장음표시 사용
521쪽
stri, canonibus .. . eoncI. Toletani, id
ipsum inseruerunt, addita ratione:quia
sicut in fide Christi, suspecti sunt, ita intestimonio humano dubij habentur.
f Apostoli. cano. 7 . c. non potest. c. Paeani. a. q. 7. c. beatus. s. q. q. cap. suspectos. 3. q. F. l. quoniam. C. cie haeret. nouella costitutio Iustiniani. s.&. 4. concit. Toletano. can. 62. 4 2. Haeretici vero testimonium aduersus haereticum admittendum est: vis quod
Iustinianus inquit dignus sit testis litigatore , ac talis qualis est reus. Neque enim haereticus in alio reprobare potest mores, quos in se approbat. l. quonia. C. de haeret. & inibi Godosted. l.in armnam. dei nossi. testam. l. eum qui. g. Iulianus.de sumta si haereticus. 2. Π.7. Lu.cas in . l. veterani. C. de vetera. lib. I 2.J
3- Et sicuti quibusdam placet, licreticorutestimonium admitti potest utraque parte approbante: vel cum rem a se gestam explicant, adhibitis tormentis: vel cum testimonium perhibent in causis grauioribus, id est haereseos, simoniς, laesae maiestatis,expilatae annone quibus casibus eis creditur, si verisimilia dicat, vel sint lures numero. Bart. Iaso. Alciaci in I. C. desum. Trinit. Brumilib. I. de haeretic. cap. Io. J
Sunt etiam qui putant recipiendu esse
testimonium haeretici ad reorum defensionem, ut ne facultas probandi innocentiam reis auferatur. f Felint in cap. de caetero. de testib. Guillel. Benedi. ine. Rai nuntius. de testam. Part. qui cum alia. num. 21 o. J 1 Sed meo quidem iudicio v Ix unquam opiniones istae recipiendae sunt. Primo, quia nullo iure probantur:deinde, quia legibus multis palam aduersantur : p stremo, quia cum haereticis omne commertium catholicis est interdictum,omnisque communicatio prolubita. Noni tur haereticis testibus ullo modo credendum est rexcepto si serte tormentis fatigare, occultum aliquid, de reipublicae utile patefecerint. Ad summam, i dex magis scire poterit,quanta fides talibus hominibus sit habenda. l. 3. 3. r. de testibus. 6 Illud praeterea nouisse coueniet, quod
quamuis consanguinei iure ciuili cogi non possinr, ut in causs criminalibus contra consanguineos testificentur: si tamen sponte aduersus eos testimonia
perhibent, plena fides illi perinde atq; alijs testibus extraneis habenda est. l. lege Iulia cum seq. de testib. 8c illic Bari
sed hoc amplius in causa haeresis constitutum est , ut consanguinei teneantur contra consanguineos.& propinquos testimonium dicere:ac tanto firmius est eorum testimonium, quanto a suspicione odij consanguinei longius absunt: Deut. 1 3. cap. si audieris. 23.q. s. cae iteras. de praesum pl.&Ibi Abb. gl. in eap. vlt. de testi. lib. 6. Aimon. Craue
8 Accedit eodem, quod qua ratione sita
cuique consessio plurimu m nocet, cum econtrario testimonium in rem suam nullius ponderis sit: eadem omnino ratione, validissimum est consanguine rum aduersus consanguineos probabile testimonium, cum contra in fluorem eorum nihil aut parum prodesset. Nam quemadmodum nemo unquam carnε Diam odio habuit, sic etiam nemo cor sanguineos suos gratis odio habere existimandum est e cum his enim amicitia
ut inquit Cicero In Laelioὶ natura ipsa
peperit. f. l. r. C. de contes. l. omnibus. C. de testib. ad Ephesios. s. cap. non aestimemus. I 3. quaestio. 2.J
9 Hinc est, quod seuerius puniri debet qui salsum testimonium dixerit contra
522쪽
consanguineum,quam qui aduersus e traneum: sicuti docet eleganter Dem sthenes priore in Stephanum oratione, dicens: Propter quod igitur Stephanus exilio in primis dignus est,id ex me audite. Iniquum est quemcunque tandem opprimere falso testi inonio, sed multo iniquius &grauius vindicandum in cognatos: Non enim scriptas tantum m do leges talis homo, sed ipsius etiam naturae coniunctionem euertit. l. capit lium. F. omnia admissa. ff. de porri. Confert. l. r. cum seq. ad leg. POm.
