장음표시 사용
541쪽
quidem propterea torquendi non sunt. l. Fulcinius. S. quid sit autem latitare.
qui b.ex caul. in POceatur. Prouerb. 28. cap. accedens. l. vi. liti non contest.
Bal. in l. in bonae fidei. C. de reb. creditis. Blancus in l. vir. deq. nu. 283.J3o Fugit olim Alcibiades, de roganti cuidam, num patriam suspectam haberet: respondisse aiunt, Se patriae plurimum
credere, vitae autem discrimen, ne matri quidem suae committendum putare: fieri enim ignorantia posse, ut nigrum pro albo serat lapillum . Author. Pl tarchus In Alcibiade. Quod alibi m morans idem Plutarchus inquit: Cum ad iudicium capitale ab Atheniens buse SIcilia vocaretur, seipsum abscondit, quod diceret, eum stultum esse, qui a cusatus, cum liceat fugere , quaerat absolui de liberari. Sed cum quidam dixisset : non credis patriae de teipso iudicium t Ego quidem ait, ne matri quide, ne forte ignorans pro calculo albo ni-r uni ierat. Quod Aelianus quoque 3b. I 3. variae historiae retulit. Fugit quoque Demosthenes, & fugam suam excusans quadam in epistola scripsi tua ob discessum meum iure irasci mihi nopotestis: neque enim ideo abi j, quod aut de vobis desperarem, aut uspiam alio respicerem : sed primum carcerisisnominiam animo terebam grauiter: deinde propter aetatem, afflictionem illam corporis perpeti non poteram. Demque de vos non nolle putabam,illam contumeliam me effugere, quae neque vos quidquam iuuabat, & me perderibat. Quibus rationibus & exemplis, alisque multis perspicuum fit, caulas fugae interdum probabiles, sae pe etiami ultas de necessarias esse posse. I Demosthenes epiliola secunda de tuo reditu.ls i Praeterea, qui suspectus est,& vacillat,& mentitur, & peierat, ob haec eadem omnla torqueri nonnunquam poterIt rsunt enim tigna conscientiae, ut inquit Cicero, Titubatio, permutatio coloris, oratio inconstans, tremor, & id genus alia: nempe, si constiterit, reum cum ad eum ventu est, erubuisse, expalluisse, titubasse, inconstanter locutum esse, concidisse, pollicitu esse aliquid. Quibus attestatur Demosthenes oratione de salsa legatione dicens: Conscientia scelerum eripitaudaciam, linguam reprimit, obturatos, angit, silentium imponit. An ista inquit Callidio Cicero
si vera essent, sic a te dicerentur Pr prium quidem est nocentium trepid re t ait Senecα epistola. 98.Cicero in partἰtionibus,&lib. 2. rhetori. ad id ren. l. ex libero. de quaestionib. & inibi Bart. Hippolyt. &alij. regia. l. penu Ltitui. 3Ο. par. 7. Fabius lib. I I. c. vlti. Bart. 3c caeteri in l. de minore. f. plurimum.& in l. vlti. de quaestionib. Hi in
polyt. in praeh. g. diligenter. J. Accedit huc, quod Ecclesiasticus i quin Cor hominis immutat faciem iubus, siue in bono, siue in malo. Tum illud sapientis in Prouerbijs: Pavor his
qui operantur malum. Et in libro Sa plentiae: Cum sit timida nequitia, test monium dat condemnationis: semper enim praesumit saeua, perturbata con scientia . Et in lib. Iob. Sonitus terroris semper in auribus impij:&cum pax sit, ille insidias suspicatur. Accedit etiaCicero lib. i. de finibus, & alibi saepe, haec & mille talia dicens: Si impietas impie molita quippiam est, quamuis
occulte fecerit, nunquam tamen confidet id semper fore occultum. Plerun que enim improborum facta primo suspicio insequitur: deinde sermo atque
fama: tum accusator r tum iudex, multi etiam ipsi se indicant. Iuvenal. quoq;
542쪽
Mens habet attonitos, ct surdo Ner bere cadit, Occultum quatiens animo tonore st gellum omitto illud: Heu quam docile es, crimen nora prodere Nultu. Praetereo etiam in eandem sententiam plurima, quae Aristor. Plutar. Chrys sto. alitq; tradiderunt. Eccles. i 3. Prouerb. IO. Sapien. II. Iob. I s. Cicero pro Roscio Amerino, dc lib. I. de legi. Arist. 9. Ethic. cap. 6. Plutarc de tranquilli .anim. prope finem. dc de sera numinis vindicta, circa dimidium. Chrysosto in Genes. m. 1 o. dc rursus in actib. apostol. ho m. 7. oc concione 4. de Lazaro. col. 6. &7. ad populum Antiochenum, homilia. 8. Grego. lib. I 1. In Iob. c. 29.J33 Tametsi aute signa supra scripta reos vehementer suspectos interdum iaciar, nihilominus ad eos torquendos eas la nunquam sussciunt, quia extranea sunt,& ambigua,& plerunque sallacia. Multi namque verecundia, timore, magnitudine periculi, rei novitate, iudic siauthoritare, ira, dolore, aliisve animi perturbationibus facile commoueri solent, ut palleant, titubent, concidant, de inconstanter loquantur. Non igitur propter ea tantum signa quispiam torqueri debeti nisi de suspeetiis sit, & vacillet ac peieret. I Lucas in l. quoties.
