De chalcantho medica disputatio. Auctore Aetio Cleto Signino medico, et philosopho

141쪽

Quoniam iam satis costat, acetum tuto interdum melancholicis ,& muliebribus exhiberi, posse. qua Pari ratione oleum chalcanthinum exhiberi posset, eo quod aceto ipso in minori porrigitur mensura, eaq. satis notabili & insigni: Quare , hac spreta inani argumentatione melius dicitum censendii . , est, melancholicis ideo illud porrigendum snon esse, quoniam, cissimum cum sit, me-- lancholico humori ficto inimicum Est. & ad ι - dendurn videtur tum melancholiar,tummo bis mulierum ideo nec oleum, neque etiam reliquos ex chalchant Maboratos liquores

porrigendos esse . Quod suapte natura mom

m bis internis nullos acto conducere, non infi- ου cla suadec ratio potuis venefica vi, qua pol ilent, obesse, & maxima inferre detrimenta.

An oleum chalcanthinum se set sitim .

142쪽

de chalcantho Disputatio. I suero,qui parem cum aceto efficaciam oleum vitrioli sortitum arbitrantur, memores sint

oportet memoriae tiaditum a Gai r .de simpl. ca'. 29. in calce , ab aceto epoto interim se dari,interim vero augeri sitim: Cui, si parem contendunt oleum vitrioli sortitum cisca- ciam omnino concedant oportet , quando que illud augere sitim: neque recte pronunciatum, absque ulla distinctione, chalcanthroleum sitim mulcere. Sed rem ipsam intimius perscrutemur. Sitis, de Gal. sententia I. de simpl. cap. go. 6. de loc. affect. aphor. Γλ&a.de sempto.causs.cap. .quem, paucis exceptis , sequuntur, omnes, ex in et temperie proficiscetur, vel calida ,ves sicca: - .

vel etiam calida & sicca simul copulatis. quas, sanari par est ab ijs potionibus, quae potentia frigidae sunt,& humidae. Quibus contra rijs olςum vitrioli pollere facultatibus saepe is saepius indicaui eo quod istud exiccat, & calefacit . Quibus facultatibus ineptum reddi tur ad sitim tollendam: cum potius illam

augeat . I

At argumenti solutio est , non solum pro- Pinari oleum e chalcantho, sed alijs admi etiam solum enim ineptum est ad potandum: liquor iste solus exhibitus ventriculo no -υceret ,

143쪽

se lates Goistrinam varios excogitarunt modos, variasque potiones, quibus oleu: e chalcaiito admixtum sitim sedare contendunt. Et exemplum; & rationem adiecit vir

doctissimus, inquiens . Quod autem sitim sedet posca mineralis quippe qui oleum φchalcanto aquae mixtum sedare sitim profitetur uti vegetabilis, yel etiam a calido, sicco, experientia ipsa docet chalcanthoina' stygicis haud nota. Et quidem utile oleum vitrioli non purum,quia siccissimum sed cum aqua frigida , & actu humida, a qua olei sic-:ςitas retunditur, frigiditasque combinatur ta sitis sedatur, quae postulat non potentia frigida , ct humida, sed actu talia. In qua disertatione notabam primo loco late exaratam, olei vitrioli siccitatem retundi ab aqua' hamiditate s alibi vero acriter disputatum, . inter aquam, & oleum vitrioli uti econuerso actionem non Ῥnsequi, qua sublata, neces . sario infertur, vitrioli olei siccitatem no , retundi ab aquae bumiditate . si quar retundi dicatur, admittenda omnino est inter eos

Notabam secundo loco , oleum vit toti . suapte

144쪽

L Chalcautho Di putatio. 14y

stapte natura sitim non tollere, cum opus

habeat aqua frigida, quae sua humiditate

olei siccitatem retundat, alias ineptum esset ad tollendam sitim. Ouamquam non hac sola ratione aqua oleo chalcanthi admixt sitim mulcet, verum etiam, quia illius sum mam infringit calefaciendi potentiam. Neque ex eo, quod sitim extinguat aquae admixtum, illud calidum non esse , assii mandum est: ut alibi visus est indicasse vir doctis stimus , quando dictabat. Aquae mixtum re frigerat, ct sitim tollit potum , ad extra cuti impositum ante dilutu nullum producit calorem. ubi est igitur haec caliditas olei vitrioli Θ namque multa libet afferre exempla e rum,quae,licet calida sint, nihilominus aquae, vel alijs liqubribus, quae sitim mulcere v Ieant, admixta sitim mulcent. Vinum euuidem calidum est. & nihilosecius aqua dilutum, aqua ipsa essicacius sitim tollere hisce verbis demonstrauit. Gal. lib. i. de simpl. Fap. 29. si cum Aino bibatur aqua sitim ericacius extinguit . vino scilicet ipsam ad distributionem promouente: itaq. refrigerationem sitis'. sedationem ab aqua prouenire, ut quae frigid; naturae sit, & humidae cetetcrunt ad miluculo esse , ac velut alas illi ad