Io Et quamuis publicatis testimoni j sno
admittantur testes super eisdem artic lis , vel prorsus contrarijs: in causa tamen haeresis semper admittendi sunt, siue in fauorem rei, sue contra illum. Et haec est sententia recepta comuniter, quam varijs in locis asserunt Bal Angel. Feli. oc ingens agmen. f cap. fraternit lis. de testib. Clem. vlt. m. tit. Bal. in. l. s. S. si quid. C. de appet. Angel. in . l. per hanc. C. de temporib. appellat. Domin . in . c. ut ossicium. 6. verum . de haereti. lib. 6. Felin. in. d. c. fraternitatis. Alberti. in . c. r. de haereti. lib. 6.quςst. I 6. num. I9. Ludovi. Carta tracta. de haereti. num. I 24. Js i Cuius sententis sundamenta sunt l, c. Primum, quia publicatio secreto fieri
solet, quamobrem suspicio corrupti nis testium in his causis cessat.A iterum, quia plurimum reipublicae Christianae interest, ut veritas in hoc iudicio quocunque tempore manifesta sat, ne vel haeresis impunita sit, vel iniuria puniatur innocens. Tertium, quia per inquisitionem cotra suspectos proceditur: quo casu testes semper sunt recipiendi. t c. constitutis. 1.de testib. Bar.& c teriin. l. a. f. si publico. de adulter. Authen. atqui semel. C. de probati. Innoc. Homen. & alij. in . e. cum clamor. de testLI si Testes autem concordes esse debent, ut fides eis haberi queat: nam testes varii non modo fide carent, sed falsi esse facile deprehenduntur. Sic testes illi, qui contra Susannam testificabantur couicti fuerunt a Daniele. Sic pessimi testes,qui contra Christum dominum salsum testimonium dicebant, notantur ab euangelista, quia no erant conuenie tia eorum testimonia. Sic etiam cum Scevinus & Natalis diuersi olim In te rogati, non congruentia responderent, exorta suspicio fuit, eos cum alijs multis aduersus Neronem coniurasse: unde
fictum est, ut quaestione habita, Sc coniuratione patefacta, &ipsi, & Seneca ,& Lucanus ciues mei celeberrimi, &ca teri omnes perirent. Sicuti Cornet. Tacitus lib. t 3. annalium memoratis Danie. t 3. Marci. i . l. eos. & illic Bartol. ad i. Corne. de cis Felin. in. c. cum in tua. de testib. & alibi saepe. II 3 Caeterum, eorum testimonio plena fides habenda est, qui concordant in rerum substantia, quamuis in accidentiabus, aut leuibus circustantiis discrepet. Nam & memoria hominum labilis est,& harum rerum obliuio sicilis. c. nihil obstat. de verbo. significa. l. quae extrinsecus. de verbo. obligat. l. qui sententiam. Q de poen. l. 2. g. si quid autem. de veter. iure enuclean. l. peregre. de acquire. posses. Barti in . l. eos. de salsi Bal. in . l. de quibus. de legib. Fulgo. s. ici. Corneus consit. 3 . lib. 4. Aretin. cons. co. Alex. cons l. s. lib. i.
Socin .senior consit. 2 li. 2.Thom. 1. 2. quaestio. TO. arti. 1. Js Quinimo qui eundem, praemeditatu que sermonem afferunt, suspectissimsunt: videri enim possunt, ad perhibendum eisdem verbis testimonium, ante coniurasse. Quam suspicionem theo
523쪽
derandam esse frequentissime docent. I l. 3. g. r. de testib. Ioan. Chrysost. su-E' Matth. ae. homil. t. de illic Theophy-ctus in fine exordij. Tho. 2. 2. quaest. 7 P. M. a. Domin . Soto. lib. s. deius .dciur. q. p. arti c. 2. Bal. cons. t 2 I. lib. 2. Alexand. cons. I 37. lib. 6. Decius cos. 627. Hippolyt. cons. I. Gratus cos. 73.
lib. i. Paul. Paris. consilio. 13. lib. J31 i Q3Pmuis autem in eade causa, nemo esse possit pariter accusator & testis: is tamen qui iudicibushq reticum indicat,squem veteres indicem, vulgus hodie denunciatorem appellat testis legitimus est. Neque enim ullo priuato commodo talis testis mouetur, ita zelo sanctissimo religionis ad publicam ecclesiae catholicae utilitatem , ut haereticus corrigatur. Quod si is qui fraterna correctione utitur, innumero testium hobendus est, multo id magis fieri debet, cum ad publicam etiam reipublicae vii Iitatem iudicibus hereticus indicatur,&ita utimur. I c. in omni . de testib. D
mini. Soro. de ratio.regend. secret. meb.
a. q. q. & iterum lib. s. de iust. & iur. q. s. ar. 2. conclusione. 4. J36 Quaesitum scio, si testis contra quem -ῖam de crimine haeresis, coram iudicius testificatus sit, de postea moriens testimonium illud rei locauerit, cui nam testimonio maior fides habenda st . Multi putant, priori testimonio, non autem posteriori credendum esse. I l. generaliter. C. de non nu. pec. l. i. . si quis filium . de carbo. edi. c. sicut. de testib. Bari in l. eos. de sals. Abb. & Philipp. Decius in . c. per tuas. de probatio. Alexan. cons. a si . lib. 6. Cornel. cons. 8.tib. I. Socin .senior consi. 233. lib. 2. Feb. in. e. li teras. de praesumpt. Alberiain. c. r. de haeret. lib. 6. quaest. I 6. nu.
