Medicina mentis, sive Artis inveniendi praecepta generalia E.W.D.T.

381쪽

posse sudore, utpote cujus ope natura nostra materias, ut supra dictum, tractu temporis lapidescentes a se arcere queat. . Sed juvat singulare quippiam revelare iis, qui hac sudandi curatione saepius utuntur: quod videlicet illis, qui ad eam multum se assuefecerunt, de consimili malo non adeo sit me tuendumia, cum quosdam noverim, quorum majores & cognati hoc acci dente cunde patet eos huic malo plus aliis fuisse obnoxios) propemodum omnes de cesserint, ipsi nihilo secius eo restiterunt

immunes, ut maxime ad senium vergentes admodum largiter victitarint, quia scilicet naturam eorum tali curationi assuefecerant. Nec sanae rationi inconveniens videtur,eos qui venas

suas saepius laxare, velut sudore fit, soliti sunt, istiusmodi iacile non habere quod metuant. Quam horrenda lues sit pestilen-

tia, nemini ignotum est, adeo ut ipsorum medicorum pauci tali se tempore conservare sciant: quam incredibile vero hic ab .

ferri emolumentum sudando possit, multi hoc malum experti testes mihi confirmarunt. Imo ex ore viri alicujus fide digni, qui bubone pestilentiali jam laboraverat, habeo, solo se sudore exquisito sine ullorum medicamentorum adminiculo a tam di-xo malo liberatum suisse, quod tali obtinuit modo: dum scili cet sex horis continuis totum lecto involutum se tenuit, humiditas sudoris bubonem reddidit perquam mollem : & quia

materiam in eo contentam natum a se propellere aliquantum conata, hinc enim ortum duxisse credendum est) postea voro jam multo sudore adjuta, externaque cutis mollior magis magisque reddita est, facile aperturam sortiri, & maligna materia expelli potuit. Ex his quoque adductis rationibus contra luem veneredim hoc ipso melius fortasse sperare remedium non poscte videtur. Sed ut redeamus ad priora, ne verbis tantum meis fidem hac in parte habendam esse contendam, videantur

Ephemerides eruditorum Gournal des Sςavans) anni o. editionis Hollandicae p. 178. ubi vera alicujus in loco pestilentia

tunc lamoso versati recensentur ista: D'autant plus, que I'e

perieno lup avolt frit vestique de tous os mala es, qui avolent

382쪽

rientia ipsi ostenderat, ex omnibus aegrotis, qui multum sudassent, mortuum fuisse neminem, & contra, illos,in quibus sudor neque naturaliter, neque artificialiter exci latus fuisset, omnes vitam perdidisse. Si itaque nullo alio in exemplo,certe in hoc isthoc tantum elare lectorem comprehensurum arbitror,quam incredibilia essici sudore possint,&an remedium melius & untiversalius sperari possit 8 Tandem eadem pariter via lepra per- curari poste videtur. Ea enim speciem fere praebet, ac si aliud non est et, quam omnium superfluitatum in corpore reperiaruria per proprias naturae vires expulsio, ut itaque nil hic requireretur,nisi naturae in re, quam orsa jam est, succurrere. Haec igitur, ut hactenus ostensa est, curandi methodlis, multo evadit universalior, ex eo quod non solum toti jam corpori, ut huc usque monstratum fuit ; sed etiam certis ejus tantum pamtibus applicari aequali facilitate possit. Celebris alicujus curationis peractae ipsemet spectator sui, intabescente cuipiam uno pede, qui altero jam notabiliter erat minor. Quia vero alluim de ista tabes oriri non videbatur, quam ab aliqua materia in pode coacervata, ejusque nutritionem impediente, ideo ad eam tollendam prudenter ordinavit medicus pedem adipe liquato inunctum, quo lenitudinem induceret,inultis devincire linteis: cumque ita percontinuum sextiduum aut octiduum calore sufficienti latus absque involucri revelatione fuerit relictus, miratus sum postea materiae inde expulsae copiam. Hic fateor plus tunc quidem crevisse tabitudinem, at cutis iis etiam in locis, in quibus induruerat, praemollis reddita, ct quasi renovata cernebatur, hocque ipso brevi post tempore decumbens plane restitutus fuit. Quod certe non video potuisse ullo medicis alias usitato modo obtineri. Contra etiam videre licuit alii, cui pedes admodum intumuerant, eadem ratione perfecte sua iste subventum. Quibusdam certa membra adeo contusa

