장음표시 사용
351쪽
apoplexia repentina sitisse sublatos, quod ex eorum sectione
postmodum luculenter pparuit, cum omnia membrati opi imo fuerint statu, uno cerebro excepto, quod cruor
scatuit seroso. Cujus rei venularum ex nimis succi celeri nutritivi accretione disruptio procul dubio causa fuit Fuerunt etiam aliqui grandaevioris aetatis homines, quos novi aliquamdiu parcius pastos, cum in epulo quodam & hilaritate elati & opiparo apparatu allecti suo comedendi bibendique munere strenue defungerentur, nocte proxime sequenti de insolita cephal igia, mox & capitis ponderositate conquestos esse, adeo ut sublevari illud ab aliis peterent quod amplius sustinere se propriis viribus non posse affer
bant, eoque ViX prolato, derepente immobiles expirasso quod multi satis mirari non potuerunt, maxime cum tantae eos valetudinis constitutione Vegetos animoque festiviori laetitia praedito paulo ante viderint: cujus tamen causa ex eo, quod apoplexiae malum in serre modo dixi , meo ouidem tu dicio, cognitu mihi Dcili. fuit. Nam temperatiori usquomodo victu usios, multos e templo variosque simul supersi dere cibos, subita nimiβ admodumque noxia contra quam tam regulam mutatio erat. Porro si cuipiam optime valenti inter dulces symposiastarum conversationes animo indubgendi occasio, d piumque ad palatum compositarum copia apposita fuerit, urgente insuper, ut fit, instantius hospit. ulteriorem ciborum degustationem, facile tunc accidet ut aliquis modico alias victitare solitus inopinato plus quanta crediderit assumat, unde iacili negotio nutrimentum adeo augeri potest, ut venulae prae aliis subtiliores, & ob senium non tam solide amplius firmatae quam in junioribus, insolitam hanc a succo subinde assiuente intensionem sustinere, non valentes di sirumpantur, quod, antequam fiat, exquisitis simum utique dolorem, qualis in laesione quavis observari solet, inserre nemo negaverit; post autem cerebro sanguine repleto caput pondui acquirere videtur, ac proinde si
352쪽
sanguinis copia tanta sorte concurrat celeritate, ut nullui sortiatur exitum , praesentissima necessario mors sequitur. Contra talium in juvenibus recte valentibus exemplorum , non recordor, nisi quod in tanto victus excessu magno capitis dolore, aut etiam haemorrhagia laboraverint, quod robustiore scilicet natura praediti malo huic quod decrepiti
dubio procul incurrissent resistere adhuc valuerunt. Quamquam in juvenibus, & aegrotis variorum subit exemplorum memoria, ubi praecipue notabilem vidi casum, assertionem
hanc meam magnopere corroborantem. Sedecim annorum adolescens gravem aliquandiu perpessus morbum, ad eum jam a duarum usque hebdomadarum tempore conu Iescentiae gradum pervenerat, ut altero post die lectum relinquere constituerit, cum eodem adhuc sero decumbens hilarem amicis ostenderet frontem satisque prolixa corna pastus non parum exhilararet adstantes , qui quod tantum comedere posset, nondum viderant. Sed eccet vix appropinquaverat diluculum, cum praecox apoplexia & capitis ira
vendi , & loquendi facultatem dicto citius adimeret S pervixit tamen adhuc, pro ejus natura, quam satis vigor sam habuit, sedecim horas, imo servari eum forsitan potuissse crediderim in vita , si media, quorum in tertia Parte fiet mentio, itassent adhibita: cum vero magna ipsi insunderetur medicamentorum copia, quae nullo modo inservire poterant ad coacervatum istum, de quo aliquoties dixi, cru rem dissipandum seu expellendum , nulla utique restituti nis spes integra esse potuit. Non prolixus ero in causa tam inopinatae & repentinae mutationis explicanda, ne, quod alia quoties jam prolatum est, ad nauseam repetatur. Tandem apoplexia ictos novi naturae eorum vigore sensim quidem se recollegisse, gravi tamen ex intervallo temporis affectu s brili infestatos fuisse: cujus causa est, quod etsi succi nutri-tivi abundantia venulas aliquantulum dilacerare inceperit; quia uuro sortiores iuerunt, quam ut plane dissilire possent,
353쪽
