장음표시 사용
51쪽
nen possimi, quam in m bis qui pecet re possumus. R. Dist. Divertere se ab o duae nn s elideseelus libertatis, deficientis , recto ordine eligendi, C. de seientis ii sor mali ratio. ne , re quidditate libertatis eligentis abique ne cellitate. N. item Diit. Maior eli libertas Angelorum, quatenus est libertas 1 ler. vitute peccati, re a miseria , C. quatenus est libertas a necessitate , N. Libertas autem 1 servitute precati, di miseria non auget illam physicam libertatem , quae est moralitatis flanda triκ, de qua lota est quaeitio. Objie. 3. Lbertas est persectio simpliciter simplex, quae Deo competit , quia melius est eam habere, quam non hahere; sed potestas peccandi non eit persectio simplex, dc Deo non eungruit, quia melius eli eam non habere , quam habere ; Ergo potelias peccandi non est libertas. R. Libertas secunddm rationem libertatis praecisE luinptam, quatenus dicit in generetne iserentiam ad utrumlibet, est pei sectio simpliciter simplex, Q ct se convenit Deo, ct n minibus . Liurias specifieε sumpta, prout reperitur in natura, quae in bononcn est confirmata , est persectio simplieiter simplex, N. Sie enim substantia in gere est persectio simpliciter simplex , quae Deo convenit, quia melius est elle substan. tiam , quam nihil else ; subitantia tamen corporea non est perfectio smplieiter sina. plex, quia melius eii esse subitantiam spiritualem, quam corpoream . Objie. q. Libertas est 1 Deo; sed γ testas peccandi non est a Deo; si enim esset , Deo, peccatum in Deum refundi posset; E go. N. Concedo potentiam peccandi else a Deo, non secus ac potentiam benὸ operandi; cum uir usque una eademque sit potentia, indill r. fa 1 voluntate, quae a Deo ex nihilo laesa est. Inde tamen non sequi ur, Deum dici mise Auctorem peccati, licet sit Auctor potentiae ipsiusmet peccati; tum quia voluntas , quoad exercitium actus bo. ni , vel mali , teipsam determinat tum quia, eo ipso quo voluntas eit libera, potest aget e , vel non agere indissetenter, &ideo illi R ii, non alteri , peccatum est te. sundendum .
riae siententiae Patreni sustinent , qιαλι homo sub domιnatione concupiscentiae seipsum ad actus b
nos , nonnisi per Gratiam determinare valeat.
Ait enim Scripttira tro. cap. 8. Q g6. J Si Vos Filius liberaverit, veth liberi eritis. Sala igitur Gratia per Filium accepta, υπὸ Γ H mad maiis bonum supernasarealiter agendum ἰ asserente etiam Augustino, auod υoluntas eo Iiberior maindit, quo Divina: Gratiae, Misericordiaeque subiectior. Licet igitur υomnias ex sese sola aes m tam determinare υaleat, oe de faelo determiser: non ita tamen is bonMm supernaturale, nisi per gratiam medietnalem famamris prius sanetur,s eorroboretur. Non quod sumetentes sim
cogitare aliquid a nobis , quasi ex nobis, sed sumetentia nostra ex Deo est; ait Apostolus ex Domino Praeceptore Clamante s Io: is. q. ISine me nihil potestis sacere. Non ait, subdis Augustinus Triact. 8 i. in Ioa . circ. Med. sine me parum potestis sacere ; sed nihil potestis facere. Sive ergo parum , sive multum sine illo
fieri non potest, sine quo nihil fieri potest.
oen detur in homine Iamo liberam arbitrium is, indifferentia ad utrumlibet. G. π IcEt ex antedictis iam satis firma - a ta sit circa hominis lapsi liberum
arbitrium veritas eat holica ; verumtamen, eam hujus saeculi Novatores fraudulentis ea- villationibus suis eam obnubilare non cesissent; de ipsa nihil ex professo dicere Scriptorem eat holicum minime decet. Unde . Dico. Datur in homine lapso libertas, nedum 1 coactione , sed & a necessitate tum contradictionis, tum contrarietatis. P ib Ex Scriptura. Deut. 3O. Proposui vobis vitam, is mortem, benedictionem, im
maledictionem . . . . Erige ergo vitam, ut tu
vivat. Eceli. 3r. Qui potuit tra aeredi , is nons transgressur, facere mala, is non foc t . i. Cor. 7. Qui statuit in corde suo M-mus non habeηs necessitatem, potestatem auteni habens suae velant.. tis. Prob. Ex D. Aug. inter eaeteros Patres, quos brevitatis gratia praetermitti neeesseeli lib. I. eoni. duas Epissi c. l. Peecato Adaearb. liberum de hominum natura periisse, nos dicimus. Et l. t . de civit. c. 8. Seio in
quo fit mala voluntas; in eo fieri , quὀs si nollet, non fieret; is ideo non necessarios, sed voluntarios defectas Justa Iarna consequi.
tur, l. 2. de Ach. cum se l. e. q. Habet unusquisque in voluntate, aut eligere, quae hona sunt. esse arbor bona , aut eligere qua mala sunt, ἐν esse arbor mala. Treb. Ratione D. Thom. q. 6. de malo. Quidam, inquit, posuerun. t qaos voluntas bo. minis eae necessitate movetur ad aliquid erigendum, nec tamen ponebant quia voLaetarcogeretur . Haec opinio est biseretiea ; tollit enim
52쪽
Distri. De natura Actuum humandriim
Mi ; sed subvertit omnia principia Thilose.
rhiae moralis. S. enim non sit tiberum ali. quid in nobis, sed ex neeessitate moveamurata volandum , rouitur deliberatio, exhortatio, pr eptum, punitio, laus, vituperium. con . Ex Conc. Trid. lest. o. Can. 4. si quis diserit liberum hominis arbitrium a
Deo motum,steuitatum, vibiI cooperari ....
meque m se dissentire, si velit, Anathema sit.
