장음표시 사용
61쪽
1 ENCYCLOP. CHIR G. RATIONAE LIB. V.
pari as a. Subaeetum horum ametum xerimus', nullo negotio glanditisfecta. sunt partes externae corporis , non larum detegetur textura . Arteriae sanguinem dierunt , qui irroratis vasculis Vesiculisque glandularum retrograditur per venas , quae ab ipsis exoriuntur . Deinceps glan- sunt partes externae corporis, non exesulis etiam internis , has enim
assici posse , Experientia de rati
ne comprobatur , Paulur Barbuinis enim inquit de Peste p. 413. ' in Rarum admodum , attamen v sulae ex vasculis aut exiguis vestiarum , oculum , nasum ventrIcinium, imodi intestina ipsa Carbunculo anici possis absque ulla cura tionis spe . De Carbunculo in cervice ves eae suppressionem Uriculis liquoreia sanguine diverso
repletis sunt coagmentatae . Sed quia hucuique nullum oculis no strIs occurrit vas , quod aliquid ad glandulam afferat , Praeter ar-nae , de tandem mortem inserente, terias , quae ad illam ianguinem
- apportant', jure merito credere possumus , liquorem illum porti nem languinis arteriosi quendam
esse , quae ab eo separata fuit vela vasculis , vel a vesiculis , ecquae In Ipsorum cavitate collecta
unde fit , ut liquor ille sem-e glandula effluat per canalisculum , qui ab ea proficiscitur ,
de quem canalem ExcretorIum a pellamus . Asterere quidem possumus , non solum diverssis poros arteriarum glandularum non esse pares, verum etiam poros arteri rum unius glandulae absimiles esse poris alterius glandulae , quod li- conser eundem Barbelle loco cita
mum vero tendinosas corporis par
res a mei in CarbuncuIo omnibus notum est , hine , de dolor intensus semper adest . In Bubone vero partes glandulosas uteturimum estam ei jam luperius indigitavimus, per
elandulae illae corpora sunt rotunda , in quibus tria asterisco digna observantur: Primo, singulas glandulas arteriae ramum recipere, qui
ad illas sanguinem advehit , de ab ipse proficisci venae ramum , qui
eam sanguinis portionem revehit.
Secundo , ex singulis glandulis
oriri Canalem, ex quo fluit liquor quet eo , quod aliquoties exeat ab a sanguine diversus .WTertio tandem glandularum compositionem duplicem esse quaedam tantum sunt fasciculus aut glomer vaseu.lorum , quae mutuo conjuncta canalem esso ant, per quem pecuuna glandula liquor plane discre-Dans a liquore qui ab altera emuit. Notandum deinceps de glandulis , quasdam apparere solitarias , Scnulli alii connatas , nominantur eae glandulae erenglobatae , quia comitaris liquor defluit e Illae veto nia siderantur ut globuli , qui liqumhil aliud sunt , quam glandula- rem a sanguine separant segregant
busdam in locis vesiculae istae sum
angulares , de inter earum cavitatem mutua conspicitur communicatio , ita ut illae universae in duas tresque'desinant , quarum elongatio canalem unde fluit , liquor a sanguine differens , emcit. In aliquimis aliis locis eae vesiculae sunt
congeries , de universae unica involvuntur tunica , & cuncta eorum vasa excretoria in unum L eunt , atque hoc pacto canalem componunt, per quem suit liquor, quem unanimiter a sanguine separatum existimant , Glandia cistinctae , quarum unaquaque sm conglomeratae nuncupantur , quam vero distinctionem B. Boni Amicus noster dum etin ereis noularis , O post busta tolendar , non admittit, qui statuit , omnium liquorum separationes fieri ope glandularum , quae nihil aliud sunt ,
quam gularem canalem cinittit . Glandulae vesicu lares sunt, quae ex vesicularum congerie solummodo conmint . Si tria haec attenta mente consideraverimus , & ad eorum examen animum nostrum adjut
62쪽
CAI III. DE BUBONE ET CARBUNCULO 11
quam textura minutissimorum canaliculorum , ex minutissimis arteriarum ramis , in quos sanguis nimis crassiis non influit , sed tantum tenuis succus in tam exiles canales ingreditur .' Separatici igitur humorum non per Poros
peragitur , sed per canales', qui magis apti me , quia succi facile
ex parvis ductibus in minores introduntur . de se premuntur donec a crasso sanguine de succo mparantur . Ab aliis pleraque glan-- Gulae conglomeratae dicuntur Vaseularis , de pleraeque conglobatae vocantur murcularer . Sed aliquantum in gratiam Tyronum erimus in his prolixiores , ut eo metuis parte assecta sic explicata , causas de curationes horum assectuum intelligerent'. In glandulis ergo conglobatis principaliter in inguinibus , di sub axillis prorumpere solent , quorsum etiam pertinent Tonsillae in summitatibus faucium consitae , lympham deponentes ad humectandum , 5e lubricandum Cesophagum pro usu deglutitionis, di deglutitorum promotionis , in quibus tonsillis Bubonem observa vimus aliquoties . Dein etiam in collo , sub mento de prope aures
potissimum , interdum in glandulis mammarum erumpunt. Utptu.