72. Boherius decis i o S. t us 7 Huius sententiae rationes magni roboris sunt, quia prius resti monium coram iudice solenni iuramento pristito, dictu fuit: posterius vero priuatim, de sine iureiurando perhiberi solet. Sed etsi coira prius testimonium, in posteriori iurauerit, iam eo ipso planissime constat,euel Ie periurum, cui fides habenda non sit. Accedit eodem, quod ex priori testimonio, ius alteri quaesitum est, quod idem testis ab eo auferre non potest. Postremo, prius testimonium suspicione caret, posterius vero aliorum persuasione dictum praesumi potest. Quam suspicionem olim Demosthenes oratione aduersus Phormionem eleganter obiecti Lampidi testi, dicens: Lampis, quo iste nititur, testimonium dicit, cum ab ini tio negarit, se recipisse aurum: vos vero decernentes eum recepisse, non futuri estis testes negotij & is quae vere dixit, non utemini pro argumento quq vero commentus est deinceps, postquam corruptus est, ea credibiliora esse existimabitis 3 Atqui multo iustius est Atheni eqses ex his qua ab initio dicta sunt, coniecturam capere potius, qua ex his, quae
postea concinnata fuerunt, nam ea non
edoctus, sed veritatis studio dicebat: hcc posteriora per mendacium, & ad suainuti ii talem .
18 Tametsi autem suprascripta sententia plerunq; vera de recipienda sit, in causa tamen hqress audiendus est interdit i stis , qui contrariu dicit eius quod prius
testificatus erat. Scilicet cum apparuerit manifestis indiciis, eum non leuitate,
odio ut pretio, sed zelo catholicae fidei testimoniu prius velle corrigere. Quod tunc sane intelligi poterit, cu probabile
causam retractationis Ostenderit in veris milibus argumentis & coniecturis poserius testimoniu verius esse existimari
possit. c. accusauis. D licet. de Erret. lib.
524쪽
lib. c. Curti . senior consi. 69. Ηἰpp
resolutionum cap. t s. JI9 Ac tanto quidem magis morienti credendum est, quanto minus ad peccadum tepore audax est. Quis enim credat eum qui mori tur, mentiri, ac salsum t stimonium dicere Nihil a morientibus fingitur, inquit Fabius: nihil enim vita laborante si mplicius: moriens quidem existimandus non est immemor salutis terne, cu locus salubri poenitentiς non relinquitur. Spes enim longioris vitae maxime fascinat homines, eosq; ad peceandum audaces facit: qua destituti m rientes, praeterita peccata plangere, non aute alia noua committere solet: Qua- diu hic sumus, inquit Chrysostomus, anima voluptatum illecebras delinita,
tristia aegre admittit animo: cu vero migratura ex corpore est, tunc ia maiore
continetur metu, quippe que ad ipsa iudicij peruenit limina. Cu enim pulsare animam, metus mortis incῖpit ignis insta r, pr sentis viret omnia succidens, philosophari eam cogit, & sutura solicita mente versare. Fabius declama. II. Sl-gnorol. cons. 7 8.&. IO6. A lexa. cos. IA. b. 3. li. in .c.exhibita .de homici.Guillel.IBenedi. in . e. Rainutius. de testam. parte, in extremis positus, nu. Is . Hippolyt. s prach. g. restat. Ludo.Rom.&l . Igneus in . l. si quis graui. g. r. ad Syllam. Chry. epist. 2. ad . Ti m.hom. s. cia . pen.Jco Neque audiendi sunt, qui puta in t non aliter posteriori testimonio fide habendam elle, quam cum testis prius testimonium corrigit contra haereticos in fauorem catholicae fidei. Nam etsi prima hote Alexandri iii I. constitutio, id plane dicere videatur, mes tamen legissatoris aliud proculdubio vult. Aequalitas eniseruanda est in iudio js inter accusatored reum: neque sauorabilior esse debet haeresis retectio quam Innocentis a tam
graul crimIne liberatio. Quid ὶ quod sauorabiliores reis esse debemus, & ad
absoluendum,quam ad condemnanduproniores: longeq; satius est, nocen tem absoluere, quam innocentes punire. f accusatus. f. licet. de haeret. lib. 6. l. scire oporter. g. aliud. de excusa. tutorum. Lex facto. de vulga. & pupil. l. vlt. C. de fructi. & lit. expen. l. in sacris. s. dc ibi ΛLucas,& Ioan . de Plate.C. de prπos. sacro. scri n. lib. I i. l. fauorabiliores. de regul. iur. l. Arrianus. de actionib. de obligatio. l. absentem. de poen. Jci item, illud sciendu est, quod testibus sngularibus, seu discordibus, tametsi plurimi sint, haeresis probari plene n quit: opus enim est ad integram probationem, ut saltem duo testes concordes sint. Γ c. licet causam. de probat.c. licet uniuersis. de testib. Bal. cons. 39 . lib. ,
