장음표시 사용
621쪽
DE EpVBLICA, LIB. IIII. UI co Conuersiones autem Rerum publicarum sepius ac , G- ω . Eidunt in angusta ciuitate qua in maximis imperiis ciaci ,- - 'c tauisi paucitas facile diuiditura scinditur in partes: inges, is ri, -- vero ciuium multitudo non item quia potentilis mos ,. - - - inter ac infimos, multi ciuium ordines interiecti sunt &potentiu me mediocrium, bonorum item ac improborum,senum ac iuniorum qui extrema simul coniungunaut in plures factiones abeunt: quod si plures duab. fuerint tertia factio duas amicitia copulabit aut cum alteraco sociata alteram franget ac superabit. Itaq; plures uno seculo in Graecorum a taloru ciuitatibus couersiones, quam multis aetatibus in hoc vel Hispanorum imperioco inemorantur. Neq; . dubitandiun est quin extrema secum ies ad illideant, nisi mediorum con Cor in coniugantur: quippe sceletatis aduersias bonos ssempiternum, bellum futurum sit, tenuibus aduersus locupletes, nisi , mediocrium hominum coniugatione secum ipsi, cum, Republica copulentur. Quinetii ratius fluminis acva. ., cuum Ecliticiis interualislm ciues ab am1cltly Te diuel ' μα-- ioci lit. Itaque Iosephus Mauritaniae ac Fessarum princeps ex ri rota αduobus oppidis interuallo a se inuicem disiunctis vitant in eamque maximam Fessarum urbe continuatis aedificiis perfecit: in quo sane prudentissimi principis laudem est assecutus; quia non solum aedeSardiotas, ac moenib. moenia,veru metiam animos ciuium incredibili odio flagrates, ac perpetuis bellis diuisses, amicitia sempiterna devinxit. Id ipsum quoq; Clazomeniis accidit, vi cu altera pars urbis In cotinente, altera pars esset in insula, semper insit lanis cucatcris ciuib. discordia ac bella intercede bant: ut Atheniensii bas qui in Piraeo, cum iis qui incolebant editiorem urbis locum, quem ipsi Astu vocabant. tamdiu dissidia ac discessiones intercesserui, quoad Pericles muris longissimis portum urbi coitinxisset. Eande ob causam g auistima seditiones urbanis ciuibus cnctorum unita. utis interccsserat,&quae ciuitatem inextremum discrime deduxerant, nisi Petri Lauretani sim-ma virtus: grauitas motus composuisset.
622쪽
insol , - Fit autem lapilli incivi propter ciuileialiscordiasRei: ex res at si eb publicae corrue in aliquis finitimus
ciuitatem Adibus ciuium exhaustam, vel ciues ipsos lubrictantes repente opprellerit: ut quidem Angli pe Gai los secum dissidentes fregerunt. Item Fessirum princeps Testam urbem ciuili singuine exhaustam facile subegit. Item maiorum nostrorum memoria Philippus II. Bu sundiorum princeps, Bouinas ac Dinam ciuitates unius tantum fluminis interuallo seiunctas , cum se mutuis bellis diu attriuissent, imperii sui finibus adiunxit, quas tamen antea superare nulla vi potuerat. Consimili casu praeses Thunarum ac Telesinae prouinciae regem se tulit, cum Mauritaniae reges inter sede summa rerum conte-derent. Et Lachares Atheniensium dominatum occupauit, cum ciuili discordia Rempublicam conflictari perspexisset. Quinetia Romanis in media urbe pugnantibus, seruorum 8 exsulum manus in Capitolium inuasit,nec nisi summa vi deiici, nec ulla re facilius Romani ad concordiam cogi, quam ab hoste arcem occupante,
Sunt igitur periculosissimae ciuitatib. discordiae citu-- les, si nulla cum finitimis principi b. societas intercedit: . quia prius hostis ciues anter se diisi dentes opprimit, qua, succuri posIit. Cum igitur nec montium primiptorum immanis alii tudo, nec maris immensa profunditas,nec 'locorum desertissimae blitudines, nec si, bstructionum moles ingentes,nec hostium innumerabilis multitudo, regnandi cupiditatem coercere possit: quomodo a finitimis hostibus, si mutuis armis cadant, abstinereturi Atque ideo magis metuendum,quo fierint angustioreqimperii fines, ut Lucensium, Geneuatui', Rhagusioru, quorum imperia unius urbis ambitu angustissimis
regionibus continentur: ut qui urbe potiatur, statum ci--uitatis euertere possit at ubi longe lateque imperia pa- . tent, ubi plurimae arces,Vrbes,prouinciae, regioneS,mu-- tuis auxiliis consectantur,unius urbis euertionem aut p-- uiarciae direptionem non sequitur Reipubl.occasus. Hoc
