장음표시 사용
441쪽
habere videbatur, statuerunt eosdem vel construis cto muro, vel saltεm projectis saxis in cunei speciem, atque oppositis defensoribus communire; itaut lapides , & sibi mutuo pondere incumbentes,& arenae aggestione paulatim coagmentandi satis validam molem haud longo temporis spatio effecturi essent adversus aquarum impetum, etiam cum se se major vis fluminis incitaret . VIII. Caeterum vix dum se se operi accinxerant , quum in Vallati alveum aqua decurrere coepit , quae continuo sordes , ac coenum , & putrida animantium cadavera magna ex parte detersit: quod ut majori cum fructu fieret, vetuit Bordonus, n8 statim aqua ex majore Uallati alveo in rivulos ad molas circumagendas deduceretur; in iis enim in- ei libus fluitantia corpora, ac praecipuE peremptorum coenum, auri Iabem allatura, substitissent. IX. His rebus effectis remisit epide mica lues, ac tandem abolevit, quod summa cura provisum fuit, nh posthac insalubris panis , ut antea, fieret, nec sordida crassamenta, ac bombycum cadavera in vicos , & Vallatum dejicerentur.
Proponuntur duae opiniones de mutatione alvei Pisaurensis Vallati ad antevertendas alluetio
nes , quae per hemem in inferiori Urbis par
te , atque extra moenia contingunt, ac primo
expenditur , Ur excluditur obliquus percutiendus canalis in fluvium prope Portum . SUbinde vero de arcendis in posterum eluvionibus actum, quae potissima cura omnium animis inse-
442쪽
insederat, ut, quod reliquum erat, Pisaurensium incolumitati consuleretur. Dictum est autem superitis, Uallati aquas ab Isauro flumine ad quintum ab Urbe lapidem derivari, quae postmodum mediam
Urbem emensae extra illius moenia in inferiori regione effundebantur in alveum fluminis paullo depressioris earum superficie , per lineam , quae ad rectos penE angulos profluentem secabat. Qua propter quotiescunque aut largorum imbrium , aut liquescentium nivium copia flumen augescebat, non modo Vallati aquas aditu prohibebat; verum etiam in ipsum superfluens redundabat: unde inferior Urbs,& finitimi agri stagnis opplebantur: eoque facilius, quod saepenumero contingebat, ut neque exundantes pluviae exUrbe ipsa inVallatum receptet in Isaurum effundi', neque Isaurus procellosis ventis repellentibus in mare posset erumpere r has ob causas AEgidius Bordonus in quodam civium conis ventu coram mustrissimo Praesule Francisco Barbarigo Urbini Pro legato Uallati sive Folietia cursum
necessario mutandum esse contendit, quae oratio aequis animis accepta est .
II. Sed, ut sunt hominum vel sapientissimorum de unaquaque re semper diversa judicia, in duas potissim tim sententias distrahi coeperunt, quas hic
luculenter exponere non incongruum existimavi;
non modo nὰ quidquam historicae fidei detraxisse videar ; verum etiam, ut, si quando alibi consimilis necessitas, ac difficultas ob oriatur, hinc nullo negotio discat posteritas quid optimum factu , ac magis expeditum in ejusmodi temporibus usu ipso, &rerum eventu comprobatum sit. Prioris itaque sententiae Auctor Uir quidem Egregius, & Mathematicis disciplinis non mediocriter eruditus opinaba- De Nox. Palassi es Lib. a. F ff tui
Isauri fluminis,& Vallati rivuli descripti . Qua de eausa fie
Duplex sententia de arcendis eluvionibus.
