C. Iulii Caesaris Commentarii. Quae in hac habeantur editione, sequens pagina demonstrabit

391쪽

L I B E R II. 3itricebat:bos turpifimae iuga rationem habere,iros etiam

iniquo loco dimicandum purare. Qua enim,inquit id vis Curionis uera meropere, er natura loci munitissma castra expuis

gnari pose e dimus aut uero quid proficimius acceis

pio magno detrmeto,ab oppugnatione castroru disce, amissi si non er felicitas reru gestaru exercitM beis uolentia mperatoribus,er res aduersc odia cocilient. cariorum autem murelio,quid habe nis turpe iugumer desperationem omnium, er alienatιonem exercitin s

m nes prudentes suspicari oportet,sibi parum cred thcs improbosocire sepe tineri,quod illia licentia timor augeat,nostris studia diminuat. ins)d si iam, qui haec

exploram habemus, quae de exercιtus Hienatione dicunatur,quae quidem ego aut omnino falsa, aut certe minora opimione esse codo, quanto haec dismulare,er occulnare,quam per nos confirmari praestatsAn no uti corporis uulnera,ια exercitus incommoda sunt tegenda, ne spem aduersar's augeamus sAt etia,ut media nocte proficisca, mur,addunt,quo maiorem credo,licentiam habeant,qui peccare conentur. Nans huiusmodi res aut pudore , aut metu tenentur quibws rebus nox maxime aduersaria est. mare nestantis animi, ut sine spe castra oppugnanda censia: Gl cinti timoris,ut iple deficiam: ais omnia prim experienda arbitror,magna ex parte iam me uni uobiscu de re iudicium facturu con do. Dimisso cocilio, concione aduocat militu,commemorat,quost eoru usus

392쪽

3o DE BELLO cIVILInes sine causa er caesar amiciyhnὶ de uobis, ex illina. v me iudicauerunt. Pompeiia enim nullo praelio pium luestri facti praeiudicio demo , t talia exce't. caesar me, quemlibi charifimu habuit,prouinciam, Siciliam, vis

Africam sine quibus urbem,atque Italiam tueri non potest,uestrae 'dei comisit. Adsunt,qui uos hortentur , ut a nobis desciscatis. Qilidenim est illis optatius,quam uno tempore er nos circinuenire,er uos nefario scelere obastringeres Aut quid irati grauius de uobis sentire possint,quam ut eos prodatis,qui se uobis omnia debere tuis dicant Et in eorum potestatem ueniatis, qui sie per uos perisse exist ant An uero in Histania res gestas caesoris non audistis s duos pulsos exercitu3s duos superatos

Duces duas receptus prouincias Haec acta diebus. x L .

quibus in conspectu aduersarioru uenerit caesar. An qui incoli es rostere no potuerunt,perditi refistent s vos . aute incerta victoria Caesare sicuti, dijudicata iam bessi frtuna,uictu sequamini,cum uestri os cij praemia perci pere debeatissDesertos enim se,ac perditos a uobis diis cunt,er prioris sacrameti mentionem faciunt. Vos ne ueta ro L. Domitii , uos L. Domitiim deseruit non ne era tremam pati fortuna paratos proiecit ille s nonflbi clari buobis salute sua petiuit s non proditi per idum, caesariss beneficio estu conseruati s sacramento quide uos tenere qui potuit cum proiectis fascibus, er deposto imperio priuatus, Cr captus ipse, in alienam uenisset potestatem

Relinquitur noua religio,ut eo neglecto sacrameto, quo nunc tenemini esticiatis illud, quod deditione Duca,et

capitis diminutione ablatum est. At credo i caesarem proba

393쪽

LIBER I I. 333 probatis .m me offendis, qui de meis is uot meritis praedicatum non sum,quae sunt adhuc er mea uoluntate, uestra expectatione leuiora. Sed tamen fui laboris milites semper euentu belli,praemia petiuerunt: qui quais fit μαturus,ne uos quidem dubitatis. Diligentiam quidem nois stram,aut que ad 'em adhuc res procefiit , 'rtunaris cur praeteream An poenitet uos,quisa saluum,ais hico,

limem exercitu,nulla omnino naue de Iderata traduxtarim quod clagem hostiu primo impetu adueniens proastigauerim gubi bis per biduim equelisi praelio super

uerim quod ex portusnus aduersariorum c c . naues onerarius abduxerim Eos illos compuleris,ut nes pradestri itinere, neque nauibus commeatu iuuari posints