Et can. Si avis dixerit Itb. hominis aν-δitrium Arie peccatum amissum, ἐν μεinctum esse, μι rem esse de μή o tisara, imo situlum sne re, Anubema fit . Hae accedit damnatio hujus propositionis Iansentanae. a merendum, O demerendum in statu na-εurae la α. nou requiritur in homine Ide issas a necessitate, sed susscit libertas a Ma-inione. Et illius Manae, Homo peccat, etiam Aamnabiliter, in eo quod neccssario facit. OG i. varia D. Aug. loea , ubi S. D. docet primi hominis peccato periiste lib. aliari. Dist. Periit lib. arb. quoad libertatis integritatem , dc persectionem , C. Quoad rem , At substantiam libertatis, N. Camenim in statu naturae innocentis nulla es.set libido, nulla pugna, sed plenissima pax; homo erat liberrimus, non solam Do ad is, nant am , Pn quantum erat indifferens ad agendum , vel non agendum ; sed etiam quoad accidentalia libertatis privilesia, quatenus Icilicet poterat quodlibet bonum operari, de ab omni malo abstinere. Sed
com in praesenti natu nature lapsae vulnerata suerit natura per Peccatum , vires amit-
sae. & aucta dissicultas ἔ mirum non e t , si toties repetat Aug. in hoc periisse lib. arbitrium. Ita apertE semetipsum exponit S. D. l. r. coni. duas Ep. c. a. sbis cutem nostrum di. cias , inquit, quod periis lib. arbitνium de genere humano. Libertas quippi periit per peccatum, sed ilia , quae in Paradbo fuit hahensi plenam eum immortalitate Justitiam. Obile. i. Alia loea, ubi. S. D. asserit peccato primi parentis invectam suisse peccan. di necessitatem. R. Dili. Necessitatem moralem, Q Necessitatem physicam , dc absolutam, N. Unde S. D. sermonem facit tantummodo de necessitate sumpta pro dissicultate abstinendi , peccato, orta ex concupi centiae m tibus , qui ad peccatum adeo vehementer nos pertrahunt, ut nemo pestit , nisi dissi-eillimE, I peccatis motialibus, imb nee diu, veniatibus, abitinere. Sed non loquitur de IV. Moral. T. I. insuperabili necessitate, quae indifferentiam ad oppostum penitus evertat. Hane autem esse S. D. mentem probatur multis argumentis . I. Quia necessitatem peccandi peccato primi Parentis invectam persaepε eonfert eum ea necessitate , qua implicamur per malam eonsuetudinem λ qua'; inquit, L eont. Fort. disp. a. ut postea vincere non possi , quod sibi ipse; id est . volutuas, peccando fabricata sis. Cettum est
autem hane consuetudinis necessitatem non absoluth, sed moraliter, esse in vincibilem ;Ergo idem direndum est de necessitate peccandi per peccatum primi Parentis in vina. a. ayia S. D. plerumque hane neces statem voeat simplicem difficultatem , maxime L 3. de lib. aria o 8. de io. Ista pax Itasuno, inquit, ignorantia, D' discutiat. . . . ἐν quanquam natura hamana pest lapsum in ignorantia, ἐν di evitate nata sit , non tamen ad permanendum in eo , quod nata est, aliqva neestate comprimitur. Alia ratione his , dc similibus texi ibus D. Augustini respondere nihil vetat ; ite. tum distinguendoe invecta est necessitas me- eandi materialiter Q formaliter. N. Per ecatum materiale S. D. intelligit indeliboratos concupiscentiae motus ; per sermale vero interiores actus voluntatis pravis hileemotibus obtemperantis, ut patet in texta sequenti: l. de persccta justitia c. I i. Cum ter ὀ non finit regnare peccatum in suo mortari eου re ad Pediendam dereriis ejus, inest quidem precatum in membris eius. seu
nan regnat ; quia non obeditur desideriis fui... Concupistit tamen, quia non est sine peccato;
sed Jam non ipse viratur iIud Jed i/ qu uiis illo habitat necarum. Rursds se distingui potest haee Augusti.
Diana propositio , quae distinctio , utpote omnium optima, saepius usu venit. Inve .cta est peccandi necessitas sine gratia, C. cum gratia, N. Siquidem de hae solum. modb decertabat cum Pelagianis , uti persaepe inculcat. maxim. l. de nat. dc grat. e. O . Hane possibilitatem non peccandi, inquit , qaeantu mumque est, veI erit in homine , non nisi Deo debere imputari, hae nos dicimus '. ungamus Axteras. Imo ibidem
eoncedit S. Di ctor Pelagium juste asserere, quM homo ro se esse sine peccato, si velit. Sed hoe unti fit mss bile fateatur , im pax erit . Issa est gratia D i per Iesum Christum
qua omnino 1, , Pelogius, nos orantes a u. vari , ut nos peccemus, dicere noluit.
53쪽
cuid voluntarium perfectum, b imperfectum,
mediatum. ἐν immediatum, positivum, θ' negativum, lyc.
Voluntarium perfectam est quod pro.
cedit a principio intrinseco ex persecta cognitione finis , quod soli naturae ra. tionali competit, quae eognoscit finem subratione finis, & proportionem mediorum ad
finem conle quendum. Voluntarium imper.
fectum eli quod procedit a principio intrin.
seco eum imperfecta cognitione finis , ut sunt bru orum operationes: de actus appetitus sensitivi hominis primo primi, seu ita subitanei, ut rationis advertentiam praeve
Voluntarium immediatum est quod nullore edi ante procedit a voluntate, α cognitio. ne objecis, ut lunt omnes actus a voluntate eliciti. Voluntatium mediatum est quod procedit quidem 1 voluntate, sed mediante alio actu elicito, ut sunt actus aliarum π.tentiarum externarum , quos voluntas imperat , ouosque immediath per se elicere nequit: liquidem horTo, v. g. per suam Vinluntatem ambulare non potest, sed per potentiam loco-moti v δ m.
voluntarium polivum est id , quod voluntas positive vult, vel non vult per actum realem ab ipsa elicitum. Voluntarium pure negativum est, id quod sit per metam omis-slcnem voluntatis at sique ullo positivo actu, de quo in Tiactatu de Peccatis opportu.r i iis, di com mcdius agemus.
Voluntatium exprestum est, quod distincte, dc determinat ε. aut verbo , aut signo aliquo declaratur. Tacitum vero est, quod distincte , dc 'determinat E non declaratur,
sed ex quodam facto, vel facti omissione tantum praesumitur , juxta Regulam juris
43. in 6. Qui tacet consentire vinetur. Cimea quod quaeritur quandonam taciturnitas conten sui aequivalete censeatur. Dico . In duobus tantummodo ea sibustaei turnitas consensui aequivalet. r. Dum aliquid favorabile proponitur. a. Dum qui tacet, ic qui tenetur. Trob. r. Reg. Queata nullus recusare censetur quod sibi est commodum atque utile, sicut ε contra nullus existimandus est, quod sibi onerosum, Ac odiolum est , acceptare.