443쪽
Exponuntur prioris sententiae rationes. .Est dius Bordo nus priorem sententiam refellit
o6 DE NoxaIs PALUDUM EFFLUvIIS tur longiorem alveum ad inseriorem fluminis ripam prope maritimum ostium esse ducendum i posterioris autem eundem alveum recta ad mare per majoris stagni sinum satius esse perduci. III. Quod ad priorem attinet , hac ratione con tendebat illius Auctor, omnino obstruendum esse
Vallati canalem A C ut in apposito schemate videre est qui ad angulos pene rectos in flume D C B illabitur, ae propterea majorem fluvialium
undarum renisum experitur, quod recto impetu in easdem incurrat: novum vero alveum A B effodiendum , cujus incidentiae angulus C B A quum obliquior sit, longe procliviorem aperiet exitum Vallati aquis in fluvium. IV. Verum AEgidius Bordonus hujusmodi se n. tentiam, quanquam in genere veram laudibus sit prosecutus a ea tamen ad usum Pisauri revocata haud quaquam alluvionibus obviam iri censebat, quod semper restagnationis periculum imminebit, si Vallato in fluvium erit exitus; propterea quod largiores imbres e montibus delapsi Isaurum supra Vatiati superficiem in omne tempus sublaturi sunt,
444쪽
quocunque in loco istius emitarium in flumen aperiatur. Huc accedit quod novus alveus A Bquuin longior esse debeat, utpote obliquior, aquis retro labentibus auctus pluribus in locis per agros restagnaturus sit, quam si brevior excavetur . Praeia terea, quum Uallatus ingentem limi, ac sordium ex Urbis cloacis abstersarum copiam Vehat, ac propterea tardissime fluat, si propius portum, & fiuminis ostium illius emissarium effodiatur, extra omnem dubitationis aleam est, destitutis illic sordidis purgaminibus portum tandem aggeratum iri, atque complendum; quod hercules summopere cavere debemus, ac majores nostri praecaverunt mutato fluminis alveo in recentiorem , ac breviorem lineam , ut concitatius laberetur, ac portum cavaret potius, quam oppleret. Haec igitur huic sententiae ossiciunt incommoda; quo circa satius erit novum canalem recta ad mare deducere.
CAP. XIV. Vallati Flaviolum novo aperto almeo per lacu nam antiqui portus recta ad mare deducendum , ut simul antevertantur inferiores Pisauri exundationes, atque i a lacuna per a
Postquam iis rationibus, quas superiori eapito
recensuimus, priorem sententiam confutant AEgidius Bordonus , Vallati alveum ita mutandum judicavit, ut recta ad mare per majorem, grave olentioremque lacunam veteris portus deduceretur :
um per majorem lacunam ad mare perducendum opinatus est.
445쪽
-o8 DE Noxiis PALUDUΜ EpsLUvIII idque non solum facillimum factu; verum etiam non poenitendum consilium, atque utilissimum esse Reipublicae demonstravit. Sementiam suam Ii. Ac primo quidem se nullo negotio id esse-
π: sistas se, nec fore unquam , ut Principem ejus ope-
Vallati fundo lo-ris impensarum poeniteret, ostendit; quod quumile sit inferior, saepius totam illius campi planitiem a flumine ad saJ Asserodiost is mari. litus quaque versus libella examinasset cuia eod. M. S. etiitit. jus rei descriptum faJ exemplar attulerat maris su- Raecolia Istor- perficiem Vallati fundo, & quolibet fluvialis alveis . Ioco depressiorem esse comperisset, deprehendisset- secretior. Biblio- que, quamvis procelloso mari reluctante , Uallatirb. SS. Patrii. aquas retardari quidem parumper posse ; sed intra
suas ripas coerceri, nec eas unquam praeterire . Secundo , quod III. Quin etiam ex novo canali a se delineatodum pereipere. triplex commodum, atque emolumentum percetur: primum elu- ptum iri docuit A i Primum quidem, quod haud qu vionum inhib Q quam in pinerum frequentissimae antea fluminis alluviones essent extimescendae, quum scilicet montanis aquis adauctum , & eminens supra Vallati superficiem, in eundem torrentis instar exundabat.
Secundum Palu- IV. Alterum nec plane contemnendum emolustrium aquarum mentum ex commotione, agitationeque palustrium
a l. i. ' 'με aquarum in majori lacuna desidentium , quae ut
posthac computrescerent, nunquam fore opinabatur . Et quidem perfluente eas Vallati rivo, non segni motu ciebuntur, tum ob perennem profluentis impetum, tum ob illius refluxum urgentibus amari ventis, ita ut impressione facta palustris humor in omnes partes commovendus sit, simul etia min mare abripiendus. ij V. Tertium vero aggeratio obtinebitur ex Iigeratio. ' molarum , turbidarumque aquarum transitu per
ejusdem lacunae sinum ex Vallato decurrentium, quae
446쪽
Lm. II. FpiDEM. IV. CAP. XIV. 6 9 quae porro illuc delatae necessario quidquid grave,
ac terreum vehunt ad latera, ubi fluenti vis elanguescit, compellent atque destituent; quod certe omnibus in locis palustribus sinuosisque contingit, quae per alluviones aggerari solent. VI. Uerum quia nullum pene consilium tam Huie sentent Iae perspicuis rationibus confirmatum comprobatum- aliquot dissiculque reperire pollis, quod si infrequenti consessura ς ObIectae . proposueris , non in dissicultatem aliquam aut dubitationem incurrat; ideo mirum videri non debet, si hujusmodi Bordoni sententia nonnullorum reprehensionem effugere non potuerit. Diluit tamen ille eorum objectiones, quarum praecipuas hic referemuS .