de dignitat. lib. I 2. Paris de syndicatu, verbo tortura. I. Thom. Gramma. volo. Q. Hippolyt. in pract.S. diligenter.ecitem Ludovicus Care. nu. I 1O. J34 Sunt etiam qui putat reum tum quo
re torqueri posse, cum vulgo publica
ima est, crimen ab eo se iste coimuissu: quia fama in causis coulibus, praelertim in rebus antiquis, nonnunquam semiplenam, saepe etiam plenam probati nem iacit: in causis aute criminalibus, vehementem suspicionem frequenter gignit. se. r. f. si iudex. de pace tenen. de eius violat. lib. seudorum. Episcopus Abulen. 23. quaest. 1. Fulg. cons. I s. Alexand. consit. io 3. lib. 7. Cornel. consit. Qi. lib. r. Curtius senior consit. 82. Decius consit. 428. Js Accedunt eodem plurima, quae de viaribus famae fiequentissime dicuntur a plurimis. Hesiodus inquit: Ἐν moritur fama omnino, quam inrba virorum
Plurima vulgauit, quoniam est ipsa
Vel sicut alius vertit: Quam populisermo celebrat creber , irrita nunquam Fama cadit penitus, quadam dea cum
Et Aristo. lib. 7. Ethico. Iram popati celebram omnino fama
Nulla potest. Et Martialis lib. 7. certus abest auebor, sed vox hoc nunciat omnis: credo tibi, verum dicere fama soles. Et Cicero ait: No temere nasci famam, quin subsit aliquid. Et rursus in Topicis inquit, vulgi famam, quoddam uiatitudinis esse teltimonium. Fabius quoque famam, consensum ciuitatis, & velut publicum testimonium vocat. Conserunt etiam quaedam,qua sacris literis continentur, quale est illud Heli: Noest bona sania,qua ego audio,vi trans gredi faciatis populum Domini. Et illud quod in Genesi Dominus ait: Descedani de videbo, utrum clamorem qui venit ad me, opere come leuerint. Tun
illud villici , cui dominus dixit: Quid
543쪽
tae audio de te redde rationem villi eattioms tuae. Et illud denique: Nunquam dictus fuerat sermo huiuscemodi de Susanna. Et quemadmodu diuus Petrus apud Clemen. ait: Saepe etiam fama vul i. prophetiae speciem tenet. Demosthenes oratione de salsa legatio. Aristo. lib. 7. ethico. e. t 3. Fabius. lib. s. 1 stioorator. c. I. Tra praun. lib. I. lib. Reg. c. 2. Genes. I 3. Luc. 26. Dan .ls. Clemens lib. 3. recognitionum. JI 6ι His tamen non obitantibus erior doreceptior iurisperitorum sententia est,
quod propter sistam famam, nemo torqueri debet. Tum quia fama pondus estimonai non habet, sed vicem indicis vel accusatoris obtinentum etiam, qui
hi, qui de fama , quantumlibet publicέ
testificantur, hi in ua de auditionibus loquuntur: de ut Fabius inquit, iniuriarumnae afferunt voces, quibus in iudi
eiis nulla sides haberi potest. I c. quali
ter. 1. de accusa. Fabius lib. s. c. 7.l.iurisiurandi. de glo. in l. testium.C.de testib. Lucasini. tribuni. de re milit. lib. II. Anchar. consit. 113. Ias. od cxteriini. admonendi. de iureiura. J37 Igitur ut propter fami quispiam tomqueri queat, hic omnia simul requiruntur r quod reus vilis, de infamatus sit, quod fama sit orta non a malevolis aut
leuibus hominibus, sed ab honestis de fide dignis: postremo quod fama per
idoneos testes recte probata sit: nec enisat est, quod testes dicant, hanc esse publicam Lamam, nisi etiam rationem addant, qua id necessario concludant: qud admodum Barto. dc caterI omnes uiris periti docent. Quod autem reus vilis do infamatus esse, 6c origo famae a fide diaignis oriri debeat: dc legibus septi partitis, & iure pontificum nominatim in tum est. Iri qualiter. 1. de accusa. regia ιιο. tit. l. dcl. I. uti so. Part. 7. Bari
mum. de quaestioni b. Alex. consit. 3 s. lib. 7. Felin. In C. cum oporteat. deaccusatio. Paul. Paris conii l. I 13. lib. 4. Aymon consi. 43. lib. I.'
