C. Iulii Caesaris Commentarii. Quae in hac habeantur editione, sequens pagina demonstrabit

531쪽

terfectos.Turmae interm equit ,quae pro uasto in st tionibus esse solebant,ab utrisis ducibus quotidie mutuis praelijs inter se pugnare non intermittunt. Nonnunquam etiam Germani, Galli, Labieniani cu caesaris equitibus fide duci inter se colloquebantur. Labienus inter meum parte equitatu Lept oppidum, cui praeerat Saserna, Saserna, cum cohortibus tribus oppugnare,ac ui ιπνι pere conaabatur: quod a demsoribus propter egregiam munitio. in oppidi,er toranentoru multitudinem facile, er fine periculo dondebatur. facere equitum sepivi non intermittebat,er cum forte ante portam ιumma densa astitisset,scorpione accuratim misso,atque eoarum decurione percust b, er ad decumani defixo, reliqui perterriti,Ala st in castra recipiunt. mo ficto poste4junt deterriti oppidum tentare.Scipio inter stre quorutidie non longe asuis eastris p ibus c c c ruere acie, ac maiore diei parte cosumpta,rursu3 se in castra recipeare. QAρd cum sepim feret,nes ex caesaris castris qώφα quam prodiret,neque propiu3 rim copias accederet, dealbedia patietia caesaris,exercitu j eius uniuersis copijs productis,elephatis, turritis x x x. ante acie instructis, quam latii me potuit porrecta equitu, peditum' multi- tu Me,uno tempore progressus,haud ita longe a caesaris castris constitit in campo. Quibu3 rebus cognitis, caesariabet milites, qui extra munitiones processerunt, qui, pabulandi, ilignandi, t etiam muniendi gratia uataium petierant, quas ad eandem rem opus erant,omnes intra munitiones minatum,modeste , ine tumultu,aut

532쪽

tmore se recipere:atque in opere eonsistise: equitibia autem,qui instatione serant,praecipit,ut uis eo lac obtinerent,in quo paulo ante costitissent,donee ab hoste missum rei ad se perueniret: quod=propim accede retur,quam bone, me se intra munitiones reciperent. i. Caesaria peri Alii auoque equitatui edicit,utiquisti suo loco paratus, armat praesto esset. Ad haec non ipse per se coram,cude uasto perspeculuretur,sed mirabili peritiuscientia bellandi, in praetorio sedens,per speculatore σηutios λαperabat,quae feri uolebat. Anmaduertebat rem,quamquam magnis essent copijs aduersa rq stet cimen saepe a se fugatis,palys,perterritis, Cr concessam vitam, T lignota peccata. mibin rebus nunquam tanta suppeteret ex ipsorum inertia,eonscientia, an huictoriae Mucia,

ut eastra sua adoriri auderent. Praeterea ipsius nomen, autoritas, magna ex parte, eorum exercitus minuebat audaciam. m egregie mumitiones castror ,er Mai.

. mari saltitudo: er extra uallum snti caeci mirabilem in modum consithuel sine destnsoribus aditum aduersata

rijs prohibebant. Scorpionu,catapultaru caterorum, telorum, quae ad demdendum solent parari ,magnam copiam habebat. Atque haec propter exercitus sui praea sentis paucitatem,er Orocinium praepetrauerae non hoostiumui, er metu commotus,sapientem se, timidumbhostium opinioni praebebat.Neque idcirco copi siqua quam erant paucae, isonum ,non educebat in aeteri.

quod uictoriae suoru dijderet ed resere arbitrabatur, euissimodi uictoria esset futura . Turpe enis Abi ex mcta tot reba3gestistantis, exercitibM ctis,tot

533쪽

LIBER V. settim claris uinorijs parti ab reliquis copijs a Moavum suoru ex fuga collectis,se cruet inm adeptu existimari uihorta:itas constituerat gloria,exultationemj eorupati, donee sibi uetera rum legionum pars aliqua in secundo commeatu occurrisset. Scipio interim pausill er ut ante dixi in eo loco commoratus,ut quo destexisse

caesare uideretur,paulatim reducit suas copias in castra,er concione aduocata, de terrore suo. 4berationes exiserritus caesaris uerba facit, er cohortatus suos uictoria propriam se eis breui daturum pollicetur . caesar iubet milites rursus ad opus redire, e per causam munitionuorones in labore defatigare non intermittitanterim Nu.midae, Getulis difugere quotidie ex eastris Scipionis, er partim in regna se confine,partim,qu)d ipsi materres, eorum beneficio Μανῆ in suissent, Caesarem,

eius amem esse audiebant in rim castra perfugere ea,teruatim non intermittunt . morimi ex numero electis

hominibus,illustriores Getulos,literis ad suos cives duistis,coborutus,ut manufactase,suosq; defindere erra suis inmisis,aduersariisq; dicto audientes essent mittit.

