장음표시 사용
41쪽
ε Tract. I. De Actibus humanis.
qui tharitatem respirian ; sed veluti eondi. tione sine qua non, quia nimirum nihil v litur' quin praecognitum. Osci. Nonnullos SS. Patrum Textias, mari.
tudinem imperfectam, qualis bis haberi y rast, primὸ quidem, is priae ariter onsiste.
passiones tam 1. R. SS. Patres sermonem iacere de contem
platione affectiva , Ac amori eoniuncta, ad quem tendere debet omnis speculatio, ec sine quo ipsa nihil aliud est qu1m vanitas,&as fictio spiritus . contemplatio enim, inquit S. D. in Expoc Canti magis consistit in saporeqvam in sapere e P magis in AElectime, O
duiseriae, quam is ccamna atione.
Discar Moi latum intereedit inter actum
hominis & actum humanum. Prior spe tur seeundam suum esse naturale: P gerior secvadum suum esse morale. Ille naturaliter erocedit ab homine absque rationis advertentia,& libertate, ipsi que Bellula potest esse eommunis. Iste procedit ab homine eum aduertentia, is tibertate rationis , convenit homini quatenὼs homo est. De posteriori tria sunt investiganda. i. uoluplex sit actus humanus. a. Quid, di quot uplex sit volun
talium. 3. Quid sit in voluntarium, re quae fiat ipsius laesae.
Quoivisae sit Actus humanus. Actus humanus, alius est merE elicitus, qui a voluntate immediaia procedit
absque praevio voluntatis imperio, ut prima volitior alius meia imperatus , qui mediate , di ex voluntatisimperio ab aliis potentiis pro ducitur, ut visio ab oculor alius et citus si mul, & imperatus, qui 1 voluntate immediate quidem proeedit, sed ex praevio iUulmet voluntatis imperio; ut actuε con tritionis , qui a priori pendet voluntatisinu, quo quis vult actum eontritionis elicere. De his actibus tum elicitis, tum imp
ratis duplicem hie instituemus quxitionem.
De Actibus elicitis. Nol. I. Um voluntas in boni asseeuῶ a tione ad finem tendat, de ad media; actuum elicitorum nonnulli finem respiciunt , nonnulli media . Volitio, intentio.& Fruitio circa finem versantur e Electio autem, Consensus, di Usus circa media . Hol. 2. Omnes actus isti ordinem quem. dam, di processum habent inter se. r. voluntati proposita obsecti bonitate, statim exu git Vositio, seu amor simplex dceomplace tia ; estque actus voluntatis respieiens finem, ut in se amabilem, abstrahendo an sit prinsens vel absens , possibilis aut impossibilis. 2. Intentio volitionem finis eomitatur; et est actus voluntatis efficaciter de absolute tendentis in bonum per media consentanea : Per quod differt tum , simolici complacentia dc amore inemeaei, qui solum finem attingit sine ordine ad media , tum 1 velleitate, qu media non attingit nisi eonditiona te; ut siquis dioeret, volo eastitatem servare, modo non mihi sit nimis gravis s. Consensus subsequitur, qui est actus, quo voluntas Meaei ter accepsat, approbatque media proposita ab intelleciu ad finem adequendum. Unde consensum antecedit deliberatio, & eo hum mentis inquirentis ae ponderantis inedia; dc eorum proportionem ad finem; sed eam sit actus intellectus ab intentione e Teaei imperatus,
inter elicitos voluntatis non annumeratur.
4. Electio laeeedit , quae est actus emcax, quo voluntas ex pluribus jam approbatis modiis unum prae alio ad finis consecutionem
amplectitur ; i per quod 1 eonsensu differu,
qui omnia repicit, & approbat media. . Advenit Usus, qui est actur voluntatis seipsam moventis , vel alias potentias applicantis ad medii electi executionem, dc su. mitur dupliciter activὲ, scilicet, de passive . Actiud sumptus, est actus imperans potentiis subalternis, unde di dieitur Imperium. PassivE autem est imperata potentiarum apoplicatio, re dicitur actus imberatus. 6. m.
mam omnium actuum essestorum compi mentum exu git Fruitio, quae est actus voluntatis suaviter quiescentis in boni amatidissessione. Dicitur actus voluntatis , quia ibi non sumitvr quies pro omni operationiseetatione; eam Fruitio lapida sit, atque deo lectabilis boni possessio, quae vitalem πολυtatis actum necessario importat; sed, ideo quies nuncupatur, quia fine jam adepto nihil ad diu assecutionem restet superagendum. Nua
42쪽
Diff. ΙL De natura Actuum humanorum c
. 3. Tres sunt actus elieiti voluntatis circa malum . quatenus bono concupito advertatur. I. Osium simplex, quod est actus . quo voluntas malum aversatur, abstrahendo ab ejus praesentia vel absentia, possibilitate vel impossibilitate: hute opponitur Vinlitio simplex. x Timis , qui est actus vo-Iuntatis malum absens respicientis , quatenus per media impediendum, cui respondet intretio. 3. Tristitia, quae est actus volunta tis malum praesens aversans , eui contraria est Fruitio. ruper his omnibus innumerae pro. pernodam moventur quaestiones levis, aut potias nullius momenti, quarum unam, aut alteram breviter attingemus; nempὸ utrum voluntas E duobus mediis minos bonum se. ligere possit, re utram Fruitiost actus amo ris; circa quae . Dico I. E duobus mediis unus minas ido. neum, relicto magis idoneo, modb tamen ad finem eredueat, voluntas seligere potest..Prob. Quod non est necessarium, non appetitur necessario, sed liberε ei voluntate dele libera: Atqui medium magis idoneum non est necessarium , eum aliud minus idoneum ad finem deducere possit: Ergo. Dei de id patet experientia. Dum enim nobis
proponuntur Pharmaca ad sanitatem re is Perandam , unum piae alto salubrius, sed Merbius, quotidie minas acerbum salubristi praeponimus. Olbi. Non agit voluntas nisi secundam εrati mis lumen; contrarium est autem tu . mini rationis .minlis bonum praestantiori praeferre Ergo. R. Dist. Mai. Non agit voluntas nisi se eundiim rationis lumen; si intelligatur quod non operatur absque rationis advertentia, aut motivo,' Si sensus sit, qu5d semper operatur secundum rectam rationem, N. Inst. Nullum est motivum voluntatem inlacens ad eligendum medium minos bonum prae alio ; quia medium minus bo. num, meliori collatum, malum est. Voluntas autem non sertur ad malum qua malum.