1 aeuos ,rtun ais his Ducibus repudiatis, corfiniet sem ignominiam,m Iciliae Agam,an instatuarum dedi,tionem, an Africi belli praeiudiciabequiminis Equide me

caesaris militem dici uolui: uos me imperatoris nomine appellauissis:cuius suos poenitet,vestrum uobis benefarium remitto,mihi meu restituite nomen,ne ad contume liam honorem dedisse uideami m. oratione permoti milites,crebro etiam dicentem interpellabant, ut magno em dolore infidelitatis sustitionem fultinere uideretur. Discedente uero ex concione uniuersi cohortantur, maragno fit animo neu dubitet praelium committere,er suam fae,uirtutem, experiri. Qiso facto comutata omnia eruoluntate, Cr opinione,cos Uu suo costituit curio, cum primμm sit dari potest s. praelio rem committere. Posteam die productos loco eode,quo superioribus diebus conastiteram acie collocat. Ise Varus quidem Accius duri

394쪽

314 DE BELLO cIVI Libicit copias produceresue solicitandi milites, ne aequo

loco dimicandi detur occasio,ne faculcite praetermittat. Erat uallis inter duis acies,ut supra demonstratum est, non ita magno,aut discili, π arduo ascensu. Hanc utemque si aduersarioru copiis tranfire conarentur,expectaru Praesium n/ bar,qub aequiore loco praelim comitteretur: sinus ἐβαnistro cornu p. Acq,equitam omnis,er una levis armari rionem, turae interiecti complures,cum se in uallem demitterent, cernebantur.Ad eos curio equirum, er duas Marruisi cmorin cohortes mittit,quor primu impetum equirites hostim non tulerunt, sed admisis equis,ad suos res

gerunti relicti ab iis, qui una procurrerant leuis armatu ra,circinueniebantur,atque interficiebantur ab nostris. Huctori Vari conuersa acies,suos Alere,. concidi uidebat.Tum Rebillvi legatus caesaris,quem curio seis cum ex Sicilia duxerat, quod magniam habere usin his i renitamrisciebat, Perterritin,inquit,hostem uides rio,quid dubii s uti temporis opportunimesIlle unum elocum,ut memoria temrent milites ea, quα pridie fru

bi confirmassent, sequi sese iubet, er praecurrit ante

omnes, adeo, erat impedita uallis, ut in ascensu nise subleuatia suis,primi non facile eniterentur. Sed praea occupatu animis Accianorum militum timore, er μα M, er caede suorum, nihil de re fistendo cogitabant, omnes iam se ab equitatu circinueniri arbitrabantur. : itaque prius, quam telum abiici posset,aut nostri pro i Vari fuga. pius accederent, omnis vari acies terga uertit, se, mi castra recepit. Qisa in fuga Fabim Pelignus quidam ex infinis ordinibus de exercitu curionis primum agmen

395쪽

L i B E R II. 3isygistium confectum, magna uoce Varum nomiine apis pellans requirebat, uti unM esset ex eiM militibM, er monere aliquid velle, ac dicere uideretur . Vbi ille sepimappellatur, aspexit, ac re, er quis esset, Wut quid vellet, quaesiuit. Humerum apertum gladio appetit, pauolumq; ablui quin Varum interficeret: quod ille pericus lumsublato ad em conatum scuto uitauit. Fabim a pruximis militibM circumuenim, interficitur,' ac fugientiu 'hac multitudine, ae turba portae cast oru occupantur, ars

iter impeditur, plures. in eo loco sine uulnere, quam in praelo,autfeta intereunt. Neque multum abluit, quin

etiam castris expellerentur: ac nonnulli protram eodem cursum oppidum contenderunt. Sed cum laci natura, Cr munitio castrorum aditum prohibebat, tum quod ad praelium egrest curionis milites, bis rebin indigebant. quae ad oppugnationcm east orum erant usui. Ital curirio exercitum in castra reducit, suis omnibm praetir F bium incolumibM. Ex numero aduersariorum circiter sexcentis interfectis atque uulneratis,qui omnes discesβι

curionis,multi, praeterea per simulationem uulneru ex castris in oppidum propter timorem fest recipiut. insare animaduersa Varus, er terrore exercituε cognito,

buccinatore in castris,er paucis adsteciem tabernaculis relictis, de tertia uigilia Abntio exercitum in oppidum reducit. Postero die curio Uticam obsidere, Cr vallo circummunire instituit. Erat in oppido multitudo insolans

belli, diuturnicite otii. Hicenses pro quibusdam caemris inse beneflcijs illi amicismi conuentus, qhi ex Maririjs generibM constarent, terror exsuperioribus praeliis