PARs SECuNDA. 23 alterationem illam in febrim degenerasse oportuit. Ex quibus omnibus jam dictis vera & prima tum febrium, tum apoplexiae, tum & epilepsiae origo luculenter apparet. Non equidem sat temporis habui isthaec omnia examinandi tanta industria, experimentorum re iteratione, quantum quidem ad aliquid certi in materia tanti momenti concludendum requiri scio; speraverim tamen, tantae jam prolata probabilitatis esse, tantique ponderis, ut si vel maxime ita se non omnino haberent, nihilominus ob speciem veritatis, quam prae se ferunt, exactiorem apud eos, quibus plus occasionis suppetierit, disquisitionem mereatur. Quanquam quid opus est omnes determinare morbos e victus excessu provenientest sussicit ostendiue praecipuos, & ut plurimum evenientes casus, una cum indicio perfacili, quo observato omisia inde emergentia praecaveri possint, ut insimul insignis hujus regulae utilitas appareat, quae a tam gravibus nos
morbis, per remotionem originis eorum, modoque tam facili liberare potest. Denique per totum diurnum tempus jejunandum esse supra dixi, quia notavi, cum in eodem aliquando statu versatus in tertium usque diem perrexissemo, tantam mihi salivae copiain succrevisse, ut dentes solito minus stabiles mihi viderentur, ejusque acrimonia palato non parum doloris inferret: postquam igitur hac ratione edendi appetitus redierat, tantam in mandendo dissicultatem &dolorem experiebar, ut cibos in minutissima frustula dissecare cogerer. Quocirca porro sic erueniente castu non multum ultra diem jejunandum arbitratus sum ue observata postea majori salivae copia, paululum edere incepi, saepius interim lympha palatum, quo salivae acritudo leniretur, diluendo , sicque pristinum edendi appetitum recuperavi.
REGULA SEPTIMA. Cum iis, quibus maxime asueti sumus, utimur, s quidem a
354쪽
eundam esse, an ea indies, aut etiam celeriuό augeatur r quod Asiat, moras tunc non esse nectendas, quoinque malum adeὰ crescat, ut decumbere cogamur ; sed illico minus cibi assim mendum: praecipuὰ veri isios , qui nausiam nobis cient, juxta secundam regulam, esse vitandos, istosique contra usurpandos , ad quos Vperitus nos maxime invitaverito noctu vero obtecto corpore , solitoque coopertius cubandum , quo melius omnia membra refoveantur isiud autem tanti per continuandum , quoad resaurari vires occeperint.
Quamvis haec omnia vix ulla indigeant probatione; ab
tamen, quid hac in parte & quanto cum effectu observaverim, aperiam. Quotiescunque mihi novas adire provincias contigit post bimestrem, aut trimestrem alicubi commorationem, lingularem in communibus&alioquin assuetis actionibus ut in graduum ascensione, in exspatiatione saltem horaria) defatigationem memini me perpessum, nullo licet aliqua in re excessu, quod sciam, commis . Quanquam si, quod res est, dicendum foret, non ,
erat quod mirarer: cum natura tunc nostra tot novis rebus
ut aere cibo, potu, &c. diversis, alioque insuper modo praeparatis o assuefacienda sit, quae tamen non in quovis homine semper aeque valida ad istiusmodi susterendum invenitur; adeo ut memorati casus facile evenire potuerint. Simul ac vero supradicta adhibui remedia, non solum brevi vires amissas recuperavi; sed etiam, cum postmodum illis in locis non parum excedere in victu oportuit , nullum inde . damnum persensi: cum alii contreti ad haec non attendentes, & indies more solito quasi viventes, in maximos incumserint morbos. Imo aetatis robustioris juvenes, qui tantae valetudinis mihi videbantur, ut necessario ad summum senectutis gradum perventuros esse judicassem, intra paucormata dierum spatium conspexi & salvos & mortuos. Quanta vero peregrinantium non obiit pars ex hoc solo, quod id unum
355쪽
PARs SECuNDA.non observatὶ Caeterum quid inconsuetae ejusmodi mutat ones eicere possint, id vel ex hoc unico colligere in me ipso mihi licuit, quod, cum alias a teneris usque pani siligineo assuetus essem , postmodum vero pervenissem in aliquas . regionem, qua farreum ob ejus vilitatem aspernatus triticio