rirmim vero ceu iam saepius diximus , in inguine Bubones ama.
rent , hinc ἀ pluribus Pestis Bubonibus comitatamGes Inguinar avocatur . In aliis quoque Cor
ris partibus , praesertanx in artusus tales tumores oriri possunt . Sic D. Gieseleν ων Ob . 372. do ristomunt in in Brachi sinistri medicimusculo supra cubitum , Bub nem seu tumorem durum non admodum elatum , sed latum , indolentem de cuti peliquae concol rem , unaque smilem sub δε κω vidit . Sic aetiam P Bamδetto obc3o. mentionem iniicit Bubonis Deis
stilentialis , interitis circa Maenii sint stri articulum plusculi bicipitis tendini inhaerentis. Et Dentus LM. ιιε- ι 3. P m. admiranae obf39. Bubones sejobservasse scribit plures , etiam in capite , nuccha ,
humeris , thorace , umbilico, se. more dc tibia lethales , eo nonii-
ne refutatas a Dieme bro io l. I. de Pin. e. I4 Zacuto enim non mam
na fidesciadhibenda est, quoniam in pluribus excedit . Sed veritata semper studendum est ne Tyrones decipiamus , et a via Regia declinemus . Carbunculi in omnibus vero corporis nostri partibus prorumpunt', non enuu habent certa determinata loca i in quibus producuntur, sed indiscriminatim modo in collo ,.modo in abdomine , sepius in dorso , Dequcri, ter in cruribus , biachii si, Pedibus , digitis , qualem Francotha lii tempore Pestis observavimus , imo in visceribus interioribus id isan fuere abscessusψ, de non Bubones , ipsis tamen analogi. 7s f. 3. Quo quis melior in cognin Diaenosis.
tione, eo selicior erit in curatione, enatum est commune . Opus ergo est signis, quorum ope morbus in. notescat, quapropter Signa magno.stica Prognosticis praemittenda sunt, cum qualis sit morbus, de quae eJus conditio . doceant . Buba cum vel stinplex sit , vel aliis quibusdam sumptomatibus stipatus , utriusque
cognitionem nobis comparabimus. Dignoscitur autem sumplex a tum re cum renitentia , rubore , dolore
de fibri leviculari. Symotomaticus cognoscitur si per se de nullo praegresso morbo oboriatur . Criticus vel ille dicitur, qui morbum alium sequitur , ςgerque ad eius eruptionem levatur . Bubo malignus aut risilens percipitur tum ex , quod ipsius sumptomata sint veheinenti ra , imo quae ipsam Pestem comi tyri solent , tum quod vel in Fibrisbus malignis vel saeviente Peste ex or Iatur , frequentius sub axillis quam in Inguine appareat . Bubo Venereus Inguina utplurimum ac fligit , de in axit Iis rarissime ubdetur i ipsum venereum esse certo iascimus, si aegrotans cum impuro sco in se rem habuisse fateatur, reliqua
63쪽
ec ENCYCLOP. CHIRURG. RATIONAL. LIB. V.
que luis venereae signa appareant. Bubones primo se in conspectum dant ex albo rubicundi apparemtes, dein brevi rubicundiores redduntur ac splendidiores , imo saepius tu se i ac ex nigro rubicundi,
ardore ac aestu summo praediti; plerumque altius sub cute latent in
glandulis, & in initio hine inde
protrudi possint , verum statim magis magisque intumescunt , a incrementum accipiunt, sicq; immobiles redduntur cum tensione, duritie , ac velut solido nervo ad partes vicinas saepe productor. tabile tamen est, aIiquando citius oboriti Bubonem , ita ut vel occurrat ante febrim, interdum post demum 3 nonnunquam etiam levius serri , tum quoad totum , tum quoad ipsam partem assectam, quae lingula a diversitate succorum earumque stagnatione eveniunt,&ubivis probe discernenda.
Signa Diagnostica Anthraeis sinpius in lallibilia esse scribit Earbe re da Peste p. 47 . quia AnthraX,
seu, Carbunculus diversa admodum specie se mani se stat. Plerumque tamen , ubi Carbunculus fi ri debet, adest pruritus, sequitur pustula major, vel plures minores milii seminis magnitudine & acerrima , que inde oriuntur , quod
non duntaxat ramus quidam magnus, ubi Anthrax prodit, siit o
structus, sed rami etiam minores, ex quibus pustulae itidem minores erumpunt, dc visu conspiciuntur.
