Ioannis Ferrarii Montani Ad titulum Pandectarum, de regulis iuris, integer commentarius. Vna cum integra castigatione oculis lynceis reuisa

281쪽

AD REGULA s IVRIL assQuod a quoquam poenae nomine eX dium est,id eidem restituere nemo cogitur. LEX no solum ut quiis seu in habeat, coparum est,

sed etia ut mali coerceantur, Cr sociali uitae res odeant, in quod poenarum modi exponuntur propterea lege oristensi.Vnde Demosthenes priori in Aristog tone Oratio Lin indeiulansiuit legem deliinora,quae er uoluntarie ex inuolutim rum coemo.rie Ut coertione esse, hu uerbis: χ -οτι na; si

Quo sit ut qui uirtutis amore a delictis abnitiere nota lint,poenae metu id faciant. Ideoq; cum legis uirtus sit, tiam coercere malevolos, Cr punire, quicquid ita poenae nomine exactum est, quia culpa eius datur, Cr mora exracusare potuiFet,no solet repeti, ne impunitum maneat, quod uti poena sequatur,alijsq; exemplo sit,cile quid no Poena non resti audendi,publice interest. Pomponius rationem suin octi vim cultam annectit,eam ni rarum, qu)d in eo qui ex poenae causu liberatus est, naturatu obligatio inconcussa m neat,s ideo solatiam repeti non positi.l. si poenae. f. de condict. indebi. Id quod Athenisi tum instituto forte no ita alienum est,apud quos obstruatum legimus: Ne pocrana semel illlata re iteretur.

Veluti debitor qui pignus flario subtraxit,si quid fura

ti actione covictus poenae nolamne prae titit d no recupeαrabit,sed creditorta lucro accedit. Queadmodum a Papianiano relatu esse Ulpianus scribit inl.si pignore. sed quod ipsis isde pignoriactio. Er l. id quod β. de soluti Cy

282쪽

α66 IO. FER R. MONT. COMM. is debitor. f. de furtιs. Item procurator licet quod ob rem iudicatam,aut alius negocij causa soluit, contrario mandati iudicio recuperare posit: tamen si qua poenaria ex suo delicto praenitit, no recuperabit:nam quod porri. nomine solutum est,no solet repeti. I. Qui proprio nomine. f. de procv. CT I poenae. f. de condict. inde. Item se logatarius cotra celantem tabulis teminenti, interdicto de bibendis tabulis experiatur,ta tantum a non exhibet

quantum in legato sit etiam sub conditione relicto accoperit, non debet copelli ad cauendum se restitutum qui quid consecutus est,ubi conditio delicerit, quia poena cora Poena no e hi' tumaciae praestitur,ab eo qui non exhibet. l. locum habet. vςmi hμ δ' M. eondemnatio autem.f. de tabulιs exhibeti LSed quod aliqui regulam nostrum in foro pontificio quem conscientis uocant co flere no uolunt, nisi me Iallit opinio,vero haud cosionat. Nusquam enim inuenio etia sacris canonibus expressum, quod poena non debeam Poena etiam in turritantu abest, ut exacta repeti posit. Na quod Gregois laxos istiς is rivi scrisit in c.fraternitas. xij. q. q. de ijs duntaxat intriui iturus, quae ecclcsιjs turto sunt ablata n quibus mauult D. Pater mansuetudine quanda Cr pietatu ardore ostenodere,1 legi latorta seueritate, quare surta ilia sine augm ti poena recipienda monet, quicquid glosjymatarius ille' haesitet,Er toties sententia mutatas,uariet. Nec video iumpontiyctu poenam restuere,quam a delinquentibus exirigenda subinde cauet. agorsum enim spectat c.decenter. vi εω ciis, disi π*ix iti quo Wblatis,propter vicia ecclesiarii, epi, num poenae. scopo ne situdine conath,cum duplione redditur cr c. in legibus.xij. q. q. Vbi qui ecclesiactitas oblationes, erquod deo co=ecratum est rapuerit aut facientibus id conu

283쪽

AD REGULAS IURIS. Σόσkn erit,damnum eius no modo in quadruplam resarcire rubetur,uerum etiam iuxta Canones poeniteres Proinde in c. quilluta, ij. q. iiij. Io. n. Mari xxx. libras puria

puti auri exigi ab eo qui sacrilegq sit reus. sed quid ego

homines restra,cis sacer ille Mo es bouiu furto furreαpthσ occis aut venundati, multam quintupli, inuenti autem penes μrem atq; uiuentis, dupli esse uolueriis reis liquos locos ipse nosti: quare non ualde sesticio, quod glossematarius in citato c. fraternitas. augmentum illud poenae quod recipi non queat, innaturale esse somniat. Philippus Decius maius delicto eis minus commens raα tum, quasi tunc poena etiam in conscientiae foro positrecipi,si delicto habeatur aequalis, aut si iusti lex sit quae ipsam stituat. Neq; in praesentia caius aliquid discrimianat, sed uult quod poenae nomine sit expen , repetino solere: usqueadeo nes de poena in obscuris ambigiamus,quin sit ad delicti mensurum exacta, neque de lege eam jtituente, quin sit iusti.