K omnes

145쪽

omnes corporis partes permeandas addere tum vinum , tum acetum, quae ipsa ne tu

quam frigida sunt,& humida, haec Gal. sceniculum tam vehementer excalfacere ib. 7. de imp memoriae mandauit Gal. ut terti; ordinis calefacientium censeri possit. di tamen ex aqua frigida potum stliomachi seruorem seclare scripsit Diosc. lib. 3. cap. 67. . anisum quoque excalfacit testibus Gal. lib. 6. de dii pl. & Diosc. eraeallegato lib. g. cap. 6.& nihilominus potum , lubiecit Diosc. sitim extinguit. Eruum calfacere, affirmare non dubitauit Gai clib. 8. de simpl. & nihilosectus c ad conficicndam refrigerantem potionem , quaeque sitim exainguat, illo utimur. Hipp., lib. q. de morb. apud quem sic notatum reperitur, Eruum in aqua praecoquito, deinde ollam nouam in maiorem ollam aqua plenam ponito.& alia aqua eruo assus a ad modicum tempus coquipo. Postea , ubi coctum fuerit eruum, tertiam aquae partem reliquam excolatam bibendam dato: ita ut ad sing los cyatos, & cucumeris, di erui pollinem inspergas, hoc constanter sitim sedat . sic illi ob..ilς Pari ita itur ratione, quamuis donetur aduertariis,oleum chalcanthinum aquae mixtu,

di potum sitim tollere, non hinc sequitur, il-

146쪽

de Chaleantho Di putatio. 3 7

lud stigidum esse ; dum alijs etiam argumen

iis calidum esse compertum habetur. Notabam textio loco, audacter pronun- 3A -'ciatum , postulare sitim, ut sedetur, non potentia stigida, & humida , sed actu talia , . Vnde etiam subijcitur, quandoque purum vinum non dilutum, quod actu stigidum, &humidum fuerit, sitim sedavit: q*amuis p tentia calidum, siccum l. Qua in parte, si

Gal. sequi velimus auctorem, falsum reperiemus, vinum non dilutum sitim sedare: cum potius illam augeat. Apparet inquit ille praeallegato cap. 29. lib. I. de simpl.) a vino homini semper sitim increscere. Hade .acui. comm. i. in hunc sensu scribebat. Scio equidem, me, aliquando ex aestiuo itinere siticulosum redditum, bibisse vini veteris paulo i sincerioris calicem unum, atque ex eo sitim magis auxisse non placasse. itaq. Hipp. lib. de salub. d a tex. 3I. vinum dilutum potandum esse voluit, non sincerum, ad ioblendam sitim, quando dictabat. Quos sitis infestat, cibos hi, & labores minuant, & vinum dilutum bibant , id l. quam frigidissimum. licet si de morbosa siti loqui velimus de qua praecipue disputatio est non omni- - r 'no veritati respondet, ut ad sedandam sitim K α sugi - .

147쪽

su sciant acti, frigida, & humida: nec requirantur potentia talia. Quandoquidem pro causarum diuersitate alias actu frigidis, alias calidis actu opus est ad tollendam, siti a Audiamus Auic.f. I 3.3.t. a. cap. 2I. in hunc modum scribentem. In dinomaco quidem calido, & sicco addit aqua frigida sitim: similiter in sthomaco salsi humoris: & aqua is calida sedat sitim eius multotiens. & iam uri latur Ioannes Valescus lib. a. cap. I Q. Vbi Auic. hac recitata sentemI qu, ille memorat, experientia se compertum habuisse testatus est. Sed enucleatius viri doctissimi opinionem explosit Arculanus lib. 9. ad Almans. cap. 9 o. cum tradebat, in mala com