Nec diu pustulae speciem servant
duriorem in universa sui circun- serentia ostentant, sicuti in sui m dici & centis in ulcus exedens periuntur, quin imo saepenumero quaquaversum ambulant, & vicinas partes mire depascunt, unde nonnunquam oculos inde excidisse Suvius notavit. Sed & post cirationem subinde contingentem ,
kedae ac praegrandes cicatrices r manent propter carnis multa depe
ditionem. Caro omnis Anthracibus correpta mortificationem Sarar F i, G nae similem patitur. Aliquando v ro absque pustula,magna oritur Carbunculus, sed ulcus crustosum producitur , quale fieri solet a candente ferro , cujus crusta modo nigri cantis , modo cinerei coloris est. Caro circumposita maxime ardet, & quidem circa vesiperum , & colorem habet nigri rem , quam in Erysipelate, S ps leg-mone'. Crusta ablata non semperpus, sed caro aliqua spongiosa occurrit, quae a sana parte relicto utrucere cavo, abscedit. Colorem pustulis his atro- purpureum assignat
Barbetio de Peste, qui ibidem etiam albas pustulas non excludit , hisce
prolit s verbis : is saepius non nisi pustuta alba ,atque plana D euhibet,
quae pur bonae nMae continere videtur,
eompressa veris Aca omnino ει dur notatur , profundὸ admodum subiectam earnem eo a mens. Varia Casebunculum malignum comitantun Symplomata, veluti febris, nausea, vomitus , palpitatio cordis , anim, deliquium, delirium ,convultiones,
anxietate& P cordiorum , dic. uti
jam dicta brevius connectamus: M nifestat se Carbunculus quadam, minori albicante phistula . interdum numerosis iisque acerrimis reacutissimis doloribus aesros in se stantibus, quibus propediem succedit ulcus crustofumi, iis non absimile, quae a ferro candente excitan tur . Nonnunquam erumpit ulcus
absque praecedente pustula , crusta modo nigra , modo cinet ea obductuin , oua sublata profundum apparet Ulcus, putridam carnem ci cumcirca depascens & mortificans. Caro ipsi circumposita cum intemsa phlogosi , & ardore circa vesporam ingravescente, effervescit, umde omnis Carbunculus circulo ruinbro est circumdatus, qui nihilominus aliquoties liuidus est, aut coe
ruleus in Carbunculis malignis , quibus simul adjunguntur, fibris, vomicu&, inappetentia , palpitatio cordis, animi deliquia & deliria. s 4. Tradita sic Diagnosi , restae ut causam quoque ruriunamus,
64쪽
CAP. III. DE BUBONE ET CARBUNCULO. s
c , . quidem priusquam nostram aperia. νω initidi mus sententiam , aliorum Asse. erum d. ctus hosce explicandi rationem causa Ba. praeferemus , inter quos ob vetu- Mai. statem Galenicis primus conceditur vota sua proferendi locus . Hi vero Buboner glandularum instam. mationem esse dicunt', quos abscessorios tumores in pestiferos ,
simplices & prodromos morbi Gallici dividunt . Bubonis pestiferi
eatior conjuncta 'duas esse contendunt . Essiciens nempe conjuncta est robur , de vivacitas expultricis Facultatis ipsarum partium principalium, quae expulsio semper ab illis ad sua emunctoria fit. Causam materialem esse dicunt sanguinam quendam corruptum, & omnino propria natura priuatum , & pe adeo alteratum , de immutatum , ut a tota substantia naturae inimicus sit. Causam hujus corruptionis esse ex aeris corrupti ne arunt, qui attractus inficit spiritus de corrumpit sanguinem, a
que sic pestilentes Bubones a putredine quatuor humorum oriri
plicem nihil aliud esse, quam glandularum inguinalium Inflammatio.
nem, atq; dicunt Hepar saepe exon rare materiam vitiolam ad Inguina. bum Bubones vero Gallicos in ingui-eati. nibus obortos , quamvis non no
verit Antiquitas, hinc a nonnullis Angi vocantur . Codosellae , Tincones, de Panocniς. Utplurimum vero tumores hos Gallicos deducunt a materia frigida transmissa ab Hepate, sed accidit , ut aliquando calida portio misceatur,& tuno dolor , rubor, caliditas apparent, de de isto Bubone vene-
reo pronunciant celerem , dc b
Sanguine vero magis attrabitario
existente, ubi se. ebullit, & ad partem aliquam irruit , Carbunculor in
viri asserunt , eosdemque produci unt Galenici, ex quibusdam popularibus causs , imprimis malia snos, de pestiferos. Cum Anthrax
conspicitur splendicans veluti pia
de bitumen , hoc esse ex atra bile contendunt; pestiferum Anthracem
esse a materia venenata non dubitant e vesicarum de pustularum in
Carbunculis exortarum causam a
junt essetvapores ibi.exhalantes. Alii sunt ex antiquitate , 'ui Carbunculos fieri autumat ex ranguine crasso , & caleficto, alii ceu dictum, ex atra bile, h. e. ex massa sanguinis crassa vergente ad naturam atrς bilis, alii a putredine quatuor humorum.