tantum vescebar, vix octo aut decem septimanae praeterie runt, cum singularem omnium membrorum lassitudinem expertus sum: ut primum vero ad hujus regulae praxin me applicarem, utendo jam nunc triticeo quem adeo tunc ab
horrui, ut intueri vix sustinerem sed quasi semper siligineo pane cujus appetitu tum temporis ferebar singulari) brevi
redierunt vires, superatoque hoc discrimine , quocunqui postmodum panis genere pascerer, extra omne noxium fui. Cujusmodi praecipue lassitudinem in me aliquando percepi, ab extraneis regionibus per aliquot annos peragratis in patriam redux. Quippe omnibus in patriam reversis id solet accidere, ut eo temporis varii ipsis proponantur cibi, quibus a primis olim annis assuefacti sunt, quibus extra patriam, versati diu vel plane caruerunt, vel non eodem modo praeparatos habuerunt; hinc aliquam sentiunt dissicultatem in , appetitu inconsueto tum temporis existente cohibendo, quominus sibi ipsis plus, quam opus suerit, satisfaciant. Sic tali in casu brevi notabilem omnium virium imbecillitatem in me ipso observavi, cui per id, quod supra hac in parte alteri dendum praecepi, subtro remedium inveni, neque ulli postea in cibo aut potu excessus inter familiares amicos commissi impedire valuerunt, quin optima interim seuerer valetudine .
Haec ergo praecipua sunt indicia, certissime imminentis morbi nuncia ; non desurit quidem alia. quorum alii
mentionem faciunt, quam plurima, eorum tamen quaedam nulli plane sequuntur morbi, quo ipso multis vanum incutiunt metum quaedam rarissime occurrunt, ac proinde non facile in memoriam revocantur ad morbos cognoscendos,
356쪽
16 MEDICiNAE CORPORI siisque remedium quaerendum: quaedam nimis repentini nismisque periculosi sequuntur morbi ut cum tertiam, pra sertim autem quartam contra regulam peccatur) propterea parum expedit ea scivisse, cum non satis temporis nobis susficiat ad morbis instantibus praeveniendum : fatius fuerit nosse remedia contra ea ipsa indicta , ne in nobis exoriantur, id quod in prima parte, ut modo dixi, sufficienter expositum est: tandem quaedam ab aliis indicia notata fuer , quae ex jam dictis, nisi mature praecaveatur, proveniunt imagis ergo necessarium fuit priorum tantum mentionemo iacere, ut quam fieri possit citissime conssilium inveniatur. Qua autem ratione morbi ea sequentes evitandi sint, in his regulis sufficienter etiam arbitror esis explicatum , eaquo proposuisse remedia , quae cum natura valde conveniunt. Quia omnia in hoc tantum sita sunt, ne victus tanta, quanta alias solemus,abundantia capiatur, & ut noxiae sit perfluitates, sive aliquo corporis exercitio, silve sudore expellantur. Haec autem remedia, ut maxime parvi momenti esse videantur, quantae interim utilitatis sint, alii reipsa satis percipient. Hoc pro certo asseverare possum, me, licet multis retro annis ob perpetuam quasi peregrinationem, nullam, unquam valetudinis curam habere licuerit, quin potius saepius enormiter contra eam deliquerim, nunquam tamenis
ab ullo morbo adeo fuisse oppressum, ut triduum me domi continere fuerim coactus, ex hoc solo, quod has tam viles res observavi, praecipue cum non tam robustae sim complexionis, quam aliorum multorum esse ex indiciis haud fallacibus judico. Neque etiam, qua ratione regularum circa valetudinem conservandam utilitas persectius cognosci possit, video, quam in persona complexionis non adeo validae, cujus tamen ope in prospera sese valetudine diu conservare non tantum cum juxta diaetam praescriptam vivere ipsit Ii cet, quia talis conservatio non tantae molis esset; sed etiam
praecipue cum maxime inordinate & praepostere victitare te-
357쪽
