장음표시 사용
281쪽
exania longe dilatius durat, quia ex liis prunis expirantes igniculi in alias prunas incureunt, & secto quasi commercio igniculorum se
vicissim extimulant ad exardescendum ; ac propterea absumpto . humore soluitur non exigua huiusmodi carbonum pars in cineres, qui demum carbonem circumuestientes prohibent igniculorum commercium, &consequitur eXtinctio, quin ad illam aer qui j quam notabiliter conferat; nam licet aer ex proximo igne inc testens rarefiat, tam multum acris circumquaque suppetit --aj quem a volantes igniculi perrepant,ivi nulla conspicua rarefa-
dio aut constipatio contingat. In vase igitur clauso, ubi citiusi extinguitur ignis, quam in acre libero, vel agitati igniculi impei diuntur , ne partim expirare valeant , partim intra corporisi accensi particulas agitari ; & tunc suocatione perit r.vel, ita per vim educuntur ex corpore , ut nequeant sese agitando i permeare alias particulas, atque exarsionem promouere; ut a
i cidit exhausto per vim ope antliae aere in Machina die
Grad. Videntur haec satis apte.conuenienterque dicta , dei Phaenomenis congruentia; sed non pauci, quos sua trahit voluptas in philosophando , hanc corporum contiguorum re , onern respuunt , solam impulsionem admittunt , atque a&
ri Virtutem quidem se dilatandi , non vero se contrahendi,
Maur. Adueritis hos uniuersim pugnare, non est huius Iocirlonge nimis proueheremur ab instituto. Coeterlim, si admitti- mus a progrediente corpore corpus non sponte recedens impelli, quia, cum Vniuersitatis ordo postulet, ne se corpora inuicem Penetrent, atque in unum idemque spatium confluant, sed suo quaeque loco, quoad eius fieri poterit, disponantur, hanc esse corporum naturam , qua corpora sunt, & molem habent , ut se loco vicissim extrudant, omnes concedunt; quare pariter a m cedente corpore non trahatur proximum corpus, nisi sponte sua subsequatur nam eiusdem Vniuersitatis concinnitati conuenit membra nodesse temere diuulsa; diuellerentur autem , si corpus ex alio in alium locum migrans relinqueret spatium inane. Haec vero inanitas contingere nequiret, esu vel corpus , quod move tur, in eundem cum proximo corpore locum penetraret, id quod omnium consensit Natura refugit; vel obuium corpus compri s mer
282쪽
meretur; nimia autem plurimorum corporum violenta compremfieret, cum tam multa corpora in omnem plagam moueantur: idouod longe maioremperturbationem inueheret , & motibus o sisteret magis, quam si trahatur, aut distrahatur corpus prox, mutnusque eo, dum aliud succedere Valeat. Quapropter si Natura a corporum penetratione , hoc est aNimisPleno, abhorret, idemque a corpore corpusimpellitur, si opus fuerit , quidni & V, cuum re*uat , atque , si itidem opus fuerit, corpus a corpore trahatur Z Porro an satis fuerit corporum quas in orbem redeum lium Circumpulso ad amoliendum Vacui periculum, atque ad
excludendam omnem tractionis aut distractionis necessitatem , modo ne disputemus ; alio enim auocaremur per multa vagantes
Quid vero aeri peculiarest praeter reIiqua Elasmata, quibus facultas elastica tribuens vim se restituendi in naturalem partium positionem, non solumissa explicat, si comprimantur, sed etiam contrahit, si distrahantur, hoc validioribus argumentis probam dum potius esset, quamsmpliciter asserendum . Nisi sereth p.