R. In dicta hypothesi . medium minas bonum non eligitur quaterius meliori eollatum, sed quatenus lassiciens est ad finem obtinendum , sua quidem ratione bonum est, & ii voluntate appetibile. Dico II. Posita finis intentione, electio non est in se formaliter libera , sed dumtaxat in eausa, erga unicum medium necessarium ad finem obtinendum. P ob Si posita finis intentione, posset uolantas hoc medium necessarium non eli. gere. finem essicaciter vellet simul,& nol.
let. vellet ex hypothesi, elim intentio finis sit emeax: Nollet autem, qaia ille finem e Seaeiter non vult, qui non vult m dium, sine quo finis obtineri nequat. Deinde voluntas impossibile emeaeiter appetere ne-luit. Sed finis ad quem obtinendum non aiaumit 'r medium absoluia necessarium. est impossibilis: Em voluntas finem appetere non potest, quin illud medium unicum appetat. Obj. voluntas ad exercitium necessitari non potest , nisi , bono inerrato : Ergo libera est in electione, quae non est nisi de
R. Dist. ant. Non potest neeeistari insensu diviso intentionis emeaeis, ta In senissu composio ejusdem; id est, posita essi.
eaei intentione , N. Siquidem tunc nee , fiisne , nec a medio neeessitatur, sed ab intentione, quae essimae esse nequit, ut supponi tur, absque essicaei volitione medii absoluiε necetarii. Inst. Ergo electio non foret meritoria, vel demeritoria, .utpotὰ non libera . R. Ad meritum , vel demeritum actus eliciti sumeit, ut eausa ejus sit libera , inotentio, scilicet, quae est in potestate voluntatis ipsum finem liberE volentis. Dico III. Fruitio, proprie dicta, est actus amoris, dc quidem concupiscentiae. Prob. a. pars: Ex D. Aug. l. I. de Doct. Chr. e. I. Frui, inquit, est amore iubaerere aliou rai propter se ipsam Prob. Evidenti ratione. Nam Fluitio vel est amor, vel, ut docent nonnulli, gaudium, re delectatio ex amore fluens: Atqui non est delectatio, ergo est amor. Minor patet; quia Fruitio . secvndam omnes Theologos, est actus voluntatis; sed delectatio non est
asto, sed passio; Ergo Fruitio non eli prae. eisε delectatio ex amore fluens, sed ipse
cons. Contrariorum eadem est ratio : Ergo pari modo de Frutitione ae de Distula ratiocinandum est . Igitur , quemadmodum Tristitia, quatenus est actus voluntatis, est essentialiter odium objecti praesentix ita Frui. tio, quatenus est actus voluntatis, est amor
eiusdem objecti. Non absimili ratione, sicut Tristitia, pro dolore animi sumpta , passio est non amo; similiter Fruitio, sumta prodet attone, item passio est non actio, nee proinde formalis, nee propriE dicta Fruit αOH. Nonnullos SL Patrum Textus , ubi
Fruitio pro suavi delectatione sumitur, juxta communem loquendi modum, quo dicimus nos sevi, v. g. amici consortio , quatenus delectationem ab ipso suscipimus. N. Ideo
43쪽
N Tract. Ι. De Actibus humanas.
Meo Fruitionem pro delectacione lutati, non quod delectatio sit farinalis Fluitio; sed quod iplam necessariti aut cornitetur, aut subsequatur, aut ab ipsa sit inseparabilis, sitque quasi ibius complementum.
Tris. 2. pars . Amor eooeuplicentiae is est, quo bonum amamus, non quatenus est
num in se, se enim est amor amicitiae, sed quatenus est nobis bonum : sed per Fruitionem h num amamus, quatenus eli nobisbnmania Ergo. Prob. Min. Fruimur objecto, in ab ipso cum delectatione fructum ea piamus, sed fructum capere dicit ordinem ad num fruentis; Ergo Fluitio denotat amorem concupi centiae.
Q. Spei viae respondet Fruitio patriae;
sed amor spei est amor concupi centiae , quia tendit ad objectum qaatenus sibi bonum. Ergo Fiuitio , quae spei respondet, debet
OM. Beati suauia ε gaudent atque delectan. tur de bonis Dei, quatenus Dei sunt, sine ullo ad suum commodum respectu ; prout h. m 3 de his s am: ci delectatur: Ergo Frui. ticnis delectrito in amore amieitiae sundatur.
R. Neg. conseq. c via delectatio, quae ex Nnoruni amici cognitione ortum ducit, non est Fruitionis propriae d'ctae , quae amor est eoircupi centiae . non amicitiae. Uterque auistem amor suam sibi propriam habet delectat ictem. Aliud est enim de bonis amici gaudere, aliud de ejus praesentia, aut posses.sone delectari. t. Inde sequeretur . totam Beatorum delectationem ex Dei fruitione non oriri, quod est salsum. N. Dist. seq. Tota Beatorum delectatio hini stultione ortum habet, quatenus non summe delectarentur, nisi illo seuerentur ,
di ipsum possiderent, Q quatenus nullam aliam delectationem habere possint, nisi quia
De Actibus impreatis. Not. 3 1 perium, quo voluntas ipsa caete- 1 raeque potentiae at finis assecutio.
nem moventur, duplicis est generis. Aliud est despoticum, politicum alterum. Del poticum
imperium illud est , quod omnem adimit obsistendi iacultatem , adeo ut subditus sine
mora ,& sine reluctantia obtemperare teneatur . Politicum, vero illud est, quod non sieligat subditum, quin reclamare aut obsistere possit ; ita ut non statim mandatum exeo quatur. Nonnulli aliud retenset Imperiune
Monasticum, scilicet, sic dictum, quos imperans , subdito non secernitur z dum v. g.
voluntas ipsa sibimet aliquid iminat. Circa
imperium duplex movetur quaest. r. Cujussit facultatis, an voluntatis, an intellectus . r. Quale imperium voluntas in ieipsam, Aeasias sibi suliditas potentias exerceat; de q ill us. Dico l. Impetium est proprie actus voluntati, ita auren ut praesuppcoat, de ineludat rationis dictamen, intimans , Re proponeri , quod agendum vel non agendum st. Prob. a Ex. D. Aug. l. 8. Cons. c. s. Imperat , inquit, animus. ut vesit aut /:-qza. re Elud non ex toto vult, πων ergo ex toto in perat; nam in tantam imperat inqιantum vvst.