Prob. 2. Reg. Quia is alicui rei jure merito consentire praelumitur , cui eum debet , Ac facit E potest, iron cbsiliit, E eontia, si nec idebeat, nec absque gravi Ineommodo possit obsiste te, miniis aequum foret ipsi rem imputare . Ex his. Resel. 3. Si quis pro te praesente, nec cor . tradicente Fidejubeat ; censeris ratum habere, ot Fidejuiloti manes obligatus ; quia gratiam, et beneficium tibi e tulit. Resu. a. Si puella piaesens sit, dum Pater, aut Tutor illam viro spondet, &omniseclulb metu, non contradicat, consent revidetur, quia ex jure, quae Pater, aut Tutor agit in gratiam, dc favorem puellae, cujus curam gerit, censetur agere. Seeos autem est dicendum, si extraneus pro illa responderet, et ipsis taceret, quia onerosume it de se i lati imoniunt. Resol. 3. Supelior videns, aut sciens subis ditorum suorum depravatos mores , quos iacilὰ emendare potest , sed negligit , eos
approbare censetur. Non autem si taceat, quia prudenter timet, n8 ex sua correpti ne graviora oboriantur mala , aut ineo momoda. Quia in primo calu loqui tenetur, non autem in secundo. Res . a. Si subditus Superiori suo indicaverit se tacturum hoc vel illud , Consessio
nes, v. g. auditurum, cum sua bona venia;
dc ille dixerit: Vade in Pace, imo dc ta-euetit, facultatem concessisse censetur; clim Deile pcsset, ut supponitur, dc deberet eontradicere, si nollet. Res . s. Reus a Iudice legitimo jussus, ut ad objecta respondeat; si tae uerit, fateri censetur. Item qui e duobus sibi objectis
unum tantummodo negat , alterum sateri
praelum itur, quia loqui tenetur. Dixi a te gitimo Iudice; nam si Iudex jus interro pandi non habeat , taciturnitas Reo non officit ob rati nem oppositam.
U .E S T I O III. Quid sit volantarium directum, ἐν indirectam. Voluntarium directum , seu in se, est
quod se pi edit 1 voluntate, ut sit sor maliter, dc secundam se intentum; ut siquis inimicum suum pugione mactat, illud hemieidium est directe,& in seipso volitum. Voluntarium indirectum, seu in alio, est qaod in se non est intentum, sed in alio. cui connexum est, vel ex eo sequitur; ut si quis catapultam incauti exploderet , ex qua multi occiderentur, illorum occisio ipsi esset indirecte volita. Triplex eli voluntarium directum actuale nimiram , virtuale , dc habituale.
54쪽
Diff. II. De natura Actuum humanorum. 19
Actuale voluntarium, vel est in actu signato, vel in actu exercito. In actu signa. to, dum quis signat suum actum, quem peracturus est: V. ig. Sacerdos consecratulus ,
qui ita seeum loquitur: Volo eonsecrare , illud vult in actu signato. In actu autem cκercito Sacerdos vult consecrare, qui sine reflexione super actum suum, attente iacit quod Christus instituit, proserendo eum ple . Da sui cognitione vel ba Consecrationis. Virtua de voluntarium est quod si , vel virtute praecedentis volitionis , quae actu desit esse , ut clim Sacerdos ponit super Altare pixidem Hostiarum eum intentione actuali consecrandi , omnes sunt consecratae , etiamsi actu de pixide non cogitet ;vel eum fit aliquid , quod ex natura sua , vel Ecclesiae institutione comprehenditur sub altera intentione , cum qua se conjuncta est, ut ea praesente censeatur ipsa quoque adesse. Sie eo ipso, quo Sacerdos vult se. eundam Sacerdotum consuetudinem vestes induere sacerdotales , habet virtualem intentionem Missam celebrandi. Habituale voluntarium est illud, quod fit tantummodo natu tali impulsu eonsuetudi. nis; ita ut actus praecedens voluntatis nul Io modo influat in operationem, nee per se, nec per aliud. Circa voluntarium in directum quaeritur , quae sint conditiones requisitae, ut effectus eκ causa secutus indirecte sit
voluntarius, & peccaminosus. Dico. Ttes requiruntur conditiones, quas
Hillatim exponemus, & probabimus. I. Requiritur, ut iste enectus aliqualiter si praevisus, quia quod nullatenus est cognitum , nullatenus potest esse voluntarium nec peccantinosum. Dixi aliqualiter di nec enim necessaria est explicita , & sorm ilis cogitatio, qua elard, ct distin tu praevideatur unum ex alio secuturum; sed suis ei tvirtualis, & eonfusa , imo sequi valens , Ac interpretativa qualem centetur habere , non solum qui cogitans , vel dubitans, an sit connexio unius eum alio , aut aliquod subsit pectandi perieulum, ob animi torpo. rem advertere, aut inquirere negligit , ve. rei metiam ille, qui nee dubitans nec cogi. ans , huic suae in advertentiae squam facili negotio advertere poterat,& debebat ali. qualem dedit eausam.
Ratio hujus est 3. Quia Iuxta commune juris enatum , scire , is debere scire sunt
paria. a. Quia alioquin consuetudinarii ,
qui absque ulla persaepε advertentia in blasphemias , aliaque verba turpia prorum. punt , haberent excusationes in peccatis. Unde D. Th. r. a. q. 6. a. r. ad 3. ait: No velle, nor agere, etἰm tempus fuerit, est voluntariam ; ira etiam non considerare. Id
est non advertere , eam iacilε possumus, ac debemus. Ex his. Resol. I. Qui saepius expertus est rixas, blasphemias , polliitiones ex ebrietate sua ortas suisse; licit de his , dum vino indulgebat, non ex prissὰ cogitaverit , ipsi censentur voluntariae; quia iacile potuit ae debuit advertet e.
