장음표시 사용
371쪽
Id quod confirmaturus ait, Hoc etiam inprimis specimen verum esse videtur, Quam celeri motu rerum simulacra serantur;
Quod simul ac primum sub diuo splendor aquai
Ponitur, extemplo, coelo stellante, serena Sydera respondent in aqua stellantia mundi. Iam ne vides igitur, quam puncto tempore imago AEtheris ex oris ad terrarum accidat oras λQuamuis, inquam, maximam luci celeritatem tribuamus, fieri tamen non potest, quin aliqua temporis diuidui mensura motus huiusmodi definiatur. Hinc dubitandi ansam arripiunt non pauci, an Meridianum circulum iam p tergressa sit stella , quo nam mento , nobis videtur circuli illius orbitam attingere; cum enim sydera motu perpetuo, nec interrupto cieantur , eoque , supra quam intelligentia comprehendi valeat, velocissimo, cum primum radius ex Meridiano emissus in oculos aspicientis incurrit , iam stella su' motu inde discessit; adeoque nunquam esset, ubi ain pareret iuxta radij immissi directionem: quemadmodum fere Sol , cum iam occiderit , adhuc supra Horizontem apparet, ob radios refractos ab humida Atmosphaera, quorum directio speciem Solis in oculo ericit.
nd. Audiui & ego non semel haec eadem obiistentes ; sed mihi visa sunt leuioris momenti, quod quidem pertinet ad sydera';
haec scilicet perpetua luce fulgent, nec minus secum deserre suos radios censenda videbantur , ac magnes suas magneticas expirationes, aut potitis, ut crassius loquar, histrix sua spicula. Nam si tellus alio abstraheretur, nonne facile con deremus cum ea pariter Atmosph ram transserti Z Quidni igitur similiter sydus ruos secum radios dAerat λ qui quem modum ad tellurem pertire ut antequam sydus oriretur, aut in illud oculi acies diriger tur, ita nullo alio motu praeter stellae motum indigent , ut abeatantes ad oculum veniant, aut supra Horizontem appareant. Lucretiani argumenti infirmitas deprehenditur ; qui enim radius terram at tingens non reflectebatur ad oculum, ut in illo sy- imago efformaretur, apposito vase aqua pleno humor radium reflectit, quin tunc primum ex ipso summo aethere idem rudius descendat. Quod vero de stellis dici potest , non alienum esta reliquis corporibus, quorum splendor dudum lucet: dubitari,
372쪽
visummum, posset de luce, cum primum emicat, ut cum scintillae ex silice excutiuntur, aut lignum inflammatur, aut potius cum bombarda procul posita exploditur , seu fulgur in nube a cendioer, an sit mora aliqua notabilis , antequam ab igne load intuentium oculos perueniat. Versim siue quis asserat, siue quis neget, neuter solido argumento, ut equidem arbitror, persuadere poterit . .
Grad. Nihil hac in quaestione statui posse videtur , nisi inter
disputantes conueniat, qua ratione contingat, corpus lucidum procul positum ita suos radios evibrare, ut oculum feriant. Non raro siquidem accidit, ut viatori intempesta nocte per auia & d uia erranti lucernae fulgor ex rusticana casa appareat, ad quam iter dirioens non nisi post ali earum horarum viam perueniat. Ex tenui illa lucernae flammula tantam splendidarum particularum vim effluere , quibus uniuersa sphaera ex quocunque scilicet eius ii teritalli puncto in orbem videri potest lux obiecta compleatur , quamuis a centro ad orbitam plura milliaria numerentur, asserere non auderem , quia quasi quiddam incredibile a me dici putarem, meque dicentem vobis quidem pro vestra humanitate conniventibus fortasse non pauci sibilis exciperent. Quamuis enim in nantem ex rosa odorem in minutissimas particulas diuidi, atque per uniuersum conclaue ita dispergi concedam, ut eo alij recreentia, alij molestia assciantur; non eandem tamen esse lucis rationem ii telligo, quae a vento non dissipatur, aut alio desertur, quemadmodum odor ; dissiparetur autem lux & transferretur, si quid es set adii immistum ; ut scintillis & flammae accidit. Similiter aliam
esse video caloris ex prunarum aceruo erumpentis, atque lucis ex eodem prodeuntis naturam; nam si vel tenui cineris integumento obducantur prunae, nulla lux apparet, calor tamen percipitur ;contra vero per interiectum vitrum musculum , aut per aquam
