Francisci Vicomercati ... In eam partem duodecimi libri metaphys. Aristotelis, in qua de Deo & caeteris mentibus diuinis disseritur, commentarii, vnà cum eiusdem partis è Graeco in Latinum conuersione. ..

2쪽

FRA. CISCI VICOMERCATI MED IOLANENSIS

PHILOSOPHI REGII

In eam partem duodecimi libri metaphys. Aristotelis, in qua de Deo & caeteris mentibus diuinis disseritur, Commentarii,una cum eiusdem partis e Graeco in Latinum

CAROLUM BOR BONIVM

CARDINALEM INDOCINENSEM.

4쪽

N ILLUSTRISSIMO, OPTI-

moque Principi Carolo Borbonio Cardinali

Vindocinensi Franciscus Vico mercatus . V multarum rerum cognitio illustrissime Princeps, Cardi natisq; amplissime homini praeclara,eademque utilis est, tu prae clarissima Mutilissima sui cuius que mei optimi maximi. Illam pro foribus templi Delphici, ut Plato author est,inscripta, ab Apolline , ut Socrates arbitra

tur,prosecta Verba γναθσεαυγρ, praeceperunt. Ean

dem, 'uae Dei optimi maximi est , cuius etiam ruaedam in animis omnium atyra insita notio vi etur,ut rem summe necessariam, praestantemque Domnibus expetendam philosophia omnis,tum humana,tum diu ma Ac,ut cognitionis utriusque adni iranda prςstantia,summaque utilitas uno seruverbo si prehendatur, illa, ne inscelix quisque S miser sit efficit , haec longe diuiniora admirabilior, non solum ab in elicitate, dimiseria homine liberat, sed eundem scelicem,beatumque etiam reddit. ara id enim homine seipsum ignorante Inscelicius, quid eo, qui Deum nouit, beatius esse possit, non facile est excogitare. Quapropter ad utranque hac

cognitionem, veluti ad summum bonum caetero rum bonoru omnium sontem, cunctorumque malorum declinationem, ante omnia nanciscendam toto animo cuique incumbedum spiritusque om-

5쪽

nes meruos intendendos esse, qui non putat,is mihi in Cimmeriis ut aiunt)tenebris videtur versari, in luce splendidissima, cutire. Cum veto foelicem, quam non ins Celice esse,longe praeclarius di uiniusque Diucundius sit, ad id unum imprimis, ut Deum noscat,aspirare omnes debent,cum praesertim ad sui cuiusque cognitionem, maximu Dei cognitio atque incredibile asserat momentu. Nam seu animu nostrum dutaxat ut multi rati sunt seu omnino nos ipsos quicquid sumus agnoscendos nobis, cum noscere sesqueque oraculum praecepit, intellexerit, ea omnis profecto cognitio ex Dei cognitione non minima ex parte videtur proficisti quippe cum animus noster diuin si sit quidda,& veluti Dei particula ab illius mete decerpta,nosque id omne, quod sumus,quemadmodum caelum natura uniuersa,ab illo pedeam .c,ut de Theologiae nostra arcanis aliquid adiiciatur, cum omnes ex Adipeccato periissemus,eius sola incredibili bonitate, summaque liberalitate reuixerimus. Quoniam autem Dei cognitio,praeter eam, quam quisque ex pulcherrima hac, qua spectamus, mundi fabrica ordineque rerum,quae eo cotinenter,admirando, nisi omnino stipes sit, aut caudex, nanciscitu sibifariam accipi potest, cum ex philosophorum libris, tum vero ex sacris literis,posterior haec omnibus numeris absoluta est. Altera quam philosophi, Aristoteles potissimuri Plato tradiderunt,