Resol. 2. Qui inea ut E, de imprudenter
catapultam explodit in multitudinem , ex qua sequitur hominis occisio, aut mutilatiq;
haee ipsi imputatur, licet actu,& sormali.
ter non advertit , ob eamdem rationem ..R6.ὶ 3. Crimina, quae in qua tam sam illa
perpetrantur, Patrifamilias sunt voluntaria; si ideo ea ignoret, quia ob animi torporem,
de in ossicio suo lperagendo negligentiam, de suis inquirere neglexerit, imb dc non coqgitaverit. a. Requiritur, ut essectus ex eausa seeu.turus censeatur voluntarius , di peccamino.
sus, quba eausa vitari possit. Ratio evidens est ex Augustino ; quia
nemo peceat, inquit S. D. in eo quod vitar ι π potest, e X quo . Resol. Qui obseaenam tabellam, quae eauissa est pravatum eogitationum , aut retinet apud se, aut vendit alteri, reus est eriminis , elim possit hane peccati occasionem auferre. Quos si vero venditam redimere non possit , modo silicet E iacti poeniteat, ipsi non imputatur ad culpam. 3. Requiritur non tollim ut causam viistare possimus , sed Zc teneamur , aut sal tem eam ponendi nullum jus habeamus, quia nempe nulla subest eam ponendi necessitas, aut utilitas. Quod si autem causam vitare non teneamur, utpote de se licitam,& alia qua subsit sie agendi necessitas aut utilitas, aut honestas , effectus inde secutus nobis
Ratio est; quἰa, qui dat operam rei licutae propter necesstatem suam,& utilitatem, uti iur jure suo, & hane utilitatem sibi pro .
ponere censetur. Qui autem opus exercet
illicitum, aut nullam in ager do sibi pro .
ponit honestatem , aut utilitatem rationalem, jam censetur velle peccatum , elim nullum honum sibi in animo proponere videatur. Hinc .
Rebol. I. Dum dux exercitus in Bello iv. sto urbis moeni, pulsat , & evertit , unde sequitur mors innocentium . item dum Fi.
delis Saeramenta pullulat a Parrocho quem C a sacri:
55쪽
facti leo eadem administraturum novit; nee mors innocentium , nee Parochi sacrilegium illis imputantur ad culpam , quia utuntur jure suo. ResoL 2. Sacerdos curae animarum deditus, qui Consessiones audiendo; Chirurgus, qui medendo eorporibus, praevisam patiuntur pollutionem , excusantur 1 peceato ἐmod, diligenter animum avertant a turpitudinis consensu , quia actio eorum utilis est,
Resol. 3. Qui absque necessitate, aut utilitate verba prostri , de se quidem honesta, s et eκ quibus praevidet oriri posse gravia
proximo incommoda, rixas, blasphemias, dic. gravem culpam incurrit, quia nullum, nisi malum motivum, sibi proponere interpretati vε censetur.
Resen q. Qui nullum sibi proponens M.
num, aut commodum honestum equitat , talem situm habet in lecto, cibos comedit calidos, ex quibus secuturam praevidit pol, lutitarem, haec sibi reputatur voluntaria ob eamdem rationem . Complures casus simi-Ies si e resolvuntur. Ubi. OV Obiter rationem aut necessitatem Ionge graviorem , quae inducat ad ponendam causam , ex qua lecuturus est malus ei seoctus, requiri; dum de gravi, tu' spirituali, tum corporali detrimento proximo inserendo agitar, quam dum agitur de peccato materiali committendo , pollutione, v. g. aut ebrietate involuntaria. Siquidem ratio ni, charitati . imo & justitiae minus con .sentaneum vititur, mortis aut peccandi N. riculo proximum committere . nisi gravis,
atque praeponderans urgeat ratio, aut noeessitas.
De iuvetantario, ἐθ' eaos ejus m. Contrariorum eadem est ratio : unde
com ad voluntarium requiratur principium intrinsecum operans, & cognitio dirigens operationem; ex adverso in voluntarium dieitur, quod fit veI a principio emtrinseeo, vel ab intrinseco quidem, sed absque cognitione. Primum vocatur in voluntarium positive , seu non voluntarium, de voluntati displicens , fitque contra eXpres.sum dc positivum voluntatis assectum ψ u lente nimirum vel metu , vel violentia. ecundum vocatur involuntarium negative, seu um voluntarium , quod fit sine cognurione ob passionem scilicet, vel ignoran. tiam quae eognitionem auferum , ves
Rurius duplex dicitur in voluntarium . unum fimpliciter, dc ablolute , alterum I eundum quid. Simpliciter involuntarium est. luod fit totum , principio extrinseco, verme eognitione, & cui voluntas nullatenus consentit; ut motus a poetitus lensitivi. quos omni cura reprimere satagimus. Livolum
latium secundam quid est quod sit partima prinei pio extrinseco consenium extol queri. e, partim ab intriri eco consentietate, qui Q. que nollet voluntas, vult tamen essicaciter sed cum repugnantia, ut quἰ naufragii m tu merςes suas in mare proiicit. Quatuor causae in voluntarii vulgbenum rantur, violentia , metus, concupi centia ,
dc ignorantia , pro quibus singulis singulas instituemus quaelii ex.
