장음표시 사용
271쪽
De Ignis dixtinctione equot experimenta, quae in praesentem rem nostram faciunt , via Olanis extinctione disputamus. Crassi opportunam in rebus Physicis philosephandi meth dum inire mihi videtur, quisquis a viris doctis, sed in diuersam
tentiam abemtibus, experimenta mutuatur, quibus opini nem sitam stabilire valeat; caret enim omni subleste fidei suspici ne non sua venditans, sed aliena exponens eXperimenta alium in scopum destinata. Quapropter si doctissimi illius Viri experimeni , qu innuis, consentiant cum his, quae hactenus a nobis disputata sunt, magnam utique fidem faciunt. Neque vero, utrum cummenta illa fuerint a Nobilissimo Viro sin re exposita , indiseum reuocare quisquam prudens possit familiare quippe est aliquibus fidem temere abrogare experimentis, quae eorum sententiae non fauent) cum maxime & hic apud nos pleraque acutioso Naturae scrutatore , in quo &patriiij generis claritas, & eximi j ingenij vigor emicant, non paucorum oculis fuerint exhibita. Exprome igitur , quae in rem nostram facere existimas , Dandule , i enim fortasse memoriam refricabis eorum , quae apud eundem Authorem legi : a Mauroceno autem , quam apte illa cum nostris placitis consentiant , si id illi graue non ni rit, audiemus. Maur. Morem vobis pro mea tenuitate gerere non grauabor, meum tamen non fuerit rem ipsam definire: satis enim habeo, si quasi manu tentans in probabilem aliquam causam incurram. MOmoria autem ne excidat Boylsae illius Machinae eximati experimenta omnia pendere ex aeris raritatem assumentis motu e amplum siquidem vitreum Recipiens sere octoginta nostratium si, Tum aquae capax, collo adnexum habens epistomium cubi superius foramen, per quod immittuntur ea , qu sunt ad examen adducenda, fuerit accurate occlusum , de aeri imperuium ins ritur antliae; huiusque embolo reducto, Recipientis aer explicatur, Vt non soIum Recipiens, verum etiam Modiolum impleat: de inde claue versatili epistomium clauditur , ne adductus embolus aerem M oli impellat in Recipiens , sed per valvulam expellat et iterata autem Apius agitatione antliς , r clusisque epistomio , nouus & nouus aεr e Recipiente edu,
272쪽
Dand. A flamina exordium ducam, de qua experta. Io. se bacca candela eius magnitudinis, ut earum octo libram unam X, clarum 16) constituerent , ita suspensa, ut serme in me o Re cipiente flamma arderet , post obstructas rimas ceserrime agita ta antlia, extincta est intra minuri unius semissem . Eadem vero candela occensa iterum ibi conclusa. cura antiit agitationem , flammam ad aliquot minuta retinuit, &demum
Grad. Hoc postremum ideo contigula, quia flamma pKfocata est, manifestum videtur; nam cum cereoli sex, c ei calai crassitudinem emulantes singuli, in facem unam suiuent compositi , & accenti, antequam penitus claudi Recipiens posset ,
nec expectata antliae agitatioue, extincti sunt et unici vero cereoli flamma euanuit intra horae minutum a prima exs .