in multis quidem manca, sed tamen quae negligi

6쪽

non debeat,imo vero plurimi fieri,quando tendentibus ad eam, quae perfecta est, Dei cognitionem, splendidissimu lumen adfert,doctorumque hominum ingenia excellentia, quae nisi ratione cogi so 'lent, in multis religionis placitis confirmat. Nec vero i laudandi sunt, qui, chim Dei cognitionem ab hisce philosophis non absolute traditam intelligant, aut in his, quae ab illis de Deo conscripta sunt, nonnulla, & pauca illa quidem,cum religionis pietate non plane consentientia,ab illorum libris, in quibus haec traduntur, ut a certa animorupeste abhorret. Quod hominum genus Gregorius

hoc est, rudes, imperitos vocas, illi magis proba-di,magnaque digni comendatione, qui iis,qui religioni videntur aduersari,prudenter,firmόque,&stabili iudicio repudiatis, caetera sapienter approbant,& cum philosophorum placita cum sanctis literis apte de congruenter coniungunt, maximum

decus, firmumque robur religioni asserunt. Quod apud Graecos a Basilio magnoin a duobus Gregoriis,uno Nysieno, altero NaziaZeno, apud Latinos a Thoma quanqua sanctus ille ac pius vir,aliique multi, qui cum sunt imitati,pietate ut puto)44eligionis cofirmandae studio ducti,in philosophia, rationibusque humanis cum diuinis literis colun gendis limites fortasse excessisse videatur sapieterest factitatu. Qi rum prudentissimia, sapientissimumque iudiciu omnibus qui in sacris literis ver-

7쪽

saretur semper putaui amplectendu esse,in animoque nunqua non habui ea, quae hi philosophi de

Deo disseruissent cu strictim Mobscure tradita inueniretur, quo facilius ad eoru intefligcntia aspirare omnes possent, comentariis illustrare. Cum vero rebus naturς explanadis me totu tradidissem,id, ut ordine progrederer,post illaru explanatione faciendum mihi esse constitueram . Sed tu princeps Cardinat que illustris ut ordine constitutu in uer-tcrem in causa fuisti. Cum enim animu meum tui obseruantissimum haberem, tibique addictissimume esse intelligere,eamque meam, qua te colerem, summa obseruantia,tibi omnibύsque aliis significare, tuis erga me meritis aliqua ex parte satisfacere cupere, re alia nulla comodius fieri haec posse

existimavi,quam si tibi,que sacris literis,ut dignitatis tuialtissimus in quo pos u es,gradus postu

lat, opera nauare noueram, comentarios eiu no

di conscriberem,tu6que nomine in lucem proserrem Cur aute tui obseruantissimus,libique deuinctissimus no essem, qui cu summa nobilitate nullanaque si antiquitate, simul & virtute gestapclara, regni maximi perpetua,antiquissimamque successione spectes,hac,qua flores, in orbe terraru maior nunc cernitur chi maximo ite in ecclesia Dei dignitatis gradu innumeras virtutes c6iuxeris, incredibilem erga omnes,etia humiles S abiectos quosque humanitate, benignitatem,probitate, liberalitate, quitate, eruditione,in literatos viros fouedos pro

8쪽

mouedosque animii propensum, aliasque eximias tuas virtutes, quae tuoru etiam propinquoru, Ludovici Borbonij ut Henricu regem, principe Optima nunc mitta Cardinalis amplissimi auunculi tui, AntoniiBorbonisducis indocincsis, Ioan is Angulani comitis,& Ludovici fratru tuorum, larga ritae ite iuernensiti ducis, sororis tecum comu ne sunt ut haru virtutum inges cumulus generis tui quasi a reditarius videatur.Sed haec mihi cura-his,qui te obseruat xcolimi, c5 munia sunt. Illa vero propria, quod amplae liberalici pensioni,qua