2. Anton. in. c. cum oporteat.de accu-
dat. Ioan .lup. allegatione de haeres. 3.t L. Albertinus referens plures, in. c. r. de haeret. lib. 6. quoio. I 6. num. F 6. Hippolyt. s. io'. Boerius, decisione 3 1. Paulus Parisius consilio. a. lib. . J61 Qua in re partitio a Baldo tradita consensum sere omnium meruit. Is enim ait, Testes singulares, vel contrario vel omnino diuersos, vel fere ad eundem finem tendere: qui contrarij sunt, fidem sibi ipsis abrogant: sunt enim eorum testimonia sese refelletia,& Inter se collidentia: &non modo plenam probationem non faciunt, sed interdum etia, ut salsi puniendi sunt. Bal. in c. licet causam. de probatio. Daniel. I . c. ex tenore. c.cum causam. de testib. Aymon
de antiquit. par. 4. S. sed enim. JTestes autem plurimi singulares &prorsus diuersi, pen nde sunt ac si unus tantummodo testificaretur . Si enim
primus de hac , secundus de illa, NP 1 tertius
525쪽
etertius de alla re longe diuersa testim nium dixerint,& plurimi alii similiter, nihilo magis aliquid gestum esse probabunt, quam si unus tantum perhibui siset testimoniu: quia revera singuli seorsum de singulis testantur. f cap. nihilominus. 3. q. s. Bal. in l. iuris iurand. C. de testib. Decius cons. 6 9. Aymon loco praenotato, nu. 4. & 7.J6 Si vero testes diuersi & singulares se rint , de rebus tamen connexis, vel de his quae ad eundem finem tendunt , testimonium dixerint: quamuis in causis criminalibus plena fides illis non sit habenda, nihilominus tamen plusciuam semiplenam probationem faciut. Bal. in c. licet causam.de probatio. Felin. in c. licet ex quadam. de testib. Decius cos l. 6so. Aymon loco memorato, nu. 8.cum seq.& consi. 3 I. &7 3. 73.J6s Cui confine est, quod ad probandam
rem indiuiduam, vel continuum actu,
sat est ut partes eius probetur per testes singulares e verbi gratia , Ad probati nem plenam sacrificii Eucharistiae, su ficit quod a singulis testibus, de singulis eiusdem sacrificii partibus testimoniuperhibeatur e de ita plerique iuris periri
tradunt, quibus ego vehementer assentior, quia in toto consentiunt. fl. 3. in principio. de acqui. possessio. glos. in c. nihilominus. 3. quaestio. s. Felin. citas plurimos in c. licet ex quadam .de testi.J66 Illud quoque multis placere video, quod ad probandum aliquid generale, sufficiant singulares testes, qui de singulis speciebus testimonium dicant. V luti ad probandam iurisdictionem generalem, satis sit, quod singuli testes de singulis speciebus, aut actis iurisdustionis testificenturiquia omnes, ut isti ai ut, in senerali iurisdictione concordant. Glo. in l. ob carmen. f. vltim. dete-stib. Innocen. Bal. Anto. Abb. Ioan.
Imolen . de alij a Felino relats, in c. lIcet
ex quadam. de testibus. Anchar. consi. 277. Alexan. consi. 92. lib. s. Aretin. consit. 6o. Corne. consit. 3 . lib. 2. Hippolyt. consil. r. Boherius decisio. 23. Aymon consi. 73. lib. i. & ple-nIus lib. de antiquit. pari. 4.f. sed enim. Alberti. in c. i. de haeret. lib. 6. quaest.
67 Sed verior sententia est, quod talibus testibus fides non sit habenda: quia in
specie proposita, omnes singulares atq; diuersi sunt: neque aliquid inuenitur duobus testibus comprobatum. Vnde
relinqui nullo modo potest, quod generalis iurisdictio probata esse intelliga
tur: quandoquidem, nulla species eius, duobus testibus probata est. Et ita multi iurisperiti tradunt, qurbus accedo. c. licet causam. de probatio. & inibi Bal. item Hostaen. in sum. litu. det stib. g. quae diuersitas. Innocen. in cap. licet ex quadam. de testib. Ricard. &Bal. In l. ob carmen. I. vltim. de testib.
Ioan . lmol. in c. cum Oporteat. de accusa. Alex.& alii quos refert las in repril. admonendi. de iureiuran. col. II . J68 Sunt etiam qui aiunt, probari posse testibus singularibus, aliquem haeretica esse: vi puta, si virus testis, de quadam haeresi, alius de alia, de alij itidem de aliis haeresibus eiusdem hominis testimonium dixerint : iam probatum erit in genere ut isti as Ierunt hominem illum haereticum esse. Iacob. Butri .in l.