Dum ead B imam sunt,legati ex Acida riuitate lis Acinatiuitis. bera etiam undis ad caesarem ueniunt,sej paratos quaa cum 2 mperasset,er libenti animo facturos pollicentur,mtu orare,et petere ab eo,ut Ibi praesidium daret,quo tutius id,er sine periculo facere possent,se er frumentu, er quacunque res eis suppeteret,communis salutis varitia subiministraturos. Qii bus rebus facile a caesare inpetratis,praesidio, dum c.Mefiunt aedilitia functum pol state, Mida rubet profici'. Mibus rebus cognitis cora

534쪽

Cr equitibus D c c. praeerat,eeleriter ibi parte praesidi relicta eum octo cohortibus Acita ire contendit. Μ6sim celerius itinere cofecto prior Acidam cu cohortibus peraucritaeonfidius interm cum ad urbem cu copys accolisset,er animaduertisset praesidiu caesarn ibi esse non a sus periculo suo rem facere,nuda regnia pro multitudia ne hominum rursus Adrumetu se recepit Deinde paucis post diebus equestribus copi s a Labieno ad dudus, rura sus Acillimios castris potu obsidere coepit. Per id tem, C . sitiustiua pM c.Sallustiuε cristus,quem paucis ante diebus missuria caesise eum classe demonstraumus, cercisnam periti auit,cuius aduentu c. Decius quaestorim uir, qui ibi cum gradi familiasus praesidio praeerat commeatui, paruulunauigiis nactus conscendit,ac se Agae commendat. Saalustius interm praetor a cercinnatibus receptus, met numero frumenti iriuento, naves onerarias,quarum ibi satis magn4 copia fuit,complet,atque in casa ad caesari Rivinua , rem mittit. Ad unus interm proconsevi e Libbeo in G, legiones decmamtertiam,Cr deo simamquartam, Crequites Gallosoccc. funditoru saugittarioruras mille,ac secundum commeatum in Astica mittit ad caesarem, quae naues uentum secund- nactae, 'quarto die in portum ad Rustinam,ubi caesar castra ha buerat, incolumes peruenerunt.Ita caesar duplici latitia, ac uoluptate uno tepore auctus, sturaeto,auxiliis, innae sui ,exhilaratus animo,ais leuam solicitudine deponit . . . t glosses,equites sex nauibu3 egressos iubet ex tinguo, i

535쪽

tes mirari er requirere c. caesarem, quia o consuesset bellum inferre ac laeessere praelio,subito comulasvm non fine magno consilio sius stabantur. ltas ex eiM patientiam magnu tmorem coiectura Getulis duos, quos arbitrabantur suis rebus amicifirmos,magnis praemijs, pollicit

uombin, propositis pro perfugis specidandi gratia ur . caesaris east a mittunt,qui simultas ad eu sunt deducti, petierui ut sibi liceret sine periculo uerba proloqui. P

testate facta:Saepenumero, inquior, imperator,complus

res Getnli,qui sumus clientes c.Marii, er propemodum Getuli peris omni sciues Romani, qui sunt in legione quarta, σ siexta ad te uoluimus, in tuas praesidia confugere:sed custodijsequitum Numidarum, quo id fine periculo minus facereamus,impediebamur. Nue data sacultate, prospeculatori, bus misi a scipione ad te cupidi fime uenimus,ut perstiaceremu3.nu quae sol sae,aut insidiae elephantis ante casa,

portaues uasti fuae essent: smuis confisia uest a contra

easdem bestias, eoparationem j pugna cognosceremus, incipei renuntiaremus. Qui collaudati a caesare, stipem dios donati,ad reliquos per UM deducuntur, quorum orationem celeriter ueritas comprobauit. Nams postero die ex legionibus tir, quas Getvli nominauerut,milites leagionaris coplures a scipione in eastra caesaris perfugerurunt. Dum haec ad Rubi nigeruntur, M.cato qui utica praeerat,delectu3 quotidie libertinoru, Astoru, seruorudenis, ex cuius 3 modi gineris hominu,q modo per aetas te arma ferre poterat,babere,atque sub manu Scipionis in castra submittere no intermittit.Iagati .nterm ex oppia