NM. I. TIolentum , Ac eoactum , licet V confundi soleant, inter se tamen distinguntur. Violentum enim est quod fit a principio extrinseco contra inclinati nem passi, vel ipso renitente , sive si ampetitus es sive non. Coactu in vero est quod hi , minei pio extrinseco in subsecto, appetitu , dc eognitione praedito. Unde omne eoactum est quidem violentum , seὁ omne violentum non est coactum. S quidem res inanimatae dicuntur violentiam pati, non autem propriε cogi. Pot. a. Duplex est violentia ; absoluta dum passum pro viribus, prout hie dc nune debet ac potis , renititur : secundum qui , dum aliquo modo renititur, sed non omni.no quantam debet, Ac potest . Rursus duo plex est violentia; Pla ira, quae patientem movet realiter 2 Moralis, quae voluntatem indueit, atque impellit suasione importunΝ minis, aut precibus. Item duplex distingusetur resistentia; possva , quae est incapacitas naturalis ad formam recipiendam , dc solis rebus inanimatis convenit; de activa, uvae est actio agentis violentiae renitens. His
Dico I. Violentia absoluta , non Veroseeundum quid, actum essicit simpliciter
involuntarium. Tris. Quia violentum absolutum totum
fit principio extrinseco ; ergo est totum in voluntarium. Quod si vero patiens vi
56쪽
D K II. De natura Actuum humanorum . ur
ientἰae non resistit, ut potest, ct debet , censetur velle interpretative quid patitur. Unde a Resol. 3. Si latrones tibi violenter subri- fiant deposit uiri, quod omni cura culi divisti, in culpabilis es, nec ad indamni satio. nem teneris et secus autem si i aute, ne
gligenter , dc ignave in illo servando ec
culi odiendo te gesseris. ResoL a. Si mulier violenter oppressa intern ἡ & externε pro viribus renitatur, ela. mando , repellendo, &e. violentia nullate. nus ipsis erit voluntaria. Quod si vero passive se gerat, nee probando, nec improba n. do id, quod sibi infertur; non dicitur vim pati , dc peccati rea tenebitur. Imo lie tinter id s actum reprobet, si tamen extern pro viribus non obsitat, oppressio ipsi erittantummodb in voluntaria secundam quid, non autem abistute. Cum autem in voluntarium secundlim quid, voluntarium sim.pliciter non auserat, haec oppresso erit illi indirem saltem voluntaria. Sed si ex vociferatione, aut nimia resisten. tia perieulum evidens vitae , vel infamiae immineret, quid sibi foret agendum Resol. 3. , subsit consensus perieulum i quoa a deit ut plurimum, tum ob nimiam
lexus fragilitatem, tum .ob summam materiae lubricitatem ; mulier vociserare, Ecemni conatu obsistere tenetur , quia praeceptum est iuris naturalis negativum, semper, de prosemper obligans, non sese exm. ne re periculo proximo consensus peceami. nos. At si per aceidens nullum subsit eon. sensus periculum , non tenetur; quia aggresso ii resistere praeceptum est a'irmati. um, quod p o semper non obligat, nee
cum tanto detrimento. ADNOTATIO DCum secunda pars anteactae Resolutionis r. in qua patuitur, quia si mulier violenter oppressa, ex meiseratione, aut nimia resistentia periculum virae vel infamiae incurrat, dummodo nubium adsit consensus periculum , non tenetur vociferare, nec nimium resistere , eum, inquam, pars ista Raesiturionis abusi s ritatibus viam stomre possit, eam modineare nocessarium
Et primo quidem optima est authoris doctrina, supra in Resolutione secuntia tradentis ςuia : Hmulier oppressa passivh le gerat , nec priban- - nee ri robando id , quod sibi insertnr; non
dicitur vim pati, & peccari rea tenebituri imo, prosequis ρ ipse, licet interius aestum repmber, si tamen exterme pro viribus non Obsiliat, Ompressio ipsi erit tantummodo involuntaria secundum quid, non autem Absolute. merῖνο sic ritιον scribit ; eum et ut 'ria sententιa AECO Gaiticano princripta fuerit in ge-rati Conventu Tu. l7 o. i. emo Susannae. Sie se hub Mi Prom vis n. 44. ,, Dans la violener, dans,, emute de P infamis, de Ia mora, μι Susanne erois menaeis, em p -1t Hre : Ie ne is consens mini au crime, mais te te tantarat.
is Susanna inter viarentiam, atque t orem is , , sumis . monis , quae sibi imminebant, μ,, dicere poterat: Ego quiaem crimini non anis sentior; veruntamen illud perseram , atque ,, tacebo, ne vos me diffameris , atque muratis tradatis. Forsitan hoc Susanma nesciebat ,. ausis de hoe non euitabat. Hinc es, quod castae, at in ,, que Mnesae mulieres se culpabiles reputent, , . tamqu- β esse e remm merumoribur as,, sensum praeberent, quando Hamoribus ψactioniari Κη , a r cumsumque Iouis conatibus ipsis , non re Ant. Susanna tu ιam gravi perietilo
si infamiae, mortis pascis se habere potui se
is atque passioni eorum , qui illam sotiicitabant, , sese relinquere , dummoao per actum internum , non praestitiset assensum ; imo actionem tuam is d testata. execrata fuisset. Rario se,. quia , εοπω , in vita bona stine πα-is maioris , is quam castitas: m sic permissum est sam ,-- muere, ut is e struentur. H Ista, inq-m, ' positio damnata suis Temeraria, Manis diuosa, castarum aurium ostensiva, erronea, atque Legi Dei contraria. Cum igitur latiter de ipsa sens,int Praester Gallicani, nesis tu modo ris i nostro ceciderit e calamo, quod Iub
Lato periculo consensus non teneatue -lier σε
presta exclamare, fortiterque resistere, quod id
est ae passive se habere , si per Me midenti periarato ruit. e , vel infamiae exposita remaneat. sis
agebat in ficto Susannae author prominionis pro Distae: Susanna in t im gravi periculo insamiae, & mortis passive se hstere pririvsser, at que passioni eorum, qiii illani conicitabant sese
57쪽
21 . Tract. L De Actibus humarus.
νit impius oppressis, nisi que millier assive se
abeat, sirque myriae concupiscentiae effrenos mo. rus in se permittar Quis non 'idet, quod pas a ista positio, actiυae cooperationi in easu aequiparaturi In praecepto non moechandi continetur quoque praeceptum non e perandi neque directὸ,noque indirectὸ aes moechiam s quod 'ornis urumte negariυum semper, ει pro semper obligare censetur. ride, qtiod in isis easibus semper ad- υ, ω praesupponi debeat periculum aequod Gn-
sensus etiam interni propter orationes ab Authoro quoque cognitas, . adductas. Rectat igitur dicendum authorem nostrum ex illa a parenti ra.
iisne, quod scilicet Aggretari resistere praeceptum affirmativum sit, non obligans semper,& eum ranio detrimento plus aequo illectum Resblutionem tulisse, quae praeter eius intentionem laxitatibus, oe abusibus viam flernere potest, O qua proinde ad sensum Praesurum Gallicanorum .s eorrigen-
Dico II. Voluntas cogi non potest quoad actus elicitos, bene quidem quoad imperatos. Prob. I. pars . Quia si voluntas posset eoo in suis actibus elicitis sequeretur ipsos esse simul 1 principio extrinseco, cam omne coactum ab hoc principio procedat, &a Principio intrinseco; id ell, , voluntate, ut pol E ab ipsa producto r Deinde sequeretur , quod voluntas posset velle nolens , quod ipsis terminis repugnat. Unde Ansel .