396쪽

sis DE BELLO CIVILI magnus. Itaque de deditione omnes palam loquebantur. Et cum P. Accio agebant, ne sua pertinacia omnium foristinas perturbari uellet. Haec cum agerentur,nuntii prae RI4IGκ ab Rege Iuba uenerunt, qui illum cum magnis corapys adesse dicerent , er de custos Mac defensonc urbis

hortarentur. gae res eorum perterritos animos constris' mauit.Nunciabantur haec eadem curioni, sed aliquandiu

fides feri non poterat: -αm bab ebat suarum rerum Dduciamaam, caesaris ri Hilbania res secundae m Mica nuntias, ac literis perferebantur. QI bus omnibus rebus sublatis, nihil cotra se Regem aucturum existimabat. Sed

ubi certis autoribus comperit minu3 v. er x x. millibus longe ab Utica eius copias abesse, relictis munitionibus, sese in castra corneliana recipit. Huc stumentum commportare,castra munire materiam costrae coepit. Statims

in Sιciliam misit, uti duae legiones, reliqumj equimus ad se mitteretur. castra erant ad bellum ducEd- aptisis

sma,natura,er loci munitione, er maris propinquime, Cr ψqus, er salis copia, cuius magna uis iam ex pro mi, erat salmis eo congesta,non materiae multitudine Q borum,non stumentum, cuius erant plenishni agri, defrucere poterat. itaque suor- omnium conscnsu curio realiquas copias expectare, Cr bellum ducere parabat. His

constitutis rebus,probatis, coselijs, ex perfletu q*ibμμdam oppidanu audit tubam reuocatus imo bello, σε uim controuersijs Leptitanorm restitisse in regno. Saburam eius proctura cum mediocribus cophs missum Uticae appropinquare. His autoribus temere credens,consilium cominum, er prisio rem committere constituit.Μuli

ad hanc

397쪽

L aBER II. xiet ad banerem probandam adiuuat adolasceritia, magniturido animi,superioris temporis prouentus iducia rei bene gerendae. Hu ri bus impulsus equitasu omnem prima nocte ad eastra hostium mittit ad flumen Bagrada, quibus praeerat sabura, de quo antὶ erat auditum. Sed rex eum omnibus copys insequebatur, er sex miau passuu intera uallo a Sabura eonsederat. Equites misi nocte iter confiaciunt: imprudentes, ais inopinantes hostes a grediunatur. Numidae enim quadam barbara eon uetudine nudis ordinibus pasim consederant. Hos oppressos somno, erdilhersor adori magnum eorum numerum interjiciunt,

multi perterriti proniunt. Qiso facto ad curione equiates reuertuntur,captiuos ad eum reducunt. Curio cum omniium copiis quarta uigilia exierat,eohortibus qgris

castris praesidio relictis, progressu. millia passuum sex,

equites conuenit,rem gestam cognouit: ex captiuis qu

rit, quis castris ad Bagradam praefli respondent saburi: reliqua studio stineris conjiciendi quaerere praetermittit, proximas respiciens signa,videtis ne,inquis,milites c ptiuorum orationem cum perfugis conuenire, obesse rerugem,exiguas ess: copias missas,quae paucis equitibu3 paα res esse non potuerunti Proinde ad praedam, ad gloriam properate,ut iam de praemiis uestris, er de referedagratia cogitare incipiamu3. Erant per se magna, qμα gesse

rant equites, praesertim civi eorum exiguus numerus cutanta multitudine Numidarum chirretur. Flac tamen ab .

ipsis inflatius commemorabantur:ut de suis homines la dibus libenter praedicant.Μulta praeterea stoli praefis bantur:capti homines,equites, producebatur: At qμi

398쪽

quiil intercederet temporis, hoe omne iactoriam morari

videretur. Ita spei curionis militum studia non deerant, equites sequi iubet sese, iter, accelerat, ut quam moti me ex fuga perterritos adoriri posset. At illi itinere mistius noctis consteio, subsequi non poterant. Atque est

alio loco resinebant . Ne haec quidem res curionem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Sabura de nocturam praelio, duo millia instanor , Cr Gallorum equi. tum, quos sua custodiae causa circum se habere conflue veru, er peditum em partem, cui maxime confidebat,