383쪽

suerunt, ut cruore maxime tuberosa redderentur, qui tamenta cruor telarum calidiorum applicatione, & circumvolution brevi dissipatus est. Imo tandem tussi& raucedine,dum nihil frigidi, sed omnia potius calida ex alimentis assumantur, aer frigidus evitetur, aut ad minimum per os resipiratione non intromittatur, collumque linteolis multipliciter nocte dieque involutum continuo c alore foveatur, facile levabimur. Firmiter igitur mihi persuadeo, tam rationibus quam experientia adductus, si ejusmodi apud aegrotos experimenta dicta ratione fuerint inita, multa inde perquam falutaria detectum pluribus-m que subventum iri non tantum infantium, cum insuper multis illos gravari medicamentis consultum non videatur sed etiam majoris momenti morbis, quos ullis curare pharmacis aut ev cuationibus medici'nequeunt, eosque ob id incurabiles in s esse profitentur: praecipue si in his satis mature, secundum regulam octavam, provideatur. Cumque hac ratione omne si perfluum continuo & sensim elicitur, id saltem fortasse obtineabitur, ut mobilioribus Sc agilioribus crescente aetate membrissimus futuri, sectis ac nunc experimur. Ea enim mihi res magni momenti &probe ponderanda videtur, totius naturae nostrae in se consideratae stabilitatem in hoc uno sitam esse,ut veteribus omnibus continuo sublatis nova per nutritionem semper succedant, quandoquidem totius corporis membra, id est,caro&ossa ex meris consistunt fibris, id est, ex particulis oblongis, quarum uni termino semper aliquid additur, alteri adimitur, aut in quibus hoc fieri non potest, major soliditas & durities inducitur, id quod vel ad oculum patet, dum qua parte cutis nostra fuerit laesa, brevi per se ipsam sensim consumitur, succrestente alia plane nova: imo in unguibus, ut ut duris, maculae

cernuntur subalbidae, ultro tantisper pedetentim procedentes, donec progresta ad oram una cum extantiore unguis parte rese- centur; adeo ut ungues inde non tantum plane novi formentur, sed etiam verisimile quasi sit, cum omnia ex ejusmodi fibris, ut dictum est,consistant) totum eo ipso corpus tractu tem-

h poris

384쪽

MEDICINAE CORPORI sporis quasi renovari, atque hac ratione pedetentim omnia vetera plane aboleri. Haec autem omnia per se ipsam natura nostra operatur, nullius alterius nisi solius caloris auxilio adjuta, multosque per hoc ad provectiorem perducit aetatem. Ideoque non dubitandum, quin ad summam perventuri simus senectutem, si satis mature suppetias hac in parte paulatim& successive naturae feramus, id est, ni si per se ipsam suffecerit, ejus calorem augeamus. Quae omnia hactenus dicta, si ad exactum rationis examen revocavero, aliam plane sententiam inire non potero ab ea, qua firmiter persuadeor, quod, si ulla unquam, potuerit detegi medicina, longiorem consueto nobis vitam promittens, pariter & intellectum, imaginationem, & memoriam nobis firmam conservans, illa demum ab hoc solo remedio derivanda & deducenda sit. Cum enim aliquando per universum octiduum tam vehementer indies sudare constituis-stin, ut in regula sexta mentionem feci, homo non tantum novus, quod singularem virium corporalium concernit multiplicationem & agilitatem, mihi sum visus, sed quavis etiam in re ingens mihi cogitationum copia magna iacilitate succrevit ;quod adeo mirum non est, tot videlicet sublatis rebus, operationes nostras plus impedientibus, quam juvantibus, idque ex omnibus totius corporis membris, idemque tanta in quantitate.

Iam nullus dubito, quin, si vel maxime frustra tuerim in vcra illa & ingenti istarum rerum utilitate aliis satis persuadenda, id saltem obtinuerim, ut ne istiusmodi iis jam nunc tam parum probabilia, tamque incongrua & absurda, sed potius diligenti

consideratione digniora apparitura sint, quam primo intuitu viderentur. Quapropter progredior, ostensurus quo pacto tertia praesentis hujus regulae pars ad praxin sit transserenda . Initio hic quidem forte quaesiverint: quodnam prae aliis adhibendum sit praecipuum remedium, quod sudorem alliciat λ Hic me ipsum hac in re fateor adeo fuisse praeoccupatum, ut sudorem convenienter & apte produci non posse crederem,nisi prius interne aliquid reciperetur: hinc ideo cum quid de sudori- Rris