nemo potest. Demus autem non ea, qua par est, accuratiuone has observari posse regulas, tam ob varia in negotiis hominum occurrentia impedimenta , quam multis aliis ex causis, ac proinde nos aliquem in morbum , qui plane nos prosternat, prolabi, idcirco in tertia Parte ostendam,qu modo tunc procedendum sit, ubi talia me prolaturum spem, quae lectori, veritatem amanti, non displicitura esse com fido. Ast fideliter in antecessium praemoneo , exactius his, quam quae in secunda Parte dicta sunt, obtemperandum esse. Et sene, quid, quaeso, post intellectus culturam laudabilius,&quod majori cum utilitate conjunctum sit, praestari a nobis potest, quam valetudo amissa ut corpori restituatur, ut alibquamdiu otiosi id obtineamus, quo postea expeditius di
turnaque corporis sal a e nostras exequi occupationes. queamusὶ Contra ver quod majus damnum ultro nobis a cersere possumus, quam si nostras continuando occupati nes non fuerimus unice occupati in morbis propellendis,nihilque aliud reportamus, quam ut tanto post diutius iis e cruciemur, ne dicam, plane pro symptomatum stequentia extinguamuri
SEU COGITATIONES ADMODUM PROBABILES DE CONSERVANDA VALETUDINE.
.m instituti mei ratio requirit, ut aperiam, quomodo morbus, ubi jam in tantum excrevit gradum, ut ejus infirmitates & dolores corpus 1 consuetis suis functionibus arceant , per rem dias
358쪽
:8 MEDI cINAE CORIORI sdia, quae experientia nos docet, omnium securissima E m dita tollendus sit. Sique ulla in re, certe in hac ipsa contingit, ut quot capita, tot sententiae sint, inter ipsos etiam Medicinae Doctores. Ea enim omnium hominum natura est, ut nullum hac in re consilium, dum valent, expetant, imo quae optima circa haec ipsis proponuntur alto supercilio despiciant, aliis contra aegrotis sat remediorum suppeditent. Simulac vero ipsi eandem subire vicem cogantur, nec consilii tunc locum habent, nec remedii copiam, cujusvis implorant auxilium, nullumque ipsis communicari potest remedium tam superstitiosum tamque vanum, ad quod arripiendum non propendeant. Imo si unquam quod optimum est, & sacile obtineri potest, maxima pars hominum insuper habet ; tum maxime id contingit, cum ad valde inconsueta, quaeque vel e longissime dissitis regibnibus apportantur, vel ex intimis terrae penetralibus excavantur, confugiunt, facileque crediderim, si quicquam posset e distantissimis coeli
partibus accersiri, citius id approbaturos quam aliquid cogniti, cuique maxime fuerint assueti. Hinc tam ridicula nonnunquam prodeunt remedia, quorum authores fatuitatem humanam risui exponere velle videntur potius, quam sana iis suppeditare consilia, quae nihilominus tanta veneratione acceptantur, non secus ac si divinae inspirationes essent. Cui saltem cognita fuerint remedia, contra febres & spasmum proposita, reipsa sussicienter, quod jam dictum est, expertietur, cum tamen praeter omnia isthaec remedia, sebres communes vel facile praeveniri, ne iis infestemur, ut in regula quinta probatum ; vel si jam tum nos invaserint, facili negotio profligari possint, ut in sequentibus ostendam: nec minus spasmus qui multos multum affligit) momento sere iobli potest, dummodo cum primum persentire inceperimus, pedes bene extendamus id quod multi quidem faciunt cum aliquo mitigationis sensu , nondum tamen sussicit) extremumque pedis versus nos magna cum vehementia attrahamus:
359쪽
PARs TERTIA. 29mus: sic enim nervi sortiter intenduntur, spasmusque dicto
citius cessat, cujusmodi momentariam curam multi, qui tentarunt,non sine admiratione experti sunt. Verum non immorabor diutius in supita dictorum per exempla confirmatione , quod ea candidioribus & veritatis avidioribus ingeniis satis superque nota esse scio. Quanquam admodum difficile mihi videtur a tam inveteratis & damnosis praejudiciis genus humanum liberari posse: attamen cum optima ingeni primam hac in re glaciem quasi fregerint hisque se abusibus
mascula opposuerint, non dubitavero meas circa hanc rem cogitationes liberrime exponere. Ast rogatos velim lectores, ut ne judicium contra me praecipitent, nisi omnibus ad finem utque bene ponderatis. Esto igitur juxta ordinet hactenus observatum
REGULA OCTAVA. Cum in eo jam sumus satu, ut continuos quasi debilitates aut do-
. Ares sentiamus, omnia negotia plane intermittenda,eaque romedia, quaejam proponentur, absque mora adhibenda esta.
