장음표시 사용
301쪽
Dὸ Cinersius. Drtieulis exquisite commissi uniuntur, ut illas artatis apprehen
dant' Sin autem nimis vehemens fuerit calor, pn enim ex lignis quernis, non raro, ob nimiam salium copiam, contingit nα-ies ollas & lateres euadere in sornace flexiles quasi vitrum, immode aliquando a forma , quam figulus dederat , deficientes in massam confluere r plurimum enim salis in ligno querno existere indicat tum eius pondus atque durities, tum acidus spiritus, qui ex illo in scobem comminuto educitur. Dand. Certe arenam luto grauiorem esse, nemini dubium est: nam ubi primsim rapidus torrentis, ' aut fluuij, arena & Limo inquinati , motus 1 celeritate in tarditatem desciverit, arenam aqua dimittit; Minde imminuta adhuc velocitate , limum in suoiecto.alueo ponit. Immo ex Diuinis literis grauitas quaedam praecipua tribuitur arenae: Sic Salomon Prou. et 7. 3. ait, Grave es saxum, ct onerosa arenae sed irasulti utroquegrassior . Et Siracides Ecclesiastici 22. I 7. Arenam , ct Salem, massam ferri risiisses ferre, quambominem imprudentem, O fatuum, O impium. Iob verbcalamitatis, quam patiebatur, grauitatem exag- , goram, non cum arena quacunque, sed cum arena maris illam qcomparauit, utpote graviore; qu si arena maris, inodest cap.6.3. Mesrauior appareret ; marinus quippe Sal Merrae grauitatem a set illi adhaerens: quam salis adharuonem ultro fatentur caeme t ij marinam arenam rei,ientes in aedium structura ut missis aptam, quae cum calce commisceatur, nisi necessitas suadeat ita
utendum, postquam aqua dulci, si haec suppetat, fuerit dili genter abluta: sal quippe ille ex humido aeris vapore fu ilE liquescit , & parietis tectorium humore inficit. Hinc Vitruvius lib. r.
cap. . de arena ex marino litore desumpta loquens ait, ea in u-cturis hae babet vitia , quod di ulter Iccescit , reque , Misit onerari se continenter paries patituri, nisi iniremi nibus re
quiescat , neque concamerationes recipit , Marina autem hoc amplius , quod etiam parietes , cum in his tectoria Dcta fuerint,r mittentes salsuginem , ea rissoluunt. Hanc autem maiorem prae simplici terra arenae grauitatem, si suas illa in partes inuatur, atque soluatur, sali alcribendam ego pariter existimo; atque adeo, si vitrum cum fiuili quocunque comparetur, grauius esse secim speciem eatenus dicerem quatenus pro rata portione plus tri
302쪽
scetur; maxime si non fuerint penitus vi ignis abstram alia primcipia, quq Corpus mistum constituebant. Quod si cineres aliqui
excocti adeo, ut partes sulphureae sere omnes abierint, neque iam ullo nequ sales reliqui iungantur cum tene, cui commisceri
tur, sed ab ea facile separabiles sint, ex his facilisis lixivium con ficitur assiiud aqua sale imbuitur, etiamsi frigida sit; qua
uis multo plus extrahat salis, si seruens fuerit, nam igniculis cum aqua penetrantibus cinereos. puluisculos aquear particulae salibus uniuntur, & secum rapiunt particulas salinas , quas frigida nimpotuisset inde avellere, saltem tam breui tempore. . Hinc plurimum interest in soco cineres diu mansisse, quo melius noui ignis c re excoquantur, di siles aliorum principiorum consertio pri umtur, ut sacilius atlasar aquariunῖantur; alioquin ex recentibus cineribus nisi forte ex ingenti aliquo igne calcariae aut laterariae sornacis reliqui fiant parum ericax lixivium paratur, cum. exiguae tantum salis particulae soluantur contra vero ex cinere probe excocto plurimum salis longa maceratione aut ebullitione educitur'; ideoque valde acre lixivium paratur. Maur. Humoreaqueo salem solui notissimum est, huncque sim Iutum educi ex cineribus . Id quod visus est obseruasse olim Any. sis coecus Rex AEgypti apud Herodotum lib. a. , qui, Sabaco cum magna AEthiopum manu excurrente in AEgyptum , . si a se in