in laetio ex duorum similium com- ratiocinia mixtione proveniens, & ex tertio causa in Apostematum generationem, ac
per salia luxuriosa tandem in Ulce rationem producta. Cum enim illa duo mineralia simul in matricem veniunt, inde juxta ipsum Auth
rem , generatur Bubo , tum ex accessione tertii subsequitur Bubo vitriolatus; & causam hu)us esse dicit , quod spe a luxuriosum se bie sua infestum est. Anthrax vero Usi PaWae Mo est G apossema , quod ex Realεare Me
curii generatur , dc in radice vena rum earundem oritur , postea sibi facit exitum, suo centro nihilomianus in radice manente . Inde sequi, ait, unamquamq. venam huJusmodi minerale Reaigar continere. Quare quot venas tot Anthraces contingere contendit, ut Anthrax salvatenta , Anthrax inedianae, Cephalicae,
ee. Est ergo ipsi Anthrax apostema
per sensuinem ex venarum ejus prisma radice pulsum , uti communia cum emunctorio proprio,&est apostema radicate, quod oritur eo tem pore quo mineralia venena solentam parere, si mi iisq; corruptio est et,qus
fit in mineralium concavitatibus. 3Α. 6. Nunc etiam paucis de Bub Iuxta Issi ianἰbur ac Anthracibur audiamus Heb nrantium montium nostrum , uul Bubonem ac ea I.
Anthracem , aut Escharam , non b. um αε esse materiam Pestis primitivamem A im probat'. sed effectumae productum μ quod Pestis sibi paravit. Negat. tiam contra Scholas , Bubones, ac Anthraces pestilentes non nasci a
Putredine quatuor,fictorum bur
65쪽
ENCYCLOP. CHlRVRG. R ATION A L. LIB. V.
morum, ut neque ex aereis calore aut fiigore , nec ex veneno aliquo abditarum causarum alumno . Denique advertendum esse ait, quod cum Tartarus cruoris sive ultimae digestionis vitiatae scoria sti sceperit fermentum pestilens , non mimis quam caetera transmutata, pria
vilegium habent exhalandi per poros, sive ulla post se residentia, sive residuo capite mortuo , si neminpe humores fuerint alimentarii . non autem si ipsa solidorum sub. stantia in Escharam, aut Anthracem sit ambusta . Quanquam autem Tartarus cruoris praefata quoque gaudeat praerogativa , quoties extra vitae Oeconomiam , ut in fismis est proscriptus r attamen dum in pus aut virus saniosum transis
mutatus est, pellem prius erodit in Escharae speciem , quam quod Vapore tenus transsudet. Idque scilicet ol, impresiam peregrini sermenti labem , qua degeneravit in transmutatum sermale . At si odorem sermenti quidem hauserit tartarus cruoris , sed nondum si transmutatus , fiunt iuxta Authorem
nostrum Glandulae de Euboner, quae sudoris profluvio citra cutis aper tionem non raro terminantur, ubi praefata illa nequeunt. Bubones venereos facile propagari posse a ser-dida Meretrice e Pestis ideam facili marte in glandulas protuberare ait, Pestistros odores in stomacho paratos comitari sepe Bubones in inguine scribit. Sic quoque Terrorix imaginem in peste solo nutu suo , tam diversa a se invicem producta cudere existimat author . qualia ipsi sunt Anthraces , Bubones, en
charae , vesiculae, tumores ac vibices. Anthracum causam a sale cau. stico vult deducendam .
f. . VVirum opinio de causa fimbouum est sequens. dum proportio nata subsistit principiorum sanguinis mixtura, motus ejus aequabilis permanet , & universis corporis partibus , quas lustratione continua perluit, succos tum ad vitam, tum ad nutritionem necessarios j sta mensula largitur . Sed si ab heterogeneae cuJusdam , materies adventu spiritus in motu suo perturbentur , sanguinem exagitant, de vehementes effervescentias in il Io excitant, donec extraneum istud vel domitum , ves seras expulsum merit. Turgescit enim languis iuxta mentcm Aut horis , quum scilicet irritantur spiritus a retentis iu-liginibus , vel eorum penu a generosioribus alimentis iccus i tatur, vel a sulphure copiosoli exaItato
acuuntur. Tunc enim tumultuarie commovetur sanguineus latex, vehementiusque ebullit, atque primcipiorum ejus si luitur , nec sanguis latus effer vescit , eo vitia etiam contaminamur succi, tum ab co emanantes aut discedentcs tum ad illum appellentes , varii oue ex eorum dyserasia. exsurgunt affectus. Nulla autem cruoris massae advenit extraordinaria emrvescentia, a quacunque excitata fuerit causa ,
quin ipsam subsequatur crassii
rum , recrementitiarurnque partiacularum segregatior de quo intensior durabiliorque iuerit servor , . copiosior fiat materiae impurae separatio , marorque atque auctior eius coagulatio . In axillarum vero ingui numque gIandulis deponitur nonnunquam vitiosa istam teria ,'ubi ad mentem AH thoris Bubones excitat , quia vafrum sanguiserorum surculis tenui Trinis existentibus in illis, venae impares sunt, sanguini illuc arteriis advecto facile prompteque reportando ipse autem crastioribus coagulati sique particulis resertus xastula ista permeare non valens , in iis commoratur ac stagnat. Succus quoque nutritius , cujus adenes recein taculum existunt , & per quas in vasa sangui sera transfunditur, in earum laxiori substantia coagul os suas particulas deponit, quae iulatum poros adimplentes de obturantes , Cum sanguineis jam agger
stis glandulam distendunt , de iis
tumorem bubonis nomine insignitum elevam.