tent acrem nullo raritatis termino naturaliter coerceri, sed posse, limo a postulare, si semper aliquam patitur compressionem semper magis & magis rarescere . At sicuti coetefis corporibus certiam raritatis , seu eXtensionis modum Natura constituit , aequum est easdem leges aerem subire; Si igitur praeter naturam distractus aer dilataretur , nonne, cessante extrinseca vi , se ad naturalem statum contraheret 8 .apropter, ne ad aliena digrediamur, statuamus aerem in Recipiente relictum post exhaustam illius partem factum praeter Naturam rarum conari se aIiquat
nus Testituere distrahendo alia corpuscula , si qua proxime adlia, reant, quae attrahi atque distrahi patiantur; prout de Bam ct carbonum igniculis dicebamus. Dand. Coli rent haec cumriperimentis aet&h; cum enim iaccensus funis, quoignis bombardarumsomiti adhibetur, min, mo humano digito crassitudine aequalis immissus fuisset in Recipiens , Vniuersum Vas occupauit fumus, qui agitatione aniliae paulatim simul cum aere exhaustus est e Cum primium exerem coepit antlia , funis perfectὸ aerendi Udebatur, fra vero m ps magisque obscurὸ ardere coepit, etiamsi is Ereonioque celerirere a is vas miniss/opaeum, bomprimenti materia maget iidepletum redderetur et ignis lamen in fine lenia rant
283쪽
De Ignis extinctione. Grais. Vt autem de extincto igne constaret, obscurato cuia . ne minima quidem scintillula apparuit, & adhibita lucerna neque tantillum fumi emanantis ostendit. Quare post agitatam ashuc sexies aut septies antliam, reuoluta epistomij claue admissus est aer; & ecce extinctus reuixit isnis tum luce sua , tuinium rum copia se prodens ia Verum: agitata denuo anilia per octauam se e horae partem, ita evanuerat ignis, ut admissus iterum aer nihil proficeret ad eum exsuscitandum Q Porro cum idem experimentum nqniam in amplo illo Recipiente, sed ia multo minoitu se non nisi a unciarum aquae capaci , institueretur , nunquam fieri potuit, ut prius obstruerentur operculi rimae, quam ionis plimmo sumo oppressus omnino apparere desineret: propter; , licet extinctus videretur , demum. tentatum est, an occluso v se, statimque agitat1 bis. terue milia , ac per reseratum epist mrum admisso aere reuiuisceret & plane reuixit, nam aeret mi gna irruens , quase per follem traiinus, cineres ad rentes disper-At , ignemque penὸ extinctum redintegrauit; idque eo sabat quod finis , qui priὰs fumare desierat , fumos de nouo emist ret . Hac ratione accenso fune in Recipiente iam clause , statim agitari coepit arithia sed adre illicὸ exsucto, funis fumare protinus
Grad. Haec utique ex dictis sanam, neque' violentam habent explicationem. Fumo vas peruagante comprimuntur igniculi in accensa sine dissoluti, ne agitentur , & quidem citilis in minori vasequam in maiori , quia minor aeris mensura magis constipatur ab eadem fumorum copia: ideo citius appareredesinit igitis. In magno Recipiente cum primi exercetur.antlia, Videtur fimis Persecte accendi, quia exhausta aeris α sumi parte , minuitur compressio, quae ignem opprimesbair sed iterum. ac tertio & s pius exhausto aere, qui reliquus est praeter naturam rarus, conatur se contrahere , & igniculos attrahens eorum agitationemi
pedit, ne funis particulas adoriantur, ac porro dissoluant riaci eo sensim languestiti ardor, & demum nulla existente epiculo rum agitatione , neque apparet scintilla, neque sumus expirat. Sinunus. diumetur Uilia, exhauriuntur ex fime omnes igniculi liaberi, acisoluti vinculo cum reliquis partibus, neque ullus sup xvi, qui admus' aere, atque cellante omni attractione aut co S a pres-
284쪽
pressione, agitari valeat: At si admittatur aer paulo postquam desierit imis apparere, non pauci igniculi adhuc in interioribus