palustria proripuit, & quinquaginta annos quandiu Sabacus bE ptum obtinuit habitauit Insulam cinere atque humo
gesta . Nam ut quisque Anniorum iusbs illue ibat portans frumentum , ei mandabat, ut clam Albiope adse dono etiam cin reis ferret: cui Insulae nomen est Elbo , decem omnino stadiorum magnitudinis. Voluit scilicet palustris seli vitium purgare, atque tellurem frugistram reddere; quemadmodum enim salemnibus, aut piscibus aspersus humori superfluo adhaeret, illumque attenuans in vaporem sensinae abire cogit , eaque ratione carnes, aut pistes exsiccatos a putredine immunes reddit; ita
pariter cinerum sal uliginosi agri 'superuacaneumis morem dii luebat , atque addita sicca cinerum terra imbuebatur
Grad. Oboesas mulieres, quae magua ex parte steriles sunt, moderato selis usu in condimentis foecundas euasisse non semel audi
303쪽
Cineribus . . 289 steriles agros , & plus aequo pallistres ac uliginosos salis cons su seraces sectos fuisse: 1ale videlicet humorem nimium siue in
agris, siue in corporibus, absumente. . . Dand. Sed quanto sale opus suisset, ut opimum corporis habitum ad gracilitatem adduceret duorum illorum, quos ex Nicolao Neandro describit Io: Riolanus fit. Enchirid. Analom. lib. a. cap. in Consid Medic. inquit, Rabbi Ismael habuerunt ventres tam grossos, ut, cum sarent erecti conuersis facimbus, ct uentribus contiguis , duo ualidi boves potuerint inter eos transire neutrum contingendo: aut Francisci illius Erliardi, cuius cadauer ex Epitaphio quod Duriaci inueniri testatur Cresius in Annal. Sueu. par. 3. lib. I a. cap. o. constat aequasse pondus sex centenariorum , hoc est unciarum 96oo, liue librarum Romanarum octingentarum , tributis in singulas libras vise
Gnad. Sui, ne putresceret, animam ipsam pro sale datam esse dicebat Chrynppus apud Ciceronem de Nat. In his, quos commemorasti, non aliam salis energiam, quam ne pinescerent , exhibuisse videtur anima. Coetersim ad Qecunditatem sal plurimum valet. Scio equidem, Tyrannorum aedibus solo aequatis , aream fuisse a Veteribus sale conspersam , & destructam ab Abimelachvrbem Sichimorum Iudic.ς. s. ita ut sal tu ea dioergeret ad extinguendam eorum memoriam; quasi salis nunquam ren scentis sterilitatem ijs imprecarentur. Vertim ita nimia salis c pia adurit germina, ut tamen si ille suerit congrua aqua dilutus,' non modo sterilitatem non inserat, sed stac ditatem maxime
conciliet. Sic a Palma salsum solum diligi scripsi Plinius lib. 13
cap. q. adeo ut, minon es tale, salem spergant, non radicibus, sed paulo longius cauentes nimirum , ne ad radices veniat sal, nisi quem humor deserat. oleae pariter salso solo gaudentes, si pluuia saueat, uberior prouentum serunt: immb qui sitim familiare esse audiui oliveti Decunditatem extimulare additosin gulis plantis triente modioli salis , atque assuia aqua sata, tum agro diligenter occato , & pluuia aqua identidem insperso Non igitur mirandum ex cineribus piam cere agros , pluuijs cinerum salem seluentibus , atque illo glabra imbuenmissius .