mo potest velle aliquid, quia non potest velis nolens velle. Prob. 2. Pars. Quia evidens est aliarum saeuitatum actus impediri , vel exerceri posse contra voluntatis propensionem : V. Et si nolim videre , vel audire , potest quis oculos meos Vio'enter aperire, Ec manus qu bus mihi aures obstruo, abstrahere, &c. Ob te. I. Deus potest voluntatem nostram rapere ad aliquis amandum contra propen .sonem ejus, imo re contra actum expressu:n , quo nolit illud amare ; Ergo ipsam cogere potest. R. Diit. In sensu diviso inclinationis contrariae,& actus positionis, C. In sensu composito, N. Id est inclinationem contrariam auferendo , non autem nobis illam relinquendo; alioquin voluntas nostra vellet simul, & nollet, quod implicat. Ofici et . Deus potest impedire voluntatem ne actum eliciat, dum est inclinata,&proximE disposita ad agendum , subtrahens nempε illi eoncursum suum; Ergo ipsam cogere potest, saltem ad non agendum. R. C. totum, sed inde non sequitur Deum voluntatem cogere posse; quia per coactionem propriὰ dictam intelligitur actus positivus , principio extrinseeo productus, nomautem ejus sui pensio, & negatio. Non negamus Deum voluntatem negativE Ggere
posse, sed positive ; id est ipsam cogere adactum eliciendum , quem non vult elicere.
An, ἐν quomodo metus causet involamarium.
M. r. I 4 Etus, qui est trepidatio mentirin ex apprehensione mali futuri,
alius est gravis, alius levis. Metus gravis oritur ex apprehensione mali adeo pravis, ut vir constans moveretur ad Et quid iaciendum, quod alias non esset facturus: unde vocatur cadens in virum eonstantem. Quod ut dignoscatur, non soldm attendendum est malum quod timetur, sed etiam alitas personae timentis ; quia respecta foeminae potest aliquando dici metus gravis, qui tantdm est levis rei pectu viri. Metus autem gravis apud omnes est metus moristis , mutilationis , careeris , stupri, gravis infamiae, re amissonis bonorum omnium, ad quem reducitur metus reverentialis, cui conjunctae tum minae. Metus levis non ea dens in virum constantem is est, qui oritur ex apprehensione mali rationabiliter eontemnendi, & adeo levis , ut attentis eireum stantiis vir constans non moveretur. Vet. a. Metus se habere potest ad acti nem vel causaliter, vel concomitanter. Cauis
saliter se habet, dum hie & nune fit actio ejus motivo, dc impulsu, prout est mel mortis, ad quam vitandam viator dat la. troni pecuniam suam . Concomitanter se habet, dum actionem non causat, sed eam mere comitatur ; ut metus suspendii in i
trone , quo non Cbstante crumenam surais tur . Porro metus causalis aliquando est
eausa totalis actionis , aliquando partialis. Totalis dicitur, quando actio ita ni praeci-sὸ propter metum , ut sine illo ipsa non fieret ; ut in exemplo mox allato. Partialis vero dieitur, qui ita ad actionem movet', ut ipso desinente adhue fieret ; sed ad ipsam promptius sortiusque impellit; ut meistus ab impudico inculius inhonestae mulieri jam antecedenter ad impudicitiam paratae. His notatis. Dico I. Metus tantam eoncomitans suis get potius qu1m tollit , aut minuit volun
Prob. Quia talis metus est occasio volun . tatis ardorem excitandi , ut patet in eXem plo allato de latrone, qui metu suspendii magis
58쪽
Dlis. II. De natura Actuum humanorum ἰ
- s ad iurandum aecenditur ; ut i patet
etiam in his, qui cum metu mortis aegroris peste insectis inserviunt, quique hujus
metus occasione magis ae magis obfirman-gur in proposito eis subveniendi. Dico Il. Nullum subest involuntarium, sed potios duplex voluntarium in actu ameta partiali causato. Prob. Quia ibi duplex est voluntarium, tibi duplex est motivum voluntatem adactum impellens; ut videtur in exemplo de Meretrice, quae ad turpitudinem inducitur, tum , sua propria libidine , tum a minis saevientis hominis impudici; ut patet etiam in exemplo justorum , qui licet poenarum infernalium metu divinis praeceptis pareant, ita sunt dispositi ut eisdem sem
Per parerent, licEt nullus esset infernus, Propter amorem Dei; duplex ibi reperitur motivum ; Ergo, re duplex voluntarium. Dico III. Metus totaliter causans, etiam gravisti mus , causat quidem voluntarium simpliciter , dc in voluntarium secund limquid: sed per se causat voluntarium ;& in-Voluntarium non causat nisi per accidens, seu occasionaliter.
Trob. t. Quia ille actus est simpliciter vo. Iuniarius, qui fit 1 principio intrinseco cum cognitione linis; quique hie, & nunc a voluntate Elicitur ad vitandum malum. Deinde ille actus est secundam quid involuntarius, qui sit eum renitentia . de displicen. tia voluntatis;&qui sublato metu non fieret: sed talis est actus 1 metu totaliter cau-bitus : Ergo voluntarius est simpliciter, dein voluntari iis secundam quid. Obje. D. Tham. 2. a. q. 142. a. I. Oua per timorem sunt, inquit, prineipium ba bent ab exteriori impellente, unde non sunt simpliciter Uoluntaria. N. Dist. Non sunt simpliciter voluntaria
voluntarietate lubentiae, aut complacentiae,
C. Voluntarietate libertatis ad unum potios quam ad aliud se determinantis N. Certum est enim quod ea, quae. sic fiunt ex metu, ut non fierent si metus abesset , nullatenus
placere, & quod in eo sensu simpliciter sint
involuntaria; sicet sint simpliciter volunt a. ria , quatenus determinate fiunt a volunta. te cum cognitione finis, & circumstantia.