funis partζbus latitantes &soluti, sed hactenus violenta aeris a tractione compediti , hac cessante libere a tantur, particulassicisedissolui paratas adoriuntur, ac soluunt in fumum, ignemque exsuscitant, dimatis ab aEre ingrediente ac commoto cineribus; aequhenim velociter ingreditur aer, siue ab extrinseco aei e compresso intrudatur, dum se dilatat ingrediens in locum, ubi aerminlis compressus existit, siue ab interno aere raro attrahatur. Cessat tamen illico fumus, si statim exhauriatur aer, quia pauci illi igniculi excitati, protinus in diuersa abripiuntur ab aere rare- Dand. Huic aeris rari attractione fauebi ne Experimentum I Qquod in fine antecedentis differtationis attulit In Recipiente 1 ciuissest breuis stlopus ita aptatus , ut post exhaustum aerem, dimisso ferreo elatere , silex magna vi, Vis 'let, percut et ch, Iubem: atque tot, tamque conspicuae scintillae excussae 1unt, ac
in libero aere prodijssent, Tum inditus est selopi excipulo pyrius
puluis, ut de eius Vcensione in vase clauso , atque acre, qu ad eius fieri potuit, exhausto , aliquid constaret. Vertim quia prilis excutiebatur puluis, quam eum scintilla aliqua corriperet,
semel tantum accensus est: visus est autem in maiores expandi
flammas, quismsi in aperto aere displo us esset , atque more o-EDDδ- afoenit. Extincta flamma Reeipiens oscurari injumes fumo, visi bis illae liberὸ se mouere, e quasiυndularemM-batur, atque aere per Epictomium intromisso, celerius mult) quam
Mauri Rem puto non potuissealiter contingere. Siquidem aer per vim rarus pulueri pyriose in flammas expandenti libens Iocum concessit, sequecontrahens dc fortasse etiam Indequaque adi trahens flammam γ iuuit expansionem illam maiorem, quam non permisissetapertus aer. Fumum autem Nitro-sulphureum ruberis
atque solutis igniculi; foetum agitari oportebat ; sed, ae nimis raro se contrahere nitente, ac trahente, fluctuare cogebatur
tantisper, dum admisso per epistomium nou aere cessiret lucta ;cum aer in statum naturalem facile se restituens sineret fumum luos motus agere; qui propterea, iam non attractus, celeri ius δρ liberius circumagebat - α
285쪽
Crad. Ex hisce Mylaeis Experimentis non incongrue arguimus
ab aere raresacto & attrahente, aut constipato ct comprimente extingui ignem, siue perreptaret in carbonibus,sive ex facibus aut lucernis in flammam exiliret; aer stilicet tam aduersiis prunas quam aduersus flammam exerceteamdem vim Elasticam aut se e plicandi, aut se contrahendi. At vero, si aer agitetur, non aeque cum prunis atque rum flamma pugnat ; hanc enim saepe extingui t, illas acrius incendi Sic noctu urbem obambulantes vento flante cogimur Vulcanum incornu inclusum gerere, ut ille aiebat, ne disijciatur, laternis, inquam, viii Sin autem in prunarum congeriem incidat ventus, ex illis flammam exsuscitat. Mihi se ne non semel contigit imprudenti candelam ex improuia aura vehementiore extingui, cum per Obscura cubicula pergerem, atque ellychnium adhuc ardens insufflando recuperare amissam flammam . Hoccine mirai etur Satyrus, qui stupebat oris halitu Egidas manus calefieri, &eiusdem oris flatu calens pulmentum restiger ri 3 Nam & eiusdem oris flatus accensam candelam extinguit, atque extinctam irerum accendit. Mauri Res haec tam obuia & vulgaris uno flatu dissipat toties decantatam, quam non pauci ad nauseam usque inculcant, Ignis nouam formam substantialem, quotiescunque incidit Mutationis mentio. Eadem est candela cum eodem ardente ellychnio flammam edense insufflas, flamma perit: iterum insumas, flamma reuiuiscit: ortus & interitos eadem est causa , scilicet idem si tus, eaedem dispositiones, idem subiectum quod flamma priu turi, & flammam recipit . Metaphysicis igitur rationibus valere iussis, clim res Physice agitur, attendenda est flamin e natura; haec enim non est in pruna aut in ellychnio, sed circa ellychnium aut carbonem, ex quo consertim erumpunt dis Iutae particulis, quibus constabat pinguis materia semitem igni subministrans . andiu intra ellychnium aut cassionem agitantur particular. quamuis di lutae, nondum est flamma; sed flammae notionem habet vapor ille accensus, qui emanat: perinde fere atque si te in alicubi esset plurimo quidem humore reserta, sed aqua non m naret , .sens non ςsset; scrobi; ulo autem excavato, aut ducto sulco aut humore escente, si aqua fluat, iam fontis nomen 8 rationem obtinet. Hinc ut flatu extinmturflamma, adeo vam
