장음표시 사용
321쪽
Lt merito . Testes , oformos ma Tempe , Li Iuga Telegoni,viridique in margine Nymphae,
N o T ae. Ille tenet speculum pathica gestamen Itbonir . Ias. Charinus I e. Hujus nominis apud Romanos Impe rator fuit , de quo dicere supersedeo , nam nihil ad rem nostram facit , nisi quantum ex eo patet nomen hoc ab ant7qu tate desumptum : potius ex eo deducam, quod urbanus, venustusque sit , nam Graecis est gratia , venustas , ur lepor . unde elegons , ix gratiosus .
I et 8. Testes oformosi 'ma tre. Deliciatum ivit, ut hic innuitur, Philodemus I usculum , ubi ad ostentationem proprii leporis , & virtutis plurIma ridenda egisse dicitur ; Unde , si vera sunt, quae hoc loco ei objiciuntur, merito, si unquam alibi , a nostro Satyrico deridetur . Ia8. Tempe tye. Pro ipso Tusculo, & sorte melius pro aliqua ex amenissimis ejusdem loci Villis, uti sunt prae caeteris Pamphilia , & Burghesa , quarum prima Belυedere , secunda,
Mondragone nuncupantur , quas in deliciarum copia sequuntur Ludovisia, de Montalto, Roccia, Fylconeria, vulgo is Ru na , de plures aliae notissimae , quae Exterorum curiositati , admirationique quotidie exponuntur; Romaeque accolas ad deliciandum aeris temperie, situs opportunitate, & operis elepantia , ac magnificentia invitant, Tempe autem locus Te Dialiae amen inimus Peneo amne irriguus, de quo Ovid. lib. IA
Est nemur AEmatiae, praerupta quod undique claudit Θιυa, vocant Tempe, per quae Feneus ab imo usus Pindo spumantibus volυitur undis .
Ab jIs porro Tempe dlata , quasi ub oe, qualibet loca amena , nemorosa praesertim , & aquas habentia : Quemadmodum habet Virgil. 2. Georg. V. q7o Speluncae, vivique lacus, ty frigida Tempe . I 29. Et iuga Telegoisi tyc. Telegonus ex Circe ab Ulysso
penitus, qui post patris necem ex Ithaca in Italiam profugus ibi Tusculum in Latio condidit, prout innuit Ovidius . Et iam
322쪽
299S A et Y R A V. L I p. I. 13o ille enormi toties sermone coegit MIngere, dum crocitat . Latebrosae taedia linguae
Ferre nequit, Mundi qui pondera sustinet, Atlas,
Stabant, Agricol.e, qua posuere manus .
I 29. Viridique in margine Ny bae tre. Intelligit de aquis copiosissimis , quae ibi abunda tu, & quasi inter virentes herbas ludendo excurrunt, & fluunt; Nymphae aquarum Deae; imo Graecis Nympha dicebatur , quae nobis mutatione unius litterae lympha , idest aqua . Hic sane genuinus videtur hujus Ioci sensus: Sed si ludere aliquantisper liceat , quis nam vetat pro Nymphis , quae propriae Sponsae , & nubiles interpraetantur, recte intelligi posse foeminas, & quidem venustas, ad eum audiendum adstantes , & viridi haerbae accubantes quae tot ,
tantarumque ineptiarum , quas rauca , rudique Moce proferebat Philodemus , clamori irridentes , prae risu ad excelsunt exuberante eo compuliae fuerint etiam nolentes , contraque nitentes , mingere . IJ I. Dum crochiat tyc. Crocitatio de voce Corvi dicitur teste Festo , unde crocitare vocem Corvi emittere est, ut habet Plaut in Aulul. aet. q. st a. I. Et voce crocitabat suae . Bene ad sigilificandam raucam hominIs vocem translatum . I 3I. Latebrosae taedia lingua σe. Obscura, impervia, nec
non vilia , putidaque loquentis ; a latebroso loco derivatum, quod non solum nigrum , & obscurum esse solet , sed vile , de mille insidi is pervium . I 32. Mundi qui pondera sustinet Ailatere. De Atlante Mundum humeris gellante notissima fabula ex Ovidio , aliisq; quae inde orta est, quod Atlas Rex Mauritaniae agnitus fuerit peritissimus Astronomus , & qui Solis , Lunaeque cursus , nec non omnium Astrorum motus optime calleret. Hujus imaginem referre videtur celeberrimum Numisma Trajani in ortho boniano Museo asservatum , ubi conspicitur figura hominis
323쪽
3oo SECTA NICentaurusquesebi concham cornuque marinum