Arriani. C. de haere. lacob. de Aret. in l. testium. C. de testib. Bal. in c. cum omnes. de consti. Ioan . Imol. In c.cu In oporteat. de accusa. Ioan. Lup. senior trach. de haeret.c. i 2. Curtius de testib. concl. 37. Alberi. in c. I. de hqreti. li. c. q. I c. nu. I. Aymon Crauet. consi. 8. lib. i. & loco praenotat O. num. I I. Zanchi. c. I .l
526쪽
Horum tamen opinio perIculosa est,.& omnino salsa. Quamobrem a plererisque iurisperitis consutata, & ab imquisitoribus iam olim iure quam optimo explosa & electa est. Anio. in c. caoporteat. de accu. Ioan. Andr. in c. ut Oiscium. f. i. de haeret. lib. 6. & illic Domini. in g. verum Bal. consit. 394. lib. 2. Cardin. in Clemen. I. g. verum. de haereti. Salicet. In l. testium. C. de restib. Alexand. cons. 72. lib. I. laso. in rep. l. admonendi. de iure iurand. colu . Ir . Phili p. Decius in cap. licet causam. de probatio. Conrad. Brun .li. . de haere. e. 9.J7o Quod autem opinio illorum falsa ut de alasurda, cuiuis etiam semidocto facile perspicuum esse poterit. Nam quemadmodum testibus singularibus atque diuersis probari non potest haeresis in specie, ut paulo antea ostendimus: sic etiam talibus testibus aliquem haereticuesse i genere v llo pacto probari nequit. Nisi enim aliqua λecies haeresis duobus aut pluribus testibus plane probata sit, non potest inde inferri , haeresim in genere plene probatam esse. Neque enim inferri potest vexum esse in suo genere, ex eo quod non potest dici verum in tali specie: ut quidam iurisperiti recte ante nos tradiderunt. f Salicetus in l. testium. C. de testib. Conrad. Brun. lib. 4. de haeret. c. s. J i Ad haec, si testibus singularibus probari posset aliquem haereticum esse, probari quoque talibus testibus pollet, quempiam furem adulterum, scarium, aut quiduis aliud esse. Par enim ratio, imo eade prorsus militat in probatione horum omnium , atque i a genus aliorum criminum. Deinde probari nequit, P . trum haereticum esse, nisi aliqua haeresis
ab eo dicta vel facta, pluribus testibus in specie probetur. Postremo, de sin,
gulis haeresibus accusari,defendi,& conuinci, quilibet haereticus debet, & itide
ad fidem conuersus errores singulos nominatim confiteri de abiurare tenetur: non igitur sufficere poterit ut probatio generalis aduersus eum testibus diuerus seu singularibus fiat. Neque est cur in haeresi probanda recedi possit a regulis iurIs: praesertim cum In hoc iudicio,
quia maius periculum vertitur, cautiussit agendu . cout officium. g. verum .de haereti c. lib. 6. Bal. consit. 98. lib. I.
Aymon Craueta consit. 2 62. J II a Caeterum ineptissimu illud est, quod ipse audiui quosdam dicentes, pluribus testibus singularibus probari posse ali quem haereticu esse in genere: ac si pos, sibile esset, hominem aliquem haereticum esse in genere. Quod si quispiam senio id fieri posse cotendat: Iam ut Augustini verba usurpem ὶ nemo doctus
risum tenebit, nemo non succensebit indoctus. Genus est, ut Porphyrius caeterique definiui, quod praedicatur de pluribus disserentibus specie: est sane genus, uniuersale, generale, dc commune, incertum, confusum, &informe:quod vere praedicari potest de pluribus diuersis speciebus,aut indiuiduis diuersarum specierum: quod generale est, nec visu,
neque tactu, neque ullo sensu comprehenditur, ut ciuis meus Seneca inquit,
sed cogitabile est. Homo generalis sub oculos non venit, sed specialis venit, ut Cicero & Cato. Animal in genere non videtur, sed cogitatur: videtur autem species eius, equus, & canis. Et sicuti Mercurius Trismegistus in Asclepioinquit: Omnia genera immortalia Sut. Species vero seu forma in proposito est certa res, quae iusta certitudine, qualis, de quanta sit apparet. Hultum autem interest inter genus de specie m siue formam : Unus enim neque videri, nec
527쪽
tangi potest: In diuiduum autem, siue Arma , tangitur,& videtur, & nullo modo genus esse potest. Itaque probatio in genere, nusquam est, ut rectissime dicit Alciatus. Ex quibus omnibus multisque alijs perspicuum est, tam noposse hunc, aut illum hominem haeretis eum esse in genere, quam species genus esse non potest. Γ l. si peculium . de m
nu. testam. Francis Titelma. lib. t. dialecticae considera. e. 7. Seneca epistola.ssi. Alciat. lib. io. Parergα c. I 6. J
73 Eisdem omnino rationibus euidenti si simum est ,l neminem in genere cinςduesse posse: neque enim possibile est, probare in genere aliquem einaedum esse tquia testes in specie debent sui testimonii rationem reddere. Proinde quam .uis regia lege pragmatica sancitum sit, ut in huius nefandi criminis cognitione rocedatur, sicuti in crimine Eaeresis,&maiestatis: nihilominus tamen i
stibus singularibus nemo plene conuinei potest, esse cinaedus. Cum aut equidam anno superiori clamaret dicens: nrobatum eine in genere testibus singu
laribus, reum quendam esse cinaedum ,
me respondisse memini: si nefandum crimen probatum est in genere: poenas militer irrogetur in genere: saluumst Indiuiduum: & cinaedus in senere, si libet, comburatur. fvide Paul. Parisi. consit. i 63. lib. .J7 Ergo, ut a digressione resectamus ad id, quod erat institutum, neque in genere neque in specie probatur ii resistestibus singularibus. Neque enim haec probatio excipitur a generali regula iuris. Ic. licet causam. de probationi. c. b nae. i. de electio. cap. nihilominus. s.