puram vitreo vasi inclusam, illico lux videtur, at non item traij-citur calor. Quapropter si lux, qua lux est, propagaretur expirationibus a lucido corpore prodeuntibus , hae multo facilius per ampliores, quam per tenuiores interteiricorporis meatus progre derentur a adeoque lux mrmeam Vitream lamnam,utique prae cis neribus aisori particularum compactione densam, etiam per cin res erumperet, seque videndam prie ret, scuticalidiignicilli BN cilius permeantcorpus rarum quam densum: neque enim rara α
373쪽
perjicua laut densa&opaca, reciprocantur, ita Vt quaecunque perspicua sint pariter rara, & opacitas cum densitate perpetuo coniungatur: raritas siquidem ex meatuum amplitudine, perspiricuitas ex diredia eorundem meatuum positione modum accipere videtur. Me igitur non improbabili coniectitra duci existimo ad omnandum procul positam lucernae flammulam videri, quin particulae ullae inde abstractar ad aspicientis oculum veniant. Id quod de li- nis putridis noctu lucentibus potissimum dixerim; neque enim mi-i persuadeo tantam igniculorum lucidorum copiam a ligno putriado emitti continenter posse. Scio a plerisque, qui se Peripatetic
rum sectam atque institutionem prosequi profitentur, excogitatas esse Opticas Species quasdam,quas Intentionales vocant,ex genere malitatum,quarum nulla prorsus sit natura,cum inter mera Accidentia recenseantur: Sed si rem demum physice explicare aggre diantur, in eas delabuntur dissicultates, quibus non se adi umfeliciter expediant, ut sibi coeterisque plene satismiant , atque nec experimentis, nec Aristoteli resagentur. Quς enim ex Arist tele corporum perspicuitatem constituente in directa meatuum positione nuper asserebas , Mauro ne , quae de radiis
reflexis Catoptrica , quς de res actis Dioptrica , disputat , cum huiusmodi speciebus, quae sint mera Accidentia,
nec de corpore in corpus migrantia, aegre cohaerent, neque perhasilla satis dilucide exponuntur. Idcirco fortasse non temere d cebar aliquando ad suspicandum quandam esse luci cumsono sim, litudinem, . adeo ut, quemadmodum cositi corpora interiectum aerem conterunt, & ex eius motu subinde consequens aer crispatur, donec aurem verberans in ea ericiat sensum, ita pariter luxipsa Iucido corpori insidens suo motu ciearin , impellatque aethereas particulas aeri immistas, quae oculum serientes alpectum excitent . Hinc non inepte Cicero de Natura. Ipse a re nobiscum uidet, nobiscum audit, nobiscum sonat. Mauri Quicunque sententiae huius tuae atque opinionis. Vola rit esse particeps,facillime declarabit, minimo momento etiam. longe positam lucem. apparere: nam cum interiectum corpuS ρομ cuum sit, in meatibus sibi directe irespondentibus aethereae particulae tremae cum primis per interme dias quamuis nullo nexu inuicem copulentur inter se quam api tissime cohaerent , admori sibi prorumam particulam impellen s, eodem temporis puncto
374쪽
reliquas omnes secundiim eandem rorum lineam propellat non mirunae, quam si ossis longissimam ac rigidam hastam impelleret i, id
quod utique neret uno eodemque momento. Quoniam vero etiam
oculus aethereis huiusmodi particulis plenos habet meatus, hae ab externis particulis impulsum recipiunt usque eo', dum extremae particulae aethereae oculi fundo proximae nerueas Retinae fibrillas s fant: pro Retinae autem parte, quς assicitur, figura flammet aut alterius corporis lucidi ibi pieta intelligitur, quae demum evanescite ante particularum aetherearum impulsu . Sic etiam aer at seni implens ab externi aeristimpulsu impetum recipit , Gmilibusque vibrationibus mouetur , & auditus organum percellit. Danae Haec satis commode dicta videntur; nam tenebrosum fieri aerem inconclaui prius illustrato, si fenestrae occludantur, a que ijs reseratis iterum momento illustrari, ideo necesse est, quia