38 His adiice quod longe plura, sertioraque sunt ea, quae contra famam, quam quae pro savia dicuntur. Magnus ille Alexand. apud Curtium lib. s. inquit: Nunquam ad Iiquidum fama perduci,
3 tur: sed falsis mixta citus, a, illa tradente maiora sunt vero. Et princeps poe, rarum canit:. Fama malum quo non aliud velocinar ullum P . ii Mobilitate riget , viresque acquiris rurigo ei: Tam fm, praviqκe tenax, qua- mincia veri Cui concinit Ouid ius dicens: Fama loquax pervenit ad avres . Deianira tuas, quae Neris addere falsa z Gaudet, er a monimo sua per νestigia
yt alibi scite admodum fingens domusamae, post alia inquit:
arra turba tenet, veniunt leue uvia glis, euntque, Mixtaque eum veris, pagms commemii ta vagantur
Millia rumorum, confusaque verba
E quibus hi vacuas implent sermoniabus aures tHi narrata ferunt alio, mensuraq; ficti. Crescis, ct auritis 'aliquid mutis ady
Et Senecar Fama vix vero sauet. Et alter Seneca: In illis nihil inuenies v eri, nihil certi, quaecunque simae placent. t O di. Metamorpho. lib. s. dc lib. I x. S neca tragoedia 4. de alter epist. odie asst Fabius suoque dixit. Famam esse sermonem me ullo certo austore disperissuma
544쪽
tum, cui malignitas initi dederit, er dulitas incrementum: quod nulli non etiam innocentissimo, potest accidere , fraude inimicorum salsa vulgantium. Et alibi ait: Hunc primu calumniae tui obiicio rumore: quis enim, iudices, nesciat, hanc fama esse naturam, ut sit primo unius hominis audacis De nulla re Iocutus est continuo populus, nec quicquam adeo subito statimq; notum est , vim illo pariter omnium sermo consentiat. c uam non possit mouere ciui eatem, quem non replere populum, si quod omnibus nobis narres, in nullo non coetu loquaris, & de re 'uam tum maxime fingas, iam dicas esse rumore Et rursus: Materiam miraris rumoris , de qua nemo neque sibi credit: quam qui narrat, assignat alij Rumor res ne teste, sine indice, res ex incertis im- probissima, maligna de fallax. dc cat Fa. lib. I. instituti. oratori. c. 3. & d clamat. II. α i8. J o Recedit de Tertullianus In Apol getico dicens: Fama malum plurimum mendax, quae ne tum quidem, cum aliuid veri affert, sine mendacis vitio est, e trahens, adiiciens, demutans de veritate. Quid Z quod ea illi conditio est,ut
non nisi cum mentitur , perseueret, Zctandiu vivit, quadiu non probat: si quidem ubi probauit, cessat esse, de quasi officio nunciandi tincta, rem tradit, dccxinde res tenetur, res nominatur: Nec
quisqua dicit, verbi gratia,fama in hoc Romae factum: aut, fama est, illum prouinciam Brutum: sed, sortitus est ille Irouinciam: dc, hoc factum Romae.
ama incerti est, cui nemo credit, nisi inconsideratus, quia sapiens non credit incerto. Saepe mendacium ab uno seruinatur, aut ingento aemulationis, aut arbimo suspicionἰs, aut ingenita menti di voluptate. Beatus quoquς HicronI
mus ad Rusii immTcriberis inquit: Multum in utranque partem crebro fama mentitur, de tam de bonis mala, quam de malis bona falso rumore concelebrat.Multi prosecto sunt falsi rumores, a malevolis de nugigerulis inficti: quiuis enim potest turpem de quolibet rumorem proferre, de co fictam fabulam
dissipare: temere etiam conflari solent ea, quae ex rumoribus sparguntur, sine certo authore, sine radice veritatis. Tertuli i. in apologeti. c. 8. Isido. lib. t. e molog. cap. 17. Lucas de Pen. in l. tribuni. C. de re malit. lib. i 2.Alciatilib. I. parergon auris. c. 6.J
t Quid attinet plura de his nonne fama ex rumoribus, dc vanis populi vocibus oritur, seu etur, decrescit Z vanae aurem Voces populi, neq; audiendae sunt, neque eis credi oportet: quoniam pi runque aut noxium crimine absolui, aut innocentem condemnari desderat. Quamobrem eius electio iure damn
tur,qui vocibus populi postulatus est Ldecurionum filii. C. depcen. L sico stat. de appellatio c. 2. dc illic Decius de alij. de electione. Lucas in l. i. C. de imponend. lucrat. descripti. lib. Io.