. Prob. a. pars. Nempὰ qudi metus per se causet voluntarium , dc per accidens involuntarium . Viator, v. g. qui cum displicentia latroni mortem minitanti pecuniam suam tribuit, ideo dat quia mortem timet: unde metus multis est causa per se don tionis pecuniae suae, quae se est simplieiter voluntaria . Sed non ideo pecuniam tuam tribuit cum displicentia , quia mortem ei.
met ; sed praecise quia sibi plurim lim cordi
est pecunia sua ; Ergo metus non eli cauissa per se in voluntarii , seu renitentiae voluntatis; sed tantummodo per accidens, Oc. casione nimirum affectus, quo tenetur via.
tor ad pecuniam 1 se datam. Si enim h ne pecuniam nocet fareret, haud dubiε abique
voluntatis renitentia eam largiretur . Cons. i. Multa fieri possunt ex metu, quaeque sublato metu non fierent, quae tamen non sunt involuntaria : Ergo metus per se non causat involuntarium. Supponamus viatorem ad transeundum per hane vel aliam viam ancipitem , atque indifferentem , qui unam prae alia seligit ex metu latronum in
illa insidiantium. Profecto viae istius electio ipsi utique nee est in voluntaria, nee displicens, licEt a metu gravi totaliter causata. OUr. a. Talis potest esse metus, qui voluntati imperet; non solam ut rem cujus
affectu detinetur, abiiciat , seu di iesummet assectum, qui displicentiam, seu involuntarium causat: Ergo tune actus a timo re causatus non erit in voluntarius , nequidem secundum quid. lyrob. ia metus gehennae, V. g. peccatori imperare potest, non
solam ut peccatum abjiciat, sed&affetium
9uem habet ad peccatum . Is enim metos imperare potest quidquid gehennae nece ita. rio de vineti ; atqui assectus ad peccatum gehennae ncs devincit: Ergo metus gehennae imperare potest , ut affectus ad pecca. tum abjietatur. Imo , si timor est emtax , implicat ipsum non imperare. Si enim non imperaret, vellet, dc simul nollet gehennam virarer vellet ex suppqsitione quos sit efficax: nollet autem, quia noli ' assectum alpeccatum deponere, qui gehennae nos addicit. Dico IV. Quae sunt ex metu, ordinarie excusantur 1 tanto , non , toto pecca o .
Prob. Quia ordinarie fiunt contra voluntatis propensionem, suntque in hoe minus voluntaria; cum gravitas, aut levitas peccati a majori , vel minori voluntatis propensione ortum habeat. Deinde quae fiunt ex metu, sunt simpliciter voluntaria ; quia li.
cet metus voluntatem impellat; non tamen
ipsam necessitat: ErU non exeulantur a toto. Dixi ordinarie. Tum quia quae sunt ex metu, possunt quandoque absque volum a.
tis renitentia fieri, ut mox probatum et L, clune non excusantur 1 tanto; tum quia talis potest esse metus, ut rationem perturbet, di advertentiam ad peccatum nece iIari in
59쪽
ra Dact. I. De Actibus humatus.
auferat, & tune ii toto posset excusare. 'OHie. Quae fiunt ex metu gravi contraptareepta juris positivi, ad culpam non im . putantur; Ergo metus excusat ii toto.'. Non idia ad culpam non imputantur,uod metus excuset a toto; sed quia prae icta praecepta in tali rasu non censentur
obligare, ut videbitur in Tractatu sequenti.
An, quomodὀ cimvissentia causet in . voluntarium t Gl. I. Oneu pisicentia sumitur duplici- a ter i. pro propensione ad bonum sensibile, quatenus naturae rationali eliconveniens. Voluntas enim est inclinatio in bonum totius suppositi, quod elim rationale sit, ae sensibile , naturaliter propendet in bonum honestum,& sensibile. 2. Sumitur pro qualibet voluntatis, de appetitus sensitivi inordinatione per peccatum originale omnibus insita hominibus. Hane di.
stinctionem exponit D. Thom. I. a. q. 82. art. 3. ad 1. dicens: In tantum coneupheere
est homini naturale, in quaxtum es secunsim ratisnis Ordinem: Ceνeupiscentia aurem, quae transcendit limites rationis , inest homini contra naturam, talis est concupiscentia originalis peccati. s. a. Concupiscentia seeundo modo sumpta vel est antecedens. vel consequens. Antecedens, quae prias existens in appetitu
quom in voluntate , hanc movet ad amorem, vel iram. Consequens, quae prius est in voluntate, qu1m in appetitu, quem excitat, ut promptius, & delectabilius latatur
in objectum. Porrci motus eoncupiscentiae antecedentis duplieis sunt generis, vel omnino rationis advertentiam praeveniunt, aut voluntate totaliter repugnante insurgunt ;& dieuntur primo primi et vel non ita ratio.
nem praeveniunt. aut contra voluntatem
insurgunt, quin is , qui sensibus suis dili.
genter invigilat, eos persentire ac refrena. re possit, & dicuntur seeund primi. Dico I. Motus primo. primi eoncupiscentiae antecedentis tollunt omnino volunta. rium , de liberum , nee sunt peceaminosi. Prob. Auct. Cone. Trid. s . de Pece. Orig.& Sum m. Pontificum in damnatione Prop. 3o,& si. Baii, definientium similes motus ab omni eulpa esse liberos . item D. Aug. l. s. contra Iul. e. 3. Frustra dictum est . inquit, post concupi mentias tuas non ea , situm qMsque reus es, quia tumultuantes, i, ad mala trabentes fratis eas: Item D. Bera nardi de inter. Dom. e. I9. Non nocet sensera, ubi non es e sensus ; imo quod resistentem
Conse. Ex definitione voluntarii liberi;
quod ii principio intrinseco, id est , , v
luntate procedit, cum regnitione; sed motus primo- primi rationem praeveniunt, de voluntate totaliter repugnante insurgunt
Objie. D. Aug. sepius inculcantem hos
motus e eupiscentiae esse peccata.
R. D. Peccata materialia, Q Formalia N. Siquidem ideo a S. D. preeata nuneu pantur, vel quia sunt desectus, de effectus pereati originalis , vel quia ad precatum nos protrahunt: Quamvis, inquit ille, lib. 2.
eoni. Iul. e. s. Iam non eo modo appellet
Neeatum, quod facit reum; sed quia fit rea . tu primi bominis factum, ἐθη quod rebellando
nos trahere nititur ad peccatum.