623쪽
i' , lutat 1. Partilarii Stilet tu, Ca Planterit ab hostibus, ac tam si Ripii blica. Cum enim Romani Capuam cepi sient, secundo bello Punico, caetera Campanorum oppida deditionem fecerunt. Ita quoque Senarum urbe expugnata, Colma Florent morum Duce, secuta est impetii euersio: neq; enim multo pol arces omnes oppida in Lollium potestatem Venerunt. REX aut captus, aut precibus, aut pretio liberatur, aut proximus qui Que ad imperium vocatur:ac fit intcidum, Ut princeps impe-riri cedere, ac priuatus Viuere malit, quam subdito tri-butis vrgere. Et quidem nulla res aeque terruit Caroliuia ranciseir tam eratorem, quam quod Franciscus l. rex Francorus /P iv declarauit 1e,si Oolata paciScoclitioneS repudiaret,ma-
perium Galliarum Francisco filio daturum Tametsi enim Itali, Angli, Hispani, Belgae, Veneti, ac Pontifex ipse maximus,una cum Carolo Burbonio magistro militum, in Francorum Z huius imperii exitium societatem coiissent ac nostras legiones ad Papiam fugassent, Re cindenique ac nobilitatis decus in Hispaniam abduxistent, imperium tamen Hancorum saluum incolume stetit, nec ausus est hostium exercitus in Galliam penetrare; nec ciuium proborum cum Carolo Burbonio victore coniurata manus ullam attulit Reipublicae convcrsionem;at ne motus quidem ullo Sexcitauit: quippe intelligebant hoc imperium firmissimis legibus ac moribus antiquis quasi aedificium artificiosi sit me ac pene inuiolabili materia coagmentatu,stare, nec nisi difficili me vi externa concuti posse. At ciuitate nonnullas videmus, istant male Iibi cohaerere, ut leuistimo impulsu ruiturae videantur.
Neq; tamen ullum est imperium quod temporis dies - G i
in utramuis partem dc Otatum minii si rariniat: ut de Re-
624쪽
ne ad omnes, ab his ad paucos ita peruenit, Vs coueri C-Coηβ'IJ illas nemo percepisse videatur. Aliud item exem,
manorum ad plum habemus de u perio Germanorum, quod a Ca-
Num olo Magno constitutum, de ad posteros eius delatum, unius dominatu tan diu stetit, quoad excisia Caroli sti pe Imperatores principum sustiagio creari coeperunt:&cum potestate abuterentur, placuit imperandi leges δίeonditiones principibus definireaex quo sensim mona chia dilabi,ac optimatum potestas confirn ari coepit Ac nisi Austriacae gentis illustris limae principes undecim re-- rum gestarum gloria clarissimi, quasi iure successorio, dum alius allium, se vivo, Imperatorem designari curat, imperii Germanici maiestatem quodammodo tueren- 'tur,iampridem Imperatores Ducibus Venetorum pares,atque haud scio an inferiores fuistent.Eadem couersio contigit Polonis, post Iagellonis gentem a stirpe ex- rhinctam :&Danis cum Chris ternuin rege subditi spoliassent, ac imperium certis legibus&conditioni b.s endum iurato fratri dedissent. Hunc Fridericus filius ex cepit, qui iisdem legibus quibus pater iura maiestatis chioptimatibus diuisit. Nec dubium est quin summum imperium adepturi sint optimates, stridelictis sine liberi moriatur Tametsi enim Hungari, Bohemi, Poloniaeq;
ac Dani, creandorum regu ius habeant, sere tamen parentes ad futurum imperium designant liberos,qui iuramaaestatis multo melius tueri solent, quam peregrini. Ac siquidem imperium a proauis ad pronepotes suc- cessorio iure peruenerit,paulatim ab optimatibus ad re- , a S iura maiestatis redeunt; quae conuersio de facilis est Reipublicae salutaris. Sic enim Casi mirus magnus rex Polonorum,a proauis imperium adeptus, iura maiestatis fortiter tuebatur sed eo sine prole mortuo, Poloni
Ludovicum Hungariae regem Casi miri propinquum ad sceptra quidem Poloniae capessenda accersiverunt,sed inaiestate plurimum diminuta:ac multo magis post Ludovicisne mascula prole occasum,cuius filium Iagello
625쪽