aethere e particulae a Sole commotae in acte externo, impellere nequeunt aethereas particulas in conclaui , cum illae ab his dirimam tur interiecto corpore, cuius meatus non sunt in directum positi; illo autem sublato, iterum communicatur impulsus. Sic per parietis soramen audimus loquentem in proxima platea, obstructo foramine nihil audimus, quia aeris motus interrumpitur. Fortassis etiam Lapidem noniensem rite praeparatumidia ex Sole i cem concipere , dc aliquandiu seruare quis dixerit, quia aethereaea particulae a Sole commotς excitant ad motum lucis proprium salinas ipsius lapidis particulas, quς tandiu luceant, quandiu impulsum valide a Sole per aethereas particulas impressum retinent nam & aerea, aut argentea regula suspensa , si valide percutiatur, valde diu sonum edit, & longum habet tinnitum, quem maxime quisque peruipere potest, si ex auribus fidiculae neruo suspensa pendeat regula . Alia huiusmodi non pauca lacilem habent soluti nem , & physice e sicantur. Duo tamen potissimiim explica ticis egent: primum videlicet, quinam sit motus lucis impellentis aethereas particulas corpori perspicuo immutas : alterum est, gnam figura aethereis particulis tribuenda sit.
Mauri Ascendentem accensae ex puro oleo lucenis flammulam
in quatuor partes intelligentia distinguiter tum inter oculum de lucemam sed procul ab oculo interiecta tabella occultet tressi premastaminaepartes, suumque infimam conspicuam relinquat hanc
375쪽
hanc primum ex ellychnio erumpentem tenuiter lucidam, ac suis caeruleam videbitis, ct aliquo mi o perspicuam. Paululum eleuata tabella detegat etiam proximam secundam partem, quς aliquant lucidior apparebit , & nihil habere perspicuitatis. deprehendetur . Tertia pars omnium lucidissima conspicietur Pr &Quarta iuxta apicem erit valde diminuta lumine, immo aliquando in. rubrum ac sub curum mucronem exacuetur. Vtique ijdem sunt ex ellyclitnio prosilientes igniculi, qui per uniuersum flammae tractum fluunt, ct rupra flammam inconspicui vagantur. Qiine igitur primum mi nore lucc, micant, deinde auctiore, postmodum clarissimae, iterum remissiore, demum nulla Z Praeterea cur accense candelae spotissimum sebaceae ellychnium emunctorio praecidi iubemus, ut lucidiore flamma fruamur t His extraommmcontrouersiam positis, utpote manifestis , sic liceat ratiocinari. Cuni in lucerna flamin
apex prae coeteris eiusdem flanum pQtibus inserioribuspius habeae caloris facilius quippe & cititis admotum semitem accendit mi,
nus tamen lucis, hinc non obscurum argumentum possumus ducere ad ostendendum aliunii esse i dem igniculis motum t luceant, alium, ut calefaciant; eos enim lucere videt oculus absente .ut manum non cali faciunt nisi praesentes, inquam se insinuant . Quando oleum integrum est coeteris, que comburunturi, dc
lucent, seruata analogia simili: a dicta intelligantur)illiusque o
nes particulae adhuc rite compacti; ac coagmentatae , ut olei spinciem exhibeant, nihil lucis iniicare videmus di ingenita; tamen 'habet aliquas particulas quae nisi a coeteris cohiberentur, eo in tu se ipsae agitarent, quo opus est, ut luceant. Hoc oleo peculiare
es, ait Plutarchus lib de primo frigido: quod splendorem per bicuitatem in fundo aquae praesar, aere humorem Hobante , non enim dumtaxat Iuperficie νs, qui noctu spongias captant zsed etiam urinando eas in profundo maris confectantibus.ex ore es satum lumen praebet. Qua de re nihil dubitans S. Ambrosius lib. I. Hexaem.cap.9. Qid miramur, unquit,si Deus locutu/ s lucem , caliganti mundo lumen emicuit; quando, si quis inter aquas mersus oleum ore emiserit , clariora faciat ea , que profundi teSebantur occultis ὶ Quam ergo in splandorem procliues sunt. particulς , quibus satis est oris humani calor, ut se aliquam in libertatem vel dicent ad lucendum Z quamuis idem calor non sufficiat saltem tam
breui tempore adolei temperationem prorsus dis luendam; , ita
376쪽
vim sui xinresoluatur; ardorenim igniculorum dispationem empori incenso ime tat , at non item lux , qua lux est ;. ut es
seruare est in ligno querno putrido, cuius frustulum citra accensi .