66쪽
N. CAP III. DE BONE ETCARBUNCULO. sue
eis, Cae neulum vero Author dicit num mentionem injicit, pestilen- sivi; .,
.us a Miasmate quodam venenato sin- tialium nempe , venereorum , dc .i. δε' guinem cum aere subingresso Pen- non malignorum dictorum . Bu- eaosa Bu. aere, quia juxta imum atomi isti bonum omnium causim ipse d cit b.,ia. perniciosii cruori permixti, spiri- sanguinem acrem ac viscidum , tus e)us in, motus inordinatos ob tuam acrimoniam vel viseidi- compellunt,'partes sulphureas ex- tatem, vel aliud vitium, in con- altant , febrilemque ebullitionem globatis , s non vero conglome- in eo concitant , partes vero sam ratis glandulis harentem , atque guinis tali labe in fistatae ab aliis illas in tumorem attollentem, a deficiunt, de in glomusculos coa- cedentibus pro vitii diversitategulantur . Sanguis enim perperam sumptomatibus di versis . Ipse Αu-Partes univertas corporis perva- thor notat etiam , dissicilius ad
3ans, ad superfletem delatus dc sui matutationem deduci Bubones in vasa capillaria propulsus in iis pestilentes quam alios , & dot
sistitur, glomusculis ipsi innatan- rem ardoremque molestiorem h tibus in tenusoribus illis vasis hae- bere ut plurimum comitem, ex Rr rentibus, viamque liquori adven- dore autem bilem biliosumque hu- tanti praecludentibus. Aggestae ve- morem , h. e. sale volatili con-ro coagulatae istae locum , in quo stantem peccare iudicat . Si pro- coeunt, extollunt, de tumorem in inde in non-maligna dicta inflam- eo Producunt , qui sensim accre- matione acidum ranguinis tandem scit, a novae peccanti 1 materinae. superat jus amarum, hinc in ma cessiis . Immanis autem ardor ta- Iigna idem desiderari , dc minus
lem tumorem czncomitans oritur, potens esse tunc acidum Conte
juxta Authorem, ab atroci ista de- dit . Hoc est , in malignis pesti- flagratione in sanguine producta a lentibusque Bubonibus sangui-
spirituosis ejus particulis cestro nem bile abundare magis quam percitis, de sulphur. summeleve- decet, habere saltem ipsum actio-ctis, a qua potior aquae portio ex- rem , aut humorem sali volatili hauritur , spiritusque de tenujores similem, de acri constantem, mi- sulphuris partes perpetim avolantes nus vero acidi continere. dissipantur . Sal itaque freno am--Carbunculi autem causam S IU- CAE AMOPlHis nequaquam temperatus exal- ur ab acri , vel ab acido , vel a ti.
tatur , rapitatibusque ac sulphuri salso lixivo deducit, de probat me furibundis adjungitur: sed tandem id , quod a salso lixivo ardor to-
principatum obtinens , & cum ter- dens producatur , ceu id. testan-ra, crassioribusque quibusdam sul- tur cauteria potentialia cuti applisphuribus asstociatus retorridam con- cata, idem confirmat per butyrum siluit inaflam , cujus particulae anti inonii , quod ardorem , uren- congelatae , demin tenujora quae- tem ac rodentem cuti applicatum . dam vasa delatae in iis cespitant, ducat. Butyro vero antimonii in-εc locum, in quo nidulantur adu- esse acidum acre sal lixivum temiarunt, exeduntque 3 liquor ner νω perans , de infringens nullus d sus , a tali contagio intemeratus bitat. Concludit ergo, sal lixivum nullo modo subsistitor quum enim acre humoribus inexistens Carbuna sanguine tanquam a scaturigine culos producere, hinc caro om- sua ortum ducat , venenata ista nis Anthracibus correpta corru mi asmata, qui ab aere in ipsum ir- tionem, Gangraenae similein patitur, repserunt, in sinum suum susci ad internecionem integramque mor- - - pit , quibus iniectus cerebrum tificationem deducitur. n. - ' nervosaique partes subiens varios s. 9. Carte ani adscribunt Bu--.. irregulares motus in Iis parit. bonem originem succo chrioso in
67쪽
co ENCYCLOP. CHIRURG. RATIONAL. UB. V.