Prob. 2. Auctoritate , & rationibus D. Bona v. in a. dist. 23. p. I. q. a. & in I. dist. II. q. t. Primo imperare est luperioris, cujus nutu taeteri moventur, ec ipse noti movetur
nutu aliorum: sed talis est voluntas, E gma. Imperium penes est eum, qui ab aliis c gi nequit ; sed intellectus, non autem voluntas , eogi potest o Ergo. 3. Quotide experimur id temper & ineluctabiliter fieri quod voluntas, praeoptat, non quod intelle .ctus dictat; ergo voluntas, non intellectus,
cou Ex eodem S. D. Si imperium est
actus intellectus, vel est simplex apprehenso , vel judicium, vel discursus . N in est simplex apprehenso, ut patet nec etiam judicium aut distursus; quia judicium aut discursus se exprimitur: hoe vel illud faeien. dum . Imperium autem se: De boe. quod sanE ad voluntatem , non ad intellectum
Of. i. Multiplices D. Thom. textus, ubi docet imperium esse actum intellectus, aut rationis intimantis , dc voluntati proponentis quid sit agendum. M. tariam. exponi linse haedistinctione. Imperium est actus intellectus praesuppositive. C. quia voluntas imperari nequa, absque praevio rationis judicio. Formaliter aut Meienter, N. mia sola voluntas efficit , ut caeterae potentiae in actus suos prorumpant. Unde ipsemet S. D. I. a. q. 9. art. I.& q. Ip. a. s. eκpre se dicit, Viasa ratem mο-
vere arias potentias aηλα ad actus suos, O
omnes actus voluntarios imperare.
Of. a. Illius est imgerare, cujus est legeseondere , eastrue sublitis intimare, sed id ad solum intellectum spectat; Ergo. . D. Maj. illius est imperare praesuppo
44쪽
emeIenter , N. Legisperitus enim , inquit Bona v. Leges quidem concedere potest, di Tib ern ealdem intimare , qui tamen actum Armalem imperii elicere nequeunt. Of. 3. Appetitus rationi obtemperat; Ergo. M. Cum D. Bona t. appetitum rationi parete, id est, intellectui , tanquam is denti quid sit agendam , dc voluntati im- Peranti ut agatur. Nee enim appetitus o temperaret , si voluntas non imperaret. Dico. Voluntas in seipsam, in intellectum di in tentiam loco motivam imperium exemcet dii potieum ; politicum vero in appetutum sensitivum;&nullum, nisi mediatum, in sensus externos, & potentias vegetativas. Frob. I. pars. mia voluntas, utpote lubera , suorum actuum est domina, de in ipsis repugnat terminis, subd nolit id quod vult effieaciter. Quoad intellectum, dc potentiam loco motivam , satis experientia constat, omnino nobis esse liberum ea de re cogitare, vel ab hac cogitatione desistere , dc membra , prout libuerit , movere, vel non movere. Diectivoluntas se ipsam cogere non valet, ut malum amet: nec intellectus , ut evidenter salso praebeat assensum; Ergo M. ideo voluntas seipsam , ut malumam et , cogere nequit,&e. quia malum vo. Iuniatis non est objectum, nee falsum obje. Eium intellectus; pro ut sonus non est vi. 1ionis objectum , nee eolor auditus. Prob. 1. Pars. Quia lic t ex Scriptura jub nobis fit nMer appetitus, imusque domi nemur ; quotid id tamen inter carnem de spiritum luctam experimur. . Preb. 3. Pars. Quia nee visio aut auditio , nee generatio aut nutritio ad nutum sunt voluntatis, dum objecta debit E propo. nuntur, & ortana rith nant disposita r eas tamen praepedire valet, materiam vel objectum eis subtrahendo, ut patet.
Quid, ἐν quMxplex fit volantolam. Voluntarium reoE definitur : Actus,
qui procedit a mineipis nurinseco,eκ praevia cognitione singulorum , in quibus est actio. Quae definitio convenit omni voluntario, tum neeessario, ut amor Dei in Beatis , tum libero, ut idem amor in viatoribus. Siquidem uterque procedit 1 principio intrinseco . scilicet voluntate , ex praevia eognitione . Convenit etiam haec definitio Io . MoreI. T. L
voluntario. Dieitur enim t. A principio intrinseco , ut excludantur tum violen . tum, quod 1 principio extrinseco prodit, tum simplex volitum eirea quod versatur quidem voluntas, sed ab ipsa proprie non fluit. verba obscoena, v. g. ab at o prolata , sine quidem influxu mea . sed in qui .: bus mihi eomplaceo . mihi tantom sunt volita, sed non proprie voluntaria. Dicitur a. Ex praelia estgnisloae, per quod
excluduntur omnes motus naturales , nutri
tionis , generationis, &e. qui a principio quidem intrinseco promanant , sed absque ulla cognitione, de advertentia. Dicitur 3. Singulorum in quobus est actio; id est , eircumstantiarum ad subitantiam actus spectantium, quarum si vel una agentem lateat ι actus, quo ad illam, non erit voluntarius. Si quis v. g. ad conjugatam aceedat , quam bona fide ered: t liberam, fornicatione, non autem adulterio . reus centetur. Plurimae sunt voluntatii divisiones, quas sequentibus exponemus quaestionibus.
Quid sis voluntarium merum, necessarium. Voluntarium mussarium est , quod pro-eedit a voluntate ad partem alteram oppositorum determ nata ; prout est amor beati fieus. Voluntatium D erum seu contingens est, quod , voluntate procedit, sine determinatione, dc eum indisserentia ad O posita, prout sunt volitiones , de actiones nostrae deliberatae. Ex quo sequitur liberum omne esse quidem voluntarium, eum , principio prodeat intrinseco, ex cognitione; sed omne voluntarium non semper esse vere liberum, cum pei saepe ad unum ineluctabiliter sit detem minatum . Ubi tamen ob ervandum est, voluntarium subinde sumi , Seriptura, deSS. Patribus pro libero, veluti sumitur genus pro sua principali specie, quae per An tonomasiam dieitur simplex voluntarium. De libero multa quaeruntur non levis m menti , quae in distinctos eonvenit partiti Articulcs, ne confusionem pariant.