385쪽

PARs TERTIA. Π feris usitatis sentiam ex regula decima haud dissiculter colligatur juscula carnium calidiora,aliaque sorbilla antehac assumeribam, postea tamen deprehendi quoties sudare praesumpsi, seciam in multis aliis, qui alias nullo se modo adigi ad sudorem . unquam posse conquesti sunt dummodo totus lecto implicitus

bono, atque etiam uno & altero, si unum non suffecerit, superimposito undique circumdatus, & ab omni aere munitus, nisi sola facie ad respirandum excepta, absque motu supinus cub rim, intra horae unius spatium, plerumque sudorem se exerere cepisse, quo postmodum situ aliam denuo adhuc horam commorari sudorique satisfacere ut plurimum solitus sum. Hac vero ratione decumbenti singulis diebus procedendum sentio, maxime autem quo tempore affectus non fuerit adeo vehemens, sicque tantisper continuandum esse, dum morbi qualitas

aegrotique vires id tulerint. Quod si vero quorundam pori adeo fuerint obstructi, ut per horam lectis praedicto modo licet

involuti seustra tamen sudorem expectaverint, cessari quidem tunc a sudandi conatu potest, hoc vero non obstante nihilominus singulis porro diebus idem processustentandus est: haud enim est ambigendum, quin calore tantopere & toties alito pori intra aliquot dierum spatium se tandem sint aperturi, nec renuo, quo minus, si visum fuerit, jusculum aliquod calidum so beatur, sed singillatim hic notandum moneo, ut omnia ista fiant in loco calefacto, aut saltem ab omni aere externo optime munito. Quibus omnibus licet rite ita institutis, attamen post duas horas, ea ratione, ut modo dixi, sudando emenses, quam

potest fieri lentissime a sudore cessandum, & dimidium quasi

horae spatium consumendum est, priusquam lectus plane relin quatur juxta regulam quartam. Calor enim hypocausti, collatus ad calorem in corpore nostro tunc existentem, instar frigoris se habet, ad quod communiter non attenditur, nimisque praecipitanter e lecto a sudatione prodeundo omnium virium debilitas postea persentitur; ubi contra accuratissime haec exequendo observavi contrarium prorsus evenire. Dolendum ta

386쪽

16 MEDICINAE COR po RIs men est, omnes lare homines communiter talia aegerrime, &non nisi magn1 cum animi aversione & iastidio suscipere. Quandoquidem ipsi medici mihi lassi sunt, licet sudorisera aliis

medicamentis praestantiora experti fuissent, coactos se tamen mi isse ea adhibere quam parcissime, eo quod aegrotos viderent suos abrogasse medicos, non alia de causa, quam quod eos ad

sudorem nimis incitaverint. Hic autem error ex eo ut plurimum procedit, quia pauci ad id se assuesederunt, postquam igitur initio hoc ipsis molestum aliquomodo luit visum, perpetuo sic sore credunt,id quod falsissimum est. Pori enim tractu temporis magis magisque aperiuntur,adeo ut nulla post incommoditate hoc effectum dari possit. Equidem interdum dum valerem,ultra tres horas sudorem plenum continuare non dubitavi, ut, quamdiu id mea possit serre natura,periculum iacerem,nuulumque inde incommodum,quin potius meipsum tanta intrinsecus valetudine gaudentem, quanta unquam, sensi: quam sensibile vero incolumitatis incrementum ex eo perceperim, alios expertos esse mallem. Hi procul dubio non tanta isthaec ave sione susciperent, omnibusque reliquis evacuationibus, quae &ipsae non sine incommoditate veluti quidam purgationibus

vehementer cruciantur fiunt, praeserrent , praecipue, cum iuxta istam curandi methodum nullis opus sit sudoriferis, aliisve medicamentis, quae maxima saepe nausea, summoque assumuntur iastidio ; utilitas vero ex omnium membrorum vigore& agilitate, nec non singulari ciborum appetitu tam sensibiliter tantaque celeritate innotescat, ut valde dubitem, an auxiliuni ullis medicamentis tam optato impetrari possit. Porro circa medicamenta non levis animum cura angit, an juste a pharmacopoeis sint praeparata, an medicus dosin ad naturae nostrae habitudinem ordinaverit, an nimio eorum usu serth excedamus: haec enim omnia facile possunt evenire, non absque singulari vitae nostrae discrimine, cum ex adverso ea, quorum hactenus facta est mentio, animum nulla ex parte habeant anxium. Quinimo, si vel maxime in excernendo sudore modum exceder