sidum esse nex spiritum, cuius impuniri propine
286쪽
uniuersum vaporein flammeum diuellat ab ellychnio : nati si exilis ac languidior sit flatus , inclinatur quidem flamma, sed non dis itur. Videmus autem ex maiore ellychnio imbuto materia inflammabili maiorem prodire flammam, nec posse extingui, nisi alidiore aeris impulsu; quotus enim quisque est,qui facem ex quatuorcrassioribus candelis conflatam uno oris flatu , perinde atque
i Grad. An ideo, quia tam multi igniculi, collatis viribus, adeo valido impetuerumpunt, ut flatus impulsum eluctentur sic exilis rivuli decurrentis motum facile tenui obiecto aggerulo insectinius, aut etiam sistimus; sed amplo canali torrentis instar menti moles opponenda est, ut aliorsum dirigatur: Nam crassioris facis accens, flammam, quasi torrentem plurimorum igniculorum secum rapientem aqueas, & terreas, atque salis fixi particulas, concibpio ; ac proinde vehementi opus est impetu, quo aer propellatur, ut iurium celerrime ascendentis flammae impetum retundat, & alio desectat, multo magis ut eam dissipet . Danae Hoc quidem verum esse non dissiteor; sed aliud aliquid praeterea addendum videtur : etenim flamma, quae ellychnium ambit, fugiens sortasse nil iuuat consequentis flammae eruptionem, 'nisi ab illa abeunte educi attractos, iam in ellychnio distatutos, igniculos dicamus, quemadmodum ex longiore siphonis crure dilabenti aquae vim attrahendi aquam ex breuiori crure tribuendam opinamur communiter. At si, cum primum accensa est candela,
agitati ac dissoluti ignicuIi, quin ab alio quopiam educe tur, eruperunt ex ellychnio in flammam; quare disiectam sammam non consequitur alia Lamma , exilientibus igniculis iam in eblychnio agitatis Z Vtique exhaustum sontis labrum mox iterum aqua replet ex eodem capite manans r quid ni similiter flammae accidat 3. Maur. Non omnem sammam satu extingui maniselfium est , .cum saepe incendia ampliorem edant stragem delatis ab urgente vento Hammis ad nouam materiam corripiendam, quin exard scere desinat ea , quae iam insammabatur: Sed de candela aut lacerna est nobis sermo. Quoniam vero dubitare visus es,Dandinle,Vtrum p cedentissammae eruptio aliquid conserat ad proximEsub uentem fiammam, unum rogo; Quid caula est,quia lucernae mmma, quieto acie, in apicem favigiata ascendit t
287쪽
Dand. Cum primiim ellycramj pars extrema concipi ionem non illicosastigiata flamma ascenait, quemadmodum . cum ianiellychnij longitudo notabilis ardet : immo obseruaui , siccetera
sint paria, magis acutam in cuspidem desinere flammam, quan do longior est, & ex maiore ellychnij parte exit. Ellychnium alii. tem tres in partes distinguo, summam, mediam, imam. Summa pam prior accenditur, &ex illa serpit ignis ad mediam, a me dia adimam, cui proximum est oleum, aut cera , aut alia pinguedo , quae vi caloris liquescit, & etlychnium imbuit succedens in Iocum auolantium particularum. Ex summo igitur ex clinio erumpens samma prior sursum sertur, actemque diuidit; subsequitur autem ex media parte ad latera potissimlim exiliensa census vapor, quem in acre ascendentem praeuenit samma per ellychnium propulsa ex ipsius ellychnij summitate emanans , isque ille insinuat in locum aeris diuisum: demum ex imo ellychnio ad latera exiliunt igniculi, qui ascendentes incurruntini miculos magna vi erumpentes ex medio, a quibus, utpote validioribus, illi propelluntur aliquantulum, ideoque famina dilaatatur potissimum ad mediam ellychnij partem . Coeterlan, quia non sola lucernae famma, verum alia quaelibet aliquandiu duurans, in apicem desinit, id uniuersim euenire existimo, quia non omnes particulae, in quas dissoluitur materia insammata , aequa mobilitate arditae sunt, sed velociores p currunt, & viam subsequentibus aperiunt, quippe quae validius aciem diuidunt; idebcuneata ascendit flamma validioribus igniculis praecurrentibus tqui quoniam non semper aequali mensura exiliunt, idcirco modo