Quid, γ quotvisae sit libertas. Non l. id Riplex dicitur Iibertas in ge. L ne tali sua aeeeptione , juxta
Diff. II. De iratura Actuum humanorum
45쪽
libertas, sellieri, gratue, gloriAE,'naturae. Prima a peccato, dc concuplicentiis carna libus nos liberat. a. Miseriam omnem hnobis eliminat, soli que in Coelo Beatis con. gruit . Statui nolim praesenti convenit. Nol. 2. Libertas narura specialius dividitur in libertatem , coactime, de libertatem ii necessitate. Libertas ii eoactione, seu Domanritaιιι, ea est per quam non eoacte ted sponte, necessario tamen, ita actum erorumpimus; sie in Divinis Pater. & Filius
Spiritum Sanctum producunt . Libertas ii necessitate seu indiferantis ea est, per quam non tantam sponte agimus, sed ita libere ut hos vel illos actus elicere , vel ab ipsis abstinere valeamus. Unde libertas indifferentiae subdivid tur in libertatem eontrarIetatis, seu specificationis, qua potest homo
duos actus contrarios; v. p. bonum amare
aut malum odisse , pro libitu seligere . rein libertatem eomνadictionis seu exercitii, qua potest talem actum est rere, vel ab eo. cem se retrahere. Potest enim homo actum odii erga inimicum producere,& eumdem
actum ius pendere.. Vot. Libertas indisserentiae liberum arbiti tum , nonnullis dieitur in eo sensu, quM
libertas ad intellectum simul dc voluntatem spectet . Ad intellectum, scilieet, qui judicar, re arbitratur quid agerdum sit vel omittendum: de ad voluntatem , quae liber quod intes lectus dictat, exequitur. Ab aliis autem liberum arbitrium dieitur in eo sensu, quinthomo agens liberE suortim actuum Actiteν sit, dc Dominus . Siquidem in nostro esse arbitrio dicitur, quod in nostra est positum lectione de potestate. His notatis. Dico Liberum arbitrium non est actus,
neque habitus , sed potentia , dc quidem
I A. r. l ars. Actus non semper inest, di quandoque ressat, saltem durante somno; sed lib. arta semper inest, nee restit in dormientibus : Ergo. Praeteresi lib. arb. est principium omnium actuum liberorum : Ergo ipiemet non est actus. Prob. 2. Pars. Habitus dicit inclinationem ad unum, elique ves bonus vel malus; sed tib arta ad unum prae alio non inclinat ho- .minem, cum omnino sit indifferens ad bonum vel malum; Ergo. Hue accedit, quod habitus possit amitti; liber. au em arb. amitti non potest, eum ii natura sit inditum: Ergo non est habitus. Quod si igitur non sit, neque actus , rellat ut sit potentia.
Prob. 3. Pars. Ex Seriptura , dc SS. Patribus , qui vorbis actionem necessario denotantibus libertatis naturam exponunt Eccles. 33. Beatra vir qui poture transgredi.
ἐν non os transgressus, facere mala, s non
fecit. Matth. I a. Aut facite arbo em bonam, is fructum vas bonum, aut facite in rem malam, is fructum ejus malum. Psalim. Ita. Detinavi eor meum ad faciendas Iurificatio
nes tua . de eaetera eiu modi, unde exclamat Aug. ad veri 'anichaeou muere quemadis
motam Deus non abstulerit Itb. arbitrium. confir. i. ex Trident. s 6. Can. q. Si quis d xerit Id. arb. a Deo motum, is excitatum nihil cooperari assentiendo Deo vocanti, o
excitantν, Anathema fit. Non autem cooperaretur lib. arb. si passi τε tantam se haberet erga divinam motionem.
co-r. a. ratione. Quia si lib. aib. esset potentia passiva , sequeretur actus nostros non esse in arbitrio nostro positos, quod idiiismet terminis repugnat. Siquidem non est
in potestate patientis, quos in teso fiat ali-luid, sed in potestate est agentis, ut ipse aetat aliquid . Ut patet in materia prima,
quae de se licεt indisserens, non tamen est libera, utpote quae determinatur a forma. Unde non magis essemus liberi qu m ipsa mei materia prima, aut lapides ipsi qui ad hane ves illam is am recipiendam sunt indisserentes: Sieque lib. arta res esset solius tituli , is titulus De re , quam nefandam impietatem jure ae merito Tridentinum mox
citatum, Can. s. Anathemate percutit .
tentiam activam quae pytis omnibus ad Menodum marequisitis potest ex se agere vel non agere, vel hoe ogere aut ipsius oppositum. Dicitur i. Potentia activa, ut mox probatum, de explieatum est. Dicitur a. P is omnibus , dce. si enim unum e prae requisiistis desit, profecto in actum suum potentia prorumpere nequit. Prae requisita autem sunt;
quod objectum polent: ae sit applicatum; quod paratus sit Dei eo urius; quod den, que nullum ei obsistat repagulum. Dicitur . Potest ex se agere id est non ab alio determinante, ted ex sua propria determinatione , eam lib. arb. sit potentia actuum suorum arbitra dc domina. Dieitur q. Agere vel non agere, vel bre agere, aut ipsius orminum . Et sie definitio utramque compleoctitur libertatem, eontrarietatis, Ac eonir
dictionis. Ubi obiter 'se are n esse est, quos minime sit de intrinseea Jiberi alia
ratione, ut semper possit contrarium agere: ut patet in Deo , qui licet omninb liber , malum velle, aut saeve nequit . UΜrtatis igitur essentia in libertate contradictionis optu
46쪽
Dissi II. De natura Actuum humanorum. II
o timε servatur; ideoque libertas sub disjunctione, πιι, suit exposita.
ARTICULUS II. Quia fi libertatis Iufectum.