Abulen . Exod. 2 3. q. λ.J 1 Sane,ut est apud Herodotum in Thalia, Populari multitudine nihil eli neq; insipientius, neque insolentius. Plebi et enim suum est nihil intelligere: quo enim pacto sciat, qui neq; edoctus est, neque honestum nouit, ne domethicum quidem:qui ad res agendas sine consilio praceps ruit, torrenti flumini s milis. Et vi Plato in Axiocho dixit: Populus
ingratiis est, morosus, crudelis, inuidus, immodestus: ut qui sit ex colluuieturisb , dc stultis insolentibus collectus. Xenophon quoq; in Athenaesium politiar
545쪽
in populo, inquἰt, plurima inscitia, cosusio,& malitia, nullaq, ordinis coseru tio. Et Phalaris in episto. ad Aegesippu:
Populus omnis temerarius est,demens, delidiosus, perfidus, incertus,velox, prodigus, fraudulentus ad iram & laudem facilis. Demosthenes item in oratione illa de falsa legatione ait: populum esse turbam, rem omnium inco stantissima& stolidissimam, ut in mari undam fluctu autem,quae fortuito agitetur: alium accedere, alium abire, rempublicam curae esse nemini: ac quid actum sit, ne meminisse quidem.
3 Salustius quoque in bello Iugurthino
inquit: vulgus uti plerunque solet,ingenio mobili, seditiosum atque discordiosum est,cupidum nouarum rerum, quieti & otio aduersum. Horatius populum belluam multorum nominat capitum. Cicero pro Roscio comoedo: sic est vulgus, ex Veritate pauca, ex opinione multa aestimat. Et oratione pro Plancio: Noest consilium in vulgo, non discrimen, no n diligentia. Et oratione pro Mur na: Nullum fretum, nullus Euripus, tot
motus, tantas,tum varias habet agitationes fluctuum, quantas perturbationes.s& quantos aestus habet ratio comit oru. Dies intermissus unus, aut nox interposta,saepe perturbat omnia:&totam opinionem parua nonunquam commutat
aura rumoris. Saepe etiam sine ulla aperta causa fit aliud, atque existimamus, ut nonnunquam ita facium esse etiam populus admiretur,quasi vero non ipse socerit. Ad summam plebs est errorum
princeps,prauarum cosuetudinum magistra, ingens malorum cumulus, neqὲ enim rationibus neque aut horitatibus.
neque suasionibus nectitur, cum illas non intelligat, has aspernetur: ad pe suasiones vero indocilis sit & obsti nata: cuius mores inconstantissim: seinpernova cupit, laudat praeterita, odit praesentiar penes quam fere nunquam sine periculo, aut frustra sapientum consilia audita sunt, semper multitudinis stultitia praeualente. f vide Crinitum. lib. t. dehonest. discipli. cap. 4. Hieronyma Osorium. lib. r. &. h. de gloria. J Sed iam ad tormenta reuertamur. Diximus hactenus de ordine procedenti ac de indiciis,quae necessario ante qumstionem probari debent : sequitur videreis, qui torqueri possunt, pauca quaedaeadem breuitate disseramus. Ac primuillud scire oportet, quod quamuis in multis criminibus, multi torqueri non possint, in crimine tamen haeresis,on nes illi torquendi sunt, qui in crimine laesae maiestatis torqueri possunt. Quia longe grauius est, diuinam quam humanam, aeternam quam temporalem l dere maiestatem . Proinde nobiles, milites,decuriones,doctores. Omnes Omnino, qui quantalibet praerogatiua praesulgeant, in hoc iudῖcio torqueri poterunt. Γ l. nullus. Q ad. l. Iuli. mai. l.d
curiones. C. de quaestio. l. l. dc. 2. e tit. C.Theodos. authen. Gazaros.de haeret. cap. Uergentis. m. titui. Hippolyt.
in. l. edictum. de quaest. dc in prach. 3.
expedita. Ludovi. Care. de haeret. num. III. Couaru . lib. 2. variarum resoluti.
cap. 9. Grillan . de quaestionibus & tortura, quaest. 6. J , s Hinc est, quod minores viginti quinque annis, propter suspicionem haeresistorqueri possunt : minores quin etiam quatuordecim annis, terreri poterunt,& habena vel serula caedi. f l. r. F. impuberi. &l. excipiuntur:ad Syllam. l.de minore. de inibi Hippo.& alij.de qu st. flo. in . l. 3. g. id ediuus . de testib. Graandus de quaestionibus. quaeli. q. J 6 Clerici quoque,& monachi, & sanctimoniales, & caeteri omnes religiosi torqueri
546쪽
queri poterunt propter crimen haeresis. Tum quia id facinus omne priuilegiuextinguit: tum etiam quia grauius qua Iaici delinquunt. Vt enim Cyprianus inquit: Cum hoc laicos deceat, ne occasionem blasphemandi opponant, tum maxime clericos necessitas ista costringit:
quibus aut religio blasphemata, aut fraternitas perdita poenas duplices irrogabit. f c. I. de deposito. c. ad abolenda. g. vlt. de haeret. Cuprian. tracti de singularit. clericorum. cap. accusatus. S.