Danae Susista flammam in clauso vase non inficior. Versim, an ipsa se flamma extinguit 3 Furno sui catam dicent. At illo e dem, qui in flamma erumpit, ipsamque flammam constituit rid quod explicatione aliqua indiget. Ardentem flammam iniecia humo comprimi di extingui facilius intelligimus ; prohibentur nimirum ab incumbente terra sulphureae particulae, ne confertim erumpant ex corpore ignito una cum humore & salibus volatilibus; qua vehementi eruptione impedita non consistit flamma riami liter aflasse assatim aqua ardentium signorum, aut 'bonum, meatus obstruit, & agitatos igniculos suo complexu detinens efficit , ne pergant lignum dis luere tanto impetu, quantus ad flammam requiritur. censae candelae aut Lucernae ferreum cucullum imponens, intra illas angustias coercet exilientes halitus, nec per mittit rarescere ; qui quasi reflexi iterum cum oleo, aut cera, aut sebo commiseentur, atque demum concrescunt frisescentes. Ne que dispari ratione igniculorum tumultum compescit, qui instam-Watum ellychnium comprimit emunctorio illorum celerem m
tum cohibente. Sed flamma excitari potius, quam restingui
flammam oporteret, siquidem ex motu motum oriri consent
neum est, & qui in priore flamma erupere igniculi, non videntur consecuturae alioqui flammae igniculos impedire posse, ne com moueantur; nihil quippe in vas conciuium ingestum est, quod s ciat ansustias; nam igniculi ijdem exiliunt in flamma, qui in cann
273쪽
De extinct e. disti latitabant: Sicut igitur prioribus momentis stamina candelae aut cereoli exilire potuit, explicandum superest, quid prohibeat,
ne postmodum similiter erumpat. I iIs Il- Maur. Eos, qui substantiales formas Peripatetico , quem in
cant, modo perire & gigni, atque in exarsione nouam naturam fieri adstruunt, libenter audirem: Quid enim ex flamma extinctari Recipiente clauso oriri dicerent, nisi aerem, & quidem a circumfluo alae genitumi Non video autem, qui ficti possit, ut incalescens praeter naturam in vase clauso aer qui liberpon extinguit i adeo aduersetur. igni, ut illum corrumpat, cum procliuius esset acrem ipsum in ignem conuerti addita calore imκ
modico cum natura aeris non consentiente v Nobis vero exarsio nem in igniculorum agitatione ac coeterarum particularum dissolutione, nammam autem in vehementi eorundem eruntione constituentibus, dissicilis explicatu non erit flammς in vase clauso ex tinctio. Primum enim fieri non potest corpus rarescens ad ampliora spatia se explicare, quin proximum corpus, cuius locum occupare nititur, propellat: huic vero si spatium aliud occupandum non suppetat, in quod se recipiat, comprimi necesse est, &contrah i praeter na turam, adeoque virtute sua elastica conati, ut suas sibi dimensiones reparet. Cum vero particulta, quae incera, sebo, aut oleo, exiguis spatiis continentur; resolutae in flammam val- .
de dilatenturi, immo& ipsum Recipientis aerem suo calare nini nihil rares iant, consequens est aliquas aeris conclusi, minusque calidi, particulas comprimi a validioribus se dilatantibus, atque ipsas materiae, quae semitem flammae proxime subministraret,-ticulas cohiberi, ne sese explicent, atque exiliant; ac proinde cessat flamma; cui videlicet nullus pamet locis, aere laui compressis repuPante; ne per vim constipetur magis. Deinde, si ararefactionis vocas do abstinere consultius quis duxerit, pei n-
dat continuum igniculorum effluxum in samma, corumque Vehementem motum , quo & ipsi se, & aciis in Recipiente conclusi particulas, quibus alij subinde atque alii immiscentur, nouo se per impetu magis & magis exagitant: cumque cx ellychnio sulphureae aliaeque pateticulis distatui & secedereconantes, exilire ne, queant, nisi proxiiiivin circumfluum aerei ropellant hinc fitiandiu solum flammae eruptionem durare pse, quandiu illis vallidius commuta possunt, quam agitetur cita utillans quem ioco
274쪽