536쪽

τύλευμ do Tisdre, in quod tritici modia mitia c c c.comporis Aurat a negociatoribM Italicis,aratoribus, ad caesarem

uenise,quam. copiastineti apud sest, docent,simul, orant,ut sibi praefidium mitαt, quo fucilius er frumenis

timer copiae sua conseruentur. QAibu3 caesar in prae,

sentia gratias agi prodium, breui tempore se missurus s ista . α ςρhornig j qa seos ciues iubet profiei'. p. mmissa oz-interim c- copijs Numidiae fines ingressa, castello - regno. in montis loeo munito locato, in quod iuba belli gerendi gratia, erstumetum, er res caeteras, quae ad belli usu solam ese,comporciuerat,ia expugnando, est potitus. caesar postqvirilegionibus ueteranis duabus, equis tu eui, armatura,copias μήου ex secundo commeatu a xerat,naues sex onerarias statim iubet Libbam adre, liquum exercitum tralporcindum proficisci. Ipse νι endarum Feb.circite vigilia prima imperat,ecula, tores,apparitores, omnes, ut hibi praesto Usent. Iexque omnibus insciis, neque susticantibu3, uigilia ii L iubet omneu legiones ex castris educi, alis se consequi ad v, pidum Rustinam uersus,in quo ipse praefidium habuit, er quod prinu ad amicitiam eius accest inde paruulari. , , , Πρ lisit tm digr4ὴμ sinistra parte capi,propter ma, si re legiones educit. Hic capus mirabili planicis patet tauta passuum x v. quem iugum ingens a mari ortum, ne, que ira praeritum, uelut theatri licit steriem. in hoc tu go collessunt excelsi pauci, in quibus 1 togula turres,ste, cula fetulae perueteres erant collocatae, quarum apud

ultimam praefidium, er statio βιit Scipionis. Postquam caesa r ad iugum,de quo docui, ascendit, Gque in unumque

537쪽

L I E R V. 46'geodem turres, eastella, sacere coepit, ea mianus semihora escit. Et postquam non ire longe ab ultimo cosse, turri, fuit,quae proxima fuit ea tris aduersarior in qua docui esse praesidium, stationemq; N idarin, caesar Paulister commoratus, perstectat natura loci, equiritu in statione distosito, legionibus opus attribuistbrachiumque medio iugo ab eo loco, ad quem perueneratiusque ad eum,unde egressu erat,iubet dirigi, ac muniri. O a postquῶ scipio, Labienusi animaduerterut,equiatatu omni ex ea tris educto, acies equestri viruὴda suis munitionibuη circiter passus milite progrediuntur,peis destrem, copia in secuda acie minus passus ccccci ea, Iris sis costituunt. caesar ni opere milites adhortari,neu

que aduersariorum copijs moueri. lam cum non ampliis

passuumille quingentis inter hostiu aciem, μώj muniationes esse animaduertisset,intellexissetq; ad mpediedos milites suos,er ab opere depellendos bobem propiu3 a cedere, necesset haberet legiones a munitionibu deduiscere,imperat turmae Histanorim, ut ad proximum e lem propere accurrerent, praesidi j inde deturbaret, lac j eaperent, eodemq; iubet leuis armaturrae paucoseonsequi subsidio. Qisimilli celeriter Numid4s adorti partem uiuor capiunt nonudos equites Uienter eonuutinerarunt, loco, sunt potiti. Postquam id Labienus antis maduertit, quὸ celerius ijs auxilium Ierre ex acie inlisuam equitatus sui prope totum dextrum comu auertit.

ais suis fugientibu3 suppetus ire contendit. QMd ubi caesar colerit, Labienu ab suis copiis logius iam abscesis spe, egrituus sui alam in ira ad intercludendos hostes inmi

538쪽

4G, DE BELLO A FRico lavincti. Erat in eo eampo,ubi ea res gerebatur,uilla peris magna, quatuor turribus extructa, quae Labieni protrictum impediebat, ne posset animaduertere ab equiratu caesaris se intercludi. i-non privi uidit turmas ius