2 M. I. Um lib. atta ad intellectum su a mul ec ad voluntatem speciet: ad intellecium, ni miram , qui judicat quid
si agendum ; ad voluntatem autem , quae proposita ab intellectu peragit . Hine triplex inter Theologos agitatur quaestio. . Quae potentia , an intellectus, an voluntas, sit formaliter libera. a. Utrum intellectus fit saltem radiealiter liber. 3. Utram viniuntas ab intellectus judieio determinetur: ad quorum intelligentiam.
a. Triplex est intellectus judicium. I. Speculativum , quod in simplici erant. tione bonitatis, aut malitiae objecti eonsistit. a. Practieum, quod dictat in genere virtutem esse amandam, aut vitium fugiendum.
3. Practice practicum, quod dictat quid hie,
de nune , i, statis omnibus circumstantiis, agendum sit, vel fugiemlum.
NM. 3. taplici modo diei posse liberta.
tem radicaliter in intellectu , vel quatenus
voluntas libertatem suam non exequitur,
nisi objectum ab intellectu ei exhibeat ut lubvariis boni affictionibus, quae ipsi optionem
relinquant : adeb ut talis :repraesentatio sit ueluti obiecti applicatio ad potentiam , di Conditio sine qua voluntas non ageret; Vel quatenus ista repraesentatio est vera eausae Eeiens formalis indisserentiae, quae mactu li volitione libera reperitur. His notatis. Dico I. Sola voluntas est sermaliter libe ra . non intellectus .
Prob. Intellectus nee liber est eoacti
me, nec , necessitate , tum contradictionis,llum contrarietatis: Ergo nullatenus est li.
ber . Primum est evidens ; quia voluntas in intellectum imperium exercet despotiis eum, ipsumque cogere valet ad hoe , vel illud intelligendum, vel ab hac emitatione desstendum . Meundam patet o quia dum intellectui proponuntur necetaria argumen. , ineluctabiliter assentitur, dum probabiliora, necem im opinatus eum quadam is midine , dum eontraria aeque probabilia, necessario dubitat. Tertium etiam eonstat; mia positis omnibus ad agendum praerequi titis, maram objecti debita repraesentatione, non potest non intelligere: Ergo sola oluntas , non intellectus , est formaliter liber.
coxo. Ex abiurdis. Si inrellectus esset sormaliter liber , semel de iterum peccaret
homo circa unum , de idem numero obje.ctum. Peccaret enim per intellectum, damjudicaret hoc ficiendum esse, quod non est faciendum. Peccaret per voluntatem, dum
illud perageret. Imo meraret homo sine
eontensu; ve, ante voluntatis consensum,
quod est haeretieum . Unde sic argumentari licet. Libertas sermaliter statuenda est in ea potentia, quae peccati causa e: t proxima ; sed sola voluntas talis eli: unde D. Aug. dicit i. de ver. ReL e. I. . 'Negandam est peccatum committi, ase fatendum πω-luntate.committi et Ergo in sola voluntate
libertas est tam liter statuenda. OH. Meundum omnes Theologos lib. arta rationis di voluntatis est saeuitas , Ergo ratio , seu intellectus' perinde liber est
ac voluntas. Praeterea voluntas aliud eligere non valet, nisi quod eligendum judieat intellectus; Ergo si intellectus non ei libet in judicando , voluntas non erit t. rain eligendo. M. Liberum arta dieitur sumitas rationis simul dc voluntatis , quatenus voluntas in libertatis exercitio 1 ratione frit intellectu pendet, ta quatenus ipsemet intellectus est tmaliter liber, N Disti Quo pariter ait rum Antis voluntas non potest Eigere quam quod intellectus eligendum judicit , si se lus sit voluntatem determinati ad illud praeelia eligendum quod intellectus eligetiodum judicat. N. Si sensus sit votivitatem quidquam eligere non posse, nisi sibi exibe tur ab intellectu sub ratione boni, Q Uade. Dieo II. lntellectus indiffertiis seu indis. serentia judicii non est radix, leu vera ea sa libertatis. Prob. I. Si intellectus esset vera eausa libertatis, vel esset e D causa quoad actum primum , vel quoad actam secundum; neu trum diei potest , Ergo. Nini prius, quia voluntatis libertas quoad actum rimum nihil est aliud, quam ipsamet voluntas libera, ad quam Hoducendam nullatenus it tellectus influit, ut per se patet. Nee p sterius, quia libertas quoau actum laeundum nihil est aliud, quam vismet volitio, principio intrinsem, non ab alieno; id est, ab ipsemet voluntate profluens, ab que in is activo intellectus influxu. a. Stare potest indisseremia voluntatis, saltem quomi exercitium , absque j
dicit indifferentia ; Ergo illa ab ista
pendet. Cererun est enim voluntatem libeth quoad exercitium Beatitudinem in Q. -- muni expetere , quatenus actum suum s
47쪽
ia Tract. I. De Actibus humanis.
spendere valet si velit, lie t eirea ipsam in . tellectus nunquIm remaneat indifferens. Prob. 3. Si judicii indifferentia , radix esset & vera eausa effieiens libertatis, sequeretur hominem ideo praeeisὸ esse liberum, quia judicium ejus est indisserens, & stantehae indifferentia non posse non esse liberum; sicque veram, atque intrinsecam libertatis rationem in indisserentia judicii sitam esse; quod utique error est Lutheranorum,&Cal. vini starum, qui a Tridentino , tanqukm libertatis impii eversores , damnati fuere; iueit ultro concederent omnes, hominem ex insifferentia iudicii semper operari. c f. Ex saeris Litteris di SS. Patribus, qui in statuenda hominis libertate ad hane judieii indifferentiam nunqulim con Ligerunt. Sed ideo duntaxat hominem esse liberum praedicaverunt, quod nemκ plenum in actus suos haberet dominium, illudque vel istud pro libitu agere, vel non age e. posset; ut
visere est in jam adductis,& insta addu.eendis textibus.