plexione calida, &sicca sic ille loquitur

ebibita debent esse frigida actu, & potentia . Sed, ubi adsit materia colerica, & salsa, aut alterius generis, potius conuenire actu calida . Sed de his plus satis. quanquam utilius uisset quaesitum,an potu, qui admixtum ha-' beat oleum chalcanthinum tolleranda veniat sitis, praesertim morbosa . quod pse i prorsus improbo: tum ob qualitates , quas . ipsum oleum habet ad sitim tollendam prose

o sus contrarias, tum vero ob veneficam, no-

facultatem , qu praeditum est . qui bus

148쪽

de Chalcantho Dispmtatio. I 9

bus quoniam obest, non est cur illius cum . admixtione conficiendus sit potus ad tollendam sitim. Oleum chalcanthinum, an morbis i ternis deuoratum conducat.

Cap. XVI. I Nutilis prima fronte videtur inquisitio,

an chalchanti oleum deuoratum morbis internis opem afferat, conscijs patronos illius syderii tenus usum eius extulisse, imo, quod sorte admiratione non caret, morbis tam calidis, quam frigidis aifirmasse conduc ere. In quam sententiam aperte locutus est inter caeteros Vidius lib. 8. de med. cap. postremo, apud quem haec notata reperiuntur. oleum

vitrioli valens est ad apoplexiam, paralysim, epylepsiam, febres ardentes, ac pestilentes: ad haec ad sitim, ad stliomacum bile aestuantem, ad morbos uterinos, alios'. innumeros ex humore idoneo epotum. Adest insuper Minder. dissertatio cap. 9.& Io. lib. de chalcantho ; ubi cathalogum cilicit morborum , quibus adiumento esse istud oleum depraedicauit: & pari passia, morbis quam multis, tametsi a diuersa,& contraria caussa oriundis,

149쪽

emaci potentia prodesse, Hrmare non dii bitauit. Vulgata sententia haec rationem suscipere posse videtur ex eo, quod non contemnendae famae, & auctoritatis scriptores mi chalcanthum ipsum porrigere pro debellan- dis morbis non dubitarunt. Astipulatur Pliria..c &postillii Diosc. auctorem eundem sequuti, ut opinor, quorum prio lib. 34 cap. 12. siC

memoriar mandauit, sumitur ad pellenda , ventris animalia drachmar pondere chi mel - le. Diosc. vero lib. Τ.cap. 74. haec verba tradantur. latas ventris tineas necat drachmae pondere deuoratum, aut cum melle linctuiri. quibus adiecit vomitus ciet. aduersus hausta sungorum venena ex aqua potum auxiliatur. hae spagyricoruna rationes, quae mea

sententia eorum venia dictum sit) nullius momenti existunt . Etenim iactum istud sundamentum, ut veteres chalcanthum ipsum deuorandum dare non dubitaueritar, ex eo corruit, quod Gal. & caeterorum admodu quam multi auctorum, inter quos spagysici ipsi accesserunt, usium illius prorsus reprobubs 'Θ-runt. Gal. vulgata sententia est I q. meth. r cap. 2L In Eunc modum scribentis . nequel ast Iu e , si astringere incipientem stegmonem est opus, quodlibet astringens , in ijs,

150쪽

ι Chalcantho Distulatio. 1 1 i

' quae deuoranda sunt, adhibemus: sed ea , , quibus nulla corruptrix admixta vis est. Nam chalcanthus inter piacipua astringi i etia

& aes ystum,&squamasus, ct fios. Verum haec medicamenta deuorata noxia sunt. Quocirca sthomaticis ea admiscere tutum non est: defluit namq. interdum ex his aliquid inventriculum. Quare auctorum nonnulli animaduertentes in thei iacae compositione calciditis loc6 vitriolum ustum apponi, illud tanquam noxium reijciendum censuere: inter quos Plantius apud Fernet. sic edisserit .

quod de calcitide, idest vitriolo usto huic compositioni non admiscendo Valerij Cordi imitatione monet, id quidem in primis consentaneum videtur. cum enim medicamentum id, praesertim ustiani, summe causticum sit, excharoticum, & internis visceribus infensissimum, nihilq. ad ullum interiorem aD sectum conferre proditum sit, non est cur tato incommodo,& saporis insuauitate in hanc compositionem admitti debeat. Si, ut qui, busdam videtur, compositionem totam ni griorem reddit, non debet in unam coloris gratiam sapore, & viribus tantopere corp i ii incommodare . eo substracto , compossitio