Lex XLVIII. Vlpianus.

Cosilii no frauduleti nulla obligatio est. Caeterum si dolus 8c calliditas intercesse rit,de dolo a filo competit.

cONSILIOR UM magnus usus en in repub. nec minus nec artus,quae Cr sine βω, Cr religiose ob id dari conuenit, quod fraudulenta maximo μnt detririmento, non modo ei qui accipi uer etiam qui conrisulit. Unde Cr Graeci iis 3 τίγ Io F, hoc est,sacri rem consilium esse prodiderunt, quod Romani aduertentes, conbum

284쪽

αόs Io. FER R. MONT. COMM. Consilium si- consum, id est,cosiliora deu,inter numina baberi uolueis ς δ rAn eis teplum prope Herculps aedem in circo maximo

.uici 'l' ' posuere,in quod,cum ad alia delubra accessus esset, per gradus tantii descedebatur,quasi coctulturu se demittere, atq; monentem audire oporteat: quanto igitur praestit, qui recti' consulit,eo qui feri id petit,ninto superior erit monentem audiens eo qui cum fibi adesse non potest,nem, que alium bene suadentem audit,de quare sic Hesiodus in libro qui.ἔργα - borra inscribitur.

Quam sententia, Basilio quos Magno ualde laudatatam, Minutius apud Liuium in ii. belli Punici fecudi liis ... 2'ii' 'e' bro sic est inanit saepe ego inquit audiui milites, et primum esse uirum,qui ipse consulat,quid e re sit. Secundum eum,qui bene monenti obediat. Qui nec ipsie conrasulere, nec alteri parere scit,eum extremi ingenη esse.

Et cum nemini no opus Ait,ut cosultori in tanta rerum Principes ali varietate aliquando aures praebeat, principe tamen attrum consili/is eum ou riuia nacula reipub comitatur, id maxime de

cet,que ut boni cosiliarq optima reddere pos,unt,ita in

li Omutu pestilent inru. Quisquis igitur junctioni publi. eae bene praeesse volet,utcunq; circunspectiu sit,Cr ing iiij sagacitate praeditus,haud secus acrat,dis siuemmi na

tuum gubernatores solent, qui in tempestitum impetu duectoribrus quos admoneri no contemnunt: Er cum M. Anto

285쪽

AD REGULAS IVRI g. χερAntonio Imperatore dica,Aequius esse ut tot grauiu uia rorum dis amicoru cosilium sequatur, j illi suam Cy ur Concita si uinius uoluntate:ad qua rem adbiberi debet qui sunt prude sint b0ni. tes, imperterriti, boniseaequi,quibu4 ijdem fiunt Actij quod TitJ: tantu abol ut no libere Cr cosulere Cr promnunciare debeat. Sed cum multor u principum animi ullo transfritur,atq; utilia inutilibus posthabeant, ausinis coco minus decem, scorto talent , adulatori nitentu dericem,philosopho triobolu, M edico drachmam, cosiliario esum dare, uti ciuis Thebanus dicere solebat, fctum Mut adulatores primes hodie in aulis habeant, qitalu Rui nisi quis Ita feri vcsit, metuendu erit, ne in calculum supputatoriit,ais ex summo minimus exeat. Ita enim Solan amicos aulicos co parat nimis illis supputatoriis, qui ad modo millis,modo minimis ualet. Vnde sectu quod adia LI'R ' 'μIMorre hodie nonullis magno chlant: cum tamen Antiasthenes uesit prae*re,ut in coruos quis incidat, quam in assentatores. Quippe illi mortuos, hi autem uiuos devovinint:Cr principum opes magicquam hostes euertunt.