cre-N Ο Υ δε barbati , & sedent7s , qui adstante Minerva armata , caput Elephantina proboscide anterius prominente vestit , actuque Contemplare videtur rotundam tabulam basi cancellatae superimpossitam , in qua duodecim signa Zodiaci in gyrum posita effinguntur . Haec enim omnia Atlanti mire conveniunt , nam Minervae armata figura , quam finxere primum in Lybia apparuit se prope paludem Tritoniam , & proboscis , qua caput hominis sedentis ornatur , symbola fiant Africae , in qua Atlas regnavit; Tabula autem , in qua duodecim signa exhibentur , ejus scientiae Astronomicae respondet. Hic autem intelligi debet de maxima Atlantis marmorea Statua, quae Tusculi in meduli itio pulcherrimi Theatri Villae Pamphiliae, caeterarum'omnium amqnissimae, cernitur , quae quamvis e marmore constet, attamen futiles Philodemi didacitates ferre nesciens ipsum Orbem concutere videtur. Vide nunc Sectani peritiam , artemque dicendi ; certe derivavit ex opinione veterum Poetarum , qui censuere terrς motus inde fieri, quando lassus pondere Atlas se concutit , atque movet, aut alterum humerum oneri subiicit. I 33' Centatir que lyc. Altera Statua Ibi posita Centaurum exhibens cornu marinum inflantem , eo tamen artificio , ut aquarum vi, vento per quoidam canaliculos impulso, fiat, ut maximus inde soniis , qualis cornu marini proprius est , erumpat . Si talis Philodemi vox, certe terribilis,& molesta . Porro Centauri diisti, essimque a Poetis mixti ex homine, S: equo . Hos Thessallae Montes inhabitasse tradunt Homerus Iliad. I., qui nuncupavit feras monticolas, nec non Stata
Theb., qui dixit Osseos bimem ires a Monte Ossa a Vertim , si Historicos sequi placuerit , illud succurret Thessaliae poeulos primos in equis conspectos,& quia de longe videntibus a media parte sursum versus humanam formam habere , deorsum equinam fabulae de Centauris locum datum . Equitandi arte celebres primi etiam fuere , qui ex equis pugnare cinperunt , indeque inter ferocissimos bellatores enumerati, prout eX e
324쪽
rum pugna cum Lapithis conjici potest ex Ovῖdio in Metam.
lib. 2.; Genus tamen agreste , & rusticum , nec Civitatem incolere solitum discImus ex Solino cap. I 3. Pinctum , σ Olbrim agitent , qui Lapitiarum originem prosequuntur I Ossam, quos Centaurorum stabulis immorari ju Dat. IS 3. Concham, cornuque Erc. Centaurῖs cornu prae manibus
gestationem antiquitus tributam fuisse certisi inum est, id qua clarissime isuadet rarissimum Muset Carpinei Cameum a Bo- narroto in suo jam a nobis in Not. ad SatI. 2. laudato tracti servaiaoni σe. exhibitum , ubi cum Bacchi triumphalis pom-Pa reptaesentetur, currumque trahant quatuor Centauri, alterum ex his sinistra gestantem cornu poteris ita conspicere . Fateor tamen id seia sui hujus loci parum convenire, quandoquIdem , ut bene animadvertit idem Author, cornu illud , quod ad Bacchi triumphum pertinet, calicem potius sapit, rout veterum simplicitas temporum poscebat, teste Athen. ib. Io. cap.7. , & de populis Septentrionalibus habet Plin.
lib. II. cap. 37., nec non innuit Nemesia n. Eclog. 3. inquiens. Cantharon hic retinet ; cornu bibit alter adunco . Unde Bacchus ipse cum cornu in caput hinnuli desinente visitur in altero excellentissmo ejusdem Muset Cameo; Ut enImnostro Satyrico propius accedamus, non cornu bibere , sed Cornu , seu concham marinam in sare, veluti tubam dixit, de re vera Centauri statua sic efformata cernitur in hortis amenissimis Pamphiliis . Utrumque autem, uti reor , recte Pronunciatum, nam concha ad clangendum cornu etiam pertranslationem nuncupari potest, sicut utrumque de tuba di-etum . Testem affero Virgil. 6. AEneid. de concha . Sed tum forte cava dum personat aequora conchὰ . Et Varro. de ling. lati. qui ait, cornua dicta , qua nunc tubae vocantur , eo quod ea , quae jam sunt ex aere , tune flebant ex bubula
cornu ; Verum a tubis distinguit Horat I. Serm. Saty. 6. Magna sonabit
Cornua , quod vincatque tubas.
