritur tempestas, probsura collecti, caloris quem thabent, dilausas prius vires in ignem condensant. Quippe illi fomites ignei de

frigore nubium aquearum, in unum locum confugiunt, atque ita Vnione ignescunt, quam operam Aristoteles redim Go si vocat. Caeterum ignis auibvalentior, neque concludi angustiis, neque immotus,

praesertim inter hostes manere potest. Pugnat igitur, 3 exitum ac libertatem vi ruptis nubibus sibi facit. Haec autem ruptura nubium, licet fluidarum, nil magno fragore fieri non potest, propterea quod accen-1a exhalatio in magnam amplitudinem subit dilatatur, ne nubes densata tam subito cedere possunt quare effringantur, S dissipentur necesse est. Venil lud potius verisimile est, non tam nubium, quam aeris

obstiti

29쪽

N A. 17oblliti subita explosione illum blatam ingentem existere, ut in tormentis illis bellicis fieri videmus. Non enim ibi branus it altilione flammae ad tubum metallicum ita enim alium sonum e ferreo, alium ab aeneo edi oporteret sed flamma ex ubi angustiis in aerem confestim erumpente liberum , ipsumque vi magna strahente atque discerpente, ut Oct CCX

plicat Libertus Fronaondus in . et Corol. quo Milo in iis Naturae arcanis acutius nemo vidit.

EXERCITAT O IV.

Solom gn: sedem male a sera.

His iactis velut indamentis, tandem concludis Solem qui tons est luminis, pratapuam uJeacm ei que a co sub antiam csse solii sumam qui-

- amo terrestri materia ostiorem, quanto ignes Iusma et sunt vehementes diuturni, nempe ut attritu S collitione in calcicere possit. Vbi scire cruelim porro, cum quonam corpore Solem committas, cuius ex conflictu collidatur ad ignitam tantCrum Cnerationem. Cum enim ignis abs te detiniatur actus dis soluens corpora aer mutuam autem corporum attritionem illa dissolutio at non far ignis squam csse poterit absque collisiones, cum sit haec propria

eius causa, immo ipse actus sit ex collisione illa re sultans, per quem Natura, It quidem autumas, nimiae constipationis, corporum penetrat Ont incommodun vitat. At quae O Solis corpor collisio

singi possit, non video maximc in tua opinionc qui

30쪽

hunc dc solidissimum ' per inania spatia, Vt 5 reliqua astra moueri censes. Haec nunc aduersus candentem Anaxagora massam dixisse suffciat. Nam im fra hunc cras uin errorem suo loco explodemus.

EXERCITAΤI V. An ignis in censi corporum habendus. PRO A deinceps ignem non esse corpus hocce

argumento ad hominem Ignem nempe vocant compostum id, quo ex matera ac summa depascent co

sat Sed hoc perinde est, ac si animam corpoream vocaremus , quod corpori serta sit , ac semissa Seorsim itaque considerandus es ignis, separandus a materia coi inhaeret i id si fecerimus, o scemω ignem per se non sub ,- resperit enim sublato subiccio, a quo abstrahi non potes nisi sola cogitatione. Non es ergo corpus. Cum te ita dis e-rentem audi , vereor Vt quam hic impugnas opinionem, eam satis mente perceperis Nempe ionem a nobis dici putas, id compositum quod ex flamma depascente S materia constatri atqui non ita est Vir clarissime, sed compositum ex materiai forma iubastantiali ignis, id ne ignem volumus. Quae enim materia combustilis dicitur, ea in potentia est ionis nondum sub forma ignis si quidem combustibile potentiam sonat. Ex qua materia ita accepta constitui ignem falsum est. At eadem illa materia cum in ionem conuertitur, tunc sit propria ignis materia, eiusque formam induens, ignem constituit. Hoc autem deceptus videris, quod flammam eandem ac formam