Hoc autem consiliu bona essee oportetma si malum sit,etia cosustori psimu esse solet. Uti Gellius in iiij. Noctiulib.c. v. ex Maximi annalibus, Cr Uerrij Flacci narratio rrestri. Saepe enim perfidi coblij poena quem dedisese ex historijs habemus compertu. Ueru cum liberusit ab terius consiliu sequi,er apud se explorare an expediat, si paru Idiciter cesserit,moia Dudulentu non sit, co utitorem no obligatsed ei prorsus erit indemne. Est finalis locus in c. nullus. de reg. iur. in xj. Cr L q. sub fine.f.mano dati. Veluti Titius idoneu dixit Seiuem, cui pecunia croderetur,

286쪽

Lro IO. FER R. rao N T. con M. Exemplum, deretur, quo facto apparet eum non esse soluedo, Cr poeunia loculo praestacto comissam. Sed quia Titius si auri dandi animo creditorem ad id non induxit, impune sibi erit. in. Leleganter. .sinu. f. de dolo malo. Item mandaui quod pecunias potius in emptiones praediorum colloces, quam foeneres: uel ex diuerso, Cr foeneres potius, quam in emptiones praediorum exponus, cuius generis mandatum inquit cuius consilio propius est quam mandato,er ob id no en obligatorium, quia nemo ex consilio obis ligatur,etiamsi non expediat ei cui datur. l. mandataem. . tua autem gratia.f. mandati. Cr β. at si tua gratia. Irris Ilitu. de mandato. Ex quibus apparet ob consiliu eo trahendis negocijς adhibitu quempium no teneri,etia si citra costium id noscit et . potuit enim apud se explorares illud commodata iustis huius si ret. Restri Iason in β. omnes. Insti. de actio. Cr Philippus imperite con' Decius. in c.f. de obf. leg. secus est in Iuristerito,uel eo qui sese periti nomine ueditat:nisi per imperitia male cosuluerit,er per hoc iudice ut perpera pronunciaret intaduxerit,ad resarciendu illud damnum ei contra que senistentia lata est,Obligatur: culpa siquidem est immiscere se

rei ad se no pertineti. l. lpa. supra eo. Cr c. non est sine culpa. de reg. iur. in v .restri Abbus in c. tua nos . extra de homicid. π Ludo. Romanus in consilio .cclxxxiij. Consulens ut Praeterea cuius costis quis deliquit,dolo ' obnoxius, delinquatur Objpoenam ii onsecus atq; delinquens meretur,std alia arino i ' μ' deratione. Porro qui eonsulendo ficit,ut atrocia ter quis peccet, non minus quam autor ipse uenit puniriendus sin autem non sic atrociter ex consilio sit peccatu, id ni

287쪽

AD RE G UL As IVRI s. arriatmen quod alias etiam citra consilium Assit fictum,

tunc mitius atq; ad iudicu arbitriu punitur, qui consiliudedit. in cflictus. extra de poenis. σ in ch. i. eo.ti. I. non solum. β .si mandato L. de iniurijs. Aretium in de malefia s. ueri mandatorem reliqua Philippus habet.Ahera leu Consilium fraugis pars caue si consiliu ex dolo π calliditate fuerit DE dμ'ςntum obiis tum,de dolo adlionem competere : eoun alterius doIus

alteri non debet incomodare,qu admodum cum siciis res M. Codrum soluendo non esse, aut facultatibus labi, tui gratia Myrmasti idoneu esse, cui mutua pecunia duae mmerito aduersius te, quia mei decipiendi gratia aliu so laudasti,consilios Dudulento pecunia meum inriteruertilli,de dolo iudicium erit dandu.I. quod si cum sci

a me accepit,vi tibι solueret scit ut actione de dolo marito in te dandam Antistim Labeo sentiat, quod idem e in libero homine res ondemus, qui alterius persuasione inductus Q ut uersurasm, pecuniam alicunde conflaαret alienam,quo creditori sati ceret. in I. struus tuus. σibi Albericus.l de dolo malo.

Socii mei socius, cius meus non est.

Loc Vs ad Miν κν iv aut societatis ratione peratinet,in qua ut sciamus unde num uel lucri uel damni usi Negocia socia-

quid spectari coueniat,opus est aduertisse quisint, quos 'f''contractus coitae μcietatis comprehendit. Et potest fori, ut uterque sociorum,cum alio quoque negociationis cuiusdani,puta uini, sta enti, aut olei emendi uenderis socie

288쪽

a a. IO. FER R. MONT. cOMM. societatem coierit, quo casu ne promi cum habeas, vel lucrum,uel damnu,re1lpondet Vlpianu3: Soci mei μα

ei sociam meu non esciniasi uelit dicere: Ubi foch mei socius negociando aliquid lucris citi no posse illud ex uinos brae societatis imbi comodare:rursus damnis non acta esse,sed quens ex suo duntaxat contractu teneri,no allatano. Rem clarius accipe. Mutius cum Sulpitio societatem negociationis gemmariae coluit, proinde Sulpitiu3 cum Sempronio uestiaria comunicauit, soluto cotractu, Muistius er id confrendin putat quod Sempronius uestiaria negotiatione est collecutus,ut quae silicius cesserit. Sulpistius contra, Cy cu in re gemmaria folin negotiationem Focii ini* socialeiu cu nutio habuerit,eν alium societate cu Semra pronio adnaberit,id Iacere recusat,neq; videri ob id Sempronium quos Mutii sociis,quod Sulpitii socius est. In quo ne diutius suspendaris, Iureco ultus ait:Socij mei μα ius, socius meus non est:quare nec quod socij inci socius lacri fecit,nubi est profuturum,neqε damniam nocituriam. Od Cr in reliquiis exemplora generibus procedi nam