estius assurgit Ramma, mod5breuioribus terminis coercetur. E rum autem, quae vesco sere impetu exardescunt, vi pyrius puruuis, flamma non acuminata apparet, sed conglobata . Sic aliqui subtilissimum Succini pulverem versus Iampadem exsussant , ut insammatus. magnum excitest ignem , sed nihil comburentem. Similes sammarum globos exhibet pix Graeca ad pollinis tenuitatern contrita, si aduersus ardentis lacis flammam proijdiatur. Mauri Cum igniculi eximo Hlychnio prodeuntes, dum ascen dunt, incurrant in alios ex medio erumpentes , fieri nequit , quin horum eruptio aliquantulum retardetur , ac proinde magis
288쪽
moueant; quae proptereae etiam magis conantes sursum in ipse ellychnio propellant flammam ex summitate manantem . Quaresamma licet fugiens, dum ambit lacernae ellychnium, nonnihil conferre videtur ad consequentem flammam , quatenus igniculos aliquos exilire paratos adhuc intra et lychnium detinet, ubi agitati particulas reliquas magis attenuant, ut deinde facilius
erumpant. Hinc satis patere videtur, cur natu extinguatur ii cel pa , aut etiam veloci motu m nus acrem in Lueemam impellentis: aer scilicet tanto impetu commouetur , ut impellat aporem illum accensum, & ab ellyc linio prorsus abstractum dis spei, atque Una extrudat ex Ullychnio non exiguam solutorum igniculorum partem, quibus absentibus reliquae in ellychnio particulae sulphureae nequeunt ea vehementia consertim erumpere , quae ad constituendam flammam requiritur. Maior autem saxut extinguatur , non satis est aut oris flatu , aut palmae explicatae motu , aerem impellere , sed opus est vento , qui multum acrem valide urgens secum rapiat cum flamma & igniculos , qui nouam flammam excitare possent additi reliquis permanem
Grad. Illae igitur faces vento extingui non poterunt , quae ex materia constant adeo sulphureis particulis abundanti , VP., quam, uis aliquas venti impetus abstrahat, tot tamen adhuc in facis e
lychnio supersint agitatae & distatutae, quae nouam subinde mi mam excitare valeant. Aliqui ad sermanos faces ventis inextinguibiles, ellychnia primum Salenitro & aqua feruefieri, deinde exuticcata sulphure & aqua ardente infici cribunt. Gaudentius Merula lib. . de Mineri ex purissimi sulphuris puluere, & carror puri pondere candelam componi posse tradit, quam accensam nulla
auria etiam vehementissima extinguat; quibus. si addatur tantundem Camphorae , affirmat eam lucere etiam cadentibus imbribus.' Nosturnas faces, quae, Vento incassum Vrgente , luceant, communiter parari audiui ex Picis Graecae partibus. decem , Resinae ex pinu partibus quinque , Cerae partibus octo , Terebinthinae partibus tribus. EX quibus aperte constat adhiberi materiam sulphitreis particulis abun Luatem, cuiusmodi sunt bitumina, resinae, sulphur. Da d. Vt extinguantur accens candelae aut lucernari, perinde
est, si aura commota illas sumet,. atque si in aere quies ente illar
289쪽
eeseriter agitentur: ideo missiles ignes ne extinguantur in motu, similiter ex materia sulphurea aut bituminosa componi oportet. Flauius Vopiscus in Vita Aureliani recenset epistolam ab eodem ad Mucaporem missam, 'bi inter coeteros conatus contra Palmyram urbem, Ioes inquit, tormentis iaciuntur. De ignibus pariter in hostiles naues immissis memini me plura legisse apud Ioannem Schetarum de Militia Nauali lib. a. cap. 7. Hos vero ignes accensos fuisse ex materia bitu ininosa , argumento est,quod apud Persas , ut author est Ammianus Marcellinus , bitumine aut ii phthainun ebantur tela, quae in hostilia tecta eiaculantes mirum incendium suscitabant: & apud Zecuruas Indiae populos,ut scripsit
Aldrouand. de Miner. lib. 3. cap. I s. pag. 392. reperitur bitumen liquidum , quo telorum cuspides eae arundine paratorum liniunt; &accensa in hostes eiaculantur. Erat igitur eiusmodi flamma, quae
eκ ad xis occursu, licet retrorsum meteretur non tamen omniano impediri poterat , quin noua subinde exurgeret , ob mulutitudinem sulphurearum particularum ianisblutarum., quae exilire
roterant multa vi, nequicquam repugnante acre .