- ὰst . Dissertatio Nova, . . loco extrudere oporteret: ubi Vcto his tot conce tex Bam subinde dissipata igniculos sui iuris factos, qui collatis vimbus se atque aerer psum immistum agitent celerius , P m repellila ta primo Tmpentibus necdum omnimodam libertatem na- Tion , necta est, intercluso exitu c-m Hlychnio
seditionem comprimi, sammamque cesse . - Danae Vis puto rem potuisse probabilius explicari, consentit quippe ineκ erimento. Nam cereolus accensus Recipienti iteras aliquandiu satis luculenterexarsit, deinde imaa omnes suas dimensiones flamma contracta est, & qiudem ad imam ellyclinii partem, aqua deinde pauxillum ascendit proxime extinguendari perior vero ellychnij pars aliquandiu supra flammae sumivitatem apparuit lucida, & post quinque circiter minuta sumi effluinum , sursum ascendens, ei successit. Quod enim aliquandiu I culenter arderet cereolus, tribuendumest Bammula tenuitati pro Recipientis amplitudine, cuius aer non nisi aliquanto longioretem is spatio indigebat, ut igniculis repletus , atque comm
tus, erumpentissammae motui repugnaret, quae nacta resiste 'tiam, neque valens se aded explicare, apparuit imminuta, crassioribus iaticulis in recedentibus a loco, quo emanabant, ideoquein ima ellychnii parte apparentibus:7 cumque prim6 cis. saret vehemenseruptio sulphurearum particularum ad flaminam
necessisti, desiit in ima illa parte apparere noua Bamma ,
Quae lain eruperat Rammula , pauxillum ascendit': diutius autem ellychnij accensio permaniit, quia satis erat iam excise
tuis igniculis ellychnium permeare, &sensim expirare una cum
Recipientis inem, licet incaluerit, rim
sectum secundum speciem leuiorem sumo, ex hoc recta lurium astendente innotuit; vel quia igniculi aliqui sortasse grauiores sunt aEre, quem pervolitant, & aeris grauitatem auxerunt, sit t& terreni puluisculi, qui aquam efficiunt lutulentam, aut miculae Salis in aquadissoluti, eam efficiant grauiorem: vel quia siqvie particula rarescentes laetae sunt leuiores, alias vasis lateribus conclusas compresserunt, quae propterea grauiores evasere, ad ut moles ex leuioribus & grauioribus composita adhuc secundum speciem sit grauior fumo, cui idcirco rectus sursum motus con
in . Quicquido , quod viseri c- obseriurum s τ
275쪽
illa extincta simum in tenui & continuo cylincto ascendentem 'liummum peruenisse , & inde per latera ad inlatiorem vasis paratem se stitisset potuit scilicet pars humida sumi in recessu co crescere, ubi minus est caloris, &grauior fieri. Coelertim abs hite & simpliciter rarefactum Recipientis aerem non dicerem , quippe qui adhuc integer nec diminutus implet spatium idem,
quod antea occupabat, nec eadem materia maiores habet dimet Mnes. Contra vero res accidit, quando exercita antlia aeris
pariam e Recipiente exugit ad implendum in modiolo spatium abem to relictum; qui enim reliquus est in Recipiente aer,ad illuβimplendum dilatatur, atque rarescit, ideoque secundum speciena lauior est fumo ; qui licet aliquando non subsequatur extinctio. nem flammae, aliquando tamen superiori eli linis parte ps ex
tinctam flammam accensa permanente, tenuia, quae sexorieba
tur, fumi effluuia sursum haud longe ascendebint, sed dein psincertos aliquos υltro citroque motus de repente conciderunt. Prima
videlicet fumi effluuia pereuntis flammae vestigiis insistentia ascei debant, atque pone urgebantur a consequentibus sumi particulis iuxta eandem directionem ex ellychnio erumpentibus : sed quia fumus adre circumfluo grauior erat, & igesculsis destituebatur', descendebat occurrens alijs fumi particulis sursum exilientibus, , quibus repellebatur eκ quo illa motuum vicissitudo ta tisper oriebatur', dum essuuia aut omnino cessarent , aue languidiora non valerent descendentem sumum ab igniculis lGuioribus destitutum repellere: tunc enim concidit lamus , utpote grauior aeterarefacto. Dant in timesaia de re literaria meritus est Nobilissimus Vitilla Machina meumatica, cuius ope deprehendit acrem ita posse rarefieri, ut non solum bis millies septingenties, sed etiam tredecies millies maius spatium oecupet, quemadmodum narrat in Tractatu , cui titulum iecit , Mira iris etiam retra easi rem Rarefactis detecta. Cum tamen de Rarefactione constet , V de ambiguum relinquitur, qua demum ratione illa contingat Si enim distractis in diuersa particulis litteriectae Gantur inanita tes , erit in recipiente Vacuunt tredecies millies maius Pleno: si ad vitandum inane , advocetur pervasis poros AEther non vibrae a rarescente aere attrahi dixerit ipseMyle; neque enim huiusmodi tractio citatem placitis consentanea sed neque in