Ob i. i AuctorItatem D. Th)m. pluri. hi docentis, ideo libertatem arbitrii eirea aliqua reperiri, quoa ei rea illa judietum sit indisserens ; id est, quM in illis quamdam boni & mali speetem intellectus apprehendat. Sicut patet in Beatis, qui ad amandum Deum vel non amandum , ideo non sunt liberi, quia nullam in ipso madi spe
elem apprehendunt , ratione eujus possit non amari; dum ex adverso viatores homi. Des circa amorem Dei ominb sunt indisserentes quia nimirum intellectus eorum quamdam mali speciem in illo amore ex . cogitant , quatenus amor ille earnalibus ,
quibus dediti sunt passionibus, obstat ori . verum est profecto iuxta D. Thomam, ideo libertatem arbitrii circa quaedam reperiri. quia ei rea illa judicium intellectus estin4 fferens ; non tamen quod judieii indi se tentia eausa sit efficiens volitionis liberae: sed quod ipsa sit conditio sine qua voluntas ad plata non esset potens. Nam elim nihil sit volitum quin praecognitum: ita nihil indifferenter volitum, quin ab intellectu iub diversa ratione boni de mali exhibitum: Atqui sicut oriectum praecognitum non est caula effetens, sed obiectiva duntaxat, sim .plicis volitionis ; ita objectum diversimod hexhibitum non est eausa efficiens volitionis liberae, is tantam objectiva, ct conditio sine qua ipsa non esset. Qita spectat ad Beatos dἰeendum est, non ideo praecis aut amandum Deum determinari, quia nullam mali speciem in illo apprehendunt: siqa dem homo viator leEt nullam mali speciem in Beatitudine
genericὶ sumpta apprehendat, attamen ciris ea ill, m liber est libertate eontradictionis dc exereitii. Sed in h3e praecise Beati ad amandum Deum determinantur , quia tam elare, tam nitidε summum bonum ipsis
exhibetur, ut voluntatem eorum indeclinabiliter allietat ,&iplam ad amorem necessi etωοbi. a. Illud est radix,& vera causa libertatis, sine quo nee esse, nee eoneipi potest libertas: sed sine intellectus judicio necesse , nee coneipi potest libertas: Ergo. Prob. Min. quia sine electione non concipitur libertas, nee electio sine mediorum eo l- latione , nee tandem mediorum inter se eoi latio absque. intellectus judieio . R. Nego Maj. quia licἡt nee esse, nee eoncipi possit visio sine objecta viso, objectum tamen non est eausa efficiens, sed duntaxat eausa objectiva , visionis . oeinde dist-Min. Sine intellectus judicio , di quidem indifferenti, nee esse, nee eoncipi potest libertas, tanquam libertati neeessarici praesuppositum , C. tanquam causa ipsius efficiens. N Dιco III. voluntas nullatenus a tua elointellectus practicὸ Practieo, sed a seipsa
determinatur. Prob. t. Ex unanimἰ SS. Patrum eonsensa: R. Augustini Lib. Retr. e. xa. ibiI est,
inquit, tam in potestate nostra, quam volum 1,.D. Thomae I. a. q. s. a. 1. Voluntar,
inquit, est domina fui actus . θη ipsa estis: quod nos non haberet is potesate movere seipsam. D. Bona U. in a.d st. Σ . p. I. at s. r. q. a. ubi apertὸ doret volant aiatem movere seipsam, qued probat ex D. Anselmo, l. de Conci praese. Ac l b. dicen te , voluntatem esse infir mentum seipsum
Prob. 2. Voluntas ideo est libera , quia positis omnibus ad agendum prae requisitis' potest agere vel non agere; sed unum eκ
prae requistis ad agendum ipsum est judicium pracileῆ practi eum; Ergo voluntas vel non est libera, vel posito illo judicio potest
agere, vel non agere, quod judicatur agendum. Treb. 3. Intellectus voluntatem non mOvat nisi proponendo objectum: Ergo v luntatem determinare non potest, nisi eo modo, quo potest objectum. Atqui nullum est objectum, quod vi sua ita voluntatem determinare valeat, ut illo exhibito neces sario agat: Ergo nullus est actus intellectus, qui voluntatem ita determinet, ut illa o positum velle non possis , aut suam actio. nem suspendere.
48쪽
Diff. II. De natura Actuum humanorum.
Prob. φ Vel judicium istud practicῆ pra.
ct cum en necessarium, vel liberum. Si necessarium, ergo& actus ipsemet, εd quem Voluntatem determinat, eli etiam necessa. rius ; sicque nulla unquam dabitur volitio libera. Si liberum est , quia nimirum vo. luritas intellectum ab eo divertere potest, ut aliud judietum magis eonsentaneum qum rat ἱ ergo posito tali judicio voluntas mi rit etiam non agere, vel oppositum sacere ;quini intendimus. Co m. Iudietum practicὶ practicum, ovo intellectus eo eludit castitatem V. g. hiere nune esse servandam, aut non fervandam , vel actum voluntatis praevenit, vel eum subsequitur. Si praevenit, non erit in potestate voluntatis illud tollerer di se actio, quae vi illius elicietur, non erit libera ἱ ut
ritet in Beatis, qui vi luminis gloriae, quod
voluntatem eorum antecedit , necessario
Deum amant . inod si tale judicium vo. luntatem subsequitur, prosecto ipsam non determinat , eim actus subsequens actum
antecedentem det eminare minimὸ possit. Obde. r. Voluntas nunquit m agit eontra
ultimum intellectus iudicium practice praeli. cum: Ergo illud neeessario. sequitur, & ab
ipso determinatur. R. Di Ant. Si judicium ultimum prae. cedat electionem voluntatis, nego quod nunquam agat, aut agere possit contra illam ;uia posito qa umque antecedente judicio eterminato , voluntas semper manet libera in eligendo. Si judicium ultimum electi nem voluntatis subsequatur, cone. Propinnuntur, v. g. intellectui, duob)na, unum altero majus vel minus: Intellectus judicat majus esse eligendum, voluntas tamen minus eligit, simul intellectui imperat, ut judicet se esse faciendum , si non ob unam rationem, saltem ob alteram. Quo in easu voluntas non agit contra ultimum intellectus judicium; at non sequitur ipsum , sed potius praecedit , ct se ab ipso non deter
Ofie. 1. Potentia de se indeterminata ab alio determinari debet i atqui voluntas dele est indeterminata ; ergo determinari de. bet, ni miram a judicio intellectus deiermi.
R. Potentia de se indetetminata ab alia determinari debet, si seipsam determinandi virtute non lleat, C. secus, N. voluntas qaidem in am primo est indeterminata ad alterutrum; sed citin sit libera, virlate pollet se determinandi, cum in actum secundum exerit.