At quod concham marinam , quae inest statuae nuncupaverIeCornu noster Seetanus inde factum censeo , vel quia concha rugata , contortaque ad instar cornu sit, vel quia ambo promiscue ad usum tubae inservirent. Quia tamen in rebus maris sola coiicha mentio apud Authores, apte cornu additus, ubi de
325쪽
3oa S E c T A N Ide Centauro: & quIdem id convenit, ubi de bellatore aliquo,
Puta Centaurum, agitur, nam veteribus 4culis in usu ni iste cornua ad pugnam ciendam notant, Horat. lib. I. Ode I.
LIvius lib. 3o. , eo uaque ab Romanis ceciaerunt; & Ueget. lib. 7. cap. 22. oties pugnatur , Ur tibicines , τ cornicines pariter canunt; eorum etenim raucedine, fragoreque excitantur milites ad arma, ae idcirco minax murmur, de jis dixit Horat. statim laudatus 3 raucedinemque strepentem trIbuere Lucret. lib.2.
Raucisono mirantur cornua cantu .
Tandemque Virg. lib.8. AEneid. lib. et
Et rauco strepuerunt cornua cantu .
Si non probes , quoad Centauros , hanc interpraetatIonem , subdam jis, veluti hominibus agrestibus cornu bene quadrare, eo etenim rustici inflare dicuntur, sive ad cogenda armenta ,sve ad venationes, sive ad alios proprios usus . Refero etiam gestationem , & insufflationem cornu ad eorum ferocitatem , quandoquidem ad eam ostentandam cornibus superimpositis galeae uti solitos veteres duces prisca ferunt monumenta. Hinc galea Pyrrhi apud Plutaro ornabatur hircinis cornibus: eademque de causa Ammon , & ejus filius Osiris , qui antiquissimi is est Liber , fingebantur cornuti, teste Diodoro , quod in bello gestarint galeam hac figura, nempe pellem capitis bubuli pro galea habuisse : Antiquislimis enim temporibus ex pellibus mutorum animalium fiebant galeae,ut innuit Homer. Iliad. ro. Mitto cornua fuisse repta capitis insistata , prout docent de Phoenicum Regibus Pignor. de Menti Isiac. cap., o. , de Se 'leuco, a quo Seleucidarum genus, Appian. iii Syriac., de Alexandro M. Clem. Alex admonit. ad gent. , & de Attila plurima ejusdem numismata , forte idcirco apposita , quia sortitudinem , incolumitatem, felicem , prosperumque rerum successum significabant i, testibus Henrico Salmuth ad Panci rol. de reb. deperditis tit. q;., & Carol. Paschal. de Coro, lib. Io. Cap. q. , quibus adhaerent Hottingerus, S Oarelius ; mitto pariter indueta futile ad altiores significationes, ta ad honesios ,
326쪽
s ΑτYRA V. Lrn. I. credidit ablatum, Calabrum dum tinnit ahenii ,r 3 3 Respexitque suam converse lumine dextram , Altaque curυatii nutabat villa caminis,N o T aeo proficuosque usus: Desseo nunc tantum eorum Insortunium , quod in opprobrium virorum , quibus uxores adulterae sint , cesserint , unde cornu vituperantur , ex quo ab Andronici tempore, prout notat Salinas. ad Pancir. to. I. pag. 373. eX
Nicetae lib.a. de Iinpe. Andronici, idest ab initio decimi tertiissculi , ut symbolum eorum , qui conjuges vel malitia, vel injuria adulterari permittunt accepta fuere; Causam dat Renod. lib. I. de Mat. Med. cap. 3. Iasolus hircus nostra interansmantia in rebus υ nereis socium patienter admitιis . Unde qia non agrὰ idem patitur , coruutus hircorum instar , per Sarcasmum
dicisurisc. At quo per invia feror λ Ad Sectanum redeo . I 3q. Credidit ablatum, Calabrum lyc. Idest, credidit ablatam sibi marinam concham , seu cornu, ex eo quia audivit Philodemum non dissimili vocis fragore reboantem , nec aliter rauco sonitu strepentem,quam qui redditur ab alieno aereo, cum ferro repercutitur; unde Calabrum alienum ipsa ejus vox , quia tinnienti alieno similis. 13 3. Idest, adeo firmiter opinatus est, ut non sensui , manuumque tactui fidem praestiterit, sed dextram prorpriam inspexerit, an adhuc ei esset amplius eadem concha , quam suspicatus fuerat furto sublatam et Lumen pro oculo metaphorice positum, quod oculorum beneficio lumen conspiciamus . Hinc similiter Ovid. a. Metam. Obliquo lumine cernit .