276쪽
misits videtur ab externo aere, ut vocant compresso ham si eis:preo aethere comprimeretur ma is, &inum iterum momentato resorberet , cum in aperto Recipiente aer desineret esse rarus isti, autem, ut Aristoteli tribuitur , tredecies millesima pars aeris, quae prius tam exiguo spatio continebatur, eadem adar repleat totum Recipiens, hoc illud est, quod omnem c ptum s
perarὰ scitur; perinde quippe est, ac si dixeris pollicem, nulla fam
aiectione, ehadere in cubitum. Ghad. t uidem ab inanitatibus admittendis abhorreo i sicut Him tredecim millibus Gathorum vini si quis cyathum unum aquae ad iscuerit, non satis apte aqua plenum vas diceret, sed vino, ira quoque si in Recipiente omne spatium fuerit hune ,& vesca tantum pars tredecius millesima relicta fuerit, absolu te vacuum pronunciandumolet omitto hic Logicum axioma, Nesatis es malignantis naturae, nani exhaustum & exinanituit, dicimus cyathum, in quo una aut altera vini guttula relicta est a
certe non plenum aere, cum inanitates tanto excessu superent pa
ticulam illam. Neque mihi facile persuadeo vim elasticam ata ris , quae utique est naturalis virtus se explicandi, & dilata di , eam esse , ut exigat in tota aeria regione , si exularent vapore , tredecies millies plas esse Vacui quam Aeris , atquς huiu inodi esse adrem , qui supra Atmosphaenam simplex & r
rus , neque compressus, reperitur. Admitterem potius vitrum subtilissimo aetheri peruium, illumque eadem vi , qua aer dib strahitur , intus attrahi, ut interijciatur seiunctis particulis, a taque iterum exprimi ab aere se contrahente , & ad naturales di, mensiones recipiente. ; Quamquam pro ea animi propensione. qua in Aristotelicos seror , non adeo absurde eos loqui arbitror δ qui materiam eandem , si diuersimode iniciatur, modo maiori, modo minori spatio coaequari posse existimant.. Nemini certe absonum videtur corpus aliquod veloci motu percurrere cen .lum palmos, quo tempore non nisi decein spatij palmostento
tu percurrebat: quia nimirum huic spatio aut illi successive co itali non es sola corporis sui istantia pendet , sed prout hac aut i, M velocitate mouetur: neque ςnim idem est , corphs existere, atque ipsum moueri h ru aut illo impetu , si exuissecus inhpressa , siue pron innante a nati ali secustate . Cumi R ex QP lpus non sit ita certo spatio ailixus', ut nullatenui alibi pom
277쪽
ῖ ' , ' por liquid sibi additum Vbicationem
schola vocant tua hocpotius quam in alio spatio consti tui opor reat, seclusis omni extrinsecis ; adeo ne est ab omni intes, sentia rimotum posse corpus per Maiorem Vbicationem in maiore spatio, per minorem in minore, constituit quemadmodum in veloci motu plus spatii occupat, minus in tardo . Sic corpus omne aspectabiIe colore aliquo asinum esse necesse est nil tamen proh t, quin eiusdem corporis color modo intentior sit, modo remissior, quo corpus illud magis aut minus in oculos incurrat - ει mili igitur ratione natura eadem collocari poterit in spatio per Via- rationem si ampliorem, siuὸ contractiorem: quamuis ne andum non sit certam ac definitam Vbicationem sinousis corporibus pro eorum natura congruere . Hinc corporum in sura, o pal-mwa dicantur, siue cubitalia, non ex ipsa eorum materia des pant; adeoque licet Aristotelici affrinarent Recipiens adaequale impleri ab amnon tamen concederent impleri ab aere digitali , cum aer ille re Iiquus non limi amplius Vbicationem , quae a digito appellationem tribuebat, anteouam raresceret,
