Ioannis Ferrarii Montani Ad titulum Pandectarum, de regulis iuris, integer commentarius. Vna cum integra castigatione oculis lynceis reuisa

311쪽

AD REGULA s IVRI s. profanari er norium reddi quea ueluti medicamentum utcunq; praesens baseatur,si praeponere,Cr cotra,quam est appositum recipiatur,non semel ueneni vim occupat: p ut leges quos multis, non quo honeste in republica

uiuant,cui gratificentur,eamq; iuuet enestram aperiat: In legum aduis sed magis quo alterum circunscribant,rebus insidientur, liberiuss peccent,aliquem praetextam,Cr iniqui pictura. tionem largiatur,quod ex callida nimis er maliciosa iuraris interpretatione feri Tullius autor est: ex quo triti illud prouerbiu:Summam iussumma iniuri ais ut Terirentius: mu malitia est. cui no mali forte er illud S pientis quadrubit: Qui nimium emungilsanguinem etiarit. Multis uidem ex aeruscatoribus illii rabulis,ac etiam in uesolatia alijs circunforaneis ueteratoribus sunt,qui duam perleges iure trieffugere,aut lacessum corradere non ualen hoc unum ex commentario iuris scrutari satagunt,ut negocio ad calendus Graecas protelam,Cr litigatorem pecunijs quas cum Bione illo actionum neruos dicere posumus exhaustum sponte abire in hactenus lassatum terga potius dure uia dedit quam a iure destitui,ut callida Ea legis interpretaritione aduersarium non secus conjiciendum inuolua dis araneus musicam:quam cum semel in tela cases labi conis tigerit,mullam partem habet unde relabi detur. Hi sunt

quibus fas ais nefas perinde est,qui ut honesti,ita Cr Hostitiae nullum ratione prae se brunt qui ut nihil humani iust habet,ita nes amicis,nes patriae profuntsed sibi tanae

tum uiuunt ibi aliorum bona compilan sibi rem parat, er moniti hoc unum subinde occinunt:Dolo nonci qui suo iure utitur.Sed abeant IMA:λ i illi in malam cruce,

312쪽

ays Io. FERR MONT. co MM.' qui sacrosanctas leges quas lenocinio prostituere ,σ exi improbitate illa sua compendium bisicere neque stinererabsunt,nes deum fore qui talia sit ultum bi pero

suasum habent. Sed nos relictis illis uastamentis fri, i iniquis rerum nudinationibu3,iuris beneficium onceriorarita Cr quibus introductu est,modis usurpemus ne diximsolertiis parim bene conquistis perniciose inhianarus, Deum hominumq; sid Allentes,nouis adeos indubiamdclibet ad ritum doscensim ad instros quem Anaxagoras undet mi xψε dGφη - eui idem essὸ alioqui dicere solebat nobis aperi mim: patriis toties decepti uriss usi poenas haud intereiorurituras dare cogamur. Quod quisquis in animum induxe, te: i xit,qui qui, licin Derit,rripi b. natus uideri debet,atque mi. ti qui humanam societatem cr coire,er promouere opti

tuo institato posit,tum qui unus nihil dolo mulo Accreexinimari debeat,cum iure uo utatur. Vsq; adeo non duribitamus,quin summa rationesve haec sit naturalis, siue ciuilis,nitatur in eo quod por legem Acere est permisit tantum abest,ut doli infumlari debeat.Regulam aute sic accipc:Archimedes in domo sua puteu aperit,quo Mo,Pnt ni potest uenae quibus in Proculi puteum aqua distillabat uni praemu in suo Rpς cim aquae magna utilitas si Vitruvio in iij D architectura lib. autore,Gr cautio intercesserit de operis uitios quid damni ex eo fuerit durum.Vergin ex eo op 9 re,licet uicini puteus aqua destituatur,quia tamen Archia tuedes eo loci puteum aperuit,in quo id iure facere poαtuit: Restond dum est, non aestuna operis eius uitio damnum Procula datum deos Archimedem damni inin