vltim. de haeretic. lib. 6. de supracitati,num. 62. J47 Caeterum,etsi multa sint indicia cotra clericum, vel alium religiosum hominem,nihilominus tamen propterea torqueri no debet, nisi de eodem cr mine infamatus etiam sit. Et haec est sententia iurisperitorum approbata communiter. f docto. in . c. I .de deposit. lin. in . c. veniens. I. de testib. Ias in . l. magistratibus. de iuris omni. iudi. Ioan . Bern. in practi. cap. III. Hippolyt. in Practi. g. nunc videndum. Boherius.decisi. I 63. Ludovi. Care. in practi. nu. 16 I.&num. centesimo octuagesimo.
post alios multos. J68 Quamuis autem haec opinio ad modii
benigna sit, arbitror tamen eam facile subuerti polle. Primo,quia nullo iure aut euidenti ratione sundature deinde, quia plusquam infamia operantur ingerissima indicia,quae ex perspicuis coniecturis oriri solent. Ad haec, semiplena probatio, &euidentias a rem ipsam iudici sere notoriam faciunt. Postremo, in haeresi & alijscriminibus, quae clanculum committi solent, non requiritur
ad suaestionem publica infamia, scd s mi plena probatio susscit. Et ita tradit Alciatus, cuius sentcua meo quidem iudicio verior & probabilior est. fc. super
cap. cum olim. de verb.signific. Alciat. in cap. t. de officio ordina . num. 43.
de 'quae supra dixi de semiplena probatione. J49 V tcunque tamen res habeat, cleri I, Ecmonachi, pr. aesertim sacerdotes, rarius dc mitius torquendi sunt, quam laici: tum propter periculum excommunicationis, si sorte modus quaestionis excedatur: tum etiam propter dignitatem sacerdoti j, cui summa semper dc ubique reuerentia debetur. Huso, Archidi. de alij, quos Praepositus refert, dc sequitur in cap. illi qui . s. quaestio. s. Siluest. in
summa, verbo. inquisito. 2. k.9. IOan. Bernard. in pract. cap. IIT. Dominita
Soto lib. s. de iust. de iure, quaestio. s. art. 2. Chrysost. libris de sacerdotio. J1o illud quoque obseruandum est, quod
clerici torqueri non debent a ministro seu tortore laico, nisi forte inueniri non pollent clerici, qui id ficere sciant, aut velint: quia tunc frustra pronunciarent iudices, clericum, aut monachum hine torquendum, si id nemo executurus e set : qua ratione usitatum est, ut a ministris laicis clerici torqueantur, quemadmodum plurimi iurisperui testantur. f e. ut fame. cap. uniuersitatis. de sent. excom. & inibi interpretes. Praeposit.
in cap. illi qui . prope finem. I. quaest. F. Ioan. Bern. in pra. cap. III. JII Hoc etiam annotatu dignum est , quod in criminubus occultis pronior, quam in alijs, ad tormenta inferenda iudex esse debet e dc eo magis in haeresi quo caeteris criminibus solet Eine occultior : quippe cum in corde haeretici
lateat. Quid λ quod eius confessio, ocipsi haeretico, de uniuersae reipublicae plurimum est pro sutura. l. diuus Pius.
de quaestionab. l. non omnes. f. a barbaris. de re milit. Bal. in . l. nemo. C. de episcop. audie n. Alexand. consit. 77. S, , lib. I.