rum districtione assumpsmi Wicationem capacitati Recipientis
Mauri Saepius in hanc Philosophorum crucem, implexam es. I quaestionem , oisendimus: Ser nostia plane non refert quorumnam Philosophorum placitis in explicaisd ararent om adhaereamus: quacunque tandem ratione illa contingat, hoc simum ac ratum sit, educta per antliam aeris parte , reliquum in Recipiente inem rarescere ac dilat utrum sponte sua id explicet, atque compressionis iugum excutiens virtutem sentiunt. Mihi prosim vis aeri sic rarescenti illata videtur , non solum quia post agitatam diutilis antliam summa percipitur dim lias in reducendo embolo qui potitis milius deprigeretur, si motui aeris se sua sponte explicantis obsecundaret, ut a. nobis alias obseruatum memini immo si dimittatur manubrium , aut vectis , α manu nihil conante apprehendatur emboli pars extarma ex , nullus extrinsectatas percipitur impulsus , sed cum vi trahitur bolus ab aere tantam raritatem puente. verum etiam quia, nisi inpraeter,
278쪽
accensi in Recipiente candela , de nobis sermo , non esset, cur extinmieretur. An extinguitur, quia *cris vis elastica aduerusatur explisioni flammae, quam aer se dilatans comprimat , ac suis etὶ At quo se magis dilatat aer, minoremque patitur compressionem, eo languidior fit viselastica, tomni lateri accidit. semper igitur minustomprimi flammam, non vero magisnuari, oporteret, cum maXimeaFr, Teducto embolo , se dil tans locum in antliae modiolo inueniat. Quod ii in aere libero, ut ipsi quidem Elateristae autumant, valde compresso famnis praeualet , neque comprimitur, multo miniis comprimi poterit ab aere languidius conante se dilatare, utpote minus compressor Nesto autem citiiuin Recipiente extin itur flamma a si antlia exhauriat aeris partem , quam si aer idem integer in Rzipiente permaneat: Non igitur Hamma comprimitur ab aere dilatato . iane ex ista aeris expansione oriri celeriorem Bammae intentum, cum videaturman ikstum, cohsequens est aerem per vim dis hi, atque conantem se contrahere , exsugere ex accensa cand la particulas vi ignis dissolutas; quae abstractae ab ellychnio n queunt ulteriorem Rammae accensionem eruere. Eadem Jeoaeea
eandela denia in Reeipiens immisa Osquam Follium molli affatu is fumis fulset liberata duo cimur minuta a terere
quo exerceriteoepit anilia , flamma perdurauit: .atque a prima
facta exsumonetasas flamma seeundum omnes suasimen ono sese wontraxisse. aFris exanitati secundum aut xertium Limnum famma textrema summitate excepta eaerulea iam apparuit , er a sua magis magisque recessit, donec tandem Iu-mum ethcbris cacumen posedere videretur , ibi etiam expirauit . Haec Phaenomena aptissime congruunt cum aeris se dinuatiendi
conatu; quem indicesse videtur vesica areiacta, Ela firmiter obstricta , modiceque 4nsata , in Recipiente appensa quae post exhaustum ambientem aerem distilpta est non stne Disura maximὸ Hulea , nee misὰs obliqua, non secus aeseman mos uellentium vii lacerata atque disrupta esset, ut habet Euerss. Si tigitur aerdistractus, dcvesicam circumplexus, 'd ad μredirentiatur, illam undequaque ita attrahit , ut intumescere va-deatur, atque distendi; ita pariter sulphureas coeterasque arculasiam diablutas in candela attraherenitens prohibet primum ,
ne tanto impetu intia ellychnium suos motus agant , mora
279쪽
m Ignis extinctisne .copia erumpandex quo fit a prima exsuctione flammam retenuari, quia , licet in ellychnio adhuc agitentur sulphureae particulaeiatquei alias distatuere conentur,non tamen adeo multas, que tam valide, Ut prius, impetunt, cum hinc atque hinci ab aere distrahantur: perinde sere ac Lanij siluestrem bouem ad macellum deducturi duplici longo sime cornua complectuntur, & alter praecedit , alter sequitur, ne possit bellua onmino pro libito excurrere: illat, men pro sitis viribus adhuc omnem in partem agitatur , quamuis a mibus in diuersa trahentibus aliquatenus impediatur. Cum v