387쪽

PARs TERTIA. 37 contigeri nonideo aliud sequetur beluti sedula saepius disquisitione exploravi nisi ciborum appetentiae sitisque augmentatio, cui quidem malo, sit tamen malum dicendum est bonis subveniri alimentis facile potest. Tandem,licet medicamenta adhibita medicorum in se spectata apprime quoque bona seu fiuctuosa essent, adeo tamen nostra natura iis assuescit, ut, qu nimium iis utuntur, haud absilmiles mihi videantur illis, qui conspiciliis se applicant. Postquam enim ad ea semel oculos

assuefecerunt, eorum adminiculo postea continue opus habent, adeo ut iis destituti vix legere quicquam possint,quosin- conveniens in sudationibus non reperi, cum eos interdum per universum triennium aut quadriennium intermittere opori erit, nullo inde accidente subsecuto i contra vero sanguinei, postquam aliquoties sanguinem miserunx, nisi quotannis id ad minimum continuaverint, gravibus sint morbis obnoxii, quorum multa succurrunt exempla. Saepi cum celeberrimis Aexpertissimis medicis de medicamentorum, quae praescribere solent, ratione disserui, qui eorum in certitudinem ingenuocandore mihi iam sunt, attamen & hoc addiderunt, se nisi de manifesta eorum ope, saltem de indemnitate securos esse : id ipsum vero de remediis jam propositis as everare longe majori certitudine ausim, ea nimirum omnium, quae nobis suppetunt, tutissima, α nisi omnimode profutura,ad minimum nullo modo obfutura esse. Addere possem ea ubique passim obvia esse, non tantas requirere impensas, nec denique alia forte occurrore, de quibus demonstrari tanta probilitate possit,quod eorum, quae quidem hactenus innotuerunt, optima sint, & consequenter, si horum ope aegroti salus non obtineri deprehensium sueriti' certo firmiterque judicare liceat, ulla humana industria, ulloque alio hactenus nobis cognito modo non facilius ea sitisse sperandam .

REGULA DUODECIMA.

a vi risini jam redire vigores inceperint, morboque liber Mus nos esse rea epersenserimus, domi tamen per biduum adhuc

388쪽

18 MEDICiNAE CORPORI svel triduum nos continendos apublicisque conventibus tantisper nobis ab inendum esse, donec de plena salutis resilutione pianὸ

tuti reddamur. Tunc igitur consuetano a negotia non nismis vehementer adeunda esse o quod si vero contra morbus in-

cruduerit, eoque res processerit, ut Zecumbens stiritu deficeremi eatur, non ideo pro jam mortuo habendum esse, maxime, si dolores,quosperpessus en, cessiviseuerint aut non adeo dudumst, quod aegrotavit, Sc. vel compertum fuerit, membra, ut plerumque sit, nondum obriguisse, calore aliquamdiu refocistando tentandum esse, an des usia meliorationis a vigeat.

RAtio ejus, quod in prima hujus regulae parte dicitur, per

quartam patet, abundanter etiam alias notum est, recidi- vos a subita mutatione ortos morbos maxime noxios esse; adeo

utpersectae reconvalescentiae jam proximi, vel hoc solo vitam sibi postmodum abbreviarint. Si igitur duorum triumve dierum spatio ab omni opere abstinemus, tempus ideo non inutiliter perdimus, sed potius lucramur: ad posteriorem partem, quod attinet, aegrotos non illico pro mortuis accipiendos esse, quod animam ipsis deficere videamus, satis docent eXempla frigore gelatorum, suspensorum, aqua submersorum, &c. ex quibus apparet, quam incredibili diuturnitate resipiratio cessare possit: postquam enim ipsis debito modo subventum est, perfecte spiritus recolligere comperti sunt: quid quod in sepultis etiam post sepulchrorum suorum adapertionem clarissima recuperatorum sub teria halituum indicia se manifestarunt. Hinc gravissin id hallucinatur, qui simulac aliquos viderint respirare desiisse, continuo eos e lecto calido extractos, ad eorum artus decenter & ordine componendos qui post ob nimium rigorem aegre flecti ad placitum possitnt stigori exponunt. Nec

enim veritati consentaneum videtur, tam ob exempla jam alla. ta, quam ob rationes in regula commemoratas, posse tunc sorsitan quibusdam amissos remeare spiritus, si in conclavi calido, per biduum, plurimumve per triduum tuerint reservati. Multo