547쪽
s1 Ille quoque torqueri poterit, qui confessus fuerit, se dixisse, aut secisse aliquid
haereticum, sed negat intentionem haereticam . Nam cum eo ipso sit plane conuictus, aut certe vehementer suspectus, iure quam optimo loqueri potest, ut intentionem declaret. dc ita utimur. Card. In Clement vlt.de usur. Alberi. . de agnos asserti catholicis, quistione
63 Ubi autem iuris ac iudicio ni ord Ine seruato lata fuerit sententia,qua reus ad tormenta damnatur, protinus noti ficanda est promotori fiscali, ut vel appellet ab ea,vel eIus executi ociem postulet, quemadmodum epistolis sanctae inqui
s Post haec, iudex praesens esse debet,duquaestio habetur: quia ut Arcadius iure
contuitus inquit: Plurimum In excuti
da veritate etiam vox ipsa, Sc cognitionis subtilis diligentia assert: nam ex sermone, dc ex eo qua quis constantis,qua trepidatione , quid diceret, quaedam ad illuminandam veritate in lucem emergunt. Et Cassiodorus lib.de anima: F cies ipse prudentiae patefacit indicia, ictu essgiem nostram exeunt cultae cogitationes: de ex hac parte cognoscitur, qualis intus animus voluntasque verse tur. Vultas si quidem noster,qui a v luntate nominatur,speculum quoddam est animae suae: de quod substantialiter non cernitur, per eius habitum euidemtissime declaratur. Inquisitores igitur ipsi reos interrogare debent dum torquentur, neque possum id alijs committere, nisi serte fuerint vehementer occupati riune enim viris bonis N peritis hocaelegare poterunt e vi quodam capite
primae instructiosus Hispalen. cauetur. terum, quae causa usta esse queat, ut
ne saltem in tempus aliud tormenta differantur, equidem non dispicio: res enim tanta momenti, nulli unqui committenda est. t L de minore. g. plurimu . de quaellione. t. instrv. His Pa. c. I 8. Js s Et quamuis apud alias nationes rei publice torqueri soleant, apud Hispanos tamen regia lege prorubetur, ne quispiasit praesen , dum rei torquentur, praeter iudices , tabelliones, atque tor ores.
Quod & Bar. fieri debere censuit, de loge quidem melius eaequam ut id palam
fi .it,ne vel circunstantiu conspect ui vel aduocatorum fauore,vel teneriorum gemitu, lachrymis, aut commiseratione , reus falsum confiteatur, aut veru cset. Hoc amplius curare debet inquisitores, v t eligat tortores idoneos , ex v etera busChristianis ortos , quos iureiurando astringere debent, ne ullo pacto occulta retegant. neque dicta seras eliminent. t regia. l. 3. tit. O. par. 7. Bart. in. l. custodias .de publi. iudi c. Ludovi. Care. in prach. num. I 87. J16 His omnibus me peractis, ludicra b nigne reos admonere debent, ut veritatem simpliciter fateamur, neque velint pertinaciter negando, tam dura tormera pati, quam parata esse vident. Adhec, iudices protestari solent, ut si iste reus in tormentis, vel ex tormetis moriatur, aut membrorum laesionem patiatur, id
sibi non imputetur, sed ipsi reo, qui
priusquam torqueatur, non vult planissime veritatem dicere.
17 Deinde, caute a iudice reus est ἰnterrogandus, ut prudenter admodum Ulpianus docuit his verbis : Qui qu stione habiturus est, non debet specialiter inte rogare an Lucius Titius homicidium iecerit: sed generaliter, quis id fecerit: ἁ-terum enim magis suggerentis, quam requirentis videtur. Ruod idem regia
548쪽
lege emereri hoc amplIus addito , ne reus de se ipso specialiter interrogetur . quia facile aperiretur via mendacijs, de reus id confiteretur, quod qu sitor velit audire. f i. g. qui quaestionem. & inibi Bart. Hippolyti de alij. ff. de quaesti nib. regia lex s. titui. o. parte. T. Js 8 Verum haec in aliis criminibus locum habere poterunt: in haeresi autem & id genus sceleribus grauissimis , rei de se interrogari poterunt, hac vel tali se mula: Dic Bucere veritatem, respon de simpliciter, an credideris vel dix ris aliquid contra legem euangelicam di fidem catholica. f l. I. F. diuus Adrianus. de quaest. l. prius. ad Siliani.J Neq; tantum de se interrogari potest haereticus , sed etia generaliter de socijsω participibus criminis, de magistris atque discipulis suis: eos enim ut saepe diximus, indicare debet, etiam si non
si interrogatus: cum autem interroga tur, eos indicare tenetur, multo magis, quam aliorum criminum grauissimorum socios. Sed non est nominatim Interrogandus, etiam si Interrogetur ut te
stis ne via periurijs aperiatur sed generaliter & caute. fl. prius ad Siliani.