Mauri Hinc videtis, quare flatus ex pruna, aut ex ardente longiore ellychnio imitatur enim prunam excitet flammam λquia scilicet erumpentes langvidius sulphureas particulas. , quin lacum alias raperent, flatus ingerit in carbonem accensum sic videmus ex accensa carbonis particula igniculos serpere propulsos a flatu in reliquas particulas, adeo ut totus carbo hi Matur il Iarque coeteris iam intus tumultuantibus additae agitantur veli mentius, atque consertim erumpunt ι & quidem cum strepitu, flamnia nimirum.& sponte sua commota, & a flatu impulsa mouetur velocius, ac ala em findens sonum illum seu sibilum edit', quem etiam in fabrorum ustrinis obseruamus, immis&in candela post extinctam flammam , si quis ellychnium citius extinguere voluerit flatu exturbante igniculos, ne diutius perseverans exarsio. sumi foetorem excitet molestiorem; nam exturbati igniculi, licet in fl: mam non.abeant, velociori tamen motu aerem findunt, & strepitum edunt aliquanto maiorem eo, quem natus ipse efficit in cidens in corpus selidum, a quo diuiditur. Dand. Etiam, cum in aqua extinguitii accensus titio,aut se rum ignitum, exauditur stiritusigniculorum, qui per aquam cir Muncursantes, α ex ea molantes, illitis etiam particulas aliquas
290쪽
ut fumum dis oluunt, secumque rapiunt ascendentes: id quod mi illius manifestus, & aliquando etiam satis acer, calor confiimat. Quamquam non omnes erumpunt in funici, sed aliquos re . manere aquae commistos indicat aqua serraria fabrorum,'ua non inutiliter in morbis aliquibus outim assicientibus uti possumus ;*lios comprimit ipsa aqua extimos carbonis poros subiens, eosque coercens, ne amplius agitentur; adeoque cessat exarsio,& ignis e tinguitur. Irad. Videtur haec esse communis ratio extinguendi ignem G. siquid obstruat poros corporis exardescentis .: Bartholomaeus Anglicus de rerum proprietatibus lib. 16. cap. Io . haec scribit ; ZADAtes lapis es vitrei coloris , qui rasatus in collo valet contra ni
Galapam, Duuinem stringit , ct mentis alienationem repet tu , O, si tenetur ad lignum accensum , extinguitur flamma eius, ut dieit DR corides. Q siui non semel, virum ex L ioscoride aliquid deprehendere possem , quo mihi innotesceret ratio exitiuguendi flammam ligni accensi, admoto huiusmodi lapide ι sed nihil inveni: quapropter, ne continuo inter sabulas hoc reij rem, illud unum potui suspicari, quod vi caloris ex accenso ib no prodeuntis, ex hoc lapide erumperent halitus crassiores de hyptici, quibus ligni meatus obstruerentur, & igniculi constip xentur, atque idcirco flamma cessaret: Nam si glaciem signo in flammato admouerem, nullus dubitat, quin solutae glaciei particulae ligni poros subirent, & flammam extinguerent et Quidni igitur ex lapide illo aut humor aliquis exsudet, aut expiret halitus igniculos exilire conantes compescens Sic mihi vides,ar aliquatenus satisfacere. Sed ubi tentaui explicare, qui fieri posset, ut cum veritate cohaererent, quae Κ August. lib. 2 L de Ciu.Dei cap. I. refert de fonte in Epiro de quo, nisi me fallit memoria, scripsit
Mela lib. 2. in quo μυ, is in raeteris , extinguuntur accensae, sed, non ut in caeteris , auenduntur extinctae , mihi, fateor, liprebat aqua: Si enim sons ille tot scatebat igniculis, qui ellychnium penetrantes valerent extinctam facem accendere', nonne ijdem. poterant ac censae ardorem promouere Subijt animum albquando suspicari, an sorte adeo frigidus esset sons ille , ut in face extineta coacti propter antiperistasim in unum igniculi ita sese---
hementer agitarent, yt demum 4n flammam erumperent quo
eodem frigore e contrario accense facis igniculi iam soluti & exi