quaestio. s. J71 Duo tamen casus ab ea regula sunt excipiendi. Prior cum testes de eadem
specie haeresis testificantur, sed singula-
res sunt in loco & tempore: hi enim es
cordant in eiusdem ligress probatione.
locus vero ac tempus extraria sunt, de
ut iurisperiti loquuntur, non pluris caeli res in s pius dictam & continuatam.
Salicet. in l. testium. C. de testib. Brun. lib. 4. de haeret. c. s. Albert. lib. de asisertio. catho. quaesi. 3 J7 6 Horum sententia verissima est, ut mihi quidem videtur. Primum, quia tempus & locus non sunt circunstantiae ne
cessariae ad probandam haeresim . Deinde,quia diuersitas testium in alijsi quam . in substantia, non abrogat fidem eoru . Ad haec, perinde facit haereticus, qui varijs locis & temporibus, eandem haere- csim repetit rac hir, qui id, quod rapuit de furatus est singulis testibus ostendit, varis temporibus de locis. Postremo, absurdum admodum esset, ut seductor quispiam singulos homines totius p puli, seorsum doceret suas haereses, rutamen uniuersorum testimonijs conuinci non possit r quod nemo sanus probabit. DThom. 2. a. q. 7 o. arti. a. Bart. in l. eos. ff. de falc cuius sententia communiter est recepta. l. inficiando. F.infans.
T. de furtis. & inibi Bart. J77 Excipitur de posterior cassis, cum testes singulares ad eundem finem tendunt,& plures sunt,& sde disni. Nam
si eorum tesimonia verisimilia sunt, id dex poterit plenam fidem eis adhibere. Quod quidem a plurimis traditum, & i usu forensi receptum est. l. f. r. α
reiuran. Brun. li .dein dic. col. 3. Socin. cons. 162. lib. 2. Scepola. cons. 3. Decius consi. I 63. Curtius iunior con-s l. ro 6. Crauet. consit. 78. Hippolytasngui. ti . & in I. i . f. ad quaestionem. Π. de quaestio. Tiraquel. de poenis. causa. II.nuo ota Sylvanus consi. 36.J
528쪽
8 Post haec, de refutandis tessibus quaedam sunt adiicienda: quia sola eorum reiectione reorum causae nonnunquam defenduntur. Est autem locus a testiabus, & contra testes iureconsultis rhetoribusque com munis. Multa enim pristestibus, de contra testes ab utrisque dicἱ solent. Sed ex quae pro testibus dicutur, breuiter cocludi possum: quia quilibet bonus esse praesumitur, donec probetur contrarium. A testibus itaque dicitur secundum authoritatem de vitam testium &constantiam de verisimiliti dinem testimoniorum. l. scire. g. susE-cit. de racusat. tutorum. c. i. descrutin.& lib. 2. rhetor. ad Herenni.J79 Contra testes vero dicere poterit reus, eos esse infames, fures, raptores,& sic
morosos,excommunicatos, seruos, pauperes, & perfidae nationis. Id quod et santer iacit Cicero,in oratione pro L cio Flacco, qui testes graecos nimiu et uat, dicens, nullam grauitatem, nullam constantiam, nullum firmum in gr is hominibus consilium, nullam denique testimoni j fidem e perditos graecorum mores usque ad danda mutuo testim nIa. Haec Ac id genus alia multa ad refutandos testes obi jci possunt. Γ c. testimonium. de testib. de inibi gl.&in te Iretes. Aristo. rhetoricae ad Alexan. c. e testimo. & testibus. Cicer. lib. 2. rh toricae, ad Herennium. Fabius. lib. s. institui. orato. cap. Iaraperantius lib. secundo cap. I. lso Haec tamen omnia in causa haeress mdem testimoniorum eleuant, sed testes ipsos penitus non refellunt. Quamobrea iudicibus cosideranda sunt, non autea reis erobanda . Verum exceptiones illis aduersus testes admitti debent,quiabus probatis perspicuo esse possit, eos, non zelo iustitiae, sed malignitatis fomite perhibuisse testimotuum . V t si
dicatur, quod testes aduersus reum conspirarunt, aut quod inimici sunt, ei subornati, aut quippiam simile. f c. in
fidei. de haereti. ὶib. s. c. Per tuas. I. de
s mon. c. repellantur.c. cum oporteat.c cum dilectus .de accusat. c. cos piratores.