l. 2. g. diuus Pius. de iure fi s. glo. δc interpretes in. l. vltim. C. de accusat. Hippolyt. in . l. repeti. de quaestio. Domin. to lib. s. de iust. & iur. quaestio. s. artic. 2. Zanchi cap. 9. de ibidem Camillus. Jso Quin etiam suspectus delueresi,& plene etiam conuictus torqueri potest, in caput alienum: id est, ut socios aut pamticipes criminis retegat. Non tamen ob
eam causam facile quispiam torquedus est, excepto si vacillaverit, vel semiplene saltem probatum fuerit, quod facto interuenerit, vel quod socios aut participes criminis habet. Ut enim indicet illos, torqueri testis de Ieus poterit: qua
uis propri um erimen plene cosessus sit. ilex libero. l. unius. g. testes. de qum
lani b. l. qui. vlt. T de poen. regia. l. 8.tir. 3 o. p. 7. l. etsi certus. ad Siliani. de inibi Ludo. Roma. 6c Ioan . Igneus. At beri. de Salicetus in . l. vltI. C. de quaestionab. Gandin. de males. c. de torm. Aug. ad Angel. de malefic. parte, fama. Bosius tit. de tortura testium. J6i Tormenta autem habenda sunt, non quanta accusator postulat, sed ut moderatae rationis temperamenta desiderat: id quod recto iudicis arbitrio costituendum es qui quaestionis modum ita moderari debet, ut ne reus in ipsis, vel ex ipsis tormentis moriatur: id enim crudelissimum de iniquissimum esset.Verauemadmodum Vlpianus ait : Itaquς-ionem haberi oportet, ut reus saluus
sit, vel innocentiae,vel supplicio. l. de
minore. g. tormenta. l. quaestionis modum. ff. de quaestionibus. de inibi Hip
61 Praeterea,quaestiones, ut Augustus C sar edixit,neque semper,neque in omni causa de persona desiderari debent: sed cum capitalia te atrociora maleficia noaliter inuestigari, de explorari possunt, quam per quaestiones . Considerare it que iudices debent qualitatem personarum, criminum, & indiciorum. Alaterenim torquendi sunt serui,quam liberi: sortes qua timidi: iuuenes quam senes rrobusti quam debiles: humiles quam honesti e nobiles quam ignobiles: hi
enim clementius, illi durius torqueri debent. l. edictum. de quaestionabus. l. Pedius de incen. ruin.& naufra. Jc3 Et in criminibus atrocioribus, grauiora tormenta , quam in leuioribus habenda sunt. Et sicuti Bal. inquit: Indicia maiora tormentis maioribus pu gari debent: leuia enim indicia comminatione tormentorum clidi solent.
549쪽
Cum autem tormenta poenam inserant satis acerbam, respiciendum est iudicati, ne quid aut durius, aut remissius in eis constituatur, quam causa deposcite Neque enim aut severitatis,aut clementiae gloria assedianda est, ut Marcellus
ait: sed perpenso iudicio, prout quaeq; res postulat , statuendum est. Γ l. decuriones. C. de quaestionib.l.respiciendu. de pinnis. c. non afferamus. 24.quo. I. Baldus in cap. i. g. si vastallus. de controuer. inuesti. lib. leudorum J6 Hactenus ea iere omnia diximus, quae iudices facere debent, priuiquam ab inuitis reis consessionem tormentis extorqueant: si vero indiciis magnis non precedentibus, aut non semiplene probaris, aut eorum copia reo non facta , aut eius defensione reiecta, consessionem dolore tormentorum extorserint, etiasi reus illam ratam habuerit, nihil ei nocebit, sed reiicienda & explodenda est,taquam res iniqua de iniusta Quita
quid enim ex iniuria iudicis manat, iniustum est, & iniustitia causae permanet in effectu : neque enim ex iniuria lus nasci potest. Et hec eli vera dc recepta iurisperitorum omnium ac theolossorusententia. f glos. & interpretes in s. pe.
de quaestio. doct. in c. cum in contem platione. de reg. iuris. Alexari. cons. r.
'lib 3. Br . de indicijs quaest. s. Paul. Grillan . quaest. 3. Angel. de males pari. fama publica. Hippol. in pract. g. 2. q. Ludovicus Care. in practica, nu. I 8 r. Domini c. Soto lib. de ratione tegen. sccreI. memb. s. q. t. & lib. I. de rust.& i ure. q. s. art. 2.Jcρ Quod idem locum habere vIdetur in illo qui vinctus est iniuste, &in carcere contrietur haeresim, praesertim si comsessionem postea reuocauerit: nam carcer species tormenti est: & ea confessio metu carceru & iudicum extorta praesu
mi potest. l stem apud Labeonem. s.