Saburae submittit: ipse eum reliquis copris, elephantis x L. lentius subsequitur , susspicatus praemisis equitibus ipsin affore curionem. Sabura copias equitum, pediatum, instruit,atque his imperat, ut simulatione thnois ris paulam cedant, ac pedem referant, sese, cim opinpraelii daturum, er quod rem postulare cognouisset, imperaturum. curio ad superiorem steri addita praesenti temporis opinione, hostes fugere arbiatratus, copias ex locis siuperioribus in campum deducit: quibus ex locis eum longius esset progressus conficto iam labore exercitu xvi. millium statio confistit. Dat signum suis sabura, aciem constituit, er circuire ordi nes,atque hortari incipit, sed peditatu duntaxat procul ad speciem utitur. Equites in aciem mittit. Non deest negotio curio,suos, hortatur, ut spem omnem in uiris tute reponant,nec militibus quidem,ut defesis,nes equiatibus,ut paucis, er labore confictis, studi- ad pugna

dum uirtus. deerat. Sed ii numero ducenti reliqui in itinere substiterant quamcunque in partem impetu sta

399쪽

eerant.=ostes loco redere eogebant. sed neque languufigientes prosequi,nec uehementim equos incitare potearant.At equitatus hostiu ab utros eornu circuire aciem nost am, er auersos proterere incipit. cum cohortes ex acie procurrissent, Numidae integri celeritate impetu no

s tirorum effugiebat,rursus, ad ordines tuos si recipis

res,circumibant,er ab acie excludebant. sis nes in lo- eo manere,ordines, struare, neque procurrere, er c si subsectuti uidebatur. Hostium copis,finmigis ab Rege auxiliis, crebro augebantur: nostros uires lagiis tudine deficiebant:simul ij, qui uulnera acceperant, sacie excedere, neque m locum tutum referri poterant, quod tota aeter equitatu hostium circundata penebatur. Hi de sua salute desperantes,ut extremo uita tepore boamines facere consuerunt,aut sua mortem mistrabantur. aut parenteis suos commendabant,si quos ex eo periculo fortuna seruare potuisse l. Plena eram omnia thnoris, erluctus. Curio ubi perterritis omnibus,neque cohortatio. nes suM,neque preces audiri intelligit: unam, ut in reli quis rebus,spem reliqua salutis ese arbitrat proxi nos colles capere uniuersios,atque eo inferri signa iubet. Ηοs quos praeoccupat missus a Sabura equitatus. Trum Maro ad β mam desterationem nostri perueniunt, π paratim lugientes ab equitatu interficiuntur,purim integri procumbunt. Hortatur curionem cn. Domitius praestoctus equitum,cum paucis equitibus circunfstens,ut fuga salutem petat,ais in castra contendat, ο ρ ab eo no diriscessurum pollicetur. At curio nunquam amisso exerciatu quem ac saresdeicommissum acceperit, Ais rim

400쪽

DE BELLO cIVI Lieon pedi reuersurum confirmat:atque ita prvis ut Curionis, terficitur:equites perpauci ex praelio se recipiunt. Sed is,D R ς' 4 quo adlisu mam agmen equorum reficiet dor caussa substitisse demonstratu est, Ma totius exercitus pro eui animaduersa,sese incolumes in castra conferunt, mi, lites ad unum omnes interficiuntur. His rebus cognitis M. Ru*s Q gaestor in castris relictus a curione, eoborantur suos,ne anhiso deficiant:iti orant,atque obsecrant, ut in stelliam nauibus reportisur. Pollicetur,magistris inperat nauium,ut primo uestere omnes scaphas ad litatus appulsas habeant. sed unius fuit omnium terror, ut al3 adesse copias Iuba dicerent,alij cum legionibus iusta, re Varum,iam, se puluerem uenientium cernere quais rara rerum nihil omnino acciderat alij classim hostii celeriter aduolaturam susticarentur. Itaque perterritis omnibus ibi quisq3 considebat. Qisi in classe erant, prosficisci properabant. Ηο Iuga hauium onerariaru ma gistros incitabat.Pauci lenunculi ad os ictu, imperiurabeonueniebant. sed tandi erat completis littoribus contentatio,qui potiyimam ex magno numero conscenderent, ut multitudine,ais onere nonnulli deprimerentur:reliqui hoc timore propius adire tardaretur. Qtybus rebus ac cidit,ut pauci milites, patress familiae,qui aut gratia, emisericordia ualerent,aut naues adnare possent, receptivi Siciliam iincolumes perueniret:reliquae copis misis ad varu noctu legatoru numero ceturionibu ,sese ei dedi, derunt,quorum cobortes militum Iuba postero die ante

oppidum conspicatus suam esse praedicans praedam,magnam partem eorum interlici tufit,paucos electos in reagrum