3. v st. 4. Paul. Parisi. cons. 1. lib. .lsi Cum autem exceptiones iuste adue sus testes obiiciuntur, admittendus est reus ad earum probationem . Qua in re testes caute sunt interrogandi: ita ut quoad fieri possit, eos lateat, qui fuerint illi testes, qui contra reum perhibueriit testimonium. Id vero fiet interroga do testes a reo productos, non solum de inimicitia, vel conspiratione testiu, sed etiam aliorum hominum, qui non dixerunt aduersus reum testimonium . Quod prudenter admodum quadam senatus epistola plenius cautum est. 8i Ad probandas exceptiones contra te stes accusatoris, non sunt admittendi consanguinei reorum intra quartu gradum: Iacuti repelluntur in probatione defensionis obliqui, seu in directae:quoniam poena haereticorum ad dolorem& iniuriam consanguineorum porrigitur. Et Ita multis senatusconsultis v teribus de nouis constitutum est. cap.
liiij. de haereti. lib. 6. l. a. ff. de liber ii causa.J :83 Superest, ut deperiuris Ac salsis testiabus & errorum corruptoribus cursim aliqua disseramus. Ac primum quaeri potest, qua pinna coercendus sit peri rus testis, qui iurauit, se celaturum testamonium suum , & postea illud ante publicationem retexule conuincitur. Respondimus olim crimine stellion Ius, extra ordinem. pro modo culpae ac damni, plectendum esse. Iudices igitur iuso arbitrio poterunt cond-nare istum, ut pubiscam poenitentiam agat: v et poenam pecuniariam soluatr
529쪽
vel in exilium abeat : vel deridendus publice trahatur e vel sustibus caeda tur . Quod si criminis qualitas id sorte
deposcit,ad triremes etiam condemnari
poterit. Γ l. 3. dc. l. vltim. de crimi. stestio. l. qui falso, de ibi I lorian. de iesti, cap. si testes. g. item qui fallo. 4 q. s. glo. in . L si duo patroni. ν. vltim. de iureiuran. J8 Nunc autem de falsis testibus dicenduest , quorum crimen grauissimum quidem est: vi enim Isidorus inquit lib. 3. de sum. bono:Testis salsidicus tribus est personis obnoxius, primum Deo,quem peierando contemnit : deinde iudici , quem mentiendo sallit: postremo in noceti, quem falso testimoniol dit. Qua-obrem iustissime multis varijsque poenis salsi testes puniri possunt. Deu enim citare testem mendaci j, scelus est nes rium, ut ait Philo lib. de decalogo. Et post aliqua: Falsi testes multis magni sique molest ijs sese inuoluunt: primo sanctam veritatem violant, qua nihil est Iurebus sacratius, solis in more illustrante negotia, ne quid eorum in obscuro
lateat. Deinde, notitiam rerum, quasi nocte quadam tegunt,&caligine,&iniustos adiuuant, aduersanturque iniuria patientibus, dum quae neque viderunt, neque audierunt,neque cognouerunt,se certo scire & probe tenere asseuerant. Addunt & tertium peccatu peius pri ribus : quoties enim desunt argumenta, aut probationes,quae ex scripto sunt, ad testes recidit controuersa, quorum verba pro regula sunt iudicibus pronunciaturis sententiam e necesse est enim ut his solis attendatur, cum nemo adsti dex alius. Hinc fit, ut qui litem perdur, grauati testimonio, iniuriam patiantur, cum potuissent vincere: &iudices iniquitatis , non iustitiae opinionem lucr
faciant. Γ c. i. de crimi. salc Isidor lib.
relam. de iure iurando. et saepe alibi. J81 In causis ciuilibus salsi testes coerceri possitnt poena legis Corneliae de falsis:& insuper condemnandi sunt, ut partillis damnum soluant. Lege autem regia, usu recepta, damnum datum pendit falsus testis in causa ciuili, & praeterea 'uintus quisque dens ab eo publice evellitur. D L i. ad i. Corn. de sal Paul.