Henricus rex per te mihi solui voluit,nyminus tu

bens ac liberaliter assensus fuisti,st si tua ipsius liberalitate ad eam mihi soluenda adductus fuisses,,

quod maxima,cum primu te salutaui, ac deinceps semper me amplexus es humanitate, no solum pensaenis solutione,sed omne officiu,omnemq; opera tua, si qua in re opus esset, liberalissime pollicitus. Quae omniacti eo maiora, quo a maiori principe profecta sunt, aestimauerim, metui nominis obteruantissimu,tibiq; longe deuinctissimu reddiderui, ut cum, libris Aristotelis de Naturali auscultatione explanatis a. in luce editis,alios eius,qui de reb naturalibus sequutur,interpretari persequerer, ordine scriptionu editionumq, mearu inverso, labore in c5mentariis,quos dixi,conscribendis iure suscipiendu mihi esse intellexerim. Ab Aristotele aute exorsus sum, quivi praeclariori methodo, scite

magis ut mihi quidem videtur qPlato quanqua

9쪽

sertas ille nonulla magis pie de Dei natura,essentia,actione,vita beata differt ut inanium fabulam, quibus res diuinas alij inuoluerat,c5mctis praetermissis, simulq; aliis diuinis mentibus, quae una cuDeo summa frutitur stelicitate, pertractatis, ut noδωμόm solum,queadmodum veteribus ad munducorporeu,quid mones colunt, ab illo omni ex parte explicatu respicietibus,placuit, sed cita eciῖς, quo nomine Platone, quod in rebus diuinis maxime versaretur, Vocabant, nuncupari dignus videatur. Itaque eam duodecim libri Methaphysticoru, qui Graecis est undecimus,parte,in qua de Deo Aristoteles disserit, e Grςco in Latinu conuerti,& comentariis,quoad fieri potuit, illustraui,Platonis de Deo placita,si hi tibi probabutur, in posteru explanaturus. Hosce igitur labores meos,quatulicunq; sunt, princeps Eumanissime accipies, quos in tu artu, tutum honore, Mob tua erga me merita a me susceptos essE,tibiq; in summae erga te obseruatiae meae signit donatos caeteri omnes intelligent. Qui si in eiusmodi tractationeri explanatione prςter caeteros, qui eadem rem aggressi sunt inter quos Marcus Antonius Flaminius vir singulari tu probitate, tum literaru humanaru diuinarumque eruditione maximo huius seculi luctuac moerorem ita pridem vita functus, paraphrasi elegantissima ante multos annos edita, maxime excelluit praestitiste,

me aliquid agnoscent, ij tibi cumulate, quicquid illud erit,debebunt. Vale.

10쪽

A FRANCISCI VICO MERCATI

PHILOSOPHI REGII IN EAM

partem duodecimi libri Metaphysicorum Aristotelis, in qua de Deo,diuin sque omnibus mentibus disseritur, Commemorij, una cum eiusdem partis Graeco in Latinum

conuersione.

Ibrorum Aristotes is qui με es me φυσικὰ, hoc est, post naturalia, inscribuntur, duodecimus, seu, ut Graeci ordinant, undecimus, totius Philosophiae, tum naturalis, tum diuinae terminus est,i quoddam ves ut fastigium, quod inchoato de Philosophia per ille imposivit tanto quidem reliquis, quos de ea conscripsit, libris omnibus, ad intelligendum minus apertus, dignitate praestantior,quanto res diurnae ab oculis, ac comuni hominum intelligentia remotae his, quae sensu palam obuersantur, scitu dissiciliores, eaedemque digniores esse intelligit tur. Nam cum Philosophia quae in contemplando posita est, omnia quae sunt, pervadat, a materia prima omnium rerum veluti genitrice contemplationis suae exordium faciens, per omnia rem ipsarum genera, ordines progrediatur ad altissimas caeli regiones tandem sublata, in supremo omnium paret e dc moderatore Deo, abi sique diuinis mentibus conquiescit, ac pulcherrimae suae tractationis finem facit. Hanc postremam Philosophiae partem in hoc libro Aristoteles pertractauit, S illam quidem diligenter, accurate, maximaque methodori ordine,Vt nihil,quod ab homine de diuinis rebus docte Sc scienter dici potuerit, praetermissum, nihil praeterea maiori me

a. i.