etiam

389쪽

PARs TERTi A. I9 etiam probabilius id videtur in parturientibus. Saepius enim nullum in earum sectione postmodum pravae constitutionis signum se exeruit, nec aliud fuisse suspicandum est, quam ex nimiis doloribus perpessis, ut ipsis etiam prospera valetudine stuentibus evenit, vehemens animi deliquium. Et quia justo cautius similibus in casibus procedi non potest,ut ut saepe seu stratus quis fuerit tentando, sat multum tamen hoc ipso fuisset obtentum, si eorum pauci saltem per hoc fuerint conservati, cum in super non tam difficilis executionis res sit, fovere quempia aegrotum per biduum aut triduum.

APPENDIX. HI sce omnia ad finem perducta erunt, quae ad valetudinem

humanam contra communiora symptomata, modo perquam securo, conservandam pertinent. Ad rara &insolita symptomata quod attinet, quae non ex victu, quem capimus, originem sortiuntur, quaedam singularia hic afferre possem. Cum vero penuria temporis hactenus non fuerit passa tales inire experientias, quales ad certum quid inde concludendum maxime necessarias esse scio, generalem saltem hic felici successu proc dendi modum ostendam,& nonnullis exemplis confirmabo. Primo necesse est, ut Anatomiaeprobe ad secendae, iisque, νή mea adhuc latent, accurate explorandis Feram demus

Quantum laudabilis recentiorum industria hoc in studio omnia retro secula supgraverit, notum ; at multa etiam adhuc latere certum est. Id ipsium vero in symptomatibus, de quibus jam sermo est,ad quid specialiter prosit,ex hoc patet: quod licet aegrotus conquerens, qua parte corporis doleat, innuat, in quo tamen sita sit ratio morbi, medicus, ut ut fatis expertus, assequi non statim poterit,cum aegrotus sedem doloris ab extra tantum indicare queat, qua parte intrinsecus diversa su ni vi scera, variisque modis symptoma evenire potest; prout experientia saepi Gsime comprobavit, quod sectione post instituta plane diversum ab eo, quod fere omnes judicaverant, fuerit observatum. In accidentibus vero extrinsecus advenientibus, cum locus asse-

390쪽

εo MEDICINAE CORPORI sexus, modusque quo suit laesus, necessario nobis notior sit,habi. xa anatomiae exactiori cognitione, sanaeque rationis adhibito dictamine, ex his duobus notis, quomodo auxilium sit praestamdum, multo quam ubi utrumque quasi incognitum fuerit consilium comminis poterit facilius. Secundo necesse erit ut ex membri natura modoque quo crisum fuerit videamus , num possibile fit absque μου medicamento

curationem aggressi.

Haec per exempla declarabo: si quispiam contusione, icitu-one, caesione, percussione, &c. laesus fuerit, haud difficulter asjuvabitur hoc procedendi modo: Primὸ,externa quaevis, a quibus laesio ista processit, si praesentia adhuc fuerint, aut manuum,

aut convenientium ad id instrumentorum Operemovenda

Eecundo, omnia in pristinum situm quanto Ocyus remittenda sunt. Id quantum prosit, patet, dum quibusdam nasum lenim resectum per appressionem, ubi satis maturetentata luit, comservatum suisse constat. Hinc in scissionibus nulla opus est pertura ad magnitudinem Vulneris indagandam sanguinemque exprimendum, sed ipso momento omnia dissem eo quo prius fuerant modo recondenda sunt. Attamen nihil tunc magis noxium est, quam ulteriorem insuper separationem fieri, quod saepius chirurgis praeter ullam necessitatem usitatum

est, praecipue cum vulnerum sanationem tur Indarum immissione saepius remorantur. Tertio, membrum asseruim no inultum esse movendum, neque contrectandum: per ejusmodi enim motionem nova subinde vulneris apertura renascitur,& credi vix potest, quam diu interdum vilissima quaeque laesio ut si qua parte cutis saltem suerit avulsa crebra contrectatione.attritu, pressione, &c. si nationis moram pati cogatur, adeo ut leviustulum quippiam malum in deterrimum excrescer nocumentum possit. Garto, locum affectit in probe esse muniendum ad sanguinem sistendum, ut ab omni aere, exteriorique impuritate arceatur, & absque ulla apertura usque ad pi

sanationis terminationem relinquendum. Quantum d

trimem