Ioan . Andre. & caeteri In. c. I .de crimi.
tac regia. l. 3.titui. i 2. lib. q. ri. legia. Jῖς In causis vero criminalibus falsus t stis puniendus est poena talionis. Hoc est eadem poena, qua reus erat plectendus, si obiectum crimen suisset ab eo comissum, de plene coram iudice probatum. Quod lege diuina primo sancitum, deinde multis ciuili Dus de regi jaconstitutionabus renouatu est. Deute. I9. l. I. S. I .ad. l.Corne. de sic.cap. haec imago. 33. quaestio. I. Danie. I 3. regia Taurina. l. 8 3. Alexand. cons. 11. lib. 7. Feli. in. c. sicut. de testib. Ias. in. μ. item si quis postulante. de action. col. i . &in. l. v legibus. C. si coni.ius veluti l . publi. Cassan. in consuet. Burgund. rubrica decima. columna ultima. C uaru uias libro secundo variarum resolutionum. cap. 9. J87 Lege quin etiam duodecim tabul rum falsus testis e saxo Tarpeio, quod
mirae altitudinis erat, praecipitabatur.
Verba legis hcc sunt: Qui saluta testi-
monium dixille conuictus fuerit, e Saxo Tarpeio delicitor . Quae poena cum sortalle nimis dura Phavorino philos pho visa ellet, Sextus Caecilius iureconsultus haec inter at a dixisse sertur : An putas Phauor inrisi no illa etiam ex duodecim tabulis de testimonijs falsis poena abolevissct: etsi nunc quoq; ut antea,
530쪽
qui sit sum testimonium dixisse ciuiuiactus esset, e saxo Tarpeio deiiceretur , mentituros fuisse pro testimonio tam multos, quam videmus 3 Acerbitas plerunque ulciscendi maleficii bene atque caute vivendi disciplina est. author
Aul. Gel. lib. xo. nocti. Attica. cap. I. J88 Hodie vero nemo sic damnari potest, ut e saxo praecipitetur . Ea tamen p*na olim usitata fuit, non solum apud Romanos,ut ex Plutarcho in Romulo,
di item in Camillo, & ex alijs plurimis constat: sed etiam apud nostrates, ut ex ipsis legibus septipartitis, quiuis facile intelligere poterit. Illud tamen non est silentio inuoluendum, quod Cornelius Tacitus lib. s. annalium retulit: Mariuquendam Hispaniarum ditissimum , Tiberii teporibus delatum, incestasse filiam, saxo Tarpeio deiectum iuste sui sese. fl. si diutino. de pinnis. regia. l. 6. tit. 3 i. pari. T. Seneca controuers. 3.&rursus declamatione. 3. lib. I. regia. l. 9.titui. I 8. dc. l. pe. titu. LI. p. 2. J89 Si quis autem alius salsus testis pessime delinquit, is profecto maxime, qui virum catholicum, haereticum es Ietest tur: tum quia sub praetextu pietatis, grauissimo periculo innocentem exponit, quippe cum testium salsorum nominibus occultatἰs vix se defendere queat: tum etiam quia impudentius, audacius,& horribilius facinus est, coram inquisitoribus & religiosis viris, in causa lipresis, quam coram tabellione, aut ped neo aliquo iudice, salsum testimonium in alia causa dicere. Accedit huc Demosthenes oratione aduersus Phormionem dicens: Alia res est Athenientes, in vestros vultus intuetem, testari salsum, quam apud arbitrum. Apud vos enim, oc indignatio vehemens, di poena proposita est inentientibus:apud arbitrum autem secure dc impudenter testantur
quidquid coli bitum fuerit. Est quoq; salsus iustis, qui refert qui
dem verba ipsa rei, sed de his testine tur alio sensu , quam prolata sunt: verbigratia, si ea non Integra refert, vel ait ea fuisse affirmando dicta, cum referendo, aut inierrogando prolata fuerint. Sic diuus Hieronymus in Matthpim c. 2 6. quaerit, quo modo falsi testes sunt,s ea dicunt, quae Dominum dixisse legimus : de respondet statim : sed salsus testis est,qui non eodem sensu dicta i telligit, quo dicuntur. io Falsus igitur testis in causa haeresis r linquendus est curiae seculari, & poena talionis puniendus . Qua in re extat Leonis decimi diploma ,quo inquisit res possunt salsum testem curiae seculari relinquere, irregularitatis securi. Mea tamen sententia, non quilibet falsus testis dimittendus est iudicibus secular bus: sed ille duntaxat, qui reo notabilis ter nocuit. Neque inquisitores testem qui salsum testimonium dixit, in probatione obiectorum aduersus alios t stes, punire debent poena talionis, sed extraordinaria aliqua coertione:quemadmodum quibusdam epistolis senatus sancte inquisitionis plenius continetur. instrv. Toletana. cap. LI.&supra
nu. 76. Socinus senior consi. Io . cum
sequenti, lib. r. Jsi Etsi autem summo iure omnes salsi testes in causa haeresis comburi possent, bonis etiam publicatis: aequius tamen& nignIus est, ut qui falso testimonio
parum nocuerunt, extra ordinem pu
niantur: quod quidem frequentissime fieri solet. Falsi enim testes cum haer ricis&poenitentibus in publicum spectaculum trahuntur, mitella picta i iam anteque conspicua nam hodie quoque inualuit ea consuetudo, cuius Angelus & Ias ali que meminerunt,ὶ dein