ei quis tantu socius est qui admisit. Quidoquidem socieis

tas consiensu contrabituri.recte inibi socius esse no potest, quem ego socium esse,aut no admisi, aut recusaui. Ergo

si socius meus eum admisit,ci soli socius est. l qui admittis

tur,er I. nam focij. σι cum duobus. cum erant. f. pro socio. Restri glost' in c. Iegitur. distin. lxxx .Parerga. Quibus nonri addunt, tametsi parergon, libertum tabcrii mei, no esse Iibertum meu. Item vasallu uasulli mei, non elye uasassim meum: quare Cr ad operis non potest per me euocari.l. Modestinus.f. de uerbo. signisc. Bald.

inco

289쪽

AD REGULA s IVRILin cf. rursus. de contro. inuest. Similiter amicus inimici mei,inimicus meus no existimaturitametsi Buriin I. scien . si accusatio.contra fientiat: quod tamen intelligiamus, nisi amicitia illa in perniciem meam uideatur inaetere isse: de quo apud Philippin Decium est, cr Felia

num in c. accedens. de appell. Lex X L I X. Paula

Quicquid calore ira diae uel fit,uel dicitur,non prius ratum est,quam si perseuerastia apparuerit iudiciu animi fuisse Adeoq; in breui reuersia uxor,nec diuertisse uidet.

IRACUNDIAM inter afectus humanos nuis merant,quos Stoici in sapiente cadere no uolunt,ut rem minus naturale, disserente Tullio in quaestionibus, quas Tusculanas inscriptis.sed relictis illis minutijs, homines nos esse agninimus,m ajectibus abude expositos,quos qui plane exuere,aut effugere volat, hominem exuat ovi portet. mare Cr sapiens ille Ecclesia1 Eri xl.cu homine multis malis obnoxium a die exitus de uentre matri: eoaerrumq; Us in diem sepulturae prodidisset, no iracundiam ipsam,sed eum perseuerantem eius scientiam immutare addidit. Neq; Psaltes omnino no irasci oportere homines uoluit, scd ubi id Ircerint, ne peccent,quado ait,

ρε γ μου ο Massa τε: id quod er Apostolim repetes mota neKIracundiam nostra in occidente solam propterea noesse proroganda,in iiij. et πρι ηε ms,inquiens, ο

290쪽

ir IO. FERR.QMONT. co MM. Elon id nn iracundiae mortalibus adimi atq; rempubl.ab ea radicitus purgari non posse exploratum haberet,carauit,ut no stitim quod calore iracudis sit fidiu dictι sue quem adstringeret, nisi perseuerantia id ex animo prommum ese manif0Eret. idem ect in l. diuortitisi non e Lis de diuortiis. Vbi Cr hoc exemptu est, Quod per calore misso repudio , si in breui reuersa sit uxor,non uideri ipsam diuertis e. ideoq; Allitur Haloander quando uox inepti fimum uerbu,pro uxor nobH obtrudit. Sive igitur sit contractus, siue connio iue iusiurandum, siue aliqd quod iracundia Actum,aut dictu fuerit,non ante recipitamus quam ex animo deliberato prouenisse constet. V idesi quis uectigalium licitationem iracundiae calore ultra modii solitae coditioms Rcissee dicatur,im demum admitteradum Paulus tradit,si sidci lyribus,aut alius satis caueririt,st uectigalia,ut est liciniussoluturum: per quod noriamplius iracundiae struore id licisse exinimatur,fied anita

cursianae ino plane consulto,Cr ratus erit cotructus. I. licitatio. fio P ' publicanuinuectigalibus. Vbi Accursus,bone deus,

quam ineptit,quam fluctuat, nescies quona pedem Mat.

Licitatores enim modo litigatores, modo reliquatores, modo locatores esse,et tame coductores exponit.Tu re sic intellige,Romani primu ex omnibus rebus,quae in urbe

convehi solebat,pum frugibus, menses,piscibus, sale, ve&galia un--id , aliquid in aerariu atque publicil usium retade. cipiebat, quod vectigal dici coepit,*d poctinodu exigeno te necesidite, finibus dilatatis,ex omni re frumentaria per I cilium uicesimum parte sibi reddi,er nonunqua deae