Circumfert lumina campo s& VIN. I. AEneid. Sic vertice caeli Constitit , er Lybiae desixit Iumina regnis . 136. Atiaque curvaris est e. In maximo fragore tremere muros domoruin non insolens exageratio . sed veritati consona :
327쪽
que reportandis frondent pomaria conchis .
. N o Y ae. convenit tamen huic loco, ubi expressurus Poeta raucedinem, vinique vocis Philodemicae , adeo validam repraesentat, ut ipsi camini ad eam tremerent , non secus , quam faciant ad toni trum , ad fragorem hombardae, & ad aliam hujuscemodi vi lentam aeris repercussionem, seu malis ad terraemotum , ac si dixerit Philodemum recitando tantam aeris vim ex ore emisisse , ut respectu domorum proximarum eundem effectum, quam si terraemotus evenerit, produxerit. Sic de gradientu Neptuno Homer. Iliad. I 6. Tremebant Montes magni, UT DIυae Pedibus sub immortalibus Neptum euntis
Et de Marte ruente ad bellum Calab. lib. I. E)uisub pedDur
Convalles longae tremuerunt, ρο praeruptae voragines , Amnesque , Er cuncta , immensaeque radices Idae.
Potest&ad Atlantem referri, de quo statim dictum ad vers.
I36. Villa caminἰs Ure. In hortis Tusculauis praecipue di zeloedere , e Mondragone ypocausta lapidea , & insipiti structura fabricata visuntur , adeout Turres, vel pyramides potius credas . Hinc proprie dicitur Sectano Alta-Villa nutare caminis curvatis , quia eorum proceritas facit, ut quicumque 'el minimus motus iii radice cacumen maxime concutiat, & incurvare cogat.137. aequo reportandis σe. Arbores malorum aurantium innuit, quae , utplurimum , vasis fictilibus terra, & fimo repletis servantur , & coluntur In Viridariis . Hoc autem faetum est, ne plantae delicatulae Brumae rigoribus urantur ; e fluxo quippe Autumno, cum Hyems adventare coepit, hae vasa cum suis arboribus in angiportu domus, aliisque locis a pluvia, & frigore tutis reponuntur ideoque Author nosterdixit frondere pomaria reportandis conchis ς optime imitatus IludIuvenalis Saty. Quaeque reportandis pυῖa es orchestra cathedris.
328쪽
r; R. lepos Te. scopiIce, & IronIce dictum , quod proprium , lepidumque in Satyrico . I 38. Perfricta in fronte G c. In facie sedes pudorli est rΗanc enim , cum pudor invadit , primum rubore suffiindi vIdemus, pudibundumve animum ex illa pensitamus . Quare in pueris rubere genas,& ingenuo pudore a diei probitatis signum est; in his enim pudor , integritas , & virtus ostenditur. Ex quo proditum memoriae fuit , Populum Romanum tantum pudori tribuisse, ut Putilippo Regi Macedoniae pluribus climinibus impetito nihlseque profuerit, quam Demetrii filii pudor , in Senatu objecta minime diluere valentis. Sic Domitiano Caesari crebra oris confusio pro modestia tributa fuit , cum enset summa immanitas . Ideo , qui pudorem abiecere, perfricuisse faciem , seu frontem , & os , di isti Test. Cicer. I. Tuia cub tergiversamur Epicure , nec fatemur eam nos dicere vo-Iuptaiem , quam tu idem , cstm σι perfricuisti , soles dicere λ Plin. in praef. 2. lib. Perfricu aciem nec tamen profeci , & tandem Nart. lib. I 3. EpIg. Aut si per cuit frontem , posuisque pMorem . Unde factum est , ut , cum Iuvenalis deplorare voluIt Saty. 2. suis temporibus penitus pudorem periisse , dixerit v. 8. Fronti nulla Mer. Et Persius Saty. s. v. 99. addiderIt . Exclamat Melicena perisse