iuuat videlicet Salis calor , c motus ad inquisitius per-
304쪽
miscendas, uniendasque cum humore coeteras particuIas, quibus planta alenda est; quae propterea meliore succo abundans fiuctum prebet uberiorem: quemadmodum & animalia ex cibo in laudabilem chylum subacto saginantur . Neque aliunde oriripi to, quod sessionibus fit terra tacundior, nisi quia sales extimae sa-ciei adhaerentes, in ea conuersione radicibus plantarum propiu
admouentur, ut una cum humore reliquae particular extiinulata
facilius se radicunt meatibus insinuent. Hoc vero potissmum pra stant pluuiae diluentes conspersum cinerem, cuius salem secum uehentes terram penetrant. Nihil detraho meritae laudis Virgilio nenti lib. I. Georg. Saepe etiam steriles incendere profuit agros, Atque leuem stipulam crepitantibus urere flammis; Siue inde occultas vires & pabula terrae
Pinguia concipiunt; siue illis omne per ignem
Excoquitur vitium, atque exsudat inutilis humor Seu plures calor illa vias, & coeca relaxat Spiramenta, nouas veniat qua succus in herbas ; Seu durat magis, & venas astringit hiantes, Ne tenues pluuiae, rapidime potentia Solis Acrior, aut Boreae penetrabile frigus adurat. Praecipuam tamen lacunditatis Causam cineribus ex combusta si
puta relictis adscribendam dicerem; quicquid enim salis in stipula eductum est ex agro, in eiusdem sinum recidit, pluuia illum in
cineribus iterum extrahente. Et sane haec confirmata videntur cicijs, quae habet Childrey in Histor Nat. Angliae pag. 18; ubi de
Prouincia Cornuvalliae loquitur; ait enim, Mense Maio agricolae demetunt omnes herbas in agris natas, in quibus sementem sece re cogitant: disponunt demessas in monticulos, ut cito a ventis &Sole Dccentur ; siccatas in cineres redigunt, & cum sabulo marino pag. 3 7. notat incolas obseruasse sabulum marinum multo magis conducere ad foecundandum agrum propter adiunctam sal sedinem, quam sabulum ex teleta, & sertilius adhuc sabulum, quodnon circa litora maris, sed ex profunditate ipsius extrahitur miscent: Mixturam hanc paulo ante granorum iniectionem sinspergunt. Mirabiliter hoc calefacere aiunt radices Dume ti, Ut copiosius producatur; hanc vero cinerum & sabuli ma uumixtiuam adeo foecundare terram , ut si in nimia copia aspergatur, unacum omento incredibilis herbarum numerus simili ex ro
305쪽
. enascatur; hoc tamen obseruari, vhi in tali in disposito agmduplex facta fuerit messis, una quidem tamenti, altera auenae, dein per septem annos agrum istum incultum relinqui. Haec ille. Sed & vitibus quoque fertilitas cinere conciliatur ; si enim fertiles non fuerint , earum radicibus cinerem acri aceto sub ctum apponendum, quo rigentur, & oblinantur, docet Plinius
Dand. Cinerum vim ad foecundandum solum maxime commendat Ins Ma Materia in Atlantico Oceano ante Fortunatas sita, quae intermissa nauigatione diu latuit, dc stiperioris seculi decimitati anno v esimo reperta nomen ac pis, quod, totam cismoluae occupabent , materia abundabat'. Itaque ignesubditoseptem annis tenuisse incendium ferunt , eaque ratione cultura vem tam adia felici gremio mandata excepisse semina , qui multis deindeps annis in sexagesimam frugem multiplicata reddiderit Mauri Salibus, & Nitro praecipue, foecunditatis pinosatiua conuenit, ideoque Nilus amnis faetifer a Plinio lib. I . cap. ao. dictus sitit, quod eius aqua Nitrum contineat, atque ex illius potu AEgyptiae mulieres adeo foecundae fiant, ut septenos partus unico utero gerere dicantur : propterea Ptolemaeus cognomento
Philadelphius secundus AEgypti Rex cum, teste Polybio , filiam Berenicem Antiocho Syriae Regi uxorem dedisset, Nisi aquam, quam solam biberet, ei misit. Neque aliam subesse causam p