nem diu hicet cum tameit aequale lim sani integrii stustum in
cineres breui abiret, si4nflammaretur. Quinimmo, igniculos s Iutos, de in plenam libertatem vindicatos non lucere palam est , quandoquidem neque igniculis supra flammae apicem Ulus est subgor, quamuis urendi facultate polleant, . & chartamautlinteum et ccendant, neque qui ex candela ad flammς latera, aut ex pr nis erumpur i, conspiciuntur', licet, proximam nimum calefaciant. Lucent itaque igniculi nec plane ligati, ut in oleo adhuc te ro, . aut in ligno sano, nec omnino s luti, ut extra flammae speciem, aut ab ardentibus prunis separati. . Reliquum igitur est , ut moueantunquasi fugam, uniantes , . sed retenti et quem au landi conatumsaeptiis iterantes , sed prohibiti, mouentur motu quodam diastoles & systoles, seu porrectionis & subinde coni ionis. Hinc eX huiusmodi porrectionum amplitus ne,& crebritate, iuxtat etesiationem , oriri videtur splendoris claritas & effic
Grad . ii tame confirmas quae innuebam de luminias cum Mario similitudine: quemadmodum enim corpora percussa, grauiterautacute sonant pro vibrationum raritate aut stequentia, remisse vero audiniense pro earundem Vibrationum paruitate aut amplis tudine, prout validioreaurinfirmiore impetu moventur; ita pariter videtur fulgoris maior quidem claritas pendere ex illarum porrectionum crebritate, escacitas vero ex earum amplitudine . Ideo, si satis mentem tuam assequor , flammae basis in lucerna
languidius fulget , quia pluribus igniculis a uc aliarum parti
cularum carcere conelusis, pauci soluti languidius&. tardius egres- sum moliuntur, necaded frequenter , tantoque. impulsu , se explicant, ac postmodum; quando distractis amplius particulis,pa lo plures igniculi in secunda flammae Rirto liberius m ueri incipiunt. Vbi vero ex maiore igniculorum conatu & agitatione , in tertia flammae parte, facta fuerit adhuc. maior particularum dis-klutio, ita tamen , ut nondum illi turmatim erumpere valeant, tunc creberrima est vibratio, ade'que lux clarissima apparet di quae deinde in suprema parte languescit , pluribus igniculis auola bus & reliquis mitius rariaeque micautibus; qui demum omni vim culo,
377쪽
De Luce Ignis. 36 rado, ' detineantur, seluti, sint inconspiciu , cum deserit motus illa porrectionis di sentractionis, quo crebris impulsioni
bus urgeant atque simillent aethereas particulas oculum ferie res. Ideo autem emunctorio candelar vllychnium castiore opor
tet, ut clarior flammaduceat, quia illud interiectum impedit, ne igniculi xceleri atque aiberius agitentur in tertia illa flammae Dand. Haec eadem sessi atque luminis analogia videtur expli care, quare pro distantia ahorpore lucido extenuetur lumen, de languidius aspectum seriat, scut senus procul excitatus remissorvenit ad auditum ; quemadmodatin amplissimi lacus aqua stagnans , iniecto scrupulo , crispatur in circulos, qui tamen qud ampliorem in orbitam exisicantur, eo minus assurgunt, & tar dilismoueri videtur aqua. Quamquam non eadem pmrsus sit camia, cur sonus sensim remittatur, di aqua depressitis Hispetur aeterquamquod haec per circulos 'explicatur, ille per sphaera quaquauerius 'propagatur : id quod lumini quoque contiisit, . Concipio autem corpus sua fulgensluce, quasi nucleum in spha raex hacile mobilibus particulis coagmentata ; qui nucleus sic Ierrimo motu intumescat, ori Scis iustantes sphans particu las propellit. Sed, quia impetus insures particulas distributus, minor est in singulis, 'uam sisqualis i eius inter pauciores par ticulas divideretur, sphaira autem in maioribus acentrointeruallis plures partes complossiiux , quam prope centrum . 4dcirco quae remotae iunt ab illo nucleo particulae, remissiorem impulsu ii recipiunt. Lucidoautem corpore se contrahente, & iterum miscante crebris vibrationibus, extremae iiij particuis iterum seriunt sphaeri orbitam, aut saltemoculum ibi constitutum n Oileuiter