D RE PUBLICA, LIB. D. I 6rt Lituania Dux cum regno Polonia stis cepit. Huius posse ii principes ducentos amplius annos imperium quasi successorio iure ad se delatum sulcri Crunt, ac monarchitae iura diligenter coluel tint, quo a que Sistisimundus Augustiis regnum liberis ac propria quis masculis orbatum reliqui stet Tunc populus ad Henricum Caroli IX. Francorum regis fiatrem imperium deculit, sed iis leo bus, ut potius princeps quam rex Cile Videretur.Et quidem cum Metim, una cum Duce ac Pontilace Lingonii, ad legatos Polonorum excipiendos missus essem; ac Lutetiam una cum legatis reuersus, de imperandi legibus
multa didicissem, summa fuit, senatum Poloniae legi hi-turo conditiones imperandi duriores daturum fuiste, si Francorti principiis alua dignitate id heri potuisset. Ad hunc igitur modum iura maiestatis ab unius dominatu cad optimates ab his ad populi redeunt nisi monarchia:
leges immutabiles ferantur: Vt in Potificis maximi crea-..tione, cuius maiestas non est a collegio pontificum accita; nec item sacra militiae Magistii potestas ab equitum
collegio imminuta , quia suis legibus nituntur. Ac tam 'elli collegium pontificum, mortuo Pontifice max. Iulio II. potestatem futuri pontificis imminuere decreuisset, nihilominus tamen Leo Pontife a talio quodammodo designatus caeteris omnibus augustior visus es f.
Nihil autem periculo propius, quam rege une liberis, in G,
mortuo viati alique exsistere qui Opi b. ac pocentia cael , Meae ... .. ris praestet eoq; magiS, ii regnandi cupidus fuerit.Neque uori se, in enim dubium est,quin dominatum caeteris principibus, em si posuit, eripiat: ut quidem Hugo Capetus, intermortua Caroli Magni stirpe, cum praefectus Picetorio opibus δίgratia plurimi valeret, Carolum Lotharingiae Ducem,
qui unus cum Othone filio exonanibus Caroli Magainepotib. restabat, de imperio deiecit: id quod Otho ma nnis principibus metuendum elit, qui tametsi habent Tu , racanos, Ebranes, Michaelitas suae gentis ac nominis principes nihilominus tamen si Otho in anorum fami
626쪽
caturus sit , ac principibus qui minus potentia valent, dominatum erepturus quod maximos bellorum ciuilium motus in Oriente excitaret; propteream quam de Othomanorum virtute S imperandi maiestate opinionem populi conceperunt xlemorabile exemplum habemus de contiersione imperii Laced moniorum. Nam .fuso ac fugato Cleomene rege ab Antigono, Spartiata-- rum populus summo imperio tres annos praefuit; sed cu , allatum esset, Cleomenem regem in AEgypto caesum fu- ,. isse, ex Ephoris quinque a popillo creariS, duo, arreptis . armis,treycollegas sacrificata tes Occiderunt deinde po-- pulus Agesipolim regiae stirpis Heraclidarum suffragio
is regem creauit.Sed cum ante Cleomene duo repes creari conlue utilent, Lycurgus nouus homo ereptis pecunia suffragiis, rex etiam a populo creatus est , Chilone regiae stirpis propter inopiam a petitione diadematis summoto qui tantam suo generi ac dignitati contumeliam illatam ferre cum non posset, magistratus omnes interse cit. Ita Lycurgus qui caedem euaierat, solus dominatum tenuit, cum Heraclidarum gentem pene deleuisset. Atque haec det rerumpublicarum interitudo conuersionibus dicta sints quae praeuideri possint, necne, disserendunobis videtur. An Rerumpublicarum conliersionesprospicipossint. CAP. II.
QV omi M Theologorum ac Philosopliorum omnium decretis constat, res humanas nec praeci-- piti casu , nec fortunae temeritare fecri,consequens est, Rerum publicarum interitiis Vicinia r Loomta Deo, Vela nativa. vel ab hominum arbitrio acvmllan rypo 'r'
id est a diuina potestate nulli interiectis causis, aut ab ipsa naturalium causaruin effectionum serie ac conse-
627쪽
DE RE PUBLICA. LIB. IIII. lycip raram, AugustuS,Panaetium Oinnor ' Senecam sectuus Deum appellauit Grauiter autem ab iis peccatur, qui naturam Deo mutant quasi Deu natur legib' obligaretur, ut Iouena tablike Crunt A li .istiae decie tui. teneri. Reffetamcn Augulimus, qui fatum aut nullum esse,aut Deum ipsum fatum est,sci ipsit: quia nilii constans, nihil firmum, nihil immutabile praetor Deum. Ea vero quae Dei munere reon celis tribum est hominum geneti voluntas, Hebraeorum iu Theologorum doctorum consentione libet aest. Omni necessitate soluta; a sit Mosi,
nam sit nostratum voluntatum coelestos quaedam sint Mup m. in ρ appetitionum causa necellam re non solum nun ana O Ossae.