ro pauciores subinde atque pauciores igniculi ab aere distra' asiarentur, necesse est flammam decrescere, ac demum extingvi , quando iam in ellychnio dissolutorum igniculorum numerus adeo exiguus est, ut non possint consertim in flammam erumrire, sed ab aere se contrahente quaquauersum abripiantur. Lanpuidiorem. illam igniculorum agitationem indicat Ramma admodum caerulea, quia videlicet sulphureae potissimum particulae. samma ex accenis sulphure caerulea est ; hinc apud Claudianum legimus, ta bure caeruleo , nigroque quippe prae coeteris magis in motum pronae , erumpunt, nriue alias Iecum ra' piunt, 'nisi pauculas; sic ex conoestis prunis.1irente exilitens fammula caerulea obseruatur, quia sulphureis particulis modicus sumi vapor admiscetur. ia demum in accenso ellychnio particular insammabiles, quibus illud imbuitur,. mastis asebo remotae, & ad ipsius ellychnii apicem pertinentes,. ita sunt iam distatutae, & vehementius agitantur,. ut sint proxime pturae inmmmam, quae vero infimam ellychnijpartem liquatae implent, non omnes in libertatem se vindicare valent , nisi adhuc soluantur magis , agitentur, idcirco samma magis magisque a sebo recedere videtur, cum infimae illae particul e minus agitatae facilius. compescantur a. sito motu, & attrahantur ab aere per vim raro, se ad naturalem. di
Dand. Ex his, quae de flamma dixisti, procliue est intelligere L quid de carbonibus ardentibus in Recipiente conclusis , atque, . exhausta aeris parte, . extinctis sis dicturus. Filo sermo. in cylim dricam spiram non adeo spissam contorto. paratum conceptarculum time accensarum prunarum ad quinque digitorum altitudinem cui habetur experim. II. & vitro quam citissime , duobus circiter inutis obstipato, m primum exerceri coepit anilia,
280쪽
ignis in carbonibus obscurius ardere deprehensus est de vi tri lius minutis piaet apsis apparere de*t. ΑΘ videlicet a nati distatu per violentam raritatem dimotus dum se contrahere, & imbculos in prunarum superficie collucentes ad se rapere nitebatur, ius & languidius agitabantur , & ex carbonum poris etiam intimis sensim educebantur usque eo, ut post tria minuta siqui pauculinperfuere igniculi ditaluti, ac in cauernulis delitescentes, quin uerint inde extracti, non sitis haberent virium, ut alias particulas dis luerent, & ad desectionem sollicitarent; ideoque ignis apparere desierit DeIi isse autem igniculos aliquot deprehensum est, clim illico extractic Recipiente carbones , in aperto aere, varijs in locis denuo exardescere caeperunt ; quia, acte iam non attrahente, rellata est igniculis libertas sese agitandi, immue& exarsionem promouendi; frequenti enim eorum in filo ferreo circumrotatione quae idem prestat, quod sollium flatus 3 iterum
toti sunt accensi: in recipiente autem intra aerem rarum licet agutatione aniliae commoueretur vas , & carbones susque deque
cum ferrea spira pendula rotarentur, nil proderat ad suscitandum ignem, quia validior erat aeris rarefacti attractio ad educendos igniculos, quam eiusdem aeris occursus ad illos in prunas repeI-lendos. Non negarim tamen motum illum conserre aliquid potuisse, ut aliquanto diutilis lucerent, qui citra illam rotationem, aere tantummodo exsu ente igniculos , fortasse fuissent citius e tincti; nam in vase pronus quiescente , nec rarefacto aere tu, antlia exhauriente, ijdem carbones accensi post quatuor minuta extincti sunt aere vi admissi caloris se expandem,atque igniculorumin ca
Mauri Mihi certe non alia probabilior huiusmodi esse umcausa occurrit. Nam cum eadem serrea spirae vivis carbonibus aequaliter repleta penderet immota in conelaui, obseruatum est in summitate & lateribus carbonum primo ignem defecisse , interius vero , & versusimum ultra semihoram: apparuisse , magna carbonum , praecipuo sundo propiorum, parte in cinerem conuersa antequamignis exti eretur. Hinc patere videtur in aere libero atqucimmo eatenus prunas extingui , quatenus. igniculi expiratu, nec ad interiores: carbonis partes se insinuant, udeor sionem promoueant et ideo ad. latera , dein summis. carbonibus.