VII. Prima in eo sita est, quod etiam si campi Prima, Quod planities ac situs ad libellam expensus sit, hydro-. ': ti'. quin
staticae scientiae scriptores velint, quum de aquis ti opus esset. decurrentibus agitur, ut singulis decempedis certa declivitatis incrementa respondeant; quae tamen in longissimo alvei ductu haud tanta foret, quantam res ipsa postularet. VIII. Sustulit vero hanc dubitationem Asti Ostendit Bordo-dius Bordonus, negavitque Optimos Auctores, qui deelivitatem po de aquarum decursu scripserunt, praecipere libra- stulari , quantam tori, ut eum stricte servet ordinem , ac toties sin- ςφη gulis decempedis declivitatem metiatur. Idque demonstravit exemplo canalis ad libellam constituti, atque horizonti circulo ubique paralleli, ex quo aquae, concepto jam motu, sine dubio elabuntur,
si in aliquo fundi loco foramen pateat ad illarum
IX. Ajebant secundo fieri posse , ut Subsolani Secunda, in odVenti, ac maris procellae congestis arenis novi alia novi 38νς,8 ii imvei Ostium obitruerent.
447쪽
Refellitur hae edisfieultas ratio ne , & Genitae rivuli exemplo. Tertia , QaddIsauri portus Op pleri posset. Diluitur ista suspiei .
AI o DE Noxiis PALUDUM EFFLUvIIs X. At nihil incommodi ex tempestatibus evenisturum Bordonus ostendit. Enim vero intumescente ob ventorum impetum aequore, necessarium omnino esse, ut novi canalis aquae iisdem ventis commoverentur , ac proinde pro suo modulo ad parem quoque altitudinem assurgerent: sed nihil causaeclle, cur omnino inhiberent cursum, neque in mare saltem per partes subterlabentes erumperent. Deinde paullatim quiescentibus ventis sedato maris aestu easdem, nihil prorsus imminui , immo aucta sui ponderis vi, submoturas sensim quidquid arenarum aggestum foret, ostiumque sibi facillime cavaturas, ac propterea id nunquam obstructum iri. Eaque res Genicae fluvioli exemplo confirmata est, qui licet longe minorem Vallato aquam vehat, semper tamen apertum in mare , atque expeditum exitum habet sine ulla hominum industria, atque labore, quod caeteris omnibus, qui in mare exeunt, rivulis usu venire deprehendimus . XI. Tertio denique verebantur, nὰ aversis alio Vallati aquis Isaurus semper tenuius flueret , ac proptera ejusdem portus sensim oppleretur XII. At metus iste facili ratione discussus est iquum enim compertum sit omnibus tot mensium spatio , quibus & flumen, & Uallatus fluento penitus destituti fuere, haud quaquam id incommodum accidisse, nihil profecto metuendum erit in posterum , si exigua Vallati aqua adimatur Isauro, cujus portus tot retro annis identidem exiccato flumine nunquam est aggeratus; quippe quem maris aestus , ac septentriones venti excavare potius , ac purSare solent . .
XIIL Hue accedit, quod Vallati aquae incere potius eidem, quam prodesse valea at ι illuc enim
448쪽
L18. II EpIDI M. IV. CAP. XV. 6 II perveniunt sordibus ac limo graves , quae omnia ilite ad ostium deseruntur, & cumulantur. XIV. Haec igitur fuit peritissi1 mi Viri sententiar sed quo pacto ad exitum perducta sit, deinceps capite sequenti narrabimus.
C A P. XV.βuomodo post multas di cultates Vallati al
veus per majorem lacunam ad mare dedu
ctus fuerit; Deque magno inde emolumento
tum ad antevertendas exundationes , tum
ad lacunam i am exiccandam. SE D quia non satis erat novi alvei utilitates in
genere demonstrasse, nisi de ejus aperiendi ratione , & qua circumjacentis agri regione effodiendus esset, eodem tempore statueretur; proptere Cainali, InitIoad suasit Bordonus , a firmavitque nihil praestabilius semieireuli sor- esse, quam si Vallatus , ubi primum ex Urbis mceia mam ex Van nibus erumpit, in canalem ad semicirculi, vel salia q*tem ad obtusi anguli speciem excavatum effundere tur , ut proclivius dextrorsum ad majus stagnum iter arriperet; neque inflexa ad rectum , vel acutum angulum via detortus in Urbem regrederetur. II. Verum quia longior futurus erat alveus in obiecta diffeta semicirculum ductus , ac proindε gravior sumptus rate gravioris in
non solum ad majorem Canalem, incidendum ; zζ', sed etiam ad extruendum lapideum pontem , quo publica via interrumpenda erat ; Patritii quidam ac praesertim egregii Uiri Comites Petrus Antonius Santinellus , & Ioannes Franciscus Almericus, quibus judicio Eminentissimi Cardina- Iis
449쪽
Urbis moenia subrui metue Tent .