313쪽

Quodsic tamen uenit temperandum,ne per hoc malitioisse alteri noce sinum si tam alte in tuo Assam agere uolaeαru,lit paries meus re aut citra ruinam saluus esse non posit,damni inficti sipulationem commiti es inde teis neri non est ambigend I. imita. notand . Cr l. minum publicorum. . item uideamus.CT I. Proculas.f. damno inmo. Proinde qui liberim hominem dolo malo retinet,per interdictum de libero homine exhibendo cois pol hut eum extra secretum habeat , ais in publiaco eius acultatem praebeat,a quo interdicto stata imis mius 6t,qui eum quem in potemte sua habe non m Qm in potest bibet. Vt si quis ab hone redemptum precio necdum aba . R Mi lato retineat,aut noxae debit quem ferum,dum acciriperet,esse putabat.Porro qui iustim caresam habet homia ius liberi apud se retinendi,Cr sic iure suo utitur,non vis detur dolo malo facere. quod Cr lax Fabia. g. s tamen.fde libero homine exhibendo. Similiter si uicinus fine uel torrentem,ne in agrum fuis influa auertit,CT hoc mordo uicino noceatur: quandoquidem aquam prohibendine sic irrumpat,iss est,aquae pluuiis arcendae propterea actio non erit, modo eo animo non ficerit ut sibi compen iri 'dium habeat, alter ueia damn i. Quisquiri enim facit quod acere ius habet, damnum non dat.l in summa. item Labeo ait. f.de aqua pluuia arcenda.l. nemo damα

Vides quomodo iure suo uti quiis liberum babcu, ό

modo aeteri callide non obsit,unde Cr praescriptioni nocendum.

M ,Cr id genus fulsugils Iocus es e coepit,quae tametsi comitissere in nonnussu Mideantur,er cura tituli munimenti

314쪽

seo Io. FER R. MONT. con M. rei retinendae causam dure,id tamen no ut qui iam perriniciose sub iuris praetextu circunscribatur sectrum est,sod magis ut dominia rerum sint aliquando in certo, unde quis'; rerum suarum cura gerere mctetur. Quoties uiritur locus occurrit,per quem iure suo usium impingere,ac quasi dolo obnoxium feri posit uideri ut pasim habenis tur,restondendum uenit:Eatenus qui suo iure utitur ne dolo ese,quatenus alteri dedita opera,aut perniciose non

incommodet. Lex LVII. catus.

Semper in dubiis benigniora praeserens da sunt.

NON satis dici potest,quam leges nostrae naturamimidis quantae is feri potest id prae an quod ab Hismanita in subsidio non est alienis. Ita enim hominem ita uari oportebat, atq; hoc per ciuitatem adornari,quo huis mana confortia potius mansuetudine quadam exciperentur,quam quod rigidiori instituto, si non statim esentconuulsu,tamen nonnihil dillicendo horrerent. Et nunta quam ciuitates constituilbent, si non lacte illo ex natura uberibus petitosocia uita benigniss fauend prim ept m. Tantum abest ut absq; simina ratione comparata exinimes,in dubijs rebus humaniore stqui interpretatiori nem,non minus iussim es quam aequi bais ut Maracellus aut at tutius.

Locus sic siet apertior:Dram ancillam si primm mari rem peperit,liberam fore testitor iusit: π haec uno uteraer mare σfo inam peperit quide certam est in uolam prius

315쪽

AD R E G V L A s IVR 3οι prius editum,nes de ipsius,nes de filiae stitu,quam postea enixa est,ambigi debet:nam mater libera, flia

ingenua erit,utpote ex libera progenita. Sin autem hoc

incertum est,nec per subtilitatem iudicialem mansitire potest,masculum ne an seminam prius in lucem edidisset: quia in dubijs rebus benignior sententiam nos sequi humanitas suadet,praesumimus,mas tu prius editum, ut ' rmn i s mater Iibertatem consequatur,quam filia ingeα Izredi pungit te. Vti est apud Vlpianum in Ict fuerit Imatum. 6. qi με

plane.f. de rebus dub. . Iton qui testimenta infici mutata uoluntate illud λα Haeredum no-cidi π haerediam nomina induxit,boe est,cancellado,uel x. hq i'du per transiuersum atramento dacto aboleuit,quamuis illud iuri ' testimentum ualere non potest quod haerede care potissima eius parte:Tamen haec causa humaniorem interpreis i ntionem Imperatore Antonio iudice admistit,ut ea duntataxat existimemus testitorem irrita esse uoluisse,quae induis xi ut puta haeredum normna,quae aboleui non item haegsta,quae interim debentur. Quemadmodum stituitur in proxime. f. de ijs quae in testimento delentur. Item nouo Imperatorum iume qui aere alieno grauantur,ne in carceri rem nexi praecipites agantur, bent ficium cedendi bonis obtinent quo casu creditores optionem habent,uel quinisquennales illus inducias ad soluendum eis indulgere, vel bonorum accipcre cestonem. Vn si pluressint creditois res x.puto,qui er debiti quantitate,Cr numero fiunt prae .

res,ita quod quinq; inductus soluendi,m quinq; ex eis bonorii cessene elegerint quia benignius est inducias peris βς ix i

gere:

316쪽

so α IO. FER R. MONT. COMM. gere:eorum sententiam anteponimus, qui stationi audquinquennale indulgendum decreuerunt,iuxta Icueni soralito more. c.qui bo.ced.possed quia er hunc Iocum deriinceps in I.ea quae in partes. in re dubia.eiusdem re ctatus complectemur iam nunc degustitum saltem reli quendum in animum duximus.