re olux apparet languida V in s prinus admitteret percus
sionemvalidius impulsarum particularum, etiam acrioris lucis speciem fisciperet . Nemo tamen ex huiusmodi reciproca porrectione di e tractione time' alternas lucis ac tenebrarum vices ,
sicut neque voeis de silentij -issitudo ab aure respitur, quani. uis ex corporis sonantis tremore aere inauremim latur persupces; ita enim prorame accidunt percus -- p tamque alte in subinde consequitur,vinihil dictaievisa -- γ
378쪽
tamen ex quocunque interuallo: quiademum ita tenuis est impia ius, si nullum in oculo sensum ericiat . Neque mirum , si M. cerna remotissima videri nequeat, cum dc aliquae sint stellae, qua
tum directi radii adeo sunt imbecilli , ut aspectum non m Mant, nisi telescopii ope plures excipiantur, qui coniuncti id praestent , quod singuli nequeunt- Porro & illud hic antiniaue sione dignumest, quod lucem quidem flammulam procul vid mus, eius cluce assicitur oculus ; sed ab illa non illustrantur co pora resiqua nobis proximari immop er flammulam illam strenihil conspicimus absentes eorum, quς in eadem patente area illius ope videntitu a circumstantibus; quia videlicet in tanto interuallo directus aetherearum particularum appulsus ad oculum , adhuc satis validus est, ut moueat hereas particulas oculo insidentes; at impetus idem debilior est, quam ut valeat incidens in obiecta corpora alias pinerea particulas urgere , quς demum oculum seriant. Equidem neque absurdς, neque omnino incredibilis notam inurerem opinioni asserenti corporibus singulis suam inesse lucem, suos videlicet igniculos sulphureis particulis colorem tribuendum esse assirmant Chymici. qui coeteris particulis commisti non concipiant motum illum porrectionis α contracti nis , nisi rint excitati ab alio co ore lucido, hereas particulas , atque adeo ipses , quos percutiunt , igniculos comi uente . Sic amplus cyathus vitreus calathoides, siue conicus , suo pedi insistens, spolite sua nullum edit sonum: sed, si prope illum
vocem attollas vehementius, siue acuta sit, siue grauis , ille ex solo acris motu concipit vibrationem, de sonum suae Murae congruentem edit, quem admota aure manifeste percipias. E citati igitur in motum, ex aetherearum particularum appulsu, igniculi corporum suapte natura non lucidorum, imitantes quodammodo motum lucidorum, alias prius quiestentes aethereas
particulas propellunt, alias repellunt appulsas, de aspicientium oculo coloris speciem exhibent aliqua iaci quidem diluti , alliquando vero saturati , pro externi luminis emcacitate, & varia ipsorum igniculorum complexione suos motus inuicem temperantium r: Ex quo oritur cotam varietas; aliqua enimsunt, quae diurna in luce apparent caerulea, sed noctu ad facis lumen vide
tur viridia , de quo magis purae lucis naturam participant , G
379쪽
imos ad colorem album accedunt. Quapropter si a corpore lucido , ex: gr: a lucernae flamma impulsae aethereae particulae languibde percutiant corpus procul a lucerna positum , eXcitari nequeunt ad motum illius igniculi , nec videri potest eius color cottori; aut, si excitentur quidem igniculi admotum , ab ijs tumen impulsae particulς aethereae siue oculum omnino non attingant , siue ita exiguo impetu moveantur, ut sub sensum non cadant. , neque aethereas oculi particulas irritent, pariter non
Danae In tam mira sonorum & vocum varietate , si ex aeris multipliciter impulsi motu, auditumque percutientis , tota res pendet , haud aegre patiar etiam colores , ex igniculorum ei lem corpori insitorum motibus se vicissim temperantibus, pendere, ob varium aetherearum particularum motum, atque adeo varios colores oculo apparere. Quod si per medium colore aliquo imbutum aspiciatur aliud corpus , quia igniculi corporis obiecti alium aethereis particulis motum imprimunt a moturi,