major lacunala. tior evatura esset.
assiduo sumtu o pus esset, ne alvei ostium obis strueretur.
dius Bordonus perficiendi operis negotium com mendaverat, supervacuis impensis ob temporum , difficultatem parcendum existimarunt. Quapropter Uallati canalem extra moenia per amplam Urbis fossam ad eum modum deduxerunt, ut curvato in re ctum fere angulum itinere dextrorsum ad usquo propugnaculum , quod vulgo Roccbetia nominatur, perveniret, atque inde ad stagnum, & mare decurreret . Vix tamen ejus operis labore perfecto, nonnulli ex Civibus patriae studium praeseserentes novum consilium improbarunt, ac Pontifici Maximo supplicem libellum Decembri mense, anno septingentesimo decimo supra millesimum porrexerunt. Tria vero haec potissimum objiciebant. III. Primum , Quod Urbis moenia paulatim aquis subrutum iri metuebant, si secundum ea longo alvei ductu , ac prope Rocchetiae propugnaculum laberentur. IV. Secundum, Quod verebantur, ne major lacuna, ubi portus olim fuit, immisso fluento latius se effunderet,ac coelo deterius vitium afferret, quod ejus stagni solum mollissimum esset, ac vetustis sudibus refertum. U. Tertio, Sumtus denique magnitudine terrebantur ; quoniam assidua cura , ac diligentia , providendum foret, ne alvei ostium ad litus occluderetur .
VI. At supplex libellus a Sanctissimo Patre ad Amplissimum Cardinalem Legatum missus fuit, ut iis de rebus cognosceret, ferretque sententiam . Ille igitur objectas dubitationes scientissime sapientissimeque dissolvit VII. Kal. Martias anno MDCCXI.
450쪽
Lig. ΙΙ. EpingM. IV. CAp. XV. qI3VII. Quod ad primum attinet, nihil causae ele Emus Cardiu alis
respondit, cur tantopere formidarent; quum Urbana aedificia haud tantam firmitudinem , quantam nes moenia, ac propugnaculum haberent, & parum al- Pilmb, tis fundamentis , nullaque objecta crepidine super- Urbis in aena
structa , nullum unquam prauabentibus Uallati fri .sunduntu- aquis vitium Ieciuent; praesertim quod ante& e X-& alvei fulido ploratis muri fundamentis, quam operi manus ad- depressiora. moverentur, compertum sit, eadem multis pedibus
novi alvei fundo esse depressiora r quod sane periculum nuper ad imum quoque propugnaculum factum erat, ejusque fundamenta firmo opere aedificata quatuor circiter pedes infra alvei solum jacere deprehenderant. Caeterum spatii aliquantum intercedere ajebat inter alvei ripam, & muri basim, qui inferiore sui parte sex pedes crassitudinis , superiore tres ac dimidium haberet, ac praeterea validissimis , & confertis tibicinibus ex interiori parte suffultus esset. VIII. Alteram vero dissicultatem ratione diluit, Seeundo, Quod
atque experientia . Ac primo quidem stagnantium m)J V l cuna in veteri portu aquarum supcrliciem longe editio- superior esset, re in mari esse confirmavit ; quam ob causam eo eademque reipsa versus decurrere cogerentur aperto canalis ad litus se a.
emissario . Deinde eventu ipso comprobatum ess demonstravit longe aliter rem evenire: quum paucorum mensium intervallo , advecto per Vallatum limo in angustiorem jam sinum redacta esset lacuna,& majorem partem aggerata ; quin etiam fluentis aquae motu purgata, atque detersa antiquam graveolentiam exuimet.
IX. Quod ad tertium spectat, hyeme illa ob inis Tertio, Quod gentem siccitatem , humorisque defectum saepius yyllyx
obtigine confessus eli, ut maris tempestates novi tas laret, ostium