luntas libera non sit, sed ne voluntas quidem sit: nepte vole clicitam quem Illa via cogat. Ab hac igitur Stoicorum ac fatalium hominum inerti atque is naua misciplina, Posidonius hipse Stoicorum suae aetati S princeps iampridem,&optimi quique tum philosophi, tum et b= , Depticitutam peritiores theologi , procul discesserunt. Quin et iam MN θ' ω Philippus Melanchthon,qui pro seruit voluntate acer- Iime propugnauit,liberas hominu voluntates in actionibus humanis ac ciuilibus elle confitetur)Cum autem humana voluntas tam varia sit, tamque
sui dissimilis .ut nihil cc mdstituere possis quod ad Rerum publicarum euersiones aut OuersioneSaccommodari queat, nihil co de genete definiemus. Quae autem diuinis consiliis geruntur , maxima parte abdita sunt humanis corrationi-s, mominum sensibus omninore trusa nisi Deus pl. max Vates quos lanae eximiae integritatis ac sanct itatis lingulari munere amauerit , ut Veteres quondam Hebraeos , qui certissimis oraculis multarum ciuitatum S imperiorum conuersiones ac interitus prodiderunt, experientia ipsa posteritati comprobatos. R irii Harars D si uiuapor rara victri sine tausarum iratoriectione: idque non sine impetu maximo ac inopinata vi facit ut cum ciuitates quinque Sodomorum incendio mirabili ac flammis vltricibus in vi bes delapsis uno perdidit&eodem momento locum
628쪽
σ1 IOANNI, IODINI etiam aquarum dulcium ac piscium affluentia plenissimum, teterrimo sapore sic mutauit, ut omni piscium generi pestifer sitae lethalis ipsam v. tellure berrimae fer itilitatis, cinerib. ac putido sulphure ita conspersit,ut nec salutarib .plantis vllum nec frugi b. locum in ea regione reliquisse videatur. Ita quoq; Buram Helicen ciuitates
Graecorum Tanta Vora in aquarum actam repente Ob-
xuit,ut etiam ii qui ex urbibus in naues conscenderent, mirabili aquarum insurgentium vi a portu prohibiti omnes inundarentur. Consimili ultione diuinitus illata tres ac viginti urbes Italiae immanis terrarum hiatus noli aulit momento, up pollea Pontinae paludes exundarunt.Item duodecim urbes Asiae terris descendentib.vna labes derepente dicitur absorbuisse. Cum igitur humana voluntas libera sit ac Varia, semperque sita dissimilis; diuina vero occulta abdita restat
naturae vi , quae nec penitus Obscura est,& constanti quodam causarum ac effectionum tenore moderata cursum tenet. Causas autem cohibentes in se eis c1entiam naturalem,quae multς ac variae sunt, no ciuiles dicimus; quas proxime sequitur conuersio Vel occasus ciuitatum ut, cum nulla benefactis praemia proponuntur, nulla
supplicia peccatis, quis huiusmodi Rempublica a breuiu nesciat interituram Domnium enim causarum nulla cer, rior, nulla grauior, nulla denique ab obitu ciuitatis pro- , pius abest, quam ista sed causas coeles es naturae vi quadam manantes inquirimus tametti iuuat omnes inrue--Ii ac prospicere. Et quena admodum hominem aliter, pictor, aliter medicus;&animum aliter physicus aliter freto ς Z theolog contemplatur sic quoque Rerumpublicarum, conuersiones aliter politicus, aliter astrologus , aliter, theologus diiudicat Politicus u ciuirat1 euersicine principisaniurias, magistiatua1n Llaudes , legum atqui talem accusat Astrologus coelestium syderum vim is-ficientiam contemplatur , unde varios animorum motus hominibus ad res novandas ingenerari putat: theologus vero pestes omnes bella, frugum sterilitatem, ci
629쪽