Cmdum est, cur Nilus cum AEgyptum festate obrutam oppletamque tenuerit, mollitos & oblimatos agros ad serendum relinquens celeberrimae fertilitatis spem sectat: nam & ipsis seminibus utile esse nitrum censetur, non solum ut legumina facile coquantur, si anth sationem nitrum cum laetamihearuis committatur , Verum etiam ad uberiorem prouentum , is nitro semina imbuantur ; cumscripserit Virgilius lib. I. Georg. Semina vidi equidem multos m dicare serentes, Et nitro prius , .ct nigra perfundere amurca . Nec experientia Histrata est quosdam, qui collectam ex sterquili-ni' defluentem aquam nitro iniscuerunt, atque igne excoctam, donec tertia pars in vaporem abiisset, ' sponte sua Egescere permiserunt, tum iii reliqua aqua maceratas triduo fabas terrae commiserunt ; euentu enim non poenitendo uberrimos fructus colle
runt. Cineres tamen, mea quidem sententia, adsuecundan
306쪽
292 Dissertatio Decima agros certilis adhiberi possimi, non solum, quia eorum aliquisitem
Nitro homogeneum continent nam inter Nitri artificiosi species enumeratur,quod ex combusta quercu aut robore paratuo sed qui fuisse ex reliquijs plantarum vegetabilis est, adeoque facili ut naturam alterius plantae constituat,utpote non parum innis germinibus, quae terra prostrae consueuit. Grad. Res est Brasiliensibus nota,qui,teste Georgio Marcgrauio hist. nati Brasit. lib. a. cap. I 6; arundines contusas , ex quibus expressus est ad conficiendum saccharum succus, in cumulos congregant ; accensis, atque igne consumptis cumulis, reliquo cinere ad sterconandos agros utuntur. Qua in re consentiunt veteribus Transpadanis, quibus cineris usus adeo placebat, ut antepone rent fimo iumentorum, quemadmodum habemus ex Plinio si I7. cap. 9. Addit autem Marcgrauius , Haec arundineta destruis in cendium , praecipuὸ tempore aestiuo , tunc enim ad radices usque eonsumit: potes tamen ex parte damnum resarciri pluuio De-odaipvi eonaunionem: quia videlicet pluuia ex cineribus sa Iem educit , ac telluli insinuat, isque incidens in concipiet tem , comprehendentemque naturam , quasi vim seminis obibnet ad nouas radices gignendas, quippe qui tibi Vnit,quas proxime inuenit cognatas particulas , quibus permistis conflatur radix
Did. Vim hanc uniendi sibi cognatas particulas , sali cinerum
tribuendam facile concedo: Nam ex Columella lib. I a. cap. 3I. Si quod animai in mustum deriderit, ct interierit, viiserpens, aut mus , fremue, ne mali odoris vinum faciat, ita, ut repertum corpus fuerit, id igne aduratur, cinisque eius in vas , suo decide eat, frigidus infundatur, atque rutabulo ligneo permisceatur: ea
re in erit remedio. Qui enim fieri id posset, nisi sal cinerum sibi it mn 'niret aliquas cadaueris illius particulas, quae vinum vitiare
Mauri Quadam assinitatis coniunctione deuinciri particulas ali quas corporum cum certis salibus, ita perspicuum ni ex his, videmus , ut omnino negari nequeat . Quicquid sit , quoduxi bus omnibus siue ex animalium , si ex plantarum cinere edR ,
di ad ml lus drachmarum duarum cum semisse assumptis, parem purgandi facultatem inesse contendant aliqui, quasi similiter e stimulent siccitatem expultricem, sicut pharina lenien is
307쪽
teriis disserunt ipsi siles corporibus in eniti. Cum inim non omnibus cineribus promiscue& indiscriminatim uti liceat ad quoscunque essectus, non eandem esse salium omnium naturam mani
sestum est , sali quippe uniuersa ericiendi facultas in cineribus obseruata trisianda est; neque enim admista inutili terne adscribi probabiliter potest. Quid est, quod purpurarum cirus cui ex Di .Roride lib. a. cap. inera repurgat; & ad cicatricem adducit, buccinorum autem cinis maiore vi urendo emicerat 3 Si par esset utrique sali essicacia. Cineres certe inter se dictrunt , neque nisi aut ratione salis, qui terrae, ex quibus constant; consultius igitia videtis disserentiam sali adscribere quam terne. Vtique , si vetiim est contra arthritidem , O qistodias ulcus depascens ,summὸ prodesse humani brachii, vel tibiae, os combu um , facto puluere ex eo, quod album intus mansit , ct parti assectae apposito , ut ex
Gebei docuit Miraldus memorab.cent. I.num. I I. Otisconstat non