quodam, sive particulis quibusdam in eas in ici nequit magno cum impetu quin eas tumefaciat. Clim arteriae hoc modo tument, ad priastinum redeunt statum fibrarum
suarum ela tere, dc ea ratione par tem sanguinis, quem acceperunt,
cordis venis impendunt. Et cum cor iteratis vicibus sanguinem in arterias protrudat , ita etiam illae extolli debent & subsidere iteratis vicibus. Motus iste arteriarum pulsus vocatur, circa quem annota dum est , arteriarum dilatationem cordis contraditionem concomit
ri , & arteriarum contractionem ejus dilatationi adjunctam esse . Nos cordi tantum tribuimus m nus sanguinem in arterias comis pellendi, ipsuinque praecipuum ci culationis instrumentum existimamus. Iis, qui autumant , Cores se sanguificationis organon , per
mittendum est , incertiori inniti conjecturae ut alibi videre licet. Sic quoque lympha quae constat
partim ex succo nerveo , partim ex lacte, circulatur ex receptaculo lumbari in cor, & de corde in cerebrum, S sic iterum de partibus
externis ad suum receptaculum . Sic & succus nerveus luam habet circulationem, quando ergo unus
vel plures ex his succis subsistunt,
fit morbus , imprimis vero serum cum sanguine aliquando indipiscuntur in glandulis , hine
oriuntur tumores glandularum Bubones dicti, quorum causa proxiama , di immediata dici potest o structio angustiorum tubulorum , seu canaliculorum glandusarum conglobatarum , sue stagnatiolvmphae in suis glandulis ichorescentis acris corrosivae , a qua extenduntur α rumpuntur tubuli, &canaliculi , ex quibus major eva- satur seri viscidioris quantitas, que dein stagnat, di hunc tumorem ob particulas acriores conjunctas iagneum excitat, hinc & membranae
maxime premuntur . dc extenduntur , unde dolor iste vehemens . Cumque sanguis cum lympha in Peste saepe maxime corrosivus exi stata angulatibus acutis in lympha existentibus coagulato , & propterea in iisdem stagnante , non modo ipsas glandulas, sed partes etiam vicinas distendenti, de tumorem cum dolore, rubore & pulsu , uti in ipsa inflammatione producenti, hic vero succus chylosus cum in glandulis hisce non adeo sit luto. sus, ut in aliis partibus . pro et rea bubones aiunt non facile ludi
Purari. Carbunculorum causam non tan-Carbunis tum obstructionem esse dicunt tu-
euli. bulorum in partibus quibusdam corporis nostri, sed materiam Gelam , abs qua obstructio illa inducitur , particulis multis saliis
corrodentibus refertam esse , partes vicinas destruentibus de mortificantibus. Eiusmodi vero particulis acutansulis, sive salibus acidis corrosivis tempore pestis aerem abundare dicunt , quae cum una cum aere assiduo inspirentur, sanguinem non modo incrassent , sed particulis etiam chylosis tenuissimis se insinuando , easdem ad similes redigant corrosi vitatem; quapropter in extremitatibus arteriolarum subsistentes particulae istae chylosae corruptae , atque a materia coelestialiter, quam antea commotae , angulis suis acutis fibras nerveas dissecando, non modo pruritum , de inflammationem inserant , sed partes etiam vicinas deis fruant , mortificent , dc hinc inde pustulas suscitent. N. Ira d. f. IO. Nos . ut in causarum h eansii ho. rum assectuum recensione eo felirum . . cius provehamur, ponemus ulte-ctuumsem ruis, quae ad harum inquisitionemrantia. solidiorem saciunt. Constat ne pe vitam nostram iandari super circulatione sanguinis ac reliquorum succorum . Clim enim corin/corpore nostro sit instar antliae in machina Hydraulica existentis, hinc cor contractione sua san3uinem ex ventriculis suis iis auriculas immittit. Sed quoniam arteriae sensim decrescunt, sanguis
68쪽
CAP. III. DE BUBONE ET CARBUNCULO. 6 i
stat, tantum abest, ut prompte secerni , & revehi amet , ut potius in minutissimis canaliculis glan--ula rum coaguletur , stagnetque,& acribus scindentibus triangularibus suis particulis salinis se insinuet, unde tumor, dolor & ardor ingens seu Bubo excitatur. illustrari haec possunt non solum exemplo Bubonum simplicium benignorum , & venereorum , de pestilentium malignorum, in quius diversis saltem de remissioribus gradibus caularum, stagnatio con-iimilis obseroatur . In morbis de febribus fiunt hi tumores per con gestionem , dum particulae hae vi-icidae acres massae sanguineae ex volatili acri corrupto oriundaec in uiantur, circa vasa capillaria , reum sanguini vias intercludunt,
Inflammationem talem cum tumore constituunt, tubuli enim glandularum conglobatarum imprimis in Inguine exi stentium apprimὰ nati & fabricati sunt, ad erusmodi tumorem producendum , quod si imprimis circa inguina contingat talis tumor , Bubo tum vocatur . Causa ergo Bubonis est , uti antea jam meminimus , O structio angustiorum tubulorum glandularum conglobatarum , in quibus is exoritur , a fuccis quibuscumque crassis tubulos opplemtibus . Febris, quae Bubonem c