quem igniculi ipsius medij perspicui imprimunt , fit tertius m
tus ex utroque compositus , & alius apparen color. Sic etiam contonae voces auditum titillant , ob motum aeris varium ,
diuersis corporibusi simul sonantibus. Nec plus dissicultatis r perio in hoc, quod aethereς particulς oculi Retinam simul seriem
res hae quidem hoc motu, aliae vero alio motu, tertium colorem exhibeant , quam quod Infectores& Pictores commistis corpor,bus non uno modo coloratis alium colorem producant; quemadmodum si flavo rubrum crassarum partium parua quantitate ammisceant , aurantius color conflatur , si autem largiore, coi
surgit color, qualis maturis cubebi; inest : Sic flavo pallido militum diluto si quam minimum rubri crassarum partium commisceatur , componitur color, quem Isabellam dicimus: eaden que est de plurimis alus ratior Et Microscopij ope innotuit, particulis tenuibus commistis, alium atque alium esse colorem s-gulis , quς cum ob suam exiguitatem oculo nudo singule non appareant, simul omnes tertium colorem exhibent. Sed de colat riuus, si placet, opporiuniorem in locumdisputationem reijciamus, ne a lucis contemplatione longius recedamus. Grad. Hoc Vnum, quod ad colores attinet, addere licem, nimisum his, quaediximus, satis commodeconciliari latet sedissi, Aa 3 dem γ
380쪽
ctntes Philosophos, quorum adiicolorem respsa planξ ex toto iiii
corporibus inesse affirmant, Iice umine opus sit, ut appareat , alij lucem exigunt quasi coloris complementum, aut partem :his enim damus , ab externo lumine incitari ioniculos coeter qui desides corporis colorati; illis vero concedimus facultatem hac vel illa ratione propellendi aethereas particulas , quq inoc lo huius vel illiu coloris speciem exhibeant, in ipsis esse corpori- bus, quς colore imbuta dicuntur. Vertim in motu illo: porreactionis& contractionis, quo lucem moueri ponimus , difficile est comprehendere aethereas particulas propelli, quin aer quoque luci proximus impellatur; cuius tamen motum nullum percipi mus, qui luci tribuendus sit.
Maur. Cum lucem ipsam iam tum a primo rerum exordio creatam fuisse, atque per corpona dispersam statuerimus, corpoream illam esse, adeoque , si moueatur , obstantia corpora protrudere, necessario affirmandum est : si igitur illa nondum aliarum particularum nexibus prorsus exsoluta conatur in flamma se Iatius explicare,etiam proximum aerem propelli non negarim: huius quidem aeris motum, quippe qui solo tactus sensi reipi valet tactus autem non facile quolibet leui aeris appulsu assicitur non sentimus, quia quae apud nos lucent,non ita valido motu cientur: Si tamen vehemens esset lux, cuiusmodi est Sol, neque aer teremis expirationibus agitaretur, non video, cur aeris a luce valide impulsi motum percipere nequiremus. OK maritime ad Meridiem spe--elantis accolet , quibus Mare ab ortu in occasum protenditur,coelo sereno, & tranquillis fluctibus ut plurimum ventos esse Solis asseclas , & cum te oriente Subsolanum , Zephyrum cum o cidente, flare obseruarunt. Quidni hoc Soli ipsi aerem cum si h re propellenti tribuatur, adeo ut aura illa Solis comes sit motus aeris a luce impulsi Validissimam autem esse Solis Iucem quis
neret 8 illum enim intueri nequimus aduersum, eiusque radiis. acies nostra sensusque vincitur , nisi inter oculum & Solem vitrum saturato. colore infestum interijciatur , quo motus illius . vehementia retundatur. Vitrum scilicet sua soliditate, oculum ab aeris incursione protegit, cum aeri, utpote crasta, nonpateat aditus in .exiguos vitri meatus: Sed quia vitrum p rum , ac plane perspicuum , non impedit motum particularum herearum, quet externo aen cominiscentur, & vitri poros subire