139. Dum cornieatur σε. Ex imitatione Persi Saty. s.
Nescio quid tecum grave earnkaris inept/. idellaei, dum garrit , & more cornicum obstrepit, de obmuse
329쪽
I o Os hiat, ut podex crudae boυis i ob mihi largus Si foret hic pulmo, nasisque timenda matella ,
Aut vetulus venter , ruptique omenta caballi l tuam bene dicentis rictus Joedoque linirem Terque, quaterque genas i Non his meliora me
14I Unguenta , atque rosas: petit hoc sibi crinis
N o T ae x o. Cruda bουἰs Urc. Idest indigestae; crudum enim homῖ-nem , cujus ventriculus probo conco : iotiis ossicio non fungitur , dixit Cic. a. de finib. . sit , qui in mensam vomant, crudique postridie se rursus ingu lent . Iqo. Ob mihi largus Ure. Praelargum pulmonem habet Pers. Saty. I. M Iq. Grande aliquid , quod pulmo animae prae largui anbelet. .
invehens in aliquorum grandiloquentiam, ita ut j is, in aliquid recitando pulmo animae praelargus, & vento abundans, & spiritu plenus , turbidus ,&distensus anhelet , S: defatigetur, aCpene rumpatur . Aliter noster Satyrἰcus intelligendus , qui hoc loco pulmonem , S quidem largum ponit, non ahelante in , & spiritu plenum ; led largum , rq fortam putrem , qualemque in faciem Barri tam putide Philodemum defendentis prae ira jacere posse optat. I i. que timenda matella tyc. Prae Riore ; Si hanet optat in eunadem usum , sicut de reliqua , quae sequenti vertae nunciantur , quae respondent Italico adagio : Dar una tripposu'l mostaccio . I s. Petit hoc sibi crinis amomum G c. Idest , unguentum eX amomo, arbore odorifera expressum . Ad morem vetorum alludit , qui soliti orant caput odoratis unguentis prae deliciis madefacere : Desumpsit ex Mart. ib. 3. Epig.6 . , apud quernlegitur . 'Tingues et nimio madidas mihi crinis amomo .
330쪽
s A TYRA V. LIn. I. 3o 7 Certe ego, qui nuper campo, caeloque Latino
Urbani essessiudiis , curisquefruebar,
Ferre diu nequii Philodemum: more Dianae Succinctus , volucri dum Agit harundine damas, IIo Ambu
Splendeat , σ cingant sorea serta caput . Huc respIcit Iuven. ajens :Hirsutospirant opobalsama collo . Unde teste Laert. lib.6. demirantibus , quod , unguentiam na-etus, sibi pedes prater morem publicum inunxerit, Diogenes dixisse fertur: Quoniam uritientum capiti infusum exhalatur in aerem, . peribus autem ascendit ad ni res; Reprehendensque aliquem habentem capillos unguento delibutos . Cave , inquis,
ne capitis tui suaveolentia vitae maleotentiam adaucat : Morein
hunc ita probans viguisse , & simul redarguens , quod in viro vitae mollities non deceat, & famae, quae verus hominis odor est , detrahatur, ex quo illud Mart. Non bete olet , qui bene semper olet 'PlurIma alia in hanc rem apud Authores prisci aevi InvenIet curiosus lector , si haec satis elle non censuerit . Iq6. Certe ego Duo praecipue colligenda ex hoc loco occurrunt . Primo , Sectanum urbanis curis, & studiis esse addicium ; unde quisquis ille sit , qui sub hoc nomine latet illud pro certo habendum , magnae existimationis, & famae virum esse oportere , quandiu publicae negotiorum curae iis non demandantur, qui inutiles sint reipublicae, gravioribusque rebus gerendis inhabiles : Imo Romanae Curiae cognitum esse , prout sunt omnes illi, qui in aliquo publico ossicio constituti conspiciuntur . Secundo , harum Satyrarum scribendarum unicam suisse occasionem, maximam Philodemi petulantiam , intolerabilemque superbiam. 148. More Dianae G c. SuccIntus , quo expedῖtior fiat , corporisque dispositionem optimam , & membrorum agilitatem ostentet. Sic venatricem Dianam pinxerunt, finxeruntq;