66 Qum si plures eiusdem criminis socii Sc participes torquendi sint, iudex a suspectissimo incipere debet, dca quo facillime posse sciri verum,uerisimilius fuerit: id est, ab eo qui timidior , debilior, ac deletior sit. si iis i. de illic Bal. Hippol. & alii, de quaestio. l. Unius. m. tit. regia. l. F. tit. o. P. T. J :67 Caeterum, etsi suprascripta omnia ad . svnguem seruata suerint, nihilominus'
i tamen reus condemnari non debet ex fi consessione tormentis extorta, nisi P l stea in ea perseuerauerit. Pessimum est
enim ut inquit Alex. Papa de suspicione, aut extorta consessione,quemquam iudicare r nec serenda est contraria consuetudo,quet quidem crudelis de iniqua est, de ab omni ratione atque humanitate aliena. I s. q. 6. c. I. regia. L Z- tin. 25 P. T. glos. Hippolyt. de caeteri in LI. f. diuus Seuerus. de quaestioni b.J68 Idem iuris est, si confessio extorque
tur timore, aut metu imminentium tormentorum di ea enim paria sunt sicutituris ciuilis aut res tradunt. Quinetiam Xenophon lib. s. de paedia, seu disciplina Cyri, eleganter docet, Metu
maiori supplicio esse hominibus, quam si reipsa male assiciantur. Metus etenim rerum omnium horribilium maxime animos perterret Quem securus lib. s. epistolarum fami l. Cicero inquit: Plus in metuendo est mali, quam in eo ipso quod timetur. Et alibi ait: Maior est ea vis, quae periculo mortis iniecto , formidine animum perterritum loco sepe, de certo de statu dimouet, quam quae ad corpus nostrum, vitamque peruenit. Itaque laucii saepe homines,cum corpore debilitantur, animo tamen nocedunt,
550쪽
redunt, neque eum relinquunt locum, quem statuerunt defendere: atque alij pelluntur integri, ut non dubium sit quin maior adhibita vis ei sit, cuius animus sit perterritus, quam illi, cuius corpus vulneratum sit. Et ut apud Stob aest, sermone de timiditate Omnia mala plus terrere solent eos, qui ipsa sutura expectant,quam ubi iam acciderint molestare. Metus enim tam improbus est, ut multi rem quam metuunt, ipsi metanticipent : ut qui in naui tempestate periclitantur, non expectata submersione nauis, manum sibi prius inserunt. Cicero lib. 6. epistola. 82. & oratio ne pro Aulo Cecinna. L nouissime.quod
sat s. tuto. autore. l. 2. C. quorum appellatio non recipitur. J6ν Tunc autem consessio dicitur extorta metu tormentorum, cum reus trahitur
in eum locum, in quo rei torqueri s leni : & illic spoliatur vestibus,aut ligatur, aut ita terretur a iudice, ut magna
probabilitate credat inserenda sibi tormenta fore . Nec enim sufficit ut leuiter alibi a iud Ice terreatur, nisi metus ille cadere posset in hominem constante. l. metum.quod meti causa c. penui .de. his quae vi metusue.cau.si. Anchar .cos. 88. Decius consi. i oo. Hippolyt. cons. I 8. Franc. Ripa in c. cum M. Feriari ensis. de const. nu. I79. J7o Neque audienda sunt qui putant, non in esse necessariam rati habitionem , cum' ventum est ad tormenta probatis indixisset dubitatis, vel antecedente extra- tuaiciali consessione, praesertim geminata. Nam etsi haec, & longe maiora indicia probata sint, nihilominus tame consessio tormentis extorta, coacta, &inuoluntaria, & parum efficax est, nisi post tormenta fuerit ratificata. Ea igi- ' tur opinio,quae quidem nec iure, nec ra' stione sandatur, crudelis & inhumana& iniqua omnino est. Antonius G
mez tom. s. c. r3. Se Blanchus in t .vit. T de quaestio. nu. 2 8. J i Ergo ut consessio tormentis extorta, , nocere queat reo confitenti, necesse est, Γ
ut post aliquod temporis interuallum, rata fiat. Plerique autem putant, id esse debere spatium unius diei,quod & lege regia expressim cauetur. Quinetiam capite quodam primae instructionis Hispalen. additur, ut post unum vel duos dies ea rati habitio nat. Et inquis tores in tertium diem illam differre solent:
uod quidem benignius est , ne adhucolor tormentorum, & vehemens animi perturbatio duret. fregia. l. q. titui. 3 O. pari. T. prima instructi. Hispal. c. I s. Bart. Hippolyt. & alij in l. i. F. diauus Seuerus. de quaeitio. Iacob. Butrio. de Ba L in l. a. C. de his quae vi. A gel. SI Ioan . Imolen . in l. qui in aliena.. f. vlti. de acquiren. haeredi. Andr. TMraquel. de retractu conuenti. S. I. glos.
71 Post unum itaque vel alterum diem
iudex coram tabellione ac testibus taliabus verbis reum alloquetur: Meministi eorum Bucere, quae in tormentis. dixisti: nuc autem dic libere veritatem. . Deinde tabellio scribere debet eius responsum. Quod si perseuerauerit in
. consessione tormentas extorta, fides ple. nissima contra eum habenda est illi. l. q. titui. O. pari. 7 prima instruct. Has palen. cap. i s. Ioan . maior lib. sentent. dist. i F. q. M J73 Sunt aut .qui aputant, hanc perstu rantiam, non esse necessariam, quando reus vel testis in tormentis, contra alios testificatur. Sed meo quidem iudicio, neque probabilem causam, neque satis idonea huius opinionis asserunt. Quinimo cum non sit consessio voluntaria , . sed coactum, ac tormentis extortum testim