OUie. 3 si voluntas posset quidpiam eli
gere contra judicium intellectus, pecca umesset in voluntate sine errore in intellectu; quod est contra illud , Piov. q. Errant qui operantur malum, dc contra illud est istum Philosophicum. Omnis pravus est igno
N. Peccatores errant duplici ex capite :Eκ parte voluntatis , qam deflectit a rectutudine; di ex parte intellectus, qui , volu tate in errorem inducitur dum ab ipsa j betur, ut judicet hoc faciendum esse quod non est faciendum.
Quadis indifferentia ad libertatis essentiam requiratur. 7 OLT Ibertatem aliam diei essentialem a aecidentalem alteram. Prima est libertas a coactione, quae ideo essentialis dicitur , quia est inseparabilis ab homine , cujus voluntas , nemine eogi potest . Secunda est libertas 1 netessitate, accidenta lis ideo dicta, quba in homine esse re abes.se possit. Ianlenius eum suis Asseclis docet libertatem essentialem ad veram libertatem suificere , contenditque omne liberum esse quod a rationis advertentia di direct one Rosuit; ut adstruat gratiam effraeem, reconcupiscentiam, licet voIuntatem ad unum determinent, nee libertatem, nee lumeienotiam, ad meritum vel demeritum haudquaquam auferre.
Quod spectat ad libertatem aecidentalem , nonnulli ejusdem salinae Theologi e cedunt quidem liberatem essentialem, quae Omnem tollit indifferentiam , non esse veram ae pso prid dictam libertatem; ted subdol E doeent indifferentiam , sed pote itatem ad peccan dum, vel non precandum , ad rationem libertatis minimε spectare, & libertatem er priὸ nec esse, nee reperiri in actu hominis voluntario , quo se divertit a recto ordine finis ultimi, ad quem concessa est libertas. Ex quo Deillime eon eludi pollet hominem viatorem sub gratiae essicacis motione verε liberum esse, licht eidem motioni obsisteream peccare minimE misit, quo circa.
Notandum sem εἰ pro se et, quod μιαν plus aequo alia rear a Gratia cis se, M aiunt, esse ei. critius enim tu Iocis , ubi exorta fuit HeresisIansentana , pro emirando nuο errore ferὸ alteri appropinquavis . Ius malisno cni vrἰue eon
49쪽
14 Tract. I. De Ambus humanis.
oremque Grasia Augustiniano, tum Thomistico sensti inteluctae . raritas enim rates concupiscentum , Gratiam aequati pede e re re potes. Aiathor igitur trepidavit timore, ubi non erat timor.
Dico I. Libertas , eoactione , essentialis dilia, non est vera libertas. Prob. I. Auctoritate bum. Pontificum Pity. Greg. XιIl. de Urb. v Ill. qui has Ba. ianas propositiones damnarunt. ι a volun
tarte fit , es necessitate fiat , A , e tamen
fit. Sola violentia νepugnat Iibertati hominis
Preb, a. Ibi non est libertas , ubi non reperitur electio ; sed non writur electio . ubi est ad uniun necessitas; Ergo. Maj. constat ex communi idea libertatis, quae naturaliter electionem exprimit; re ex ib. Thom.
Libeitatem definiente r. pa t. q. 6 I. Rrt. 8.Mm electream mediorum. Mam eon stad exe m I. a. q. II. a. a. tam electiora inquit, ' 'AEacceptis unius reisectu alterius: Meesse est quia Hectio fit respectu plurium, quae eligi possunt ; ἐν iudὀ in his , quae sunt
Verminata ad unam, eiectio locum non habet. Prob. 3. De inentia libertatis est , quod voluntas sit suorum actuum domina, Iuxta illud Apost. I. Cori. 7. habens ne .cesstatem , meest tem autem babens sua va. Iuniatis: ses per libertatem, essentialem di-Gam , voluntas non est domina suorum a uum , cam ad unum, sit determinata :Ergo. Unde D. Thom. l. a. coni. Gent. C. 63. ait. I Dominiam quod babet voluntas in suos aGus, per quod in ejus potestare est vetis, via non vel e , excludit determinationem virtvras ad unum, is, violentiam causa' ex ισraus ventis . Et q. a . de veri Liberum necissitaιι opponitur; hea respectu quorumdam No uritas hominis neeestatem habet: de neces ate emm vvo Beatitudinem ; Ergo non ha .
.et respecta omniam libertatem , Ο ita uenes Bberum au. quoad omnia. . D. Aut qui d et r. L 3. de lib. arb. e. Iuua nos habere in potestare nostrae,
auφI cdm volumas , facimus: actus autem pontaneos, licet necessarios, eam volumus, iacimus. a. L. de Nat. de Grai. cap.q6. ait ad voluntatem , selliret liberam , pertinere uia Beati esse volumus , siret omnino nstnis non possimus . 3. L. de duab. an. e. ro. Libertatem esse motum animi euente nullo.
L. 3. de Civ. α ro. Necesse esse ut quod
volumus, Iibero velimus arbitris. Antem v respondeam.