mitari solet , designat sanguinis Irticularum dispositionem esse tu
tam , ejusque motum esse inordinatum , & in illo sermentationem quandam fuisse excitatam . nulla autem quae fieri potest instagnatione succorum ab acidorum cum alcalicis misceta , impeditoque libero materiae aethereae commeatu . Si enim acidorum penu aquadam ex sex vulgo dictis non naturalibus rebus adauctum sit ,
vel si dissipatis in diuturniori eoque acuto quodam morbo ad in xlmam partem volatilioribus alcalicis, acida imperio potiantur aucalicorum in sanguine subsistenuum , pori ab acidis occupam tur , siilphuraque ab illis coagulantur , a quibus in tubulos delatis emergit obstructio. Materia aetherea , quae antea alcalicorum porcis absque impedimento permeabat , ab illis acidis oppletis reflectitur , & in sanguinem repellitur , quem vehementius turbat de exagitat, donec vel acida ab alcati. Corum poris abegerit , vel ipsa alcalia contriverit, partiumque atque earum pororum dispositionem immutarit, adeo ut recta tendere
possit. Sed si acida duriora fuerint altiusque alcalicis infixa, irriti sunt materiae subtilis conatus, nec penes ipsam est liberam sibi sernere viam . Ex arista illa igitur acidorum cum alcalicis unione exsurgunt salia, quae cum sanguine in angustos, & a Sulphuribus coagulatis jam obstruetos glandularum inguinum aut axillarum tubulos delata , in iis cespitant , & retinentur , particulae e-Jusdem ordinis partes hasce indesinenter attingentesinec ulterius progredi valentes , prioribus adjunguntur , tumoremque coacervatione adaugent e qui durior fit , particulis salinis materiae aethereae continuo impetu in ipsas irruenti , obsistentibus , ab illa arctius condunctis , x unitis , comminutisque hac ratione,& expressis phlegmatis ac foras expulsis. Febres malignas , Pestilentiales, & Pestem ipsam per gradus ς' tantum inter se differre iure sta- 'tuunt Medici, illasque ab eadem
causa , culus effectus variant , juxta intensiores vel remissiores ejus vires produci fatentur .
Praemissis igitur aliorum placitis , existimamus supra dictos morbos produci , a particulis quibusdam duris , rigidis , acutis& scindentibus , arsenicales amdientibus , quae e terrae fodinis In aerem elevatae, & cum ipso in saris guinem reliu uosque succos usque penetrantibus alcalicorum p
ros subeunt, iisque infiguntur,sul
69쪽
phuraque coagulant, a coagulatis dendis excavatorum elevatum , de Sulphuribus odiurantur canaliculi, viri urethrae ac balano exceptum ε& impeditur sanguinis ac reliqum quod vasorum sanguinis tunicas rum succorum circulatio, ab alca- penetrans illius massae immiscetur, licorum poris ab acidis ocupatis quaedam ex illius alcalicis faturat, reflectitur materia subtilis, quae in & quaedam Sulphura coagulat, quae
sanguinem repulsa violentas in eo in inguinum & axillarum glandu- exc4tat turbas , vehementissimoque Ias cum sanguine circulante adve- conam me particulas illas iatinas ita , in illarum angustioribus tu- ex acidorum arsenicalium , cum bulis commorantur , Dnguinique sanguinis at calicis coalitu protru- amuenti, materiae aethereae adve dit , valid illimoque impetu in re- nienti sunt impedimento.
liquas sanguinis oc succorum par- Bubo ergo qui pro pestilentialiticulas , & partium librillas ob subsectum Carbunculum intel-
compellit r illae vero angulis ligendus videtur, vixque sine ip- duris ot acutis donatae occur- sius Pestis expositione sum cienterrentes sanguinis particulas atte- exponitur r) est particularis infam-runt, de comminuunt , fibrili io matri orta ex obstructione tubul que partium violentius lancinant rum angustiorum varieque intorto- de convellunt : nec a sanguinis rum, in glandulis parotidum vel Phlegmatis attemperari possunt pro- axillarum, vel inguinalibus, a septer cam , qui pollent , duritiem cedentibus ex caeterorum contube de rigiditatem I a quibus potius nio, particulis quibusda in impriaphlegmata viscida incidunt de at- mis acutis irregularis figurae, dcc. tenuant , pauca quoque ex acidis sob dissolutum nexum& unioncm istis arsenicalibus , quae sanguini particularum sanguinem de humo- sunt permixta, in Sulphurum ra- res constituentium, vel terrore, demis implicantur , quia cum Sul- Imaginatione, rejecto veneno omisphura particulis messibus sint do- ni contagioso pestifero speciatim fienata, acidorum duritiei & rigidi- dicto, a particulis pelliteris corro. tali resistere nequeunt, atque abris livis & inconsueto ab iis, vel cum scinduntur ac minutim secantur; iisdem adducto aethere t ) haerenti- unde fit ut Bubonis maligni aut bus de viscidis, quae hic ordinarie pestilentis Symplomata atroclo a cum lympha feci rnitur, involutis multum sint simplicis Symploma- hinc veneni pestilentialis corrosi vatibus . CErtum enim est , quando vis hic non tam emcax, quam ubi coagulatus sanguis e corde hanc in glandulis di tubulis cutis