HIc plurimi maximos committunt errores. Permultos enim novi, qui mulso ante, quam in graves inciderent morbos, de variis conquererentur doloribus, nec 'tamen d ulla praecautione soliciti essent, sed consuetis suis occupationibus more solito sungerentur, at maximo eorum cum damno. Quippe quod rationi omnino congruum videbatur, se omnibus negotiis per aliquot saltem dierum spatium exutos, iisque usos remediis, quae jam proponenda sunt, facile ab omnibus hisce malis liberatum iri: cum contra adaucto nimis eorum malo aliquot postea menses ab omnibus negotiis abstinere coacti, in pristinam restitui salutem vix potuerint. Inter alia hoc quoque circa secundae Partis finem fideliter monui, notumque est insuper tritum illud: Principiis obsea, c. sed o quota vice repetendum foret, ad suffcienter persuadendum hominibus condignam moniti hujuse obser-
360쪽
3 o MEDICINAE COR po Ris observantiam λ Imo ipsos quandoque vidi medicos ad xvi curam requisitos liberό profiteri, nondum contra morbum quicquam ordinari posse, sed tantisper expectandum est ;quoad cognoscatur, in quod morbi genus hoc malum degeneraturum sit, nec ullum aegroto praescripsissent medicamen tum, nisi existimationis conservandae gratia moti. Quae tanta tamque solennis stultitia est, ut nulla opus habeat refutatione. Quasi vero tantum temporis morbo sit indulgendum, ut magis magisque crescendo tanto majores acquirat vires ad valetudinem nostram eo facilius extinguendam λ Non autem dubium est, quin cuivis malo libenter multi cito resist rent, si certi essent, quodnam inter tot medicamenta, quae singuli diversa praecipiunt, prae aliis praecipuum, morboqu magis appropriatum, seligendum sit, ne malum malo augeatur. His ergo ut subveniatur notandum, ut remedia securissima & naturae nostrae convenientissima certo inveniamus, maxime attendendum esse, per quas praecipue res vita nostra, dum valemus, conservetur, ut, cum elus discrimen incurrimus, judicare queamus, quibus rebus naturae inprimis succurrendum sit, si rebus sibi contrariis adeo impediatur, ut sibi ipsi sufficere hac in parte nequeat. Sique experientiam
consuluerimus, primum aerem, ut respiremus, requiri nota bimus : deinde alimenta, quae capimus: & denique calorem naturalem, omnia nostra membra vivificantem. Uno enim horum trium continue absente , mors necessario sequitur. Hinc facile concludendum, quibus auxiliis, cum aegrotamus, naturae succurrendum sit. Videndum scilicet est, aeris constitutio qualis tunc requiratur 3 quae praesertim alimenta assumenda sint; quoque modo calor internus ita adjuvari possit, ut omnia sibi contraria vincere valeat. Haec autem docebunt tres, quae sequuntur, regulae.
Procurandum , ut aegrotu satur in aere tranquisio, fulcalido,