Ad Carolum Emmanuelem Ferdinandum subalpinae Galliae principem Cortex peruvianusGiovanni Bernardo Vigo

51쪽

:34 CORTET PER UOI ΑNusInjiciet pesti, qua non se tristior ulla Extulit e stygiis undis, nisi sera paretur

Dia medela malo, miser aeger denique fraenum, Aut etiam domitam expellet. Iamque omnia signa, μ' ue Queis patet invadens, dum nondum carpit, editque Quidquid corripuit mitescere nescia, disce. Pallida principio, qua vis latet effera morbi, Pellis erit; mox exercens prurigine saeva, Et papulis ungues livescet, & induet atrum Denique, jam penitus Vitiata carne, Colorem Dissi uel hinc tetro pars aegra liquore fatiscens, Atque gravem late spirabit putror odorem. Praeterea & vires languebunt: ora notabit Informis pallor; dolor ingens ossibus imis Saeviet, atque gravi mens fracta aegrore jacebit; Deficietque animus media inter Verba timentem Nil tale aegrotum saepe, & fera fata querentem. Sed quid ego invito genera omnia claudere versa Contendo, immensumque ineo nauta inscius aequor

36 Relatum Iegimus in Acta Medis. Menb. tom. a. 3. Sc Corticem Penivianum in Gangraenis, & Sphacelis a caussa tum ,- terna, Ium eXIerna oriis, a Medicis atque Chirurgis peritis adhibitum mira praestitisse, & aegros penitus desperatos, aliis remediis frustra tentatis, pristinae saluti restituisse. Geos art. svp. cit.

52쪽

Te doceant alii, quo nomine quemque vocari Conveniat morbum, quem contra sussicit arma Loxa suas patiens nudari Cortice silvas rIdque sit a nostra tibi sat didicisse Camoena, Quae sit cumque aetas , quaecumque in corpore Vires; Qui sit cumque habitus, vel sexus, posse salubri Pulvere febrem omnem, modo prima ab origine saltem Desierit furere. aut aliquas servare furendo Visa vices fuerit rediensque, abiensque, domari. Ergo, ubi te Chiron, morbique indicia certa Pharmaco ab externo praesens sperare levas nen Hortentur, ne necte moras: cito praecipe mari Pulveris afferri tibi pondera jussa. Sed ante Disce modos omnes, quibus ima in viscera sendi Conveniat magis , aut minui videatur am ror. Sunt, quibus aut undas puro de flumine sumtas,

Quot modia sumi Cortex -- Pollit.

38 V. apud elarissimum . & iam saepe laudatum Torat arboris imaginem ab eo emctam. ejusque ramis inscripta lege nomina omnia se-brium , quae Cortice saluberrimo eurari possunt, earumque simul, adversus quas aut nihil omnino, aut parum admodum ipse prodest. 39 Ergo Cortex Peruvianus antidotus sebrilis merito dicitur; qui pe qui ad omnes febres intermiuentes, remittentes continuas, seu conin inentes , in omni sexu , & aetate, in insantibus , pueris , adultis, &senibus . in virginibus, mulieribus gravidis, & puerperis tutissime , &prorsus innoxie exhiberi possit. Geos. ut iup.

53쪽

36 CORTEX PER UVIAN Us Aut vinum miscere placet communior iste V no vi q*δ , vinoque genus spectatur in ipso, Non color ac liquidum e patera, & bis terque subactum Haurire. At lectas patriis in montibus herbas Infundunt alii prius unda, ac parvulo aheno Supponunt ignem: sic namque potentia Libristus. Acquirit Vires, penetratque ad viscera major. Haec etiam est ratio vulgata, & jure probatur. Quod satis est lecti sumunt de pixide Libri, Pistilloque terunt, sed non ut pollen ad auras Attollat se se ; tum fragmina tunsa recenti, Exiguaque olla imponunt, lymphamque tepentem

Invergunt et ollam coopertam rite caminus Dia uiae . EXcipit, ac tenuis Circum, lentusque paratur, Servaturque ignis, donec lustraverit orbem Sol totum exoriens, & laverit aequore Currum. Tunc autem prunas ad tres, non amplius, horas Subjiciunt, arctoque vapor Compescitur omnis:

Hancque deinde aeger, postquam deferbuit, undam Certa per intervalla haurit, dum denique victa Vis cessit morbi, redeuntque in pristina vires.

Nee imerest athum ne vinum sit, an rubellum. austerum, an dulce. Torai lib. 1 cap. 7.