Bona fides non patitur,ut idem bis cmi, gatur. .

MAXIMVs TFrius Platonicae philosophis μαRtipvh Wiμ oraxeipublicae salutem in compositu ciuitatum mori bus, ruras decora admininratione consistere no inscite sermocinaturriquod cium sine optimarum legum mini florio estici non queat,unam iunitium ob oculos habeamus oportet,in quam omnis legum ratio perinde atq; ad rerigulam Polacleti fusticit,omnenis conatu intendi Optiis me igitur Plato cuius er chaeroneus in cicerone mentis

nil tutis ciuitates atq; plices satis fore dixit,ubi potestis, prudentis,atq; iustitia in unum coluissent,quo necdum satis stabilitum sit imperium,quod ingenti potestite tem

μ'x ε ς udentia tenetur,nisi σ iustitis,omnium virtutum m deratrix,adsit. Qua per ciuitatem desiderat nihil reliquiexinimes,quo uel tγranidem excusare,uel unicuis quod suum est tribuere quis posit. Sed cum iustitia,qua tantori Fides iustillae pere expetimus, undamentum habeat fidem hoc est,Tuti laud--ο - ' Iis autorea ictorum,conuentorumq; conflanuam er

rimem it,ut fidei quos magni in repub.consideratio sit exinimanda ,quae una lacit si lanitia exi' ut homines habeantari

317쪽

AD REGULAS I V R I s. 3os habeatur,in quibus neque fraudis,nes iniuriae fusticio sit: qui ctiam si tuto possent, silere tamen quempiam no uera

lini,digni meho le)quibus cum in tenebris mices. cui rei tantum Athenienses attribuere,ut etiam templum fis temptu. dei extructum haberent,ne homine tantum lassore, qui ex

me parum egilset,sed tu me aliquod coelitus de sum Dis se uideri beat.

Unde exigere quempiam pus quam debetur , vel id quod non debetur,per leges non licet. cui modi etia est, quod idem bu exigitur. Num ubi semel fuerit datum,atq; id his no ut oportebat,bonae fidei aduerson est,id rursis peti. q. ''. 'μμ' adeo solutione eius quod debetur,omnιs tollitur obligatatio. Neq; natura patitur alterum cum alterius iactura Ioacupletari quod maxime feret,si quis iterum extorquere perimiteretur,quod sema accepit. Verbi gratia .Propter legatum ub conditione nabi relicti , contra haeredem interdictum,De tabulis exhibendis,institui quas cum iussus non exhibui litis aestimationem, id est,tegatum cum omni ua causa fium consecutus deinde ubi conditis meaeneris,legatum peto,quaeritur an sim audiendu Et quia Legatum redi- bona fides non patitur bis idem exigi, utis est, me quod di si qui testimento relictum est semel ese asecutum,etiam per noue igitur contumaciae poenam. Quod ita existimatum est,quasi exiis flente conditione debitum fuisset: apud Vlpianum in LIocum habet hoc interrictu . condemnatio aut . si de tabulis exhibendi restri DFnus in cap.bo na fides e re

gutis iuris. in vi. Quod alter ex

Proinde ubi duo rei cr debitores fiunt fisi, qV UE latuit, b atmodum Dudum ab ulterutro, aut partem a singulis dib. . R ' '''

318쪽

so Io. FER R. MONT. cOMM. posse exigi constititasiue unus,sive uters solua omnes in uniuersim liberantur, nec est quod semel exactum rursus peti debeat. Un duobus reis. ubi duo.f. de duob. ' reis stipui. π ex huiusmodi.Instit eod. tit. Q ratione nec sententiam exequi conuenit aduersus allegantem Dislationem, mer hoc bonae fiet parim quadraret, quo

stetito suo',ut exceptio solutionis in nullo non exactionis genere aionis. locum habere posit,apud cγnum in Li. c.de condictio. indebiti. Ioan.Atiar. in additio. Specu. de executio. sentcnistis. . .er Angei.in I.er non non. . quod si fde potit.haeredi.