Dico II. Motus secundo. primi, ad quos advertit ratio, dc quibus consensum praebet voluntas, augent quidem voluntarium, sed minuunt Iiberum. Prob. I. pars. Quia actus eo magis dieitur voluntarius, quo propensione inten. fori produeitur; sed actus ti e eupiscentia propulsus talis est: Ergo. Secunda pars patet. Nam eo minor est libertas , quti minor est voluntatis indifferentia , majorque determinatio ad unam partem; sed propel. lente eoncupiscentia minor est voluntatis indifferentia, majorque determinatio; Ergo minor est libertas. Hine. Reset. Graviora esse peceata , quae sunt ex malitia. quam quae ex motu concupiscentiae. Ordinarie tamen adhue superest ad peccatum mortale sufficiens libertas. Dixi , ordinarie; siquidem quandoque eo
tingere potest, ut erga concitatos concupiscentiae motus secundo- primos, persecta non subsit rationis advertentia, plenusque consen sus,quo in easu peccatum erit tantum veniise. Objια Contra r. pari. Quae fiunt ex eonineu piseentia , fiunt ab extrinseeo cum minois re cognitione, concupiscentia enim voluntati est extrinseca, impeditque , quominus attentius ad ea, quae sint agenda , advertamus. Ergo eoncupiscentia, potias minuit, quam auget voluntarium.
lv. D. Concupiscentia est voluntati extrinsera de se. C. Quoad propensionem, re delectationem quam voluntati ingerit, N. Deinde licEt eoncupiscentia impediat, quoin miniis ad omnia, quae sunt agenda , dilia gentias advertamus ; certum est tamen ,
60쪽
Diff. II. De natura Actuum humanorum.
quM attentius intueamur objecta, qtrae in tensius volumus, stoinduin eam rationem, Saae nos delectat, quod iussi eit ut ex hae parte actus magis sit voluntarius. Ofie. Contra a. part. Si concupiscentia minueret liberum , minueret & voluntarium ε elim enim omne liberum sit essentialiter voluntarium, unum minui nequit,
R. Dist. Omne liberum est voluntarium, ratione principii in utroque intrinseci, C. Ratione indisserentiae, N. Unde quia pintest minui indisserentia, quin minuatur prin-eipii intrinseceitas; minui potest liberum, quin minuatur voluntarium . Praetesea libertas , seu indifferentia eli proprietas specifiea voluntarii, de voluntatium est genus
respectu liberi ; sed proprietas specifica immutari potest , quin ratio generiea immu .retur: Murus enim, v. g. minas albus aut niger esse potest, quin desinat esse eo lora. tus ; ergo actus minus potest esse liber, quin sit minas voluntarius. Dico Il. Concupiscentia consequens auget voluntarium , dc liberum ieeundum morale juaicium , proindeque aggravat
Prob. r. pars. Quia per voluntatis ardo rem excitata passio , ipsamet pallio voluntatem intensias protrahit. de propensiorem magistrue voluntariam efficit. Prob. I. Quia major ista voluntatἰs pro pensio, ut supponitur, effectus est ipsius. met voluntatis, quae omnino libere passio.
ni se devovit, nedum eam non refraenando,
sed de voluntarie excitando ; sicque magis rea officitur, quatenus magis ae magis voluntar ε , dc liberὰ δ seipsa in malo obfir. matur, dc ad peceandum propensor effici.
tur. Ex quo D. The m. I. I. q. v. a. 6. re
ct δ eoncludit : Ouam ὀ aliquis majori Bbi. dine, vel eoacupistentia peceat , tantὸ gravius precat. Nee reseri , quod passio ex voluntate fluens , ae redundans , actus in . differentiam aliqualiter minuatisi mi illum physicὸ minuat, non minuit moraliter , id est secundam morale judicium, cum praevisa suerit , dc sponte excitata. Ex quo ResoL Eos qui ex pravorum habituum propensione peccant, nedum 1 peecato non excusari, sed de gravias peccare; quia cum voluntaria hos habitus foveant, actus inde sequentes stant in causa liberi , ecque gravius peceaminosi , quo propensius in malum seruntur. Porro hi pravos suos habitus lavere eenientur , qui eos extingueret t. Horal. r. I. atque evellere negligunt. Imb peecant toties quoties de sua prava consuetudine coisgitantes, eam emendare non proponunt.
qui enim in peceandi periculo deliberat ἐvult immorari , teste Mriptura , eo ipso peccat : Qui amat, inquit , periculum , ruus peribις- Eccl. 3. C.
De hissuriaris per ignorantiam cIGnoranaia quae est eaνentia notitiae in subjecto eσηitioniι eapaee rationis enim
expertia proprie ignorare non dicuntur multipliciter dividitur, tum ratione sui, tum ratione objecti, tum denique in ordine alvoluntatem .i- Ratione sui, alia est postea, quae est error positivus, seu judicium falsum de ali.
quo, ut Haereticorum ignorantia ratia naea. tiva, quae est carentia notitiae, quae potest.
sed non debet inesse subjecto ; ut ignorantia Theologiae in muliere: alia demum privativa, quae est carentia notitiae , quae potest, de debet inesse subjecto, ut ignorantia Setaeramentorum in Christiano. a. Ratione objecti, alia est ignorantia ξα-ris seu praecepti, qua lex seu praeceptum ignoratur : alia facti qua aliquod factum
particulare Iegi contrarium esse ignoratur. Praetere1 ignorantia juris diversa est pro legum diversitate: alia est enim ignorantia juris naturalir, hoc est in corde eujuslibeth natura inscripti: alia vero juris p tivi, hoe est ab aliquo Legislatore lati.
3. In ordine ad voluntatem triplex est ignorantia , Antecedens nimirum , Concomitans, de Consequens. Antecedens ea est, quae omnino voIuntatem praecedit , nee elus vitio oritur, sed
aliunde; ita ut nee direct ε , nee indirish. nee interpretati τε sit volita, At tamen est eausa volendi, quod alioquin ignorans non vellet: Talis est ignorantia illius, qui prudenter putans occidere seram, amitum oc-eidit. Hare ignorantia dicitur in vincibilis de
inculpabilis , quia superari, di depelli non potuit ; vel quod op situm nee menti oc.
currerit, nec occurrere debuerit ; vel quos si Meurrerit, adhibita sufficienti diligentia. quam prudentes viri, dc timorati ejusdem eonditionis in simili negotio praestare solent, pro indaganda veritate, ignorantia depelli,
de veritatis cognitio obtineri non potuit. Concomitans ignorantia ea est, quae licit opus comitetur, non est tamen illius causa;