54쪽

CARMEN. e

Proderit & radix fluvii de nomine dicta

Barbarico sermone patrum Mabarbarum. At usus M ' Hic esto. Mersetur aqua semuncia pura,

ollulaque ante ignem, sed non prope, solis ab ortu Noctis ad accessum tepeat: dein praecipe flammis Praecingi, ut caleat, sed non exaestuet humor; Ebullire vetant medici geminumque liquorem;

Quoque Liber maduit, quoque eXtera , amaraque radiX, Mox eadem patera e panno, linove fluentem Excipiat; jussoque libens tu tempore totum Ebibe, vel partem, & superos venerare secundos. At si forte tuus medicata haec pocula gustus Abnuat, aut stomacho gravia, & male tuta Putaris, in holo, ἀ- Haec tibi sit potior ratio. Bene trita recenter ε δ' Spargatur Cortex, massam ut eoalescat in unam, Nectareo succo bis, terve, ac rite subactam Digere ter quinas in partes; lanXque parata Digestam excipiat: panis mox bractea candens

a Considerandos si potente uso di questa droga Rabarbaro einaravigila. che s sappia si poco det tuom, in eui cresce la planta. elielo produce. Aleuni dicono. ehe viene dat Regno di Boutan neli' est reis urita deil' India . . . . Altri vogfiono. ehe cresca solo in Persia , ed altriai confini di Moscovia , derivando it suo nome, eome affer mano. da Rhail fiume da Not chlamato Valga. e da Barbaram . cloe radice tro rada' Barbati sui Eume B a. miamb.

55쪽

38 OORTEX PER UVIANUS Involvat, parvosque tegat circum undique holos; Ηosque nitens cochlear ventrem demittat ad imum.

Sic ori haud asper tendet sub Viscera pulvis; Nec te vel decies, saevi si forte resistat Vis morbi his armis bellum instaurare pigebit. Huic non absimilem prisci reperere magistri Et docuere modum. Trito de Cortice massain.

Ia Catapotia.

Multis admistis, quae non memorare necesse, Iligna in tabula haud magna jussere parari: Mox cultro exiguos conflari, ac dividi in orbes, Hosque vel ad solem, quum laetior aequore surgit, Igne vel admoto, siccari. Nomine dicunt Grajugenum.nostri Catapotia; granaque odori Tu piperis forsan, moles si sola, colorve Spectetur, dicas, vel, quos exercita tellus Fert passim, nigros pellemque, oculumque laselos. Nec sileam. vomitu quum rejicit omnia crebro

injestus. Infirmus stomachus, Vel quum graViS Occupat artus, i.

Lethalisque sopor, vel mens non sat sibi constat, ' Tradita, quae patribus via sit, tentataque saepe. Sumere quem renuit, Vel non valet aeger, in alvum

a V. Hadriani miseιii libellum hane methodum eommendantis; ει Torri lib. 3 cap. 6. ubi haee Maraleae verba reserit qui non tolerant in stomacho hunc pulverem, ad unciam unam in Hysteribus utiliter recipiunt.

56쪽

CARMEN. 39Τunc bene tritus, aqua & mistus puroe, Vel herbis Incoctis satura injicitur Liber impete noto. Multis praeterea mos est & frangere morsu, Et fractum versare ore, infimoque medentur Sie stomacho & capiti; sic pellunt oris odorem; Sicque cibi haud frustra fastidia vincere tendunt. Quin & compescunt, quae se vis essera ab imis Visceribus non raro esseri, dixere vaporem Permulti variosque ciet, saevosque tumultust Nuncque petit cerebrum mentique offunditur atra Caligo atque oculis , & nunc praecordia circumGrassatur, tetraque furens cor occupat umbra; Iamque hepar torquet, jamque ilia, jamque lienem. At si, vividior quae pars, quaeque optima dii Corticis a crassa libeat secernere, & usus Ad varios servare tibi. semare propinquis, Aecipe qua possis facili tentantibus arte. Quod satis esse putes, recolens signa omnia tecum, Selige: dein testa exceptum, vel parvulo alieno, Quem vino elicuit mage purum flamma, liquore Perfunde usqua adeo, pondus dum Corticis aequet Bis ter: sexque dies hunc maceret ille rotatu

Versatum crebro, quo vim sic eXtrahat omnem

Nox alium primo, quum jam flavescere coepit, In vas defuso laticem superadde recentem,

Distillanda deas cain a

57쪽

o CORTEX PER UVIANus Nec minus expurgatum igni; totidemque diebus, Rursus, ut ante, agitans, ferro lignove, remisce: Quodque, hoc amoto, demum superabit in imo Non liquidum fundo, manibus preme sedulus albo Susceptum lino, aut panno; succumque fluentem Diluto gemino immisce, quem denique totum Percoles simul, atque cucurbita ' stamnea, latum Damissa in ventrem sic vulgus nomine dicit

Vas notum accipiat. Stamno Versatile tegmen, Unde tubus se se modice protendat aduncus, Adnectas, cucumaque dein fatis amplo in alieno Aptata, ore tenus suffusam misceat undam

Suppostus, lentusque ignis: jamque illico cernes Obliquo e tubulo guttatim effundere se se

Inclusum laticem, atque leves Vanescere in auras. . .