Observ. S. Doctorem in his Ae similibus
Ixtibus .sermonem iacere de libertate lico . quaedam est inchoata de inadaequata libertas. Clim enim decertaret adversus Manichaeos , contendentes duplicem esse in homine sabstantiam , bonam
unam , n alam alteram , quae voluntatem
ad malum nedum necessitaret , sed oc e geret, etiamsi nollet; ideo per πε ineutrabar, quidquid volumus, quovis modo velumus , ad .libertatem, id est ad immunit tela a coactione spectare , & voluntatem esse lideram ; id est spontaneam . eo ipso quo voluntas est. Non quidem quod doeue. rit solam spontaneitatem ad veram de ada quatam libertatem lassicere ; sed quot a Gseruerit hanc spontanei talein ad ipsam reis quiri, quod planε lassiciebat, ut eorum ero rores everteret. Unde in forma. r. Illud habemus in potestate nostra , quod cum volumus , sacimus. Dist. Si it. vi velimus necessario, spontἡ tamen, habemus in potestate nostra, imperfectE &in
ndati else vini mus , ad volutitatem pertinet ἰ prout natura est seu communis ap
Etitus, C. prout est particularis potentiare appetius rationalis, N. Quia sie sumpta ratio ἀs judieio, de arbitrio regitur. 3. Liberintas est motus animi cimnte nullo, libertaslpontaneitatis, C. Libertas arbitrii At indis, ferenti . N. s. Necesse est , quod volumus, libero velimus arbitrio; si volumus ita ut neste possimus, C. Si volumus, ita ut non Ie non possimus: subd. Neeesse est ut illud v limus libero arbitrio; id est, ut simus liberia. eoactione , C. a necessitate , N. Eaedem responsiones similibus S S. Patrum Texii bus , quos referre longius esiet, sunt adhia
Dico I . Potestas ad pereandum vel non peccandum, ad veram & propriE Lictam libertatem spectat; de homo verε est liber in ictomet actu meeaminoso, quo se diveris . tit ab ordine finia debiti, nemm Dei. Prob. I. Ex D. Aug. l. Hom. x ε. Intust, inquit, arbitrio, Deus postrat, cui paresse, Deo aut Diabolo: Ergo lotam Gare Diabolo ad libertatem spectat. Rursus Seratiis i. de temp. Vos vero dicimus hominem. semper ir peccare, tu non peccare posse, ut nos liberi eo teamur esse arbitrii ; & addidibane esse Fidem Catholi eam . Et iterum l. de
50쪽
Dig II. De natura Actuum humanorum: Is
Num :-Me quidem mammum est, ut mura hine Dinisum turba dissentiat. uid luculentius ad prcbandum potestatem precandi , re ipsum mel actum peccaminosum ad libertatem Metare Frob. I. Ex D. Anselmo, l. de Concord. Part. 3. Nutu modo esset, inquit, cur Deus Metis vel malis pro meritis 'uulorum juste et ibueret, si per liber. arb. nullus bonumve matam faceret . Item Dial. de lib. aria C. R. Per potestatem precandi, O fmme per ib. arbitrium , is non ex necessitate, nostrave angelica natura primist 3 peccavit. Prob. I. Ex D. Thmn. de verit. q. 23. a. I.
Momini fiunt probibitiones, praecepta, Ergo o hominis est potestate farere illa veInon Deere, trita est tiberi arbitrii. Et rursos I. a. q. s. a 6. ad 3. Homo per rationem,
scilicet ii rtatem , determinat se ad vole dum bre via illas, quod est ver. bonum,
Constr. Ratione. Ubi est Indisserentia &electio, ibi est vera ae propri4 dicta liber.
tas ; sed in potestate peccandi vel non peccandi , est indisserentia,&electio; Ergo. Praeterea , omnis actus humanus, moralis & de . meritorius est liber, Et a iliaria te prodit; sed actus humanus: peccaminosus est demeritorius; Ergo est liber, & 1 libertate prodit. Siquidem libertas totius moralitatis, meriti ae demeriti, radix est dc fundamentum ι εc direre aliquem peccare fine volun-e-e ; id est, libertate, magnum deliramentum est, inquit Aug. l. de duab. an. e. I . ἐγ peccati reum teneri quemquam, quia nos
fecit quas facere non potuit, sumniae iniqui. 4atis est, is insan .
De assertio plurib/M noen inridet, etim videa. rue Graria de Io cmaei a longe in ias parare. Iunt igitur quia essentia Menaris ini in electione mediorum ad finem tendentium s vel in immunitase a quocumque necessitate 'e naturali,stae antecedemi sisa maneat. Molin istae primam, .silicet Authoris opinionem a Decretis ae autem Iecundam ammectuntur. acumine quidem plena frem , quae αν aut bore aes propriam firmandam Iotentiam . ersariorum diluendas ure vis SMuntue : atramen nec per hoc meretiitae ab serrentur firmioribus Dudamentireorum doctrinas innixas exsimontes. Ηaee tu is
OMi. i. D. Ansel. Diat. de lib. a b. e. I. ubi dieite Nec mertar, Me pars moraris est potestas peccandi; Ergo ipsa nullatenas
ad libertatem pertinent. R. N. conse l. Licte enim v. g. Animal& pars animalis non sit homo , non inde sequitur quod homo non sit animal. Ratio habetur ex Logica, quae docet speciem
de genere non Italateari, lieEt genus rectεWAieetur de specie: Ad eujus intelligeatiam .
Obrem Libertatem strectari posse generi ee quatenus dicit indisserentiam de electio. nem, quaeeumque demam illa sit. Speeifictvero q tenus convenit omnibus iubjectis liberis , eum quadam disserentia cuilibet subjecto propria. Deus , Angelus, de hombeatus, sunt indisserentes tantummodo circa Me vel illud bonum, nee malum eligere possunt. Diabolus est indifferens dunta xat eirea hoc vel illud malum, nee bonum velle potest . Homo vero , utpote nee in o. nee in malo obfirmatus, ad utrum.
que indifferenter is habet. Igitur eum p testas ad malum sit quaedam suecies libertatis, de ipsa libertate genericE sumpta prae- dieari nequit ; quia nimirhm species non praedicatur de heriere, licti genus ritἡ pra dicetur de specie. Non absimili modo de
potestate ad bonum ratiocinandum est, de Leendum eum D. Thom. de Verit. q. 14. a. ro in resp. ad ra. quia posse hanum non est essemiale lib. arbitrio , quo ad primum usa pertinens; id esst quom, suam rationem generieam; siquidem liber est Diabolus, li- est bonum velle non possit , lieet liberum aib. essentiale sit potestati as bonum. Unde D. Anselmus nem dieit : Totestaspeerandi non est Ebertas nee pars Iibertatis. sed dieit, nee Iibertas , nee pMs l. rtatis est potestas peccandi: Sicut D. Hom. non dicit , liberum arbitrium non est essentiale potestati ad bonum; l ed dieit. posse bonum nos est essentiale lib. aνbitrio, generice sumpto. Certum est enim omnem potestatem ad bonum esse liberam, licEt omne subje. hum liberum non semper ad bonum poteliatem habeat, ut Diabolus; quemadmodam certum est quod omnis qui potest malum, est liber, licet omnis qui liber est, non possit
OH. a. D. Thom. dicentem 1, p. q. 6 La. 8. ad 3. Unde quia Bb. aMitrium dioersa eligere possit, servato ordine fietis, hoc pertinet ad persectionem Iibertatis : sed εαδου eligat, divertenso ab ordine Mis . quia est peccare.
boe pertinet ad defectum Iibertatis. Unde m a. ior libertas arb. trii es in Angelis, qui peccar