D 'εΡvBLICA, LIB. II I. IJuitatum de iii ille ac populorum i IrietaruS- , a diuinanti a Tatis, D'. miniseca eligionum contem tu manare constanter assir Leμπ ς Dine niat, ob id que Deum irasci, iapient illim Q quosque ma Iob. e .ra, gistrat in stupore agere ac stia sydera m principes arma re. Habet suas quisque causas, tiarum pes concursu. ciuitatis interitum fore sapien auguratur. 3Nam in eo plurimos asino errore labi videmus qui lyclerum lcientia ac pervestigat 1one Dei r olen-, tis maiestati quicquam detrali putant quae tamen exi, iis clarius elucescit, cum adiumento causarum coelestia ea launt, quam si ab ipsius Dei manu ac potestate, nulla, interiecta causa gererentur Quis aurem coelestium , coiporum vim Meffectionem in uniuersa natura admirabilem non sentit non propterea tamen ulla natura
necessitas facit quoniam abiimmortali Deo coerceri ac retineri possit: quippe quinaturae legibus, quas ipse iussit, solutus est: non quidemi senatu aut a populo, sed asseipso, qui maximus est,nec quicquam nisi quod rectum ac iustum sit,esticere potest; quia optimus: S perennem populorum omnium curam ', sed tamen securam gerit toro . , i, quia maximus est At cum omnia quae ortus sui princi Benedi ius
pium habuerunt, fluxam quoque habeant ac dissolubi . ri: Ut
lem naturam, ut certissima minimeque dubia demon 3 optas ma-
stratione perspicuum sit : consequens est etiam non' 'ζd ciuitates modo, verum etiam omnia quae post Originis , reditas au- sua primordi culis in umerabilibus floruerunt,tan, R dem aliquando casura Ac tametsi Plato philoseph , ptiuo in Drum princ PS, nec ratos orbium cursus, nec coelestium 'In
corporum Vim ac natui ana, qtia tunc densis lima calIgl δειαί. E a. e. ne ac obscuri stimis nubibus obtegebatur, percepisset i 03 mi cunal Cipublicae formam praeclara mentis agitation Cta fui,&noui,
lem sibi anxiflet,ut se mi iterna fore vidi rodita si aes ci Dus d Ilastitim non aberrare Ilii Ominus amen in tiam )dctum terituram assim ait: quippe qui in clarissima luce prO-φοριήνεις βα-
spiceret ludibria rerum omniti quae ut ori tur, sic cita
aboriri necesse est; nec quidquam firmum aut stabile es Di,h- ρ okile Pr Crer rerum omnium parentena tametsi Sophocles me H, μηπu,
630쪽
mores,ublicas. Mindicar pΘssint. Quibus argumentis Secundus philosophus Stoicae familie Pompeium post
chidem Pharsalicam Tactum e desperatum erexit., Nec propterea qui causarum in natura seriem ad ci- , ilitatum conuersiones iccasus p tinere putant, hi me-- tem hominis voluntate libera spoliata, ac multo minus 3 potentem Deum fati necessitate deuinciunt. Non n. 1 antecedentib. causis omnia conserte contexteq; fieri iudicarem',cum diu rapotestate natura ipsa cohibeatur. . Liamobrem pe videmus stirpeS&animantia, icerri tos vitae fines habet,vi extrinsecus illata terminos quos, natura pepigit anteuertere, ac ciuitas Q per naturam li- , cuisset interire.De hominum genere in sacris literis illud, sed, e iue, saepissime' testatum habemus, eos qui integritate ac vu Leμ 'fl tantado .caeteris praeluxerint, vitae sitae terminos diutissime
capitis.Iob e. a prorogaturos; conscelerato V.Vltaequae cursum breuiore
δμ μ v .Labituros accelerrimum exitiust biipsis illaturos. Qui bus constat, certos esse terminos vitae cuiusque ab imo tali Deo fixos, qui scelere breuius contrahi, virtute longius proferri possint. Ita quoque imperia suos habent
ortus,sua incrementa, statuS, conuersioneS,occasus: qua-
do tamen conuersionis cuiusque momenta futura sint, quando moriendi dies finitus, nulla disciplina perceptu aut cognitum videmus. Quod enim Plato imperia tunc rititura scripsit, cum modulationis suauitas concentus periret,leuius est quam ut refelli debeat haec tamen suo Ioco. Plerique ciuitatum conuersiones aberrantium t inerrantium syderum vi ac potestate petendas esse putarunt;sed res ipsa d1fficultatem habet infinitam quae fortassis explicari posset,si Rerum publicarum eadem esset,
quae rerum omnium origo a natura petita. - Iam vero si status aut obitus ciuitatum ab illis sempi- ternis ignibus eorumque mutuo concursu ac traiectio