Ast ubi per rarae manabunt denique guttae , Nec referent primum, lingua tentante, saporem Iam vapidae, ac fumus quoque tenuior ipse notanda

Signa dabit, totum in pelvim, nitidumve triental Quod superest funder hic subito spissescere cernes,

xj calor abscedet, resinamque reserre colore,

3 Sie ilictum vas serum a forma ventrico9, qua Cucurbitam reia fert. Uluntur autem Pharmacopolae potissimum ad eXCernendam, eliei eukmque e liquoribus eam partem subtiliorem, ac purissimam , quam ipsi Spiritum vocant.

58쪽

C ARME N. Quam terebra eruerit terebinthi e stipite pingui. Hoc febrim invadas, si quae pugnacius arti Ob1titerit medicae nec spe luderis inani. Ultima dein cura hoc ipsum siccare, vel igni

Saepius admotum, vel sole tepente, vel Euri Flamine, quum frondes sine murmure commovet alis; Mox terere. Attrito subitis in casibus uti, Praecipitare moras quum summa pericula suadent, Aut Pueros aegros, suffuso dulci, & eois Quod fabulis tostis nigrescat, nectare falli Errore ut capti laetentur denique, morbo Depulso, & vires capiant, docuere medentes. Verum ubi se nullis febris discriminat, ultro ra ε . cimii Decedens, spatiis, unoque tenore per artus id Semper agis se se, aut subitis accessibus instans Usque magis saevit, rabiemque recolligit omnem, Ne frustra cyathos peregrino Cortice misce. Ossicient potius, si Vera est fama, nec ullum Praebebunt aegro, aut poterunt praebere levamen.

At sunt haud pauci, quihus haec sententia menti

44 In eontinuis quoque prodesse Cortieem monstrat item exin Tientia. Badus lib. I cap. ao. Consule sis alios, quibus haec doctrina merito non adridet. atque ab ipsis disce , Utrum revera in conistinuis aliquando prodesse possit: & quibus in continuis In iis scilicet. quae vel intermittenses, ut inquit Torti lib. 3 cap. r ab ortu sint, vel ἀπ-

retinιιemibus analogae , quas ipse vere eontinuas vocat

59쪽

ή1 CORTEX PER UVIANus Stat, non parcendum dio medicamini in arctis Rebus, ubi assidue quae torquet febris, & angit, Indomitasque suas male firmo in corpore vires Exercet, medicis sat clara indicia nulla Praebuit unde ipsi Peruana ad pocula laeti Confugiant, jubeantque aegros sperare salutem. Ante tamen, morbi num caussam, ut saepe fit, idem Praebuerit multis, quo circumfundimur, aer, Quique vel insectus, vel purus permeat omnes Corporeos artus fluitans, secumque sub ipsos Saepe suum vitium, ac virus, si morbidus , inseri,

Explorare jubent, & quid Boreasve, Notusve

Peccarint, reputare Resmo , caelumque , Vicesque Temporis insuetas , insuetaque frigora, & aestiis et Si forte hinc ortus non se se prodat aperte, Corticeque haud nequeat restingui lethder ardor. Hinc etiam haud raro dia est tentata medela Quum premerent aliae , stygiis quae plurimae ab undis Erumpunt, pestes aegrum, licet arte magistra, Paeonioque usu Vix utilis ipsa, vel apta

Esse putaretur quis enim tentare recuset

Pro vita quidquam ξ & tentamina multa secunda

Fama refert, dum magna canit miracula, totum ' ' .s V. rarii lib. I cap. IDisiligoo by Cooste

60쪽

mortuos halsa mo admiscetur.

CARMEN. 43 Queis merito arrexit Cortex celeberrimus orbem, Ereptosque homines letho, morbosque recenset Viribus arcanis, quum spes prope nulla, fugatos. Nec, quum vi morbi cessit medicina, suoque Usa est arbitrio, precibus quae nescia flecti Vel lacrymas temnit, sit prorsus inutilis alta, Quem canimus, Libri miranda, atque inclyta Virtus. Tunc aloe, & nardo admistus , myrrhaque liquenti, Et, qui Panchaeo desudat Cortice, odore Frigida perfundit, dum dona suprema parantur, Corpora magnanimum heroum, ac putredine foeda Vindicat, & longum subducta tuetur in aevum. Cur autem heul veterem morem hunc, usuque probatam Vim longo, memini, atque altum sic vulnus acerbes 'ti: Scilicet in mentem redit hinc tristissima imago Funestae illius, qua nos mors effera Patre orbavit, luctuque aulam replevit, & omnes Late urbes, noctis; Regum qua splendor, & instar Consilioque ingens, pietate ingentior, armis Maximus, & factis plectroque tubaque canendis Inclytus, Italiaeque olim columenque decusque,

CARows heu pietas i fato concessit, & orbes

6 obiit prima post mediam noctem hora, quam noctem exeqpit dies sto seb. an. 1773.