nas, quin suos caedi a tergo sentit. Ex qua re subitὸ

terrorem conuerso equitatu Numidarum,recta in castra Gallota. Ger fugere contendit, Galli, Germanis, qui restiterant res peri re loco, er post tergu circumuenti, fortiteri resudes stentes conciduntur uniui Wi. Qisod ubi legiones Scipio ris,qua pro castris erant instructae, maduerterut,mea tu,sic terrore occaecatae, omnibus portis in sua castra fisgere coeperunt. Postquam scipione, eius, copiis campo, collibuss exturbatis,atis ui castra copullis, cu receptui caesar cani tufiget, equintum, omnem intra su ι muniationes recepisset, campo purgato animaduertit mirifica corpora Gaeorum, Germanorum j, qui partita eius aua rimem erant ex Gallia secuti,parim pretio,polliciααtionibvis adducti,ad eum se contulerant.nonnulli qui ex Curionis praelio capti,conseruati , parem gratia si fide partienda praestare uoluerat. Horu corpora mirifica βααcie, amplitudine, caesa toto eampo,ac prostrari diuerse iacebant. His rebus gestis,postero die caesar ex oratibus seduxit Exsidijs cohortes' deducit. atque omneu suas copias mimstraxit.Scipio suis male acceptis, occisis,uulnera. ths intra δεκου continere se munitiones coepit. caesar mastructa acie secundum infimaι iugi radices propius muniationes leniter acesita am minus mille passuu ab oppido valia opp. vel , quod scipio tenebat, aberant legiones Iulian ea Scipio uiritus,ne oppidum amitterit, mee as ari, reta. vi b

539쪽

I. I B E'R u rebMβubleuari em exercitiu eonsueuerat,eductis omnium copῆς quadruplici acie instructa, ex instituto suo,primaequestri turmatim direct elephatis, turritis interpositis,armatus suppetias ire contendit. Mod ubi caesar animaduerti arbitram Scipione ad dimicandum paratum ad se certo animo ueniretis eo lacrique paulisantἐcomemoraui ante oppidum constitit, suam, aciem mediam eo oppido texit. Dextru,sinist umi eornu, ubi elephanti erant,in eo pectu patenti aduersarioru eon'. tuit. Cum iam prope solis occasim Caesar expectauisset, nes ex eo laco,quo c3stiterat Scipionem progredi proapωρ an aduertisset locos se magis defendere, si res

et,quam in eampo cominus consistere audere,non

est uisa ratio propius aceedendi eo die ad oppidunt,quoaniam ibi praesidium grande Numidarat esse cognouerat,

hosteisj mediam aciem suam oppido texisse fibi, diffis

cite facta esse intellexit, D ter oppidum uno tempore oppugnare, er in acie in eornu dextrum,m sinistrum exmiquiore loco pugnare: praeserim ea milites a mane diei munisub armis stetissent defatigati. Itus reductis suiscopi s in castra, postero die propius eoru aciem instituit exporrigere munitiones. Interm confidius, qui Acidam. er octo cohortes stipendiarias Numidis, Geiulis, OU- .debat,ubi c.Μ ius cohortibus praeerat, dis,musturas expertus, magnisj operibim sepe admotis, Cr ijs ab oppidanis incensis cum proficeret nihil, subito nuntio de

equestri praelio allato commotuue, frumento, cum in ea sit is copia habuerat, incenso,umo, oleo,caeteriss rebus

540쪽

4σι DE BELLO, AFRI copiebat,deseruitias itinere per regnum Iubae saero,c

pus cum Scipione partuus, Adrumetum se recepit . I terea ex seeudo eommeatu, quem a Sicilia mistrat Allie, Naura duae nus,nauis una in qua uerat α. comminiM,Cr L.Ticia Romanus,ab residua classe, eum errauissetIe, α. Commi--esset uento ad Thapsum,a vergilio scaptis,noti L. Ticida. actuariis excepta est,er ad Scipione deducta. ite

Vmigili altera nam trirenus ex eade classe erravia ac temperi

eapta, in qua milites ueteranicum uno centurione, ernonulli orones uerum,quos Varus assisatossine cotta: tumelia deducedos curauit ad Scipionem:Di,postquam ad eu peruenerunt,er ante suggestum eius constiterunt, Non uesti a,inquit,stote uos,certὸ scis,sed illius seriera, liuem l imperatoris impulsu,er imperio coactos ciues, er optimum ques nefarie consectari:quos quoniam 'ra tuna in nost am detulit potestatem, quod facere dra, betis,rempublicam cum optimo quos defenditineretio est uobis uitum, er pecuniam donare: -propin quid sentiatis,proloquimini. Hac habita ratione,Scipio, cisi

exilumasset pro suo beneficio sine dubio ab qs gratus' Cenim ionis iactum iri,potestatem iis dicendi 'cit. Ex eis centurio να legionis κ i H i. Pro tuo,inquit,summo beneficio Scipio tibi gratias ago n enim imperatorem te appello,quia mihi uidi incolumitatemvbessi iure capto, polliceris: er 'san isto uterer beneficios non ei summum scelus adiungeretur.Ego ne cotra caelarem imperatorem mea, , apud quem ordine duxi,eim, exercitu,pro cuius dignia rue,uictoria, amplim x x x x Lamim depugnari,adue ,