varian- .el illam artariam obstruit , An- tem ob diversum diametrum, &c. thraces gigni , quae nihil aliud liquorem continentibus exigua, vel sunt ι quam gangraenae N Sphace- pluribus exilibus pustulis s inflam-li, cium enim Dnguis coagulatus matione ad suppurationem vergem ibidem in parte aliqua stagnat, act- te, se prodiens , non ita irretita, dum illud aere seu strum acre a circumvicinorum tubulorum , dctinguine sic edit , sicuti serum a la- subjectorum musculorum filamentacte, h. e. motu pristino circularide' dis nectens, emcit, ut iis in cineri. negato materiae subtilis alio modo nos resilientibus , omnemque hu- particulas illas disponit , adeo ut moris adventum, vel transitum deis quaedam magis ab aere, alia mimis negantibus omnino gangraena, si premantur, habet se vero liuid acre non persectus Sphacellus produci' ac si parti escharoticum fueris tur. impositurα. Cambκnculi de Bubones a conge-
Venerei vero Bubauis causa utplu- nere h. e. eadem sere ac Bubonis ma- Rubonis rimum est acidum acre , a pu- teria excitantur , de eadem est ca-
enerei. re ulcuscudorum Inimulieris pin rum causa, duoque isti tumores in
70쪽
CAPA II. DE BUBONE ET CARBUNCULO. 63
eo tantum inter se differunt, quod
in carbunculo materia acrior ardentiorque sit quam in Bubone,&non tantum in glandulosis, sed etiam aliis de variis corporis partibus decumbat. Materia vero Bubonem excitans utplurimunt in inguinum axillarumque glandulis stabulatu . Novimus enim primo , Bubones in glandulis sub axillis , pone aures , aut in Bubonibus ue dictis glandulis produci r notum etiam est genuinis Medicis, non vero itinpis de tonsoribus , glandulas constare ex tenuioribus arteriarum cae . naliculis varie inter se contortas .
Oriuntur quoque Bubones hi, quan . do succi ianguinis nostri male sint commixti, ut fieri solet tempore malignitatis , hinc succi illi per glandulas transire nequeunt, sed in
iis manent, ac obstructionem imserunt , quia partem affectam continuo motu discindunt, paleitatio uoque ob arteriam convullive a
sectam percipitur postea , sed tarde
ad suppurationem tendit. Ex hac distinctione clare patet, Carbunculi seu Anthracis. causam esse parti culas sanguinis ac succorum corporis nostri secedentes acriores, ac corrosi vas circa partem quandam exteriorem sibi cavitatem parantes, de tubulos quoscunque corrodentes e de huc reserri pomunt omnia ea quae superius de Bubonibus imprimis pestilentibus ac malignis di
Progηψι S. D. Cum signa Prognostica Me Bubeoi . dico magnam famam, si recte prae dixerit, ingens vero vituperium, si secus secerit , conciliare possint, merito in eo totus esse debet , ut hac in parte, 'uantum per vices liacet, studium tuum collocet Scautitis discat mercari si ea ignoret . Curatio Bubonis dubia est, si tardius maturetur, quum in fistulas abeat
periculosas, ceu dum laec scribo in Rustico in proximo pago H henkirchen habitante observavi , qui ncglecto Bubone in inguine in
istulam abiit, ex qua excrementa liquida continuo effluctant, crasistoribus vero per anum. Nisi quo- quoque Bubo Venereus Cito cure tur, vel si materia illius acrior fuerit, εc succedaneam habeat luem Veneream, majus impendet periculum a maligno ac pestilenti, quam a simplici, de si negligatur ejus cura , vel si materia vehementioris fuerit acrimoniae, partis gangraena, ostium subjectorum caries, imo Ecipsa mors subsequi potest. Bubo siquidem a nectus est periculosissimus, imprimis in inguine, quod sequens confirmat historiar hic enim Castellis ancilla in inguine prope pudenda , dc quidem dextro latere,
maximum sensit dolorem, quem sequebatur Bubo, quem autem ancilla ob pudorem neglexit, tandem ob
acrimoniam sucorum intus conten torum tubulos omnes corrodentium rumpebatur, ex quo prodibant itidem excrementa, per alvum m-
cernenda : laetida cum flatibus . quare Chirurgus, & quidem non male , suspicabatur i ntestinorum exulcerationem, etenim non solum haec, sed de peritonaeum, pudenda usque ad coxendicem cum nervis &musculis sphacelata dc putrida observata fuere e adhibitis tum internis tum externis remediis optimis,
septimo die morbi prunella alba a Chirurgis sic dicta, accidit, ut Zchaemorrhagla ex gangraenosa parte exorta sit adeo vehemens, ut undecimo die circa horam nonam matutinam animam Creatori suo placide reddiderit e Cadavere dissecto repertum fuit intestinum jMunum ad magnitudinem nucis jugulandis
corrotum ac pertusum, reliqua etiam penitus fuere corrupta. Non tamen semper adeo periculosus a Teiactus hic exissit, aliam enim novimus 2o. anorum filiam Bubone in dextro coxendicis latere laborantem , ex quo maturato excrementa
fietida non duntaxat prodiere, sed de in appositis Emplastris crudi reperiebantur cibi, quem selicissime curavit Chirurgus noster aulicus Dn. Iohan e Muttiiret, de quidem intra S. hebdomadarum spatium et idem