Interpretes regulam ad id quos reserunt,quod proopter maleficium uel quasi exigitur.Et hoc per glos'. quae est ab exordio Instit.quib. moritollitur oblig. quasi iteruatq; iterum de alicuius malefacto non sit quaerenda re

verum est,non tamen per hunc locum,qui priuatum debita tuam magis complecti uidetursed ne poena delicto ut m S emel ob det, ior parum restondeat.Vnde qui semel ob maleficium practa postui xv stulatus poenam luit, nuo non erit impetendus,etiam si petendi liberatus impune euaserit,rescribente diuo Pio in Isi cui crimen. isdem criminibus. f. accusa. er est in cicum dilecti. extra de elect. Queniens. gl. super uerbo,pars.de testi. Cr c. de ijs. de accusa. ais itidem Feli omnium copiosistamus. Sin autem ex delicto maestam ciuili ratione exegem

ris uni forte nihil prohibet,quin cotra fidem sit,bis eanisdem ueste petere,. hoc regula suffragante. caeterum quod Philip. Decius afuit,de repetito madescis,quasi se

postremum auctius reduatur,quemiadmodum er colum

cia iterato con-lba grauior feri Aed er caetera id vu

319쪽

AD REGULAS IURIS. 3osnus,htile quidem est cognouille, sed minus in loco. Qv re nos id nussum Acimu ,ad institutum reuertentes. Reluctari uidetur,si quando fundum aliquem stipulaα Quae pugnare tu ,quanti u est postea quoq; stipuletur: nam reus proisi v q*μ ην mittendi si sundum soluat,altera stipulatio non est subtiaeta, sed oporici etiam aestimationem,quae fecundae ψpulaticius tempore luit, praestet. l. fundum cornelianum. f. de nouat. T delegatio. Item qui aestimationem rei ex eo qui dolo posidere de jt,est consecutus,rem ipsam ex possessiore petere non prohibeturit nec ullam. . item si quιε, st. petitio. haeredi. Qui loci in hoc videntur pugnare, quod per illum idem bis peteri ex eodem ius est,per hunc

uero accepta aestimatione etiam rem exigo ed cum unuam

fundum iterum exigo, sit propter diuersas obligationes, quarum singulis singulas solutiones postulant.

Proinde cum haereditatem, cuius aestimationem dolus rei mihi cotulit, e possessore repeto,eum intelligimus qui contra dolosum no habeat regresum.Unde regulam a ripimus,ab eodem non esse bsi idem exigendiam,neque ex eadem obligationis causa,nes ab eo qui aduersum prias soluentem,regre um habere non positi

Lex LIX. Vlpianus.

Ex poenalibus causis no solet in patrem de peculio actio dari.

PE cvLIVM ut Tubero delinit est quod sieris Pecusis vires domini permissu separatum a rationibuε donmnicis habet, ducto inde si quid domino debeatur, ad cuiuη rationem etiam quod filiussi. extra paternas rationes baisu bet,

320쪽

Peculium non donatura

pater ex filii

delicto non te uetur.

I O. F ERR. MONT. cori M. bet,peculium appellaniss.Et quia hoc ex permissu uel patris uel domini habetur,quandocus filius aut scrutas cti aliquo contrahunt,quasi eorgin consensus in quorum pote, te fiunt accessierit, id fieri credimus, quam ob rem Cripsi obligantur, sed quatenus peculium est,unde actione de peculio ad edictim Praetoris sustinebunt. I. in botrae sis

dei. l.nec strum. L si quis. Er l. si filius. f. de peculio. Cri. q. f. ad Macedo. caeterum in eo quod quis permittitur peculium c siue hoc parsimonia sua parauit, siue o*cio Abi donari meis

ruit uelut proprium habere, hoc solam coceri credimus, ut interim rem sciat, non ut perdat: quare nec donare potest,cum ex hoc fit rem magis exinanire, quum augerare. Ovemadmod nec paci ci ipse petat. l contra iuris.

g. si filius aut seruus. f. de paclis. ιflius it donare non potest. f. de dona. er L sifilius β. f. ad senatusco

sub Meredonianum. Minus coc mi uidetur ad id quod iure non lice ut cuius intuitu,nes pater, nes dominiis de peculio obstringitur,si causa sit poenalis,quo casu obmligatio non ex contractu, sed ex malaficio potius oboriritur,propter quod i filiusAM. quam seruus suis a tiοαnibus subiacebunt. l. tam ex contructibus. f. de iudici Cri l. g. si filivssimis. cum seruus.f. de hs qui deieceriCr I uix certis ex causis. f. de iudicijs. Vnde si filius nil

damnum dederit,aut iniuriam conliserit, quia hoc ipsi ad poenalia iudicia pertinere solet, in patrem actio non Latur de peculio, aeque alia, sed pro suo delicto ipse convenitur.l. noxali. f. de noxalib. g. siti. Institu. eod. Item ex coenaculo quod flia mil. conduciis habuit, in eum

o locum