eadem sperari posse adhibitis cuiuscunque generis cineribus; quia, teste Galeno lib. 8. de Simpl. medic. Facultatibus V. Tephra. non omnis cinis eadem temperatura praeditus en, sed prorambusti m teriae diuersitate variatur : additque ex acerbis lignis ceu que cus, ilCx, arbutus, fagus, lentiscus, hedera,&hoc genus alia faetium cinerem vim habere non modicam adstringendi, seque aliquando, eum aliud ad manum non esset medicamen ,per hune famguinis supressisse eruutionem . Verum nullus unquam ad lati uti ficulneo audeat; squidem bis acrimoniae multum adurenti que facultatis obtinet. pand. Nullus dubito, quin sculneus cinis multum habeat c loris: signum enim ficus, ut notauit Plutarchus lib. I. Sympos . Quaest.ς. amarissimi saporis est , & plenum succi si comburatur, fumum edit acerrimum: hinc suntnonnulli, qui in hortis ref so cinere ficulneo erucas persequuntur: idemque cinis appontuscinarae radicibus mures inde arcet; radices siquidem cinarae i mu-r us summe expetuntur, quarum voluptate semeI allecti turmatim vel e longinquo accurrunt, ut monuit Varro Graecus in sel
ctis Agriculturae pnxceptionibus, qui tradit etiam insultantem illatum aciem , lana et cibus i uoluta , arceri, aut sterco
Grad. re mures auersentur cinerem ficulneum radicibus illis Dositum, me non satis scire ii genue profiteor; non enim cate
308쪽
nus non audent cinarae radices cineribus obvallatas attin ere, qQ - tenus os cinere implere iniucundum cst ; quia id praestaret quilibet alius cinis, nec opus esset ficulneos ramos comburere, vi habeatur cinis: sin autem, quia acer ille cinis cutim vellicat, ac riti mordaci pruritumexcitat; non ita praecipue ficulneo conuenit , quin etiam alijs cineribus vis eadem tribui possit: Nam, testeril- lauditio sib. I. tui. s. Mures risticos si querneo cinere aritus Eoi ira satures, attactu frequenti scabies oecupabit, aeperimet: Uimo esdem Authore, Formieas abiges, cochlearum vacuas ais usseris,
or eo cinere foramen inculces . . e
Mauri An cinis ficulneus terreno humore imbutus mures depcllat odoris illis quidem intolerabili) Deditate 8 non enim omnia omnibus animantibus aeque bene, aut maleblent. Pluribus certia selium odor grauis non est ; at non item muribus, qui arrodere non
audent semina priusrespersa cinere mustelae, aut fetis, diluto , si
Pliniocredimus lib. r8. cap. 17. Mures, est, abiguntur cinere mu-selae, vel felis , diluto , O semine Oarso, vel decoctarum aquar
sed redolet virus animalium eorumetiam inpane. odor igitur in cineribus aliquis inest. Quid ergo, si ficulneus cinis muribus talem redoleat, aut mustelam, cum quibus non conueniunt 3 Ex Migal lode secretis hortorum. Multi in fleuineolixiuioprodiciem da semina praemaeerant. Vtrum ad tutelam, an ad foecunditatem,incertum. Audiuinari antem se Iegisse a Comeso Agrippadcriptum , Si cerebrum mustelae coagulo addatur,1 muribus non
attin3i caseos, neque corrumpi vetustate: id quod, nisi interfamiliaria Auctori illi coi enta rei rutatur, tribuendum videtur insini animalis odori , quem serre non possunt: ideoque fortasse similiter ex ficulneo illo cinere terra obruto particulae aliquae si linae humore dii lutae halitum emittunt siue muribus stet is acerrimi, siue qui cum spiritu attracius in pulmones, praeeo
Grad. Salem , quem cinerescontinent, faba ista terrat, beretur, posse sulphureas particulas aut Spiritus, proximorum corporum in motuni incitare , dc sibi unire, atque adeo siue j tum, sim tetrum odorem gignere, mihi milὸ suadeo: Nari ex Tarentino, Nuces iuglandes ad cinerem exustae, di cum malo ranatri', atque cum pane ro aqua madeficto, caseoque πι- prino, in massas coaeta, προγrtunae sunt ad Thynnos capiendos;
309쪽
De Cineribus ἀi quosnimirum allicit odor, & in retia inducit; cineres utemia anfli d in utique aliquid saciunt ad maioranae & casei odorem tempe , randum; idque non nisi . ratione salis , quem cineres illi co i tinent. Dand. In cinere particulas salinas , licet cum terra permistas , , plurimum tamen byrtatissiactas, satis declaram Liriuia, in qu
i bus sal aquae facile iungitur, &tςrra subsidit ; idcirco etiamsi 1 ', terra non seiungantur sales, possunt tamen vim suain exerere,alias- que sibi unire particulas, quas utique apprehendere non valebant, quando cum coeteris principiis colligat constituebant corpus, ani tequam combureretur. Huius rei luculentum experimentum sup-i patare nobis poterit crix viva γ inmunis, quae est veluti cinis, reliquus ex saxo combusto. Calcis vivae communis contuia , &i cribratae sescunciac'minista est pari ponderi sulphuris communis contusi pariter & cribrati: in vast fictili lati fundi mistura haec ex-' posita est igni aς ferreo bacillo iugiter agitata usque adeo, ut om , nino absumeretur sulphura qua calcinatione peracta, cum iterum . expenderetur cal inuenta est suo ponderi addidisse scrupuli d i cem cum dimiφo; instituta autem denuo calcinatione, cum com-
mista fuisset plia sulphuris sescuncia, demum absumpto sulphure nihil incrementi in pondere accepisse calcem deprehensum est, sed retinuitscrupula illa a oi , quae primum acquisierat. Hinc vid i turcozigi posse, di vi agnis dissoluerentur sulphuris particulae ,
i aliquas suisse a calcis salibus apprehensas, quae quoniam graues. i suapte natura erant, ' calcis pondus auxerunt: quia vem tot fue- rant in prima calcinatione apprehense , quot retineri poterant at salibus, ideo in secunda omnes sulphuris particulae abire permissae
. sun , nec factum est calci ullum grauitatis additamentum Po ro additas fuisse salibus .sulphureas particulas. , & ab ijs do tentas , inai stum fuit , cum affusae aqua communis., &aliquoties agitata , post dies quindecim sulphureum suetorem
talabat ; ubi scilicet soluti sales in aquae dimisissent sulphureas
Mauri Quod praestane calcis vivae sales, clinerum salibus . non videtur denegandum; quare dchorum sales sibi sulphureas partib las Vnire valent; non quidem omnes , sed quae peculiari affinibrate spectantad certos sales: ut enim lapius diximus , nequeo is es , neque 'mmasulphura eadem specie continentur aut SM
310쪽
lis, aut Sulphuris Q sin eiusdem generis communione iungantur ad quod eorum diiserentia referri potest: ideo alij sales alia sui
phura apprehendunt, ac complectuntur. Hinc cataplasma expis uere eombustarum hirundinum o nidi earumdem , cloaciter' des diseutiendis tumoribus gutturis, ct curanaee anginae , ut scribit Miraldus cent. 3. num. 29. Sulphureae enim particulae gutturis imflammationem efficientes cinerum salibus uniuntur , & grauiter tactum membrum relinquentes leuamento doloris sunt. Ex quo minari cessant, qui saepe calida medicamenta cuiusmodi est cinis adhiberi non inutiliter morbis eX calore prouenientibus vident, si animum aduertant a medicamenti Sale ac Sulphure agitati atque di tui morbosae materiae particulas salinas atque sulphureas, qua rum alias depellunt, alias sibi uniunt, atque ex parte assecta edi xentes inflammationem sedant. Grad. Haud absimili ratione, quia Sal humori aqueo secile hingitur, dicemus humorem extrahi a sale cinerum an catorum: propterea Muillas humore exanimatis, F cinere condantur , reomita, vi loquitur Plinius lib. 1 I. cap.36. Sic cinis sponpiarum strumosi, mederi dicitur; quanquam alios cineres , videlicet Talpae, latentibus strophulis conuenire, alios exulceratis, nimirum Salamandrae , aliqui doceant . Certe ex Mizaldo Memor .cent. I. num omnium 'Ienerum ulceribur auxiliatur an
ibi semen eomb ima ; nam illa detergis , carne replet , aes ido. Dand Si igitur ex humore, siue ex sulphure quandoquidem utrique Sal unitur otiatur dentium dolor, uti poteroe cineribus, quos proponit Manus in ustulis indicis Senilibus lib.
a. par.3. cap.&se,.M,apud quem Serenus laudat ungulam p'cae in cinerem redarim ad dolorem dentium sedandum ι, is se vero vermium terrenorum eineres denti laeponere , maxime si eκesus , docet. Verum , ut scripsit Cicero linc a. de N tur. cul